సూత ఉవాచ
తతః పరీక్షిద్ ద్విజవర్యశిక్షయా
మహీం మహాభాగవతః శశాస హ ।
యథా హి సూత్యామభిజాతకోవిదాః
సమాదిశన్ విప్ర మహద్గుణస్తథా ॥ ౧ ॥
తతః పరీక్షిద్ ద్విజవర్యశిక్షయా
మహీం మహాభాగవతః శశాస హ ।
యథా హి సూత్యామభిజాతకోవిదాః
సమాదిశన్ విప్ర మహద్గుణస్తథా ॥ ౧ ॥
స ఉత్తరస్య తనయాముపయేమ ఇరావతీమ్ ।
జనమేజయాదీంశ్చతురస్తస్యాముత్పాదయత్ సుతాన్ ॥ ౨ ॥
జనమేజయాదీంశ్చతురస్తస్యాముత్పాదయత్ సుతాన్ ॥ ౨ ॥
ఆజహారాశ్వమేధాంస్త్రీన్ గఙ్గాయాం భూరిదక్షిణాన్ ।
శారద్వతం గురుం కృత్వా దేవా యత్రాక్షిగోచరాః ॥ ౩ ॥
శారద్వతం గురుం కృత్వా దేవా యత్రాక్షిగోచరాః ॥ ౩ ॥
నిజగ్రాహౌజసా వీరః కలిం దిగ్విజయే క్వచిత్ ।
నృపలిఙ్గధరం శూద్రం ఘ్నన్తం గోమిథునం పదా ॥ ౪ ॥
నృపలిఙ్గధరం శూద్రం ఘ్నన్తం గోమిథునం పదా ॥ ౪ ॥
శౌనక ఉవాచ
కస్య హేతోర్నిజగ్రాహ కలిం దిగ్విజయే నృపః ।
నృదేవచిహ్నధృక్శూద్రకోఽసౌ గాం యః పదాహనత్ ।
తత్కథ్యతాం మహాభాగ యది కృష్ణకథాశ్రయమ్ ॥ ౫ ॥
కస్య హేతోర్నిజగ్రాహ కలిం దిగ్విజయే నృపః ।
నృదేవచిహ్నధృక్శూద్రకోఽసౌ గాం యః పదాహనత్ ।
తత్కథ్యతాం మహాభాగ యది కృష్ణకథాశ్రయమ్ ॥ ౫ ॥
అథవాస్య పదామ్భోజమకరన్దలిహాం సతామ్ ।
కిమన్యైరసదాలాపైరాయుషో యదసద్వ్యయః ॥ ౬ ॥
కిమన్యైరసదాలాపైరాయుషో యదసద్వ్యయః ॥ ౬ ॥
క్షుద్రాయుషాం నృణామఙ్గ మర్త్యానామృతమిచ్ఛతామ్ ।
ఇహోపహూతో భగవాన్మృత్యుః శామిత్రకర్మణి ॥ ౭ ॥
ఇహోపహూతో భగవాన్మృత్యుః శామిత్రకర్మణి ॥ ౭ ॥
న కశ్చిన్మ్రియతే తావద్ యావదాస్త ఇహాన్తకః ।
ఏతదర్థం హి భగవానాహూతః పరమర్షిభిః ।
అహో నృలోకే పీయేత హరిలీలామృతం వచః ॥ ౮ ॥
ఏతదర్థం హి భగవానాహూతః పరమర్షిభిః ।
అహో నృలోకే పీయేత హరిలీలామృతం వచః ॥ ౮ ॥
మన్దస్య మన్దప్రజ్ఞస్య వయో మన్దాయుషశ్చ వై ।
నిద్రయా హ్రియతే నక్తం దివా చ వ్యర్థకర్మభిః ॥ ౯ ॥
నిద్రయా హ్రియతే నక్తం దివా చ వ్యర్థకర్మభిః ॥ ౯ ॥
సూత ఉవాచ
యదా పరీక్షిత్ కురుజాఙ్గలేఽవసత్
కలిం ప్రవిష్టం నిజచక్రవర్తితే ।
నిశమ్య వార్తామనతిప్రియాం తతః
శరాసనం సంయుగశౌణ్డిరాదదే ॥ ౧౦ ॥
యదా పరీక్షిత్ కురుజాఙ్గలేఽవసత్
కలిం ప్రవిష్టం నిజచక్రవర్తితే ।
నిశమ్య వార్తామనతిప్రియాం తతః
శరాసనం సంయుగశౌణ్డిరాదదే ॥ ౧౦ ॥
స్వలఙ్కృతం శ్యామతురఙ్గయోజితం
రథం మృగేన్ద్రధ్వజమాశ్రితః పురాత్ ।
వృతో రథాశ్వద్విపపత్తియుక్తయా
స్వసేనయా దిగ్విజయాయ నిర్గతః ॥ ౧౧ ॥
రథం మృగేన్ద్రధ్వజమాశ్రితః పురాత్ ।
వృతో రథాశ్వద్విపపత్తియుక్తయా
స్వసేనయా దిగ్విజయాయ నిర్గతః ॥ ౧౧ ॥
భద్రాశ్వం కేతుమాలం చ భారతం చోత్తరాన్ కురూన్ ।
కిమ్పురుషాదీని వర్షాణి విజిత్య జగృహే బలిమ్ ॥ ౧౨ ॥
కిమ్పురుషాదీని వర్షాణి విజిత్య జగృహే బలిమ్ ॥ ౧౨ ॥
తత్ర తత్రోపశృణ్వానః స్వపూర్వేషాం మహాత్మనామ్ ।
ప్రగీయమాణం చ యశః కృష్ణమాహాత్మ్యసూచకమ్ ॥ ౧౩ ॥
ప్రగీయమాణం చ యశః కృష్ణమాహాత్మ్యసూచకమ్ ॥ ౧౩ ॥
ఆత్మానం చ పరిత్రాతమశ్వత్థామ్నోఽస్త్రతేజసః ।
స్నేహం చ వృష్ణిపార్థానాం తేషాం భక్తిం చ కేశవే ॥ ౧౪ ॥
స్నేహం చ వృష్ణిపార్థానాం తేషాం భక్తిం చ కేశవే ॥ ౧౪ ॥
తేభ్యః పరమసన్తుష్టః ప్రీత్యుజ్జృమ్భితలోచనః ।
మహాధనాని వాసాంసి దదౌ హారాన్ మహామనాః ॥ ౧౫ ॥
మహాధనాని వాసాంసి దదౌ హారాన్ మహామనాః ॥ ౧౫ ॥
సారథ్యపారషదసేవనసఖ్యదౌత్య-
వీరాసనానుగమనస్తవనప్రణామాన్ ।
స్నిగ్ధేషు పాణ్డుషు జగత్ప్రణతిం చ విష్ణో-
ర్భక్తిం కరోతి నృపతిశ్చరణారవిన్దే ॥ ౧౬ ॥
వీరాసనానుగమనస్తవనప్రణామాన్ ।
స్నిగ్ధేషు పాణ్డుషు జగత్ప్రణతిం చ విష్ణో-
ర్భక్తిం కరోతి నృపతిశ్చరణారవిన్దే ॥ ౧౬ ॥
తస్యైవం వర్తమానస్య పూర్వేషాం వృత్తిమన్వహమ్ ।
నాతిదూరే కిలాశ్చర్యం యదాసీత్ తన్నిబోధ మే ॥ ౧౭ ॥
నాతిదూరే కిలాశ్చర్యం యదాసీత్ తన్నిబోధ మే ॥ ౧౭ ॥
ధర్మః పదైకేన చరన్ విచ్ఛాయాముపలభ్య గామ్ ।
పృచ్ఛతి స్మాశ్రువదనాం వివత్సామివ మాతరమ్ ॥ ౧౮ ॥
పృచ్ఛతి స్మాశ్రువదనాం వివత్సామివ మాతరమ్ ॥ ౧౮ ॥
ధర్మ ఉవాచ
కచ్చిద్భద్రేఽనామయమాత్మనస్తే
విచ్ఛాయాసి మ్లాయతేషన్ముఖేన ।
ఆలక్షయే భవతీమన్తరాధిం
దూరే బన్ధుం శోచసి కఞ్చనామ్బ ॥ ౧౯ ॥
కచ్చిద్భద్రేఽనామయమాత్మనస్తే
విచ్ఛాయాసి మ్లాయతేషన్ముఖేన ।
ఆలక్షయే భవతీమన్తరాధిం
దూరే బన్ధుం శోచసి కఞ్చనామ్బ ॥ ౧౯ ॥
పాదైర్న్యూనం శోచసి మైకపాద-
మాత్మానం వా వృషలైర్భోక్ష్యమాణమ్ ।
ఆహో సురాదీన్ హృతయజ్ఞభాగాన్
ప్రజా ఉత స్విన్మఘవత్యవర్షతి ॥ ౨౦ ॥
మాత్మానం వా వృషలైర్భోక్ష్యమాణమ్ ।
ఆహో సురాదీన్ హృతయజ్ఞభాగాన్
ప్రజా ఉత స్విన్మఘవత్యవర్షతి ॥ ౨౦ ॥
అరక్ష్యమాణాః స్త్రియ ఉర్వి బాలాన్
శోచస్యథో పురుషాదైరివార్తాన్ ।
వాచం దేవీం బ్రహ్మకులే కుకర్మ-
ణ్యబ్రహ్మణ్యే రాజకులే కులాగ్రయాన్ ॥ ౨౧ ॥
శోచస్యథో పురుషాదైరివార్తాన్ ।
వాచం దేవీం బ్రహ్మకులే కుకర్మ-
ణ్యబ్రహ్మణ్యే రాజకులే కులాగ్రయాన్ ॥ ౨౧ ॥
కిం క్షత్రబన్ధూన్ కలినోపసృష్టాన్
రాష్ట్రాణి వా తైరవరోపితాని ।
ఇతస్తతో వాశనపానవాసః
స్నానవ్యవాయోన్ముఖజీవలోకమ్ ॥ ౨౨ ॥
రాష్ట్రాణి వా తైరవరోపితాని ।
ఇతస్తతో వాశనపానవాసః
స్నానవ్యవాయోన్ముఖజీవలోకమ్ ॥ ౨౨ ॥
యద్వామ్బ తే భూరిభరావతార
కృతావతారస్య హరేర్ధరిత్రి ।
అన్తర్హితస్య స్మరతీ విసృష్టా
కర్మాణి నిర్వాణవిలమ్బితాని ॥ ౨౩ ॥
కృతావతారస్య హరేర్ధరిత్రి ।
అన్తర్హితస్య స్మరతీ విసృష్టా
కర్మాణి నిర్వాణవిలమ్బితాని ॥ ౨౩ ॥
ఇదం మమాచక్ష్వ తవాధిమూలం
వసున్ధరే యేన వికర్శితాసి ।
కాలేన వా తే బలినాం బలీయసా సురార్చితం
కిం హృతమమ్బ సౌభగమ్ ॥ ౨౪ ॥
వసున్ధరే యేన వికర్శితాసి ।
కాలేన వా తే బలినాం బలీయసా సురార్చితం
కిం హృతమమ్బ సౌభగమ్ ॥ ౨౪ ॥
ధరణ్యువాచ।
భవాన్ హి వేద తత్సర్వం యన్మాం ధర్మానుపృచ్ఛసి ।
చతుర్భిర్వర్తసే యేన పాదైర్లోకసుఖావహైః
భవాన్ హి వేద తత్సర్వం యన్మాం ధర్మానుపృచ్ఛసి ।
చతుర్భిర్వర్తసే యేన పాదైర్లోకసుఖావహైః
సత్యం శౌచం దయా క్షాన్తిస్త్యాగః సన్తోష ఆర్జవమ్ ।
శమో దమస్తపః సామ్యం తితిక్షోపరతిః శ్రుతమ్ ॥ ౨౬ ॥
శమో దమస్తపః సామ్యం తితిక్షోపరతిః శ్రుతమ్ ॥ ౨౬ ॥
జ్ఞానం విరక్తిరైశ్వర్యం శౌర్యం తేజో బలం స్మృతిః ।
స్వాతన్త్ర్యం కౌశలం కాన్తిర్ధైర్యం మార్దవమేవ చ ॥ ౨౭ ॥
స్వాతన్త్ర్యం కౌశలం కాన్తిర్ధైర్యం మార్దవమేవ చ ॥ ౨౭ ॥
ప్రాగల్భ్యం ప్రశ్రయః శీలం సహ ఓజో బలం భగః ।
గామ్భీర్యం స్థైర్యమాస్తిక్యం కీర్తిర్మానోఽనహఙ్కృతిః ॥ ౨౮ ॥
గామ్భీర్యం స్థైర్యమాస్తిక్యం కీర్తిర్మానోఽనహఙ్కృతిః ॥ ౨౮ ॥
ఏతే చాన్యే చ భగవన్నిత్యా యత్ర మహాగుణాః ।
ప్రార్థ్యా మహత్త్వమిచ్ఛద్భిర్న వియన్తి స్మ కర్హిచిత్ ॥ ౨౯ ॥
ప్రార్థ్యా మహత్త్వమిచ్ఛద్భిర్న వియన్తి స్మ కర్హిచిత్ ॥ ౨౯ ॥
తేనాహం గుణపాత్రేణ శ్రీనివాసేన సామ్ప్రతమ్ ।
శోచామి రహితం లోకం పాప్మనా కలినేక్షితమ్ ॥ ౩౦ ॥
శోచామి రహితం లోకం పాప్మనా కలినేక్షితమ్ ॥ ౩౦ ॥
ఆత్మానం చానుశోచామి భవన్తం చామరోత్తమమ్ ।
దేవాన్ పితృనృషీన్ సాధూన్ సర్వాన్ వర్ణాంస్తథాశ్రమాన్ ॥ ౩౧ ॥
దేవాన్ పితృనృషీన్ సాధూన్ సర్వాన్ వర్ణాంస్తథాశ్రమాన్ ॥ ౩౧ ॥
బ్రహ్మాదయో బహుతిథం యదపాఙ్గమోక్ష-
కామాస్తపః సమచరన్ భగవత్ప్రపన్నాః ।
సా శ్రీః స్వవాసమరవిన్దవనం విహాయ
యత్పాదసౌభగమలం భజతేఽనురక్తా ॥ ౩౨ ॥
కామాస్తపః సమచరన్ భగవత్ప్రపన్నాః ।
సా శ్రీః స్వవాసమరవిన్దవనం విహాయ
యత్పాదసౌభగమలం భజతేఽనురక్తా ॥ ౩౨ ॥
తస్యాహమబ్జకులిశాఙ్కుశకేతుకేతైః
శ్రీమత్పదైర్భగవతః సమలఙ్కృతాఙ్గీ ।
త్రీనత్యరోచ ఉపలభ్య తతో విభూతిం
లోకాన్ స మాం వ్యసృజదుత్స్మయతీం తదన్తే ॥ ౩౩ ॥
శ్రీమత్పదైర్భగవతః సమలఙ్కృతాఙ్గీ ।
త్రీనత్యరోచ ఉపలభ్య తతో విభూతిం
లోకాన్ స మాం వ్యసృజదుత్స్మయతీం తదన్తే ॥ ౩౩ ॥
యో వై మమాతిభరమాసురవంశరాజ్ఞా-
మక్షౌహిణీశతమపానుదదాత్మతన్త్రః ।
త్వాం దుఃస్థమూనపదమాత్మని పౌరుషేణ
సమ్పాదయన్ యదుషు రమ్యమబిభ్రదఙ్గమ్ ॥ ౩౪ ॥
మక్షౌహిణీశతమపానుదదాత్మతన్త్రః ।
త్వాం దుఃస్థమూనపదమాత్మని పౌరుషేణ
సమ్పాదయన్ యదుషు రమ్యమబిభ్రదఙ్గమ్ ॥ ౩౪ ॥
కా వా సహేత విరహం
పురుషోత్తమస్య ప్రేమావలోకరుచిరస్మితవల్గుజల్పైః ।
స్థైర్యం సమానమహరన్మధుమానినీనాం
రోమోత్సవో మమ యదఙ్ఘ్రివిటఙ్కితాయాః ॥ ౩౫ ॥
పురుషోత్తమస్య ప్రేమావలోకరుచిరస్మితవల్గుజల్పైః ।
స్థైర్యం సమానమహరన్మధుమానినీనాం
రోమోత్సవో మమ యదఙ్ఘ్రివిటఙ్కితాయాః ॥ ౩౫ ॥
తయోరేవం కథయతోః పృథివీధర్మయోస్తదా ।
పరీక్షిన్నామ రాజర్షిః ప్రాప్తః ప్రాచీం సరస్వతీమ్ ॥ ౩౬ ॥
పరీక్షిన్నామ రాజర్షిః ప్రాప్తః ప్రాచీం సరస్వతీమ్ ॥ ౩౬ ॥