সূত উৱাচ
ততঃ পৰীক্ষিদ্ দ্ৱিজৱৰ্যশিক্ষযা
মহীং মহাভাগৱতঃ শশাস হ ।
যথা হি সূত্যামভিজাতকোৱিদাঃ
সমাদিশন্ ৱিপ্ৰ মহদ্গুণস্তথা ॥ ১ ॥
ততঃ পৰীক্ষিদ্ দ্ৱিজৱৰ্যশিক্ষযা
মহীং মহাভাগৱতঃ শশাস হ ।
যথা হি সূত্যামভিজাতকোৱিদাঃ
সমাদিশন্ ৱিপ্ৰ মহদ্গুণস্তথা ॥ ১ ॥
স উত্তৰস্য তনযামুপযেম ইৰাৱতীম্ ।
জনমেজযাদীংশ্চতুৰস্তস্যামুত্পাদযত্ সুতান্ ॥ ২ ॥
জনমেজযাদীংশ্চতুৰস্তস্যামুত্পাদযত্ সুতান্ ॥ ২ ॥
আজহাৰাশ্ৱমেধাংস্ত্ৰীন্ গঙ্গাযাং ভূৰিদক্ষিণান্ ।
শাৰদ্ৱতং গুৰুং কৃত্ৱা দেৱা যত্ৰাক্ষিগোচৰাঃ ॥ ৩ ॥
শাৰদ্ৱতং গুৰুং কৃত্ৱা দেৱা যত্ৰাক্ষিগোচৰাঃ ॥ ৩ ॥
নিজগ্ৰাহৌজসা ৱীৰঃ কলিং দিগ্ৱিজযে ক্ৱচিত্ ।
নৃপলিঙ্গধৰং শূদ্ৰং ঘ্নন্তং গোমিথুনং পদা ॥ ৪ ॥
নৃপলিঙ্গধৰং শূদ্ৰং ঘ্নন্তং গোমিথুনং পদা ॥ ৪ ॥
শৌনক উৱাচ
কস্য হেতোৰ্নিজগ্ৰাহ কলিং দিগ্ৱিজযে নৃপঃ ।
নৃদেৱচিহ্নধৃক্শূদ্ৰকোঽসৌ গাং যঃ পদাহনত্ ।
তত্কথ্যতাং মহাভাগ যদি কৃষ্ণকথাশ্ৰযম্ ॥ ৫ ॥
কস্য হেতোৰ্নিজগ্ৰাহ কলিং দিগ্ৱিজযে নৃপঃ ।
নৃদেৱচিহ্নধৃক্শূদ্ৰকোঽসৌ গাং যঃ পদাহনত্ ।
তত্কথ্যতাং মহাভাগ যদি কৃষ্ণকথাশ্ৰযম্ ॥ ৫ ॥
অথৱাস্য পদাম্ভোজমকৰন্দলিহাং সতাম্ ।
কিমন্যৈৰসদালাপৈৰাযুষো যদসদ্ৱ্যযঃ ॥ ৬ ॥
কিমন্যৈৰসদালাপৈৰাযুষো যদসদ্ৱ্যযঃ ॥ ৬ ॥
ক্ষুদ্ৰাযুষাং নৃণামঙ্গ মৰ্ত্যানামৃতমিচ্ছতাম্ ।
ইহোপহূতো ভগৱান্মৃত্যুঃ শামিত্ৰকৰ্মণি ॥ ৭ ॥
ইহোপহূতো ভগৱান্মৃত্যুঃ শামিত্ৰকৰ্মণি ॥ ৭ ॥
ন কশ্চিন্ম্ৰিযতে তাৱদ্ যাৱদাস্ত ইহান্তকঃ ।
এতদৰ্থং হি ভগৱানাহূতঃ পৰমৰ্ষিভিঃ ।
অহো নৃলোকে পীযেত হৰিলীলামৃতং ৱচঃ ॥ ৮ ॥
এতদৰ্থং হি ভগৱানাহূতঃ পৰমৰ্ষিভিঃ ।
অহো নৃলোকে পীযেত হৰিলীলামৃতং ৱচঃ ॥ ৮ ॥
মন্দস্য মন্দপ্ৰজ্ঞস্য ৱযো মন্দাযুষশ্চ ৱৈ ।
নিদ্ৰযা হ্ৰিযতে নক্তং দিৱা চ ৱ্যৰ্থকৰ্মভিঃ ॥ ৯ ॥
নিদ্ৰযা হ্ৰিযতে নক্তং দিৱা চ ৱ্যৰ্থকৰ্মভিঃ ॥ ৯ ॥
সূত উৱাচ
যদা পৰীক্ষিত্ কুৰুজাঙ্গলেঽৱসত্
কলিং প্ৰৱিষ্টং নিজচক্ৰৱৰ্তিতে ।
নিশম্য ৱাৰ্তামনতিপ্ৰিযাং ততঃ
শৰাসনং সংযুগশৌণ্ডিৰাদদে ॥ ১০ ॥
যদা পৰীক্ষিত্ কুৰুজাঙ্গলেঽৱসত্
কলিং প্ৰৱিষ্টং নিজচক্ৰৱৰ্তিতে ।
নিশম্য ৱাৰ্তামনতিপ্ৰিযাং ততঃ
শৰাসনং সংযুগশৌণ্ডিৰাদদে ॥ ১০ ॥
স্ৱলঙ্কৃতং শ্যামতুৰঙ্গযোজিতং
ৰথং মৃগেন্দ্ৰধ্ৱজমাশ্ৰিতঃ পুৰাত্ ।
ৱৃতো ৰথাশ্ৱদ্ৱিপপত্তিযুক্তযা
স্ৱসেনযা দিগ্ৱিজযায নিৰ্গতঃ ॥ ১১ ॥
ৰথং মৃগেন্দ্ৰধ্ৱজমাশ্ৰিতঃ পুৰাত্ ।
ৱৃতো ৰথাশ্ৱদ্ৱিপপত্তিযুক্তযা
স্ৱসেনযা দিগ্ৱিজযায নিৰ্গতঃ ॥ ১১ ॥
ভদ্ৰাশ্ৱং কেতুমালং চ ভাৰতং চোত্তৰান্ কুৰূন্ ।
কিম্পুৰুষাদীনি ৱৰ্ষাণি ৱিজিত্য জগৃহে বলিম্ ॥ ১২ ॥
কিম্পুৰুষাদীনি ৱৰ্ষাণি ৱিজিত্য জগৃহে বলিম্ ॥ ১২ ॥
তত্ৰ তত্ৰোপশৃণ্ৱানঃ স্ৱপূৰ্ৱেষাং মহাত্মনাম্ ।
প্ৰগীযমাণং চ যশঃ কৃষ্ণমাহাত্ম্যসূচকম্ ॥ ১৩ ॥
প্ৰগীযমাণং চ যশঃ কৃষ্ণমাহাত্ম্যসূচকম্ ॥ ১৩ ॥
আত্মানং চ পৰিত্ৰাতমশ্ৱত্থাম্নোঽস্ত্ৰতেজসঃ ।
স্নেহং চ ৱৃষ্ণিপাৰ্থানাং তেষাং ভক্তিং চ কেশৱে ॥ ১৪ ॥
স্নেহং চ ৱৃষ্ণিপাৰ্থানাং তেষাং ভক্তিং চ কেশৱে ॥ ১৪ ॥
তেভ্যঃ পৰমসন্তুষ্টঃ প্ৰীত্যুজ্জৃম্ভিতলোচনঃ ।
মহাধনানি ৱাসাংসি দদৌ হাৰান্ মহামনাঃ ॥ ১৫ ॥
মহাধনানি ৱাসাংসি দদৌ হাৰান্ মহামনাঃ ॥ ১৫ ॥
সাৰথ্যপাৰষদসেৱনসখ্যদৌত্য-
ৱীৰাসনানুগমনস্তৱনপ্ৰণামান্ ।
স্নিগ্ধেষু পাণ্ডুষু জগত্প্ৰণতিং চ ৱিষ্ণো-
ৰ্ভক্তিং কৰোতি নৃপতিশ্চৰণাৰৱিন্দে ॥ ১৬ ॥
ৱীৰাসনানুগমনস্তৱনপ্ৰণামান্ ।
স্নিগ্ধেষু পাণ্ডুষু জগত্প্ৰণতিং চ ৱিষ্ণো-
ৰ্ভক্তিং কৰোতি নৃপতিশ্চৰণাৰৱিন্দে ॥ ১৬ ॥
তস্যৈৱং ৱৰ্তমানস্য পূৰ্ৱেষাং ৱৃত্তিমন্ৱহম্ ।
নাতিদূৰে কিলাশ্চৰ্যং যদাসীত্ তন্নিবোধ মে ॥ ১৭ ॥
নাতিদূৰে কিলাশ্চৰ্যং যদাসীত্ তন্নিবোধ মে ॥ ১৭ ॥
ধৰ্মঃ পদৈকেন চৰন্ ৱিচ্ছাযামুপলভ্য গাম্ ।
পৃচ্ছতি স্মাশ্ৰুৱদনাং ৱিৱত্সামিৱ মাতৰম্ ॥ ১৮ ॥
পৃচ্ছতি স্মাশ্ৰুৱদনাং ৱিৱত্সামিৱ মাতৰম্ ॥ ১৮ ॥
ধৰ্ম উৱাচ
কচ্চিদ্ভদ্ৰেঽনামযমাত্মনস্তে
ৱিচ্ছাযাসি ম্লাযতেষন্মুখেন ।
আলক্ষযে ভৱতীমন্তৰাধিং
দূৰে বন্ধুং শোচসি কঞ্চনাম্ব ॥ ১৯ ॥
কচ্চিদ্ভদ্ৰেঽনামযমাত্মনস্তে
ৱিচ্ছাযাসি ম্লাযতেষন্মুখেন ।
আলক্ষযে ভৱতীমন্তৰাধিং
দূৰে বন্ধুং শোচসি কঞ্চনাম্ব ॥ ১৯ ॥
পাদৈৰ্ন্যূনং শোচসি মৈকপাদ-
মাত্মানং ৱা ৱৃষলৈৰ্ভোক্ষ্যমাণম্ ।
আহো সুৰাদীন্ হৃতযজ্ঞভাগান্
প্ৰজা উত স্ৱিন্মঘৱত্যৱৰ্ষতি ॥ ২০ ॥
মাত্মানং ৱা ৱৃষলৈৰ্ভোক্ষ্যমাণম্ ।
আহো সুৰাদীন্ হৃতযজ্ঞভাগান্
প্ৰজা উত স্ৱিন্মঘৱত্যৱৰ্ষতি ॥ ২০ ॥
অৰক্ষ্যমাণাঃ স্ত্ৰিয উৰ্ৱি বালান্
শোচস্যথো পুৰুষাদৈৰিৱাৰ্তান্ ।
ৱাচং দেৱীং ব্ৰহ্মকুলে কুকৰ্ম-
ণ্যব্ৰহ্মণ্যে ৰাজকুলে কুলাগ্ৰযান্ ॥ ২১ ॥
শোচস্যথো পুৰুষাদৈৰিৱাৰ্তান্ ।
ৱাচং দেৱীং ব্ৰহ্মকুলে কুকৰ্ম-
ণ্যব্ৰহ্মণ্যে ৰাজকুলে কুলাগ্ৰযান্ ॥ ২১ ॥
কিং ক্ষত্ৰবন্ধূন্ কলিনোপসৃষ্টান্
ৰাষ্ট্ৰাণি ৱা তৈৰৱৰোপিতানি ।
ইতস্ততো ৱাশনপানৱাসঃ
স্নানৱ্যৱাযোন্মুখজীৱলোকম্ ॥ ২২ ॥
ৰাষ্ট্ৰাণি ৱা তৈৰৱৰোপিতানি ।
ইতস্ততো ৱাশনপানৱাসঃ
স্নানৱ্যৱাযোন্মুখজীৱলোকম্ ॥ ২২ ॥
যদ্ৱাম্ব তে ভূৰিভৰাৱতাৰ
কৃতাৱতাৰস্য হৰেৰ্ধৰিত্ৰি ।
অন্তৰ্হিতস্য স্মৰতী ৱিসৃষ্টা
কৰ্মাণি নিৰ্ৱাণৱিলম্বিতানি ॥ ২৩ ॥
কৃতাৱতাৰস্য হৰেৰ্ধৰিত্ৰি ।
অন্তৰ্হিতস্য স্মৰতী ৱিসৃষ্টা
কৰ্মাণি নিৰ্ৱাণৱিলম্বিতানি ॥ ২৩ ॥
ইদং মমাচক্ষ্ৱ তৱাধিমূলং
ৱসুন্ধৰে যেন ৱিকৰ্শিতাসি ।
কালেন ৱা তে বলিনাং বলীযসা সুৰাৰ্চিতং
কিং হৃতমম্ব সৌভগম্ ॥ ২৪ ॥
ৱসুন্ধৰে যেন ৱিকৰ্শিতাসি ।
কালেন ৱা তে বলিনাং বলীযসা সুৰাৰ্চিতং
কিং হৃতমম্ব সৌভগম্ ॥ ২৪ ॥
ধৰণ্যুৱাচ।
ভৱান্ হি ৱেদ তত্সৰ্ৱং যন্মাং ধৰ্মানুপৃচ্ছসি ।
চতুৰ্ভিৰ্ৱৰ্তসে যেন পাদৈৰ্লোকসুখাৱহৈঃ
ভৱান্ হি ৱেদ তত্সৰ্ৱং যন্মাং ধৰ্মানুপৃচ্ছসি ।
চতুৰ্ভিৰ্ৱৰ্তসে যেন পাদৈৰ্লোকসুখাৱহৈঃ
সত্যং শৌচং দযা ক্ষান্তিস্ত্যাগঃ সন্তোষ আৰ্জৱম্ ।
শমো দমস্তপঃ সাম্যং তিতিক্ষোপৰতিঃ শ্ৰুতম্ ॥ ২৬ ॥
শমো দমস্তপঃ সাম্যং তিতিক্ষোপৰতিঃ শ্ৰুতম্ ॥ ২৬ ॥
জ্ঞানং ৱিৰক্তিৰৈশ্ৱৰ্যং শৌৰ্যং তেজো বলং স্মৃতিঃ ।
স্ৱাতন্ত্ৰ্যং কৌশলং কান্তিৰ্ধৈৰ্যং মাৰ্দৱমেৱ চ ॥ ২৭ ॥
স্ৱাতন্ত্ৰ্যং কৌশলং কান্তিৰ্ধৈৰ্যং মাৰ্দৱমেৱ চ ॥ ২৭ ॥
প্ৰাগল্ভ্যং প্ৰশ্ৰযঃ শীলং সহ ওজো বলং ভগঃ ।
গাম্ভীৰ্যং স্থৈৰ্যমাস্তিক্যং কীৰ্তিৰ্মানোঽনহঙ্কৃতিঃ ॥ ২৮ ॥
গাম্ভীৰ্যং স্থৈৰ্যমাস্তিক্যং কীৰ্তিৰ্মানোঽনহঙ্কৃতিঃ ॥ ২৮ ॥
এতে চান্যে চ ভগৱন্নিত্যা যত্ৰ মহাগুণাঃ ।
প্ৰাৰ্থ্যা মহত্ত্ৱমিচ্ছদ্ভিৰ্ন ৱিযন্তি স্ম কৰ্হিচিত্ ॥ ২৯ ॥
প্ৰাৰ্থ্যা মহত্ত্ৱমিচ্ছদ্ভিৰ্ন ৱিযন্তি স্ম কৰ্হিচিত্ ॥ ২৯ ॥
তেনাহং গুণপাত্ৰেণ শ্ৰীনিৱাসেন সাম্প্ৰতম্ ।
শোচামি ৰহিতং লোকং পাপ্মনা কলিনেক্ষিতম্ ॥ ৩০ ॥
শোচামি ৰহিতং লোকং পাপ্মনা কলিনেক্ষিতম্ ॥ ৩০ ॥
আত্মানং চানুশোচামি ভৱন্তং চামৰোত্তমম্ ।
দেৱান্ পিতৃনৃষীন্ সাধূন্ সৰ্ৱান্ ৱৰ্ণাংস্তথাশ্ৰমান্ ॥ ৩১ ॥
দেৱান্ পিতৃনৃষীন্ সাধূন্ সৰ্ৱান্ ৱৰ্ণাংস্তথাশ্ৰমান্ ॥ ৩১ ॥
ব্ৰহ্মাদযো বহুতিথং যদপাঙ্গমোক্ষ-
কামাস্তপঃ সমচৰন্ ভগৱত্প্ৰপন্নাঃ ।
সা শ্ৰীঃ স্ৱৱাসমৰৱিন্দৱনং ৱিহায
যত্পাদসৌভগমলং ভজতেঽনুৰক্তা ॥ ৩২ ॥
কামাস্তপঃ সমচৰন্ ভগৱত্প্ৰপন্নাঃ ।
সা শ্ৰীঃ স্ৱৱাসমৰৱিন্দৱনং ৱিহায
যত্পাদসৌভগমলং ভজতেঽনুৰক্তা ॥ ৩২ ॥
তস্যাহমব্জকুলিশাঙ্কুশকেতুকেতৈঃ
শ্ৰীমত্পদৈৰ্ভগৱতঃ সমলঙ্কৃতাঙ্গী ।
ত্ৰীনত্যৰোচ উপলভ্য ততো ৱিভূতিং
লোকান্ স মাং ৱ্যসৃজদুত্স্মযতীং তদন্তে ॥ ৩৩ ॥
শ্ৰীমত্পদৈৰ্ভগৱতঃ সমলঙ্কৃতাঙ্গী ।
ত্ৰীনত্যৰোচ উপলভ্য ততো ৱিভূতিং
লোকান্ স মাং ৱ্যসৃজদুত্স্মযতীং তদন্তে ॥ ৩৩ ॥
যো ৱৈ মমাতিভৰমাসুৰৱংশৰাজ্ঞা-
মক্ষৌহিণীশতমপানুদদাত্মতন্ত্ৰঃ ।
ত্ৱাং দুঃস্থমূনপদমাত্মনি পৌৰুষেণ
সম্পাদযন্ যদুষু ৰম্যমবিভ্ৰদঙ্গম্ ॥ ৩৪ ॥
মক্ষৌহিণীশতমপানুদদাত্মতন্ত্ৰঃ ।
ত্ৱাং দুঃস্থমূনপদমাত্মনি পৌৰুষেণ
সম্পাদযন্ যদুষু ৰম্যমবিভ্ৰদঙ্গম্ ॥ ৩৪ ॥
কা ৱা সহেত ৱিৰহং
পুৰুষোত্তমস্য প্ৰেমাৱলোকৰুচিৰস্মিতৱল্গুজল্পৈঃ ।
স্থৈৰ্যং সমানমহৰন্মধুমানিনীনাং
ৰোমোত্সৱো মম যদঙ্ঘ্ৰিৱিটঙ্কিতাযাঃ ॥ ৩৫ ॥
পুৰুষোত্তমস্য প্ৰেমাৱলোকৰুচিৰস্মিতৱল্গুজল্পৈঃ ।
স্থৈৰ্যং সমানমহৰন্মধুমানিনীনাং
ৰোমোত্সৱো মম যদঙ্ঘ্ৰিৱিটঙ্কিতাযাঃ ॥ ৩৫ ॥
তযোৰেৱং কথযতোঃ পৃথিৱীধৰ্মযোস্তদা ।
পৰীক্ষিন্নাম ৰাজৰ্ষিঃ প্ৰাপ্তঃ প্ৰাচীং সৰস্ৱতীম্ ॥ ৩৬ ॥
পৰীক্ষিন্নাম ৰাজৰ্ষিঃ প্ৰাপ্তঃ প্ৰাচীং সৰস্ৱতীম্ ॥ ৩৬ ॥