શ્રીશુક ઉવાચ
વિલોક્ય દૂષિતાં કૃષ્ણાં કૃષ્ણઃ કૃષ્ણાહિના વિભુઃ ।
તસ્યા વિશુદ્ધિમન્વિચ્છન્ સર્પં તમુદવાસયત્ ॥ ૧ ॥
વિલોક્ય દૂષિતાં કૃષ્ણાં કૃષ્ણઃ કૃષ્ણાહિના વિભુઃ ।
તસ્યા વિશુદ્ધિમન્વિચ્છન્ સર્પં તમુદવાસયત્ ॥ ૧ ॥
શ્રીરાજોવાચ
કથમન્તર્જલેઽગાધે ન્યગૃહ્ણાદ્ ભગવાનહિમ્ ।
સ વૈ બહુયુગાવાસં યથાસીદ્ વિપ્ર કથ્યતામ્ ॥ ૨ ॥
કથમન્તર્જલેઽગાધે ન્યગૃહ્ણાદ્ ભગવાનહિમ્ ।
સ વૈ બહુયુગાવાસં યથાસીદ્ વિપ્ર કથ્યતામ્ ॥ ૨ ॥
બ્રહ્મન્ ભગવતસ્તસ્ય ભૂમ્નઃ સ્વચ્છન્દવર્તિનઃ ।
ગોપાલોદારચરિતં કસ્તૃપ્યેતામૃતં જુષન્ ॥ ૩ ॥
ગોપાલોદારચરિતં કસ્તૃપ્યેતામૃતં જુષન્ ॥ ૩ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
કાલિન્દ્યાં કાલિયસ્યાસીદ્ હ્રદઃ કશ્ચિદ્ વિષાગ્નિના ।
શ્રપ્યમાણપયા યસ્મિન્ પતન્ત્યુપરિગાઃ ખગાઃ ॥ ૪ ॥
કાલિન્દ્યાં કાલિયસ્યાસીદ્ હ્રદઃ કશ્ચિદ્ વિષાગ્નિના ।
શ્રપ્યમાણપયા યસ્મિન્ પતન્ત્યુપરિગાઃ ખગાઃ ॥ ૪ ॥
વિપ્રુષ્મતા વિષદોર્મિમારુતેનાભિમર્શિતાઃ ।
મ્રિયન્તે તીરગા યસ્ય પ્રાણિનઃ સ્થિરજઙ્ગમાઃ ॥ ૫ ॥
મ્રિયન્તે તીરગા યસ્ય પ્રાણિનઃ સ્થિરજઙ્ગમાઃ ॥ ૫ ॥
તં ચણ્ડવેગવિષવીર્યમવેક્ષ્ય તેન
દુષ્ટાં નદીં ચ ખલસંયમનાવતારઃ ।
કૃષ્ણઃ કદમ્બમધિરુહ્ય તતોઽતિતુઙ્ગ-
માસ્ફોટ્ય ગાઢરશનો ન્યપતદ્ વિષોદે ॥ ૬ ॥
દુષ્ટાં નદીં ચ ખલસંયમનાવતારઃ ।
કૃષ્ણઃ કદમ્બમધિરુહ્ય તતોઽતિતુઙ્ગ-
માસ્ફોટ્ય ગાઢરશનો ન્યપતદ્ વિષોદે ॥ ૬ ॥
સર્પહ્રદઃ પુરુષસારનિપાતવેગ-
સઙ્ક્ષોભિતોરગવિષોચ્છ્વસિતામ્બુરાશિઃ ।
પર્યક્પ્લુતો વિષકષાયબિભીષણોર્મિ-
ર્ધાવન્ ધનુઃશતમનન્તબલસ્ય કિં તત્ ॥ ૭ ॥
સઙ્ક્ષોભિતોરગવિષોચ્છ્વસિતામ્બુરાશિઃ ।
પર્યક્પ્લુતો વિષકષાયબિભીષણોર્મિ-
ર્ધાવન્ ધનુઃશતમનન્તબલસ્ય કિં તત્ ॥ ૭ ॥
તસ્ય હ્રદે વિહરતો ભુજદણ્ડઘૂર્ણ-
વાર્ઘોષમઙ્ગ વરવારણવિક્રમસ્ય ।
આશ્રુત્ય તત્ સ્વસદનાભિભવં નિરીક્ષ્ય
ચક્ષુઃશ્રવાઃ સમસરત્તદમૃષ્યમાણઃ ॥ ૮ ॥
વાર્ઘોષમઙ્ગ વરવારણવિક્રમસ્ય ।
આશ્રુત્ય તત્ સ્વસદનાભિભવં નિરીક્ષ્ય
ચક્ષુઃશ્રવાઃ સમસરત્તદમૃષ્યમાણઃ ॥ ૮ ॥
તં પ્રેક્ષણીયસુકુમારઘનાવદાતં
શ્રીવત્સપીતવસનં સ્મિતસુન્દરાસ્યમ્ ।
ક્રીડન્તમપ્રતિભયં કમલોદરાઙ્ઘ્રિ
સન્દશ્ય મર્મસુ રુષા ભુજયા ચછાદ ॥ ૯ ॥
શ્રીવત્સપીતવસનં સ્મિતસુન્દરાસ્યમ્ ।
ક્રીડન્તમપ્રતિભયં કમલોદરાઙ્ઘ્રિ
સન્દશ્ય મર્મસુ રુષા ભુજયા ચછાદ ॥ ૯ ॥
તં નાગભોગપરિવીતમદૃષ્ટચેષ્ટ-
માલોક્ય તત્પ્રિયસખાઃ પશુપા ભૃશાર્તાઃ ।
કૃષ્ણેઽર્પિતાત્મસુહૃદર્થકલત્રકામા
દુઃખાનુશોકભયમૂઢધિયો નિપેતુઃ ॥ ૧૦ ॥
માલોક્ય તત્પ્રિયસખાઃ પશુપા ભૃશાર્તાઃ ।
કૃષ્ણેઽર્પિતાત્મસુહૃદર્થકલત્રકામા
દુઃખાનુશોકભયમૂઢધિયો નિપેતુઃ ॥ ૧૦ ॥
ગાવો વૃષા વત્સતર્યઃ ક્રન્દમાનાઃ સુદુઃખિતાઃ ।
કૃષ્ણે ન્યસ્તેક્ષણા ભીતા રુદન્ત્ય ઇવ તસ્થિરે ॥ ૧૧ ॥
કૃષ્ણે ન્યસ્તેક્ષણા ભીતા રુદન્ત્ય ઇવ તસ્થિરે ॥ ૧૧ ॥
અથ વ્રજે મહોત્પાતાસ્ત્રિવિધા હ્યતિદારુણાઃ ।
ઉત્પેતુર્ભુવિ દિવ્યાત્મન્યાસન્નભયશંસિનઃ ॥ ૧૨ ॥
ઉત્પેતુર્ભુવિ દિવ્યાત્મન્યાસન્નભયશંસિનઃ ॥ ૧૨ ॥
તાનાલક્ષ્ય ભયોદ્વિગ્ના ગોપા નન્દપુરોગમાઃ ।
વિના રામેણ ગાઃ કૃષ્ણં જ્ઞાત્વા ચારયિતું ગતમ્ ॥ ૧૩ ॥
વિના રામેણ ગાઃ કૃષ્ણં જ્ઞાત્વા ચારયિતું ગતમ્ ॥ ૧૩ ॥
તૈર્દુર્નિમિત્તૈર્નિધનં મત્વા પ્રાપ્તમતદ્વિદઃ ।
તત્પ્રાણાસ્તન્મનસ્કાસ્તે દુઃખશોકભયાતુરાઃ ॥ ૧૪ ॥
તત્પ્રાણાસ્તન્મનસ્કાસ્તે દુઃખશોકભયાતુરાઃ ॥ ૧૪ ॥
આબાલવૃદ્ધવનિતાઃ સર્વેઽઙ્ગ પશુવૃત્તયઃ ।
નિર્જગ્મુર્ગોકુલાદ્ દીનાઃ કૃષ્ણદર્શનલાલસાઃ ॥ ૧૫ ॥
નિર્જગ્મુર્ગોકુલાદ્ દીનાઃ કૃષ્ણદર્શનલાલસાઃ ॥ ૧૫ ॥
તાંસ્તથા કાતરાન્ વીક્ષ્ય ભગવાન્ માધવો બલઃ ।
પ્રહસ્ય કિઞ્ચિન્નોવાચ પ્રભાવજ્ઞોઽનુજસ્ય સઃ ॥ ૧૬ ॥
પ્રહસ્ય કિઞ્ચિન્નોવાચ પ્રભાવજ્ઞોઽનુજસ્ય સઃ ॥ ૧૬ ॥
તેઽન્વેષમાણા દયિતં કૃષ્ણં સૂચિતયા પદૈઃ ।
ભગવલ્લક્ષણૈર્જગ્મુઃ પદવ્યા યમુનાતટમ્ ॥ ૧૭ ॥
ભગવલ્લક્ષણૈર્જગ્મુઃ પદવ્યા યમુનાતટમ્ ॥ ૧૭ ॥
તે તત્ર તત્રાબ્જયવાઙ્કુશાશનિ-
ધ્વજોપપન્નાનિ પદાનિ વિશ્પતેઃ ।
માર્ગે ગવામન્યપદાન્તરાન્તરે
નિરીક્ષમાણા યયુરઙ્ગ સત્વરાઃ ॥ ૧૮ ॥
ધ્વજોપપન્નાનિ પદાનિ વિશ્પતેઃ ।
માર્ગે ગવામન્યપદાન્તરાન્તરે
નિરીક્ષમાણા યયુરઙ્ગ સત્વરાઃ ॥ ૧૮ ॥
અન્તર્હ્રદે ભુજગભોગપરીતમારાત્
કૃષ્ણં નિરીહમુપલભ્ય જલાશયાન્તે ।
ગોપાંશ્ચ મૂઢધિષણાન્ પરિતઃ પશૂંશ્ચ
સઙ્ક્રન્દતઃ પરમકશ્મલમાપુરાર્તાઃ ॥ ૧૯ ॥
કૃષ્ણં નિરીહમુપલભ્ય જલાશયાન્તે ।
ગોપાંશ્ચ મૂઢધિષણાન્ પરિતઃ પશૂંશ્ચ
સઙ્ક્રન્દતઃ પરમકશ્મલમાપુરાર્તાઃ ॥ ૧૯ ॥
ગોપ્યોઽનુરક્તમનસો ભગવત્યનન્તે
તત્સૌહૃદસ્મિતવિલોકગિરઃ સ્મરન્ત્યઃ ।
ગ્રસ્તેઽહિના પ્રિયતમે ભૃશદુઃખતપ્તાઃ
શૂન્યં પ્રિયવ્યતિહૃતં દદૃશુસ્ત્રિલોકમ્ ॥ ૨૦ ॥
તત્સૌહૃદસ્મિતવિલોકગિરઃ સ્મરન્ત્યઃ ।
ગ્રસ્તેઽહિના પ્રિયતમે ભૃશદુઃખતપ્તાઃ
શૂન્યં પ્રિયવ્યતિહૃતં દદૃશુસ્ત્રિલોકમ્ ॥ ૨૦ ॥
તાઃ કૃષ્ણમાતરમપત્યમનુપ્રવિષ્ટાં
તુલ્યવ્યથાઃ સમનુગૃહ્ય શુચઃ સ્રવન્ત્યઃ ।
તાસ્તા વ્રજપ્રિયકથાઃ કથયન્ત્ય આસન્
કૃષ્ણાનનેઽર્પિતદૃશો મૃતકપ્રતીકાઃ ॥ ૨૧ ॥
તુલ્યવ્યથાઃ સમનુગૃહ્ય શુચઃ સ્રવન્ત્યઃ ।
તાસ્તા વ્રજપ્રિયકથાઃ કથયન્ત્ય આસન્
કૃષ્ણાનનેઽર્પિતદૃશો મૃતકપ્રતીકાઃ ॥ ૨૧ ॥
કૃષ્ણપ્રાણાન્નિર્વિશતો નન્દાદીન્ વીક્ષ્ય તં હ્રદમ્ ।
પ્રત્યષેધત્ સ ભગવાન્ રામઃ કૃષ્ણાનુભાવવિત્ ॥ ૨૨ ॥
પ્રત્યષેધત્ સ ભગવાન્ રામઃ કૃષ્ણાનુભાવવિત્ ॥ ૨૨ ॥
ઇત્થં સ્વગોકુલમનન્યગતિં નિરીક્ષ્ય
સસ્ત્રીકુમારમતિદુઃખિતમાત્મહેતોઃ ।
આજ્ઞાય મર્ત્યપદવીમનુવર્તમાનઃ
સ્થિત્વા મુહૂર્તમુદતિષ્ઠદુરઙ્ગબન્ધાત્ ॥ ૨૩ ॥
સસ્ત્રીકુમારમતિદુઃખિતમાત્મહેતોઃ ।
આજ્ઞાય મર્ત્યપદવીમનુવર્તમાનઃ
સ્થિત્વા મુહૂર્તમુદતિષ્ઠદુરઙ્ગબન્ધાત્ ॥ ૨૩ ॥
તત્પ્રથ્યમાનવપુષા વ્યથિતાત્મભોગ-
સ્ત્યક્ત્વોન્નમય્ય કુપિતઃ સ્વફણાન્ ભુજઙ્ગઃ ।
તસ્થૌ શ્વસઞ્છ્વસનરન્ધ્રવિષામ્બરીષ-
સ્તબ્ધેક્ષણોલ્મુકમુખો હરિમીક્ષમાણઃ ॥ ૨૪ ॥
સ્ત્યક્ત્વોન્નમય્ય કુપિતઃ સ્વફણાન્ ભુજઙ્ગઃ ।
તસ્થૌ શ્વસઞ્છ્વસનરન્ધ્રવિષામ્બરીષ-
સ્તબ્ધેક્ષણોલ્મુકમુખો હરિમીક્ષમાણઃ ॥ ૨૪ ॥
તં જિહ્વયા દ્વિશિખયા પરિલેલિહાનં
દ્વે સૃક્વણી હ્યતિકરાલવિષાગ્નિદૃષ્ટિમ્ ।
ક્રીડન્નમું પરિસસાર યથા ખગેન્દ્રો
બભ્રામ સોઽપ્યવસરં પ્રસમીક્ષમાણઃ ॥ ૨૫ ॥
દ્વે સૃક્વણી હ્યતિકરાલવિષાગ્નિદૃષ્ટિમ્ ।
ક્રીડન્નમું પરિસસાર યથા ખગેન્દ્રો
બભ્રામ સોઽપ્યવસરં પ્રસમીક્ષમાણઃ ॥ ૨૫ ॥
એવં પરિભ્રમહતૌજસમુન્નતાંસ-
માનમ્ય તત્પૃથુશિરઃસ્વધિરૂઢ આદ્યઃ ।
તન્મૂર્ધરત્નનિકરસ્પર્શાતિતામ્ર-
પાદામ્બુજોઽખિલકલાદિગુરુર્નનર્ત ॥ ૨૬ ॥
માનમ્ય તત્પૃથુશિરઃસ્વધિરૂઢ આદ્યઃ ।
તન્મૂર્ધરત્નનિકરસ્પર્શાતિતામ્ર-
પાદામ્બુજોઽખિલકલાદિગુરુર્નનર્ત ॥ ૨૬ ॥
તં નર્તુમુદ્યતમવેક્ષ્ય તદા તદીય-
ગન્ધર્વસિદ્ધમુનિચારણદેવવધ્વઃ ।
પ્રીત્યા મૃદઙ્ગપણવાનકવાદ્યગીત-
પુષ્પોપહારનુતિભિઃ સહસોપસેદુઃ ॥ ૨૭ ॥
ગન્ધર્વસિદ્ધમુનિચારણદેવવધ્વઃ ।
પ્રીત્યા મૃદઙ્ગપણવાનકવાદ્યગીત-
પુષ્પોપહારનુતિભિઃ સહસોપસેદુઃ ॥ ૨૭ ॥
યદ્ યચ્છિરો ન નમતેઽઙ્ગ શતૈકશીર્ષ્ણ-
સ્તત્તન્ મમર્દ ખરદણ્ડધરોઽઙ્ઘ્રિપાતૈઃ ।
ક્ષીણાયુષો ભ્રમત ઉલ્બણમાસ્યતોઽસૃઙ્
નસ્તો વમન્ પરમકશ્મલમાપ નાગઃ ॥ ૨૮ ॥
સ્તત્તન્ મમર્દ ખરદણ્ડધરોઽઙ્ઘ્રિપાતૈઃ ।
ક્ષીણાયુષો ભ્રમત ઉલ્બણમાસ્યતોઽસૃઙ્
નસ્તો વમન્ પરમકશ્મલમાપ નાગઃ ॥ ૨૮ ॥
તસ્યાક્ષિભિર્ગરલમુદ્વમતઃ શિરઃસુ
યદ્ યત્ સમુન્નમતિ નિઃશ્વસતો રુષોચ્ચૈઃ ।
નૃત્યન્ પદાનુનમયન્ દમયાં બભૂવ
પુષ્પૈઃ પ્રપૂજિત ઇવેહ પુમાન્ પુરાણઃ ॥ ૨૯ ॥
યદ્ યત્ સમુન્નમતિ નિઃશ્વસતો રુષોચ્ચૈઃ ।
નૃત્યન્ પદાનુનમયન્ દમયાં બભૂવ
પુષ્પૈઃ પ્રપૂજિત ઇવેહ પુમાન્ પુરાણઃ ॥ ૨૯ ॥
તચ્ચિત્રતાણ્ડવવિરુગ્નફણાસહસ્રો
રક્તં મુખૈરુરુ વમન્નૃપ ભગ્નગાત્રઃ ।
સ્મૃત્વા ચરાચરગુરું પુરુષં પુરાણં
નારાયણં તમરણં મનસા જગામ ॥ ૩૦ ॥
રક્તં મુખૈરુરુ વમન્નૃપ ભગ્નગાત્રઃ ।
સ્મૃત્વા ચરાચરગુરું પુરુષં પુરાણં
નારાયણં તમરણં મનસા જગામ ॥ ૩૦ ॥
કૃષ્ણસ્ય ગર્ભજગતોઽતિભરાવસન્નં
પાર્ષ્ણિપ્રહારપરિરુગ્નફણાતપત્રમ્ ।
દૃષ્ટ્વાહિમાદ્યમુપસેદુરમુષ્ય પત્ન્ય
આર્તાઃ શ્લથદ્વસનભૂષણકેશબન્ધાઃ ॥ ૩૧ ॥
પાર્ષ્ણિપ્રહારપરિરુગ્નફણાતપત્રમ્ ।
દૃષ્ટ્વાહિમાદ્યમુપસેદુરમુષ્ય પત્ન્ય
આર્તાઃ શ્લથદ્વસનભૂષણકેશબન્ધાઃ ॥ ૩૧ ॥
તાસ્તં સુવિગ્નમનસોઽથ પુરસ્કૃતાર્ભાઃ
કાયં નિધાય ભુવિ ભૂતપતિં પ્રણેમુઃ ।
સાધ્વ્યઃ કૃતાઞ્જલિપુટાઃ શમલસ્ય ભર્તુ-
ર્મોક્ષેપ્સવઃ શરણદં શરણં પ્રપન્નાઃ ॥ ૩૨ ॥
કાયં નિધાય ભુવિ ભૂતપતિં પ્રણેમુઃ ।
સાધ્વ્યઃ કૃતાઞ્જલિપુટાઃ શમલસ્ય ભર્તુ-
ર્મોક્ષેપ્સવઃ શરણદં શરણં પ્રપન્નાઃ ॥ ૩૨ ॥
નાગપત્ન્ય ઊચુઃ
ન્યાય્યો હિ દણ્ડઃ કૃતકિલ્બિષેઽસ્મિં-
સ્તવાવતારઃ ખલનિગ્રહાય ।
રિપોઃ સુતાનામપિ તુલ્યદૃષ્ટિ-
ર્ધત્સે દમં ફલમેવાનુશંસન્ ॥ ૩૩ ॥
ન્યાય્યો હિ દણ્ડઃ કૃતકિલ્બિષેઽસ્મિં-
સ્તવાવતારઃ ખલનિગ્રહાય ।
રિપોઃ સુતાનામપિ તુલ્યદૃષ્ટિ-
ર્ધત્સે દમં ફલમેવાનુશંસન્ ॥ ૩૩ ॥
અનુગ્રહોઽયં ભવતઃ કૃતો હિ નો
દણ્ડોઽસતાં તે ખલુ કલ્મષાપહઃ ।
યદ્ દન્દશૂકત્વમમુષ્ય દેહિનઃ
ક્રોધોઽપિ તેઽનુગ્રહ એવ સમ્મતઃ ॥ ૩૪ ॥
દણ્ડોઽસતાં તે ખલુ કલ્મષાપહઃ ।
યદ્ દન્દશૂકત્વમમુષ્ય દેહિનઃ
ક્રોધોઽપિ તેઽનુગ્રહ એવ સમ્મતઃ ॥ ૩૪ ॥
તપઃ સુતપ્તં કિમનેન પૂર્વં
નિરસ્તમાનેન ચ માનદેન ।
ધર્મોઽથ વા સર્વજનાનુકમ્પયા
યતો ભવાંસ્તુષ્યતિ સર્વજીવઃ ॥ ૩૫ ॥
નિરસ્તમાનેન ચ માનદેન ।
ધર્મોઽથ વા સર્વજનાનુકમ્પયા
યતો ભવાંસ્તુષ્યતિ સર્વજીવઃ ॥ ૩૫ ॥
કસ્યાનુભાવોઽસ્ય ન દેવ વિદ્મહે
તવાઙ્ઘ્રિરેણુસ્પરશાધિકારઃ ।
યદ્વાઞ્છયા શ્રીર્લલનાચરત્તપો
વિહાય કામાન્ સુચિરં ધૃતવ્રતા ॥ ૩૬ ॥
તવાઙ્ઘ્રિરેણુસ્પરશાધિકારઃ ।
યદ્વાઞ્છયા શ્રીર્લલનાચરત્તપો
વિહાય કામાન્ સુચિરં ધૃતવ્રતા ॥ ૩૬ ॥
ન નાકપૃષ્ઠં ન ચ સાર્વભૌમં
ન પારમેષ્ઠ્યં ન રસાધિપત્યમ્ ।
ન યોગસિદ્ધીરપુનર્ભવં વા
વાઞ્છન્તિ યત્પાદરજઃપ્રપન્નાઃ ॥ ૩૭ ॥
ન પારમેષ્ઠ્યં ન રસાધિપત્યમ્ ।
ન યોગસિદ્ધીરપુનર્ભવં વા
વાઞ્છન્તિ યત્પાદરજઃપ્રપન્નાઃ ॥ ૩૭ ॥
તદેષ નાથાપ દુરાપમન્યૈ-
સ્તમોજનિઃ ક્રોધવશોઽપ્યહીશઃ ।
સંસારચક્રે ભ્રમતઃ શરીરિણો
યદિચ્છતઃ સ્યાદ્ વિભવઃ સમક્ષઃ ॥ ૩૮ ॥
સ્તમોજનિઃ ક્રોધવશોઽપ્યહીશઃ ।
સંસારચક્રે ભ્રમતઃ શરીરિણો
યદિચ્છતઃ સ્યાદ્ વિભવઃ સમક્ષઃ ॥ ૩૮ ॥
નમસ્તુભ્યં ભગવતે પુરુષાય મહાત્મને ।
ભૂતાવાસાય ભૂતાય પરાય પરમાત્મને ॥ ૩૯ ॥
ભૂતાવાસાય ભૂતાય પરાય પરમાત્મને ॥ ૩૯ ॥
જ્ઞાનવિજ્ઞાનનીધયે બ્રહ્મણેઽનન્તશક્તયે ।
અગુણાયાવિકારાય નમસ્તે પ્રાકૃતાય ચ ॥ ૪૦ ॥
અગુણાયાવિકારાય નમસ્તે પ્રાકૃતાય ચ ॥ ૪૦ ॥
કાલાય કાલનાભાય કાલાવયવસાક્ષિણે ।
વિશ્વાય તદુપદ્રષ્ટ્રે તત્કર્ત્રે વિશ્વહેતવે ॥ ૪૧ ॥
વિશ્વાય તદુપદ્રષ્ટ્રે તત્કર્ત્રે વિશ્વહેતવે ॥ ૪૧ ॥
ભૂતમાત્રેન્દ્રિયપ્રાણમનોબુદ્ધ્યાશયાત્મને ।
ત્રિગુણેનાભિમાનેન ગૂઢસ્વાત્માનુભૂતયે ॥ ૪૨ ॥
ત્રિગુણેનાભિમાનેન ગૂઢસ્વાત્માનુભૂતયે ॥ ૪૨ ॥
નમોઽનન્તાય સૂક્ષ્માય કૂટસ્થાય વિપશ્ચિતે ।
નાનાવાદાનુરોધાય વાચ્યવાચકશક્તયે ॥ ૪૩ ॥
નાનાવાદાનુરોધાય વાચ્યવાચકશક્તયે ॥ ૪૩ ॥
નમઃ પ્રમાણમૂલાય કવયે શાસ્ત્રયોનયે ।
પ્રવૃત્તાય નિવૃત્તાય નિગમાય નમો નમઃ ॥ ૪૪ ॥
પ્રવૃત્તાય નિવૃત્તાય નિગમાય નમો નમઃ ॥ ૪૪ ॥
નમઃ કૃષ્ણાય રામાય વસુદેવસુતાય ચ ।
પ્રદ્યુમ્નાયાનિરુદ્ધાય સાત્વતાં પતયે નમઃ ॥ ૪૫ ॥
પ્રદ્યુમ્નાયાનિરુદ્ધાય સાત્વતાં પતયે નમઃ ॥ ૪૫ ॥
નમો ગુણપ્રદીપાય ગુણાત્મચ્છાદનાય ચ ।
ગુણવૃત્ત્યુપલક્ષ્યાય ગુણદ્રષ્ટ્રે સ્વસંવિદે ॥ ૪૬ ॥
ગુણવૃત્ત્યુપલક્ષ્યાય ગુણદ્રષ્ટ્રે સ્વસંવિદે ॥ ૪૬ ॥
અવ્યાકૃતવિહારાય સર્વવ્યાકૃતસિદ્ધયે ।
હૃષીકેશ નમસ્તેઽસ્તુ મુનયે મૌનશીલિને ॥ ૪૭ ॥
હૃષીકેશ નમસ્તેઽસ્તુ મુનયે મૌનશીલિને ॥ ૪૭ ॥
પરાવરગતિજ્ઞાય સર્વાધ્યક્ષાય તે નમઃ ।
અવિશ્વાય ચ વિશ્વાય તદ્દ્રષ્ટ્રેઽસ્ય ચ હેતવે ॥ ૪૮ ॥
અવિશ્વાય ચ વિશ્વાય તદ્દ્રષ્ટ્રેઽસ્ય ચ હેતવે ॥ ૪૮ ॥
ત્વં હ્યસ્ય જન્મસ્થિતિસંયમાન્ વિભો
ગુણૈરનીહોઽકૃતકાલશક્તિધૃક્ ।
તત્તત્સ્વભાવાન્ પ્રતિબોધયન્ સતઃ
સમીક્ષયામોઘવિહાર ઈહસે ॥ ૪૯ ॥
ગુણૈરનીહોઽકૃતકાલશક્તિધૃક્ ।
તત્તત્સ્વભાવાન્ પ્રતિબોધયન્ સતઃ
સમીક્ષયામોઘવિહાર ઈહસે ॥ ૪૯ ॥
તસ્યૈવ તેઽમૂસ્તનવસ્ત્રિલોક્યાં
શાન્તા અશાન્તા ઉત મૂઢયોનયઃ ।
શાન્તાઃ પ્રિયાસ્તે હ્યધુનાવિતું સતાં
સ્થાતુશ્ચ તે ધર્મપરીપ્સયેહતઃ ॥ ૫૦ ॥
શાન્તા અશાન્તા ઉત મૂઢયોનયઃ ।
શાન્તાઃ પ્રિયાસ્તે હ્યધુનાવિતું સતાં
સ્થાતુશ્ચ તે ધર્મપરીપ્સયેહતઃ ॥ ૫૦ ॥
અપરાધઃ સકૃદ્ ભર્ત્રા સોઢવ્યઃ સ્વપ્રજાકૃતઃ ।
ક્ષન્તુમર્હસિ શાન્તાત્મન્ મૂઢસ્ય ત્વામજાનતઃ ॥ ૫૧ ॥
ક્ષન્તુમર્હસિ શાન્તાત્મન્ મૂઢસ્ય ત્વામજાનતઃ ॥ ૫૧ ॥
અનુગૃહ્ણીષ્વ ભગવન્ પ્રાણાંસ્ત્યજતિ પન્નગઃ ।
સ્ત્રીણાં નઃ સાધુશોચ્યાનાં પતિઃ પ્રાણઃ પ્રદીયતામ્ ॥ ૫૨ ॥
સ્ત્રીણાં નઃ સાધુશોચ્યાનાં પતિઃ પ્રાણઃ પ્રદીયતામ્ ॥ ૫૨ ॥
વિધેહિ તે કિઙ્કરીણામનુષ્ઠેયં તવાજ્ઞયા ।
યચ્છ્રદ્ધયાનુતિષ્ઠન્ વૈ મુચ્યતે સર્વતોભયાત્ ॥ ૫૩ ॥
યચ્છ્રદ્ધયાનુતિષ્ઠન્ વૈ મુચ્યતે સર્વતોભયાત્ ॥ ૫૩ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્થં સ નાગપત્નીભિર્ભગવાન્ સમભિષ્ટુતઃ ।
મૂર્ચ્છિતં ભગ્નશિરસં વિસસર્જાઙ્ઘ્રિકુટ્ટનૈઃ ॥ ૫૪ ॥
ઇત્થં સ નાગપત્નીભિર્ભગવાન્ સમભિષ્ટુતઃ ।
મૂર્ચ્છિતં ભગ્નશિરસં વિસસર્જાઙ્ઘ્રિકુટ્ટનૈઃ ॥ ૫૪ ॥
પ્રતિલબ્ધેન્દ્રિયપ્રાણઃ કાલિયઃ શનકૈર્હરિમ્ ।
કૃચ્છ્રાત્ સમુચ્છ્વસન્ દીનઃ કૃષ્ણં પ્રાહ કૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૫૫ ॥
કૃચ્છ્રાત્ સમુચ્છ્વસન્ દીનઃ કૃષ્ણં પ્રાહ કૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૫૫ ॥
કાલિય ઉવાચ
વયં ખલાઃ સહોત્પત્ત્યા તામસા દીર્ઘમન્યવઃ ।
સ્વભાવો દુસ્ત્યજો નાથ લોકાનાં યદસદ્ગ્રહઃ ॥ ૫૬ ॥
વયં ખલાઃ સહોત્પત્ત્યા તામસા દીર્ઘમન્યવઃ ।
સ્વભાવો દુસ્ત્યજો નાથ લોકાનાં યદસદ્ગ્રહઃ ॥ ૫૬ ॥
ત્વયા સૃષ્ટમિદં વિશ્વં ધાતર્ગુણવિસર્જનમ્ ।
નાનાસ્વભાવવીર્યૌજોયોનિબીજાશયાકૃતિ ॥ ૫૭ ॥
નાનાસ્વભાવવીર્યૌજોયોનિબીજાશયાકૃતિ ॥ ૫૭ ॥
વયં ચ તત્ર ભગવન્ સર્પા જાત્યુરુમન્યવઃ ।
કથં ત્યજામસ્ત્વન્માયાં દુસ્ત્યજાં મોહિતાઃ સ્વયમ્ ॥ ૫૮ ॥
કથં ત્યજામસ્ત્વન્માયાં દુસ્ત્યજાં મોહિતાઃ સ્વયમ્ ॥ ૫૮ ॥
ભવાન્ હિ કારણં તત્ર સર્વજ્ઞો જગદીશ્વરઃ ।
અનુગ્રહં નિગ્રહં વા મન્યસે તદ્ વિધેહિ નઃ ॥ ૫૯ ॥
અનુગ્રહં નિગ્રહં વા મન્યસે તદ્ વિધેહિ નઃ ॥ ૫૯ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યાકર્ણ્ય વચઃ પ્રાહ ભગવાન્ કાર્યમાનુષઃ ।
નાત્ર સ્થેયં ત્વયા સર્પ સમુદ્રં યાહિ મા ચિરમ્ ।
સ્વજ્ઞાત્યપત્યદારાઢ્યો ગોનૃભિર્ભુજ્યતે નદી ॥ ૬૦ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચઃ પ્રાહ ભગવાન્ કાર્યમાનુષઃ ।
નાત્ર સ્થેયં ત્વયા સર્પ સમુદ્રં યાહિ મા ચિરમ્ ।
સ્વજ્ઞાત્યપત્યદારાઢ્યો ગોનૃભિર્ભુજ્યતે નદી ॥ ૬૦ ॥
ય એતત્ સંસ્મરેન્મર્ત્યસ્તુભ્યં મદનુશાસનમ્ ।
કીર્તયન્નુભયોઃ સન્ધ્યોર્ન યુષ્મદ્ ભયમાપ્નુયાત્ ॥ ૬૧ ॥
કીર્તયન્નુભયોઃ સન્ધ્યોર્ન યુષ્મદ્ ભયમાપ્નુયાત્ ॥ ૬૧ ॥
યોઽસ્મિન્ સ્નાત્વા મદાક્રીડે દેવાદીંસ્તર્પયેજ્જલૈઃ ।
ઉપોષ્ય માં સ્મરન્નર્ચેત્ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૬૨ ॥
ઉપોષ્ય માં સ્મરન્નર્ચેત્ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥ ૬૨ ॥
દ્વીપં રમણકં હિત્વા હ્રદમેતમુપાશ્રિતઃ ।
યદ્ભયત્સ સુપર્ણસ્ત્વાં નાદ્યાન્મત્પાદલાઞ્છિતમ્ ॥ ૬૩ ॥
યદ્ભયત્સ સુપર્ણસ્ત્વાં નાદ્યાન્મત્પાદલાઞ્છિતમ્ ॥ ૬૩ ॥
શ્રીઋષિરુવાચ
મુક્તો ભગવતા રાજન્ કૃષ્ણેનાદ્ભુતકર્મણા ।
તં પૂજયામાસ મુદા નાગપત્ન્યશ્ચ સાદરમ્ ॥ ૬૪ ॥
મુક્તો ભગવતા રાજન્ કૃષ્ણેનાદ્ભુતકર્મણા ।
તં પૂજયામાસ મુદા નાગપત્ન્યશ્ચ સાદરમ્ ॥ ૬૪ ॥
દિવ્યામ્બરસ્રઙ્મણિભિઃ પરાર્ધ્યૈરપિ ભૂષણૈઃ ।
દિવ્યગન્ધાનુલેપૈશ્ચ મહત્યોત્પલમાલયા ॥ ૬૫ ॥
દિવ્યગન્ધાનુલેપૈશ્ચ મહત્યોત્પલમાલયા ॥ ૬૫ ॥
પૂજયિત્વા જગન્નાથં પ્રસાદ્ય ગરુડધ્વજમ્ ।
તતઃ પ્રીતોઽભ્યનુજ્ઞાતઃ પરિક્રમ્યાભિવન્દ્ય તમ્ ॥ ૬૬ ॥
તતઃ પ્રીતોઽભ્યનુજ્ઞાતઃ પરિક્રમ્યાભિવન્દ્ય તમ્ ॥ ૬૬ ॥
સકલત્રસુહૃત્પુત્રો દ્વીપમબ્ધેર્જગામ હ ।
તદૈવ સામૃતજલા યમુના નિર્વિષાભવત્ ।
અનુગ્રહાદ્ ભગવતઃ ક્રીડામાનુષરૂપિણઃ ॥ ૬૭ ॥
તદૈવ સામૃતજલા યમુના નિર્વિષાભવત્ ।
અનુગ્રહાદ્ ભગવતઃ ક્રીડામાનુષરૂપિણઃ ॥ ૬૭ ॥