સૂત ઉવાચ
યો વૈ દ્રૌણ્યસ્ત્રવિપ્લુષ્ટો ન માતુરુદરે મૃતઃ ।
અનુગ્રહાદ્ ભગવતઃ
કૃષ્ણસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ ॥ ૧ ॥
યો વૈ દ્રૌણ્યસ્ત્રવિપ્લુષ્ટો ન માતુરુદરે મૃતઃ ।
અનુગ્રહાદ્ ભગવતઃ
કૃષ્ણસ્યાદ્ભુતકર્મણઃ ॥ ૧ ॥
બ્રહ્મકોપોત્થિતાદ્ યસ્તુ તક્ષકાત્પ્રાણવિપ્લવાત્ ।
ન
સમ્મુમોહોરુભયાદ્ ભગવત્યર્પિતાશયઃ ॥ ૨ ॥
ન
સમ્મુમોહોરુભયાદ્ ભગવત્યર્પિતાશયઃ ॥ ૨ ॥
ઉત્સૃજ્ય સર્વતઃ સઙ્ગં વિજ્ઞાતાજિતસંસ્થિતિઃ ।
વૈયાસકેર્જહૌ શિષ્યો ગઙ્ગાયાં સ્વં કલેવરમ્ ॥ ૩ ॥
વૈયાસકેર્જહૌ શિષ્યો ગઙ્ગાયાં સ્વં કલેવરમ્ ॥ ૩ ॥
નોત્તમશ્લોકવાર્તાનાં જુષતાં તત્કથામૃતમ્ ।
સ્યાત્સમ્ભ્રમોઽન્તકાલેઽપિ સ્મરતાં તત્પદામ્બુજમ્ ॥ ૪ ॥
સ્યાત્સમ્ભ્રમોઽન્તકાલેઽપિ સ્મરતાં તત્પદામ્બુજમ્ ॥ ૪ ॥
તાવત્કલિર્ન પ્રભવેત્ પ્રવિષ્ટોઽપીહ સર્વતઃ ।
યાવદીશો મહાનુર્વ્યામાભિમન્યવ
એકરાટ્ ॥ ૫ ॥
યાવદીશો મહાનુર્વ્યામાભિમન્યવ
એકરાટ્ ॥ ૫ ॥
યસ્મિન્નહનિ યર્હ્યેવ ભગવાનુત્સસર્જ ગામ્ ।
તદૈવેહાનુવૃત્તોઽસાવધર્મપ્રભવઃ
કલિઃ ॥ ૬ ॥
તદૈવેહાનુવૃત્તોઽસાવધર્મપ્રભવઃ
કલિઃ ॥ ૬ ॥
નાનુદ્વેષ્ટિ કલિં સમ્રાટ્ સારઙ્ગ ઇવ સારભુક્ ।
કુશલાન્યાશુ સિદ્ધ્યન્તિ નેતરાણિ કૃતાનિ યત્ ॥ ૭ ॥
કુશલાન્યાશુ સિદ્ધ્યન્તિ નેતરાણિ કૃતાનિ યત્ ॥ ૭ ॥
કિં નુ બાલેષુ શૂરેણ કલિના ધીરભીરુણા ।
અપ્રમત્તઃ પ્રમત્તેષુ યો વૃકો નૃષુ વર્તતે ॥ ૮ ॥
અપ્રમત્તઃ પ્રમત્તેષુ યો વૃકો નૃષુ વર્તતે ॥ ૮ ॥
ઉપવર્ણિતમેતદ્વઃ પુણ્યં પારીક્ષિતં મયા ।
વાસુદેવકથોપેતમાખ્યાનં
યદપૃચ્છત ॥ ૯ ॥
વાસુદેવકથોપેતમાખ્યાનં
યદપૃચ્છત ॥ ૯ ॥
યા યાઃ કથા ભગવતઃ કથનીયોરુકર્મણઃ ।
ગુણકર્માશ્રયાઃ પુમ્ભિઃ સંસેવ્યાસ્તા
બુભૂષુભિઃ ॥ ૧૦ ॥
ગુણકર્માશ્રયાઃ પુમ્ભિઃ સંસેવ્યાસ્તા
બુભૂષુભિઃ ॥ ૧૦ ॥
ઋષય ઊચુઃ
સૂત જીવ સમાઃ સૌમ્ય શાશ્વતીર્વિશદં યશઃ ।
યસ્ત્વં શંસસિ કૃષ્ણસ્ય મર્ત્યાનામમૃતં હિ નઃ ॥ ૧૧ ॥
સૂત જીવ સમાઃ સૌમ્ય શાશ્વતીર્વિશદં યશઃ ।
યસ્ત્વં શંસસિ કૃષ્ણસ્ય મર્ત્યાનામમૃતં હિ નઃ ॥ ૧૧ ॥
કર્મણ્યસ્મિન્નનાશ્વાસે ધૂમધૂમ્રાત્મનાં ભવાન્ ।
આપાયયતિ ગોવિન્દપાદપદ્માસવં મધુ ॥ ૧૨ ॥
આપાયયતિ ગોવિન્દપાદપદ્માસવં મધુ ॥ ૧૨ ॥
તુલયામ લવેનાપિ ન સ્વર્ગં નાપુનર્ભવમ્ ।
ભગવત્સઙ્ગિસઙ્ગસ્ય મર્ત્યાનાં કિમુતાશિષઃ ॥ ૧૩ ॥
ભગવત્સઙ્ગિસઙ્ગસ્ય મર્ત્યાનાં કિમુતાશિષઃ ॥ ૧૩ ॥
કો નામ તૃપ્યેદ્ રસવિત્કથાયાં
મહત્તમૈકાન્તપરાયણસ્ય ।
નાન્તં ગુણાનામગુણસ્ય જગ્મુ-
ર્યોગેશ્વરા યે ભવપાદ્મમુખ્યાઃ ॥ ૧૪ ॥
મહત્તમૈકાન્તપરાયણસ્ય ।
નાન્તં ગુણાનામગુણસ્ય જગ્મુ-
ર્યોગેશ્વરા યે ભવપાદ્મમુખ્યાઃ ॥ ૧૪ ॥
તન્નો ભવાન્ વૈ ભગવત્પ્રધાનો
મહત્તમૈકાન્તપરાયણસ્ય ।
હરેરુદારં ચરિતં વિશુદ્ધં
શુશ્રૂષતાં નો વિતનોતુ વિદ્વન્ ॥ ૧૫ ॥
મહત્તમૈકાન્તપરાયણસ્ય ।
હરેરુદારં ચરિતં વિશુદ્ધં
શુશ્રૂષતાં નો વિતનોતુ વિદ્વન્ ॥ ૧૫ ॥
સ વૈ મહાભાગવતઃ પરીક્ષિદ્
યેનાપવર્ગાખ્યમદભ્રબુદ્ધિઃ ।
જ્ઞાનેન વૈયાસકિશબ્દિતેન
ભેજે ખગેન્દ્રધ્વજપાદમૂલમ્ ॥ ૧૬ ॥
યેનાપવર્ગાખ્યમદભ્રબુદ્ધિઃ ।
જ્ઞાનેન વૈયાસકિશબ્દિતેન
ભેજે ખગેન્દ્રધ્વજપાદમૂલમ્ ॥ ૧૬ ॥
તન્નઃ પરં પુણ્યમસંવૃતાર્થ-
માખ્યાનમત્યદ્ભુતયોગનિષ્ઠમ્ ।
આખ્યાહ્યનન્તાચરિતોપપન્નં
પારીક્ષિતં ભાગવતાભિરામમ્ ॥ ૧૭ ॥
માખ્યાનમત્યદ્ભુતયોગનિષ્ઠમ્ ।
આખ્યાહ્યનન્તાચરિતોપપન્નં
પારીક્ષિતં ભાગવતાભિરામમ્ ॥ ૧૭ ॥
સૂત ઉવાચ
અહો વયં જન્મભૃતોઽદ્ય હાસ્મ
વૃદ્ધાનુવૃત્ત્યાપિ વિલોમજાતાઃ ।
દૌષ્કુલ્યમાધિં વિધુનોતિ શીઘ્રં
મહત્તમાનામભિધાનયોગઃ ॥ ૧૮ ॥
અહો વયં જન્મભૃતોઽદ્ય હાસ્મ
વૃદ્ધાનુવૃત્ત્યાપિ વિલોમજાતાઃ ।
દૌષ્કુલ્યમાધિં વિધુનોતિ શીઘ્રં
મહત્તમાનામભિધાનયોગઃ ॥ ૧૮ ॥
કુતઃ પુનર્ગૃણતો નામ તસ્ય
મહત્તમૈકાન્તપરાયણસ્ય ।
યોઽનન્તશક્તિર્ભગવાનનન્તો
મહદ્ગુણત્વાદ્ યમનન્તમાહુઃ ॥ ૧૯ ॥
મહત્તમૈકાન્તપરાયણસ્ય ।
યોઽનન્તશક્તિર્ભગવાનનન્તો
મહદ્ગુણત્વાદ્ યમનન્તમાહુઃ ॥ ૧૯ ॥
એતાવતાલં નનુ સૂચિતેન
ગુણૈરસામ્યાનતિશાયનસ્ય ।
હિત્વેતરાન્ પ્રાર્થયતો વિભૂતિ-
ર્યસ્યાઙ્ઘ્રિરેણું જુષતેઽનભીપ્સોઃ ॥ ૨૦ ॥
ગુણૈરસામ્યાનતિશાયનસ્ય ।
હિત્વેતરાન્ પ્રાર્થયતો વિભૂતિ-
ર્યસ્યાઙ્ઘ્રિરેણું જુષતેઽનભીપ્સોઃ ॥ ૨૦ ॥
અથાપિ યત્પાદનખાવસૃષ્ટં
જગદ્વિરિઞ્ચોપહૃતાર્હણામ્ભઃ ।
સેશં પુનાત્યન્યતમો મુકુન્દાત્
કો નામ લોકે ભગવત્પદાર્થઃ ॥ ૨૧ ॥
જગદ્વિરિઞ્ચોપહૃતાર્હણામ્ભઃ ।
સેશં પુનાત્યન્યતમો મુકુન્દાત્
કો નામ લોકે ભગવત્પદાર્થઃ ॥ ૨૧ ॥
યત્રાનુરક્તાઃ સહસૈવ ધીરા
વ્યપોહ્ય દેહાદિષુ સઙ્ગમૂઢમ્ ।
વ્રજન્તિ તત્પારમહંસ્યમન્ત્યં
યસ્મિન્નહિંસોપશમઃ સ્વધર્મઃ ॥ ૨૨ ॥
વ્યપોહ્ય દેહાદિષુ સઙ્ગમૂઢમ્ ।
વ્રજન્તિ તત્પારમહંસ્યમન્ત્યં
યસ્મિન્નહિંસોપશમઃ સ્વધર્મઃ ॥ ૨૨ ॥
અહં હિ પૃષ્ટોઽર્યમણો ભવદ્ભિ-
રાચક્ષ આત્માવગમોઽત્ર યાવાન્ ।
નભઃ પતન્ત્યાત્મસમં પતત્ત્રિણ-
સ્તથા સમં વિષ્ણુગતિં વિપશ્ચિતઃ ॥ ૨૩ ॥
રાચક્ષ આત્માવગમોઽત્ર યાવાન્ ।
નભઃ પતન્ત્યાત્મસમં પતત્ત્રિણ-
સ્તથા સમં વિષ્ણુગતિં વિપશ્ચિતઃ ॥ ૨૩ ॥
એકદા ધનુરુદ્યમ્ય વિચરન્ મૃગયાં વને ।
મૃગાનનુગતઃ શ્રાન્તઃ ક્ષુધિતસ્તૃષિતો ભૃશમ્ ॥ ૨૪ ॥
મૃગાનનુગતઃ શ્રાન્તઃ ક્ષુધિતસ્તૃષિતો ભૃશમ્ ॥ ૨૪ ॥
જલાશયમચક્ષાણઃ પ્રવિવેશ તમાશ્રમમ્ ।
દદર્શ મુનિમાસીનં શાન્તં મીલિતલોચનમ્ ॥ ૨૫ ॥
દદર્શ મુનિમાસીનં શાન્તં મીલિતલોચનમ્ ॥ ૨૫ ॥
પ્રતિરુદ્ધેન્દ્રિયપ્રાણમનોબુદ્ધિમુપારતમ્ ।
સ્થાનત્રયાત્પરં પ્રાપ્તં બ્રહ્મભૂતમવિક્રિયમ્ ॥ ૨૬ ॥
સ્થાનત્રયાત્પરં પ્રાપ્તં બ્રહ્મભૂતમવિક્રિયમ્ ॥ ૨૬ ॥
વિપ્રકીર્ણજટાચ્છન્નં રૌરવેણાજિનેન ચ ।
વિશુષ્યત્તાલુરુદકં તથાભૂતમયાચત ॥ ૨૭ ॥
વિશુષ્યત્તાલુરુદકં તથાભૂતમયાચત ॥ ૨૭ ॥
અલબ્ધતૃણભૂમ્યાદિરસમ્પ્રાપ્તાર્ઘ્યસૂનૃતઃ ।
અવજ્ઞાતમિવાત્માનં મન્યમાનશ્ચુકોપ હ ॥ ૨૮ ॥
અવજ્ઞાતમિવાત્માનં મન્યમાનશ્ચુકોપ હ ॥ ૨૮ ॥
અભૂતપૂર્વઃ સહસા ક્ષુત્તૃડ્ભ્યામર્દિતાત્મનઃ ।
બ્રાહ્મણં પ્રત્યભૂદ્ બ્રહ્મન્ મત્સરો મન્યુરેવ ચ ॥ ૨૯ ॥
બ્રાહ્મણં પ્રત્યભૂદ્ બ્રહ્મન્ મત્સરો મન્યુરેવ ચ ॥ ૨૯ ॥
સ તુ બ્રહ્મઋષેરંસે ગતાસુમુરગં રુષા ।
વિનિર્ગચ્છન્ધનુષ્કોટ્યા નિધાય
પુરમાગતઃ ॥ ૩૦ ॥
વિનિર્ગચ્છન્ધનુષ્કોટ્યા નિધાય
પુરમાગતઃ ॥ ૩૦ ॥
એષ કિં નિભૃતાશેષકરણો મીલિતેક્ષણઃ ।
મૃષાસમાધિરાહોસ્વિત્કિં નુ
સ્યાત્ક્ષત્રબન્ધુભિઃ ॥ ૩૧ ॥
મૃષાસમાધિરાહોસ્વિત્કિં નુ
સ્યાત્ક્ષત્રબન્ધુભિઃ ॥ ૩૧ ॥
તસ્ય પુત્રોઽતિતેજસ્વી વિહરન્ બાલકોઽર્ભકૈઃ ।
રાજ્ઞાઘં પ્રાપિતં તાતં શ્રુત્વા તત્રેદમબ્રવીત્ ॥ ૩૨ ॥
રાજ્ઞાઘં પ્રાપિતં તાતં શ્રુત્વા તત્રેદમબ્રવીત્ ॥ ૩૨ ॥
અહો અધર્મઃ પાલાનાં પીવ્નાં બલિભુજામિવ ।
સ્વામિન્યઘં યદ્ દાસાનાં દ્વારપાનાં શુનામિવ ॥ ૩૩ ॥
સ્વામિન્યઘં યદ્ દાસાનાં દ્વારપાનાં શુનામિવ ॥ ૩૩ ॥
બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રબન્ધુર્હિ ગૃહપાલો નિરૂપિતઃ ।
સ કથં તદ્ગૃહે દ્વાઃસ્થઃ સભાણ્ડં ભોક્તુમર્હતિ ॥ ૩૪ ॥
સ કથં તદ્ગૃહે દ્વાઃસ્થઃ સભાણ્ડં ભોક્તુમર્હતિ ॥ ૩૪ ॥
કૃષ્ણે ગતે ભગવતિ શાસ્તર્યુત્પથગામિનામ્ ।
તદ્ભિન્નસેતૂનદ્યાહં શાસ્મિ પશ્યત મે બલમ્ ॥ ૩૫ ॥
તદ્ભિન્નસેતૂનદ્યાહં શાસ્મિ પશ્યત મે બલમ્ ॥ ૩૫ ॥
ઇત્યુક્ત્વા રોષતામ્રાક્ષો વયસ્યાનૃષિબાલકઃ ।
કૌશિક્યાપ ઉપસ્પૃશ્ય વાગ્વજ્રં વિસસર્જ હ ॥ ૩૬ ॥
કૌશિક્યાપ ઉપસ્પૃશ્ય વાગ્વજ્રં વિસસર્જ હ ॥ ૩૬ ॥
ઇતિ લઙ્ઘિતમર્યાદં તક્ષકઃ સપ્તમેઽહનિ ।
દઙ્ક્ષ્યતિ સ્મ કુલાઙ્ગારં ચોદિતો મે તતદ્રુહમ્ ॥ ૩૭ ॥
દઙ્ક્ષ્યતિ સ્મ કુલાઙ્ગારં ચોદિતો મે તતદ્રુહમ્ ॥ ૩૭ ॥
તતોઽભ્યેત્યાશ્રમં બાલો ગલે સર્પકલેવરમ્ ।
પિતરં વીક્ષ્ય દુઃખાર્તો મુક્તકણ્ઠો રુરોદ હ ॥ ૩૮ ॥
પિતરં વીક્ષ્ય દુઃખાર્તો મુક્તકણ્ઠો રુરોદ હ ॥ ૩૮ ॥
સ વા આઙ્ગિરસો બ્રહ્મન્ શ્રુત્વા સુતવિલાપનમ્ ।
ઉન્મીલ્ય શનકૈર્નેત્રે દૃષ્ટ્વા
ચાંસે મૃતોરગમ્ ॥ ૩૯ ॥
ઉન્મીલ્ય શનકૈર્નેત્રે દૃષ્ટ્વા
ચાંસે મૃતોરગમ્ ॥ ૩૯ ॥
વિસૃજ્ય તં ચ પપ્રચ્છ વત્સ કસ્માદ્ધિ રોદિષિ ।
કેન વા તેઽપકૃતમિત્યુક્તઃ સ
ન્યવેદયત્ ॥ ૪૦ ॥
કેન વા તેઽપકૃતમિત્યુક્તઃ સ
ન્યવેદયત્ ॥ ૪૦ ॥
નિશમ્ય શપ્તમતદર્હં નરેન્દ્રં
સ બ્રાહ્મણો નાત્મજમભ્યનન્દત્ ।
અહો બતાંહો મહદદ્ય તે કૃત-
મલ્પીયસિ દ્રોહ ઉરુર્દમો ધૃતઃ ॥ ૪૧ ॥
સ બ્રાહ્મણો નાત્મજમભ્યનન્દત્ ।
અહો બતાંહો મહદદ્ય તે કૃત-
મલ્પીયસિ દ્રોહ ઉરુર્દમો ધૃતઃ ॥ ૪૧ ॥
ન વૈ નૃભિર્નરદેવં પરાખ્યં
સમ્માતુમર્હસ્યવિપક્વબુદ્ધે ।
યત્તેજસા દુર્વિષહેણ ગુપ્તા
વિન્દન્તિ ભદ્રાણ્યકુતોભયાઃ પ્રજાઃ ॥ ૪૨ ॥
સમ્માતુમર્હસ્યવિપક્વબુદ્ધે ।
યત્તેજસા દુર્વિષહેણ ગુપ્તા
વિન્દન્તિ ભદ્રાણ્યકુતોભયાઃ પ્રજાઃ ॥ ૪૨ ॥
અલક્ષ્યમાણે નરદેવનામ્નિ
રથાઙ્ગપાણાવયમઙ્ગ લોકઃ ।
તદા હિ ચૌરપ્રચુરો વિનઙ્ક્ષ્ય-
ત્યરક્ષ્યમાણોઽવિવરૂથવત્ ક્ષણાત્ ॥ ૪૩ ॥
રથાઙ્ગપાણાવયમઙ્ગ લોકઃ ।
તદા હિ ચૌરપ્રચુરો વિનઙ્ક્ષ્ય-
ત્યરક્ષ્યમાણોઽવિવરૂથવત્ ક્ષણાત્ ॥ ૪૩ ॥
તદદ્ય નઃ પાપમુપૈત્યનન્વયં
યન્નષ્ટનાથસ્ય વસોર્વિલુમ્પકાત્ ।
પરસ્પરં ઘ્નન્તિ શપન્તિ વૃઞ્જતે
પશૂન્ સ્ત્રિયોઽર્થાન્ પુરુદસ્યવો જનાઃ ॥ ૪૪ ॥
યન્નષ્ટનાથસ્ય વસોર્વિલુમ્પકાત્ ।
પરસ્પરં ઘ્નન્તિ શપન્તિ વૃઞ્જતે
પશૂન્ સ્ત્રિયોઽર્થાન્ પુરુદસ્યવો જનાઃ ॥ ૪૪ ॥
તદાર્યધર્મઃ પ્રવિલીયતે નૃણાં
વર્ણાશ્રમાચારયુતસ્ત્રયીમયઃ ।
તતોઽર્થકામાભિનિવેશિતાત્મનાં
શુનાં કપીનામિવ વર્ણસઙ્કરઃ ॥ ૪૫ ॥
વર્ણાશ્રમાચારયુતસ્ત્રયીમયઃ ।
તતોઽર્થકામાભિનિવેશિતાત્મનાં
શુનાં કપીનામિવ વર્ણસઙ્કરઃ ॥ ૪૫ ॥
ધર્મપાલો નરપતિઃ સ તુ સમ્રાડ્ બૃહચ્છ્રવાઃ ।
સાક્ષાન્મહાભાગવતો રાજર્ષિર્હયમેધયાટ્ ।
ક્ષુત્તૃટ્શ્રમયુતો દીનો નૈવાસ્મચ્છાપમર્હતિ ॥ ૪૬ ॥
સાક્ષાન્મહાભાગવતો રાજર્ષિર્હયમેધયાટ્ ।
ક્ષુત્તૃટ્શ્રમયુતો દીનો નૈવાસ્મચ્છાપમર્હતિ ॥ ૪૬ ॥
અપાપેષુ સ્વભૃત્યેષુ બાલેનાપક્વબુદ્ધિના ।
પાપં કૃતં તદ્ભગવાન્ સર્વાત્મા ક્ષન્તુમર્હતિ ॥ ૪૭ ॥
પાપં કૃતં તદ્ભગવાન્ સર્વાત્મા ક્ષન્તુમર્હતિ ॥ ૪૭ ॥
તિરસ્કૃતા વિપ્રલબ્ધાઃ શપ્તાઃ ક્ષિપ્તા હતા અપિ ।
નાસ્ય તત્ પ્રતિકુર્વન્તિ તદ્ભક્તાઃ પ્રભવોઽપિ હિ ॥ ૪૮ ॥
નાસ્ય તત્ પ્રતિકુર્વન્તિ તદ્ભક્તાઃ પ્રભવોઽપિ હિ ॥ ૪૮ ॥
ઇતિ પુત્રકૃતાઘેન સોઽનુતપ્તો મહામુનિઃ ।
સ્વયં વિપ્રકૃતો રાજ્ઞા નૈવાઘં તદચિન્તયત્ ॥ ૪૯ ॥
સ્વયં વિપ્રકૃતો રાજ્ઞા નૈવાઘં તદચિન્તયત્ ॥ ૪૯ ॥
પ્રાયશઃ સાધવો લોકે પરૈર્દ્વન્દ્વેષુ યોજિતાઃ ।
ન વ્યથન્તિ ન હૃષ્યન્તિ યત આત્માઽગુણાશ્રયઃ ॥ ૫૦ ॥
ન વ્યથન્તિ ન હૃષ્યન્તિ યત આત્માઽગુણાશ્રયઃ ॥ ૫૦ ॥