ശ്രീശുക ഉവാച
വിലോക്യ ദൂഷിതാം കൃഷ്ണാം കൃഷ്ണഃ കൃഷ്ണാഹിനാ വിഭുഃ ।
തസ്യാ വിശുദ്ധിമന്വിച്ഛന് സര്പം തമുദവാസയത് ॥ ൧ ॥
വിലോക്യ ദൂഷിതാം കൃഷ്ണാം കൃഷ്ണഃ കൃഷ്ണാഹിനാ വിഭുഃ ।
തസ്യാ വിശുദ്ധിമന്വിച്ഛന് സര്പം തമുദവാസയത് ॥ ൧ ॥
ശ്രീരാജോവാച
കഥമന്തര്ജലേഽഗാധേ ന്യഗൃഹ്ണാദ് ഭഗവാനഹിമ് ।
സ വൈ ബഹുയുഗാവാസം യഥാസീദ് വിപ്ര കഥ്യതാമ് ॥ ൨ ॥
കഥമന്തര്ജലേഽഗാധേ ന്യഗൃഹ്ണാദ് ഭഗവാനഹിമ് ।
സ വൈ ബഹുയുഗാവാസം യഥാസീദ് വിപ്ര കഥ്യതാമ് ॥ ൨ ॥
ബ്രഹ്മന് ഭഗവതസ്തസ്യ ഭൂമ്നഃ സ്വച്ഛന്ദവര്തിനഃ ।
ഗോപാലോദാരചരിതം കസ്തൃപ്യേതാമൃതം ജുഷന് ॥ ൩ ॥
ഗോപാലോദാരചരിതം കസ്തൃപ്യേതാമൃതം ജുഷന് ॥ ൩ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
കാലിന്ദ്യാം കാലിയസ്യാസീദ് ഹ്രദഃ കശ്ചിദ് വിഷാഗ്നിനാ ।
ശ്രപ്യമാണപയാ യസ്മിന് പതന്ത്യുപരിഗാഃ ഖഗാഃ ॥ ൪ ॥
കാലിന്ദ്യാം കാലിയസ്യാസീദ് ഹ്രദഃ കശ്ചിദ് വിഷാഗ്നിനാ ।
ശ്രപ്യമാണപയാ യസ്മിന് പതന്ത്യുപരിഗാഃ ഖഗാഃ ॥ ൪ ॥
വിപ്രുഷ്മതാ വിഷദോര്മിമാരുതേനാഭിമര്ശിതാഃ ।
മ്രിയന്തേ തീരഗാ യസ്യ പ്രാണിനഃ സ്ഥിരജങ്ഗമാഃ ॥ ൫ ॥
മ്രിയന്തേ തീരഗാ യസ്യ പ്രാണിനഃ സ്ഥിരജങ്ഗമാഃ ॥ ൫ ॥
തം ചണ്ഡവേഗവിഷവീര്യമവേക്ഷ്യ തേന
ദുഷ്ടാം നദീം ച ഖലസംയമനാവതാരഃ ।
കൃഷ്ണഃ കദമ്ബമധിരുഹ്യ തതോഽതിതുങ്ഗ-
മാസ്ഫോട്യ ഗാഢരശനോ ന്യപതദ് വിഷോദേ ॥ ൬ ॥
ദുഷ്ടാം നദീം ച ഖലസംയമനാവതാരഃ ।
കൃഷ്ണഃ കദമ്ബമധിരുഹ്യ തതോഽതിതുങ്ഗ-
മാസ്ഫോട്യ ഗാഢരശനോ ന്യപതദ് വിഷോദേ ॥ ൬ ॥
സര്പഹ്രദഃ പുരുഷസാരനിപാതവേഗ-
സങ്ക്ഷോഭിതോരഗവിഷോച്ഛ്വസിതാമ്ബുരാശിഃ ।
പര്യക്പ്ലുതോ വിഷകഷായബിഭീഷണോര്മി-
ര്ധാവന് ധനുഃശതമനന്തബലസ്യ കിം തത് ॥ ൭ ॥
സങ്ക്ഷോഭിതോരഗവിഷോച്ഛ്വസിതാമ്ബുരാശിഃ ।
പര്യക്പ്ലുതോ വിഷകഷായബിഭീഷണോര്മി-
ര്ധാവന് ധനുഃശതമനന്തബലസ്യ കിം തത് ॥ ൭ ॥
തസ്യ ഹ്രദേ വിഹരതോ ഭുജദണ്ഡഘൂര്ണ-
വാര്ഘോഷമങ്ഗ വരവാരണവിക്രമസ്യ ।
ആശ്രുത്യ തത് സ്വസദനാഭിഭവം നിരീക്ഷ്യ
ചക്ഷുഃശ്രവാഃ സമസരത്തദമൃഷ്യമാണഃ ॥ ൮ ॥
വാര്ഘോഷമങ്ഗ വരവാരണവിക്രമസ്യ ।
ആശ്രുത്യ തത് സ്വസദനാഭിഭവം നിരീക്ഷ്യ
ചക്ഷുഃശ്രവാഃ സമസരത്തദമൃഷ്യമാണഃ ॥ ൮ ॥
തം പ്രേക്ഷണീയസുകുമാരഘനാവദാതം
ശ്രീവത്സപീതവസനം സ്മിതസുന്ദരാസ്യമ് ।
ക്രീഡന്തമപ്രതിഭയം കമലോദരാങ്ഘ്രി
സന്ദശ്യ മര്മസു രുഷാ ഭുജയാ ചഛാദ ॥ ൯ ॥
ശ്രീവത്സപീതവസനം സ്മിതസുന്ദരാസ്യമ് ।
ക്രീഡന്തമപ്രതിഭയം കമലോദരാങ്ഘ്രി
സന്ദശ്യ മര്മസു രുഷാ ഭുജയാ ചഛാദ ॥ ൯ ॥
തം നാഗഭോഗപരിവീതമദൃഷ്ടചേഷ്ട-
മാലോക്യ തത്പ്രിയസഖാഃ പശുപാ ഭൃശാര്താഃ ।
കൃഷ്ണേഽര്പിതാത്മസുഹൃദര്ഥകലത്രകാമാ
ദുഃഖാനുശോകഭയമൂഢധിയോ നിപേതുഃ ॥ ൧൦ ॥
മാലോക്യ തത്പ്രിയസഖാഃ പശുപാ ഭൃശാര്താഃ ।
കൃഷ്ണേഽര്പിതാത്മസുഹൃദര്ഥകലത്രകാമാ
ദുഃഖാനുശോകഭയമൂഢധിയോ നിപേതുഃ ॥ ൧൦ ॥
ഗാവോ വൃഷാ വത്സതര്യഃ ക്രന്ദമാനാഃ സുദുഃഖിതാഃ ।
കൃഷ്ണേ ന്യസ്തേക്ഷണാ ഭീതാ രുദന്ത്യ ഇവ തസ്ഥിരേ ॥ ൧൧ ॥
കൃഷ്ണേ ന്യസ്തേക്ഷണാ ഭീതാ രുദന്ത്യ ഇവ തസ്ഥിരേ ॥ ൧൧ ॥
അഥ വ്രജേ മഹോത്പാതാസ്ത്രിവിധാ ഹ്യതിദാരുണാഃ ।
ഉത്പേതുര്ഭുവി ദിവ്യാത്മന്യാസന്നഭയശംസിനഃ ॥ ൧൨ ॥
ഉത്പേതുര്ഭുവി ദിവ്യാത്മന്യാസന്നഭയശംസിനഃ ॥ ൧൨ ॥
താനാലക്ഷ്യ ഭയോദ്വിഗ്നാ ഗോപാ നന്ദപുരോഗമാഃ ।
വിനാ രാമേണ ഗാഃ കൃഷ്ണം ജ്ഞാത്വാ ചാരയിതും ഗതമ് ॥ ൧൩ ॥
വിനാ രാമേണ ഗാഃ കൃഷ്ണം ജ്ഞാത്വാ ചാരയിതും ഗതമ് ॥ ൧൩ ॥
തൈര്ദുര്നിമിത്തൈര്നിധനം മത്വാ പ്രാപ്തമതദ്വിദഃ ।
തത്പ്രാണാസ്തന്മനസ്കാസ്തേ ദുഃഖശോകഭയാതുരാഃ ॥ ൧൪ ॥
തത്പ്രാണാസ്തന്മനസ്കാസ്തേ ദുഃഖശോകഭയാതുരാഃ ॥ ൧൪ ॥
ആബാലവൃദ്ധവനിതാഃ സര്വേഽങ്ഗ പശുവൃത്തയഃ ।
നിര്ജഗ്മുര്ഗോകുലാദ് ദീനാഃ കൃഷ്ണദര്ശനലാലസാഃ ॥ ൧൫ ॥
നിര്ജഗ്മുര്ഗോകുലാദ് ദീനാഃ കൃഷ്ണദര്ശനലാലസാഃ ॥ ൧൫ ॥
താംസ്തഥാ കാതരാന് വീക്ഷ്യ ഭഗവാന് മാധവോ ബലഃ ।
പ്രഹസ്യ കിഞ്ചിന്നോവാച പ്രഭാവജ്ഞോഽനുജസ്യ സഃ ॥ ൧൬ ॥
പ്രഹസ്യ കിഞ്ചിന്നോവാച പ്രഭാവജ്ഞോഽനുജസ്യ സഃ ॥ ൧൬ ॥
തേഽന്വേഷമാണാ ദയിതം കൃഷ്ണം സൂചിതയാ പദൈഃ ।
ഭഗവല്ലക്ഷണൈര്ജഗ്മുഃ പദവ്യാ യമുനാതടമ് ॥ ൧൭ ॥
ഭഗവല്ലക്ഷണൈര്ജഗ്മുഃ പദവ്യാ യമുനാതടമ് ॥ ൧൭ ॥
തേ തത്ര തത്രാബ്ജയവാങ്കുശാശനി-
ധ്വജോപപന്നാനി പദാനി വിശ്പതേഃ ।
മാര്ഗേ ഗവാമന്യപദാന്തരാന്തരേ
നിരീക്ഷമാണാ യയുരങ്ഗ സത്വരാഃ ॥ ൧൮ ॥
ധ്വജോപപന്നാനി പദാനി വിശ്പതേഃ ।
മാര്ഗേ ഗവാമന്യപദാന്തരാന്തരേ
നിരീക്ഷമാണാ യയുരങ്ഗ സത്വരാഃ ॥ ൧൮ ॥
അന്തര്ഹ്രദേ ഭുജഗഭോഗപരീതമാരാത്
കൃഷ്ണം നിരീഹമുപലഭ്യ ജലാശയാന്തേ ।
ഗോപാംശ്ച മൂഢധിഷണാന് പരിതഃ പശൂംശ്ച
സങ്ക്രന്ദതഃ പരമകശ്മലമാപുരാര്താഃ ॥ ൧൯ ॥
കൃഷ്ണം നിരീഹമുപലഭ്യ ജലാശയാന്തേ ।
ഗോപാംശ്ച മൂഢധിഷണാന് പരിതഃ പശൂംശ്ച
സങ്ക്രന്ദതഃ പരമകശ്മലമാപുരാര്താഃ ॥ ൧൯ ॥
ഗോപ്യോഽനുരക്തമനസോ ഭഗവത്യനന്തേ
തത്സൌഹൃദസ്മിതവിലോകഗിരഃ സ്മരന്ത്യഃ ।
ഗ്രസ്തേഽഹിനാ പ്രിയതമേ ഭൃശദുഃഖതപ്താഃ
ശൂന്യം പ്രിയവ്യതിഹൃതം ദദൃശുസ്ത്രിലോകമ് ॥ ൨൦ ॥
തത്സൌഹൃദസ്മിതവിലോകഗിരഃ സ്മരന്ത്യഃ ।
ഗ്രസ്തേഽഹിനാ പ്രിയതമേ ഭൃശദുഃഖതപ്താഃ
ശൂന്യം പ്രിയവ്യതിഹൃതം ദദൃശുസ്ത്രിലോകമ് ॥ ൨൦ ॥
താഃ കൃഷ്ണമാതരമപത്യമനുപ്രവിഷ്ടാം
തുല്യവ്യഥാഃ സമനുഗൃഹ്യ ശുചഃ സ്രവന്ത്യഃ ।
താസ്താ വ്രജപ്രിയകഥാഃ കഥയന്ത്യ ആസന്
കൃഷ്ണാനനേഽര്പിതദൃശോ മൃതകപ്രതീകാഃ ॥ ൨൧ ॥
തുല്യവ്യഥാഃ സമനുഗൃഹ്യ ശുചഃ സ്രവന്ത്യഃ ।
താസ്താ വ്രജപ്രിയകഥാഃ കഥയന്ത്യ ആസന്
കൃഷ്ണാനനേഽര്പിതദൃശോ മൃതകപ്രതീകാഃ ॥ ൨൧ ॥
കൃഷ്ണപ്രാണാന്നിര്വിശതോ നന്ദാദീന് വീക്ഷ്യ തം ഹ്രദമ് ।
പ്രത്യഷേധത് സ ഭഗവാന് രാമഃ കൃഷ്ണാനുഭാവവിത് ॥ ൨൨ ॥
പ്രത്യഷേധത് സ ഭഗവാന് രാമഃ കൃഷ്ണാനുഭാവവിത് ॥ ൨൨ ॥
ഇത്ഥം സ്വഗോകുലമനന്യഗതിം നിരീക്ഷ്യ
സസ്ത്രീകുമാരമതിദുഃഖിതമാത്മഹേതോഃ ।
ആജ്ഞായ മര്ത്യപദവീമനുവര്തമാനഃ
സ്ഥിത്വാ മുഹൂര്തമുദതിഷ്ഠദുരങ്ഗബന്ധാത് ॥ ൨൩ ॥
സസ്ത്രീകുമാരമതിദുഃഖിതമാത്മഹേതോഃ ।
ആജ്ഞായ മര്ത്യപദവീമനുവര്തമാനഃ
സ്ഥിത്വാ മുഹൂര്തമുദതിഷ്ഠദുരങ്ഗബന്ധാത് ॥ ൨൩ ॥
തത്പ്രഥ്യമാനവപുഷാ വ്യഥിതാത്മഭോഗ-
സ്ത്യക്ത്വോന്നമയ്യ കുപിതഃ സ്വഫണാന് ഭുജങ്ഗഃ ।
തസ്ഥൌ ശ്വസഞ്ഛ്വസനരന്ധ്രവിഷാമ്ബരീഷ-
സ്തബ്ധേക്ഷണോല്മുകമുഖോ ഹരിമീക്ഷമാണഃ ॥ ൨൪ ॥
സ്ത്യക്ത്വോന്നമയ്യ കുപിതഃ സ്വഫണാന് ഭുജങ്ഗഃ ।
തസ്ഥൌ ശ്വസഞ്ഛ്വസനരന്ധ്രവിഷാമ്ബരീഷ-
സ്തബ്ധേക്ഷണോല്മുകമുഖോ ഹരിമീക്ഷമാണഃ ॥ ൨൪ ॥
തം ജിഹ്വയാ ദ്വിശിഖയാ പരിലേലിഹാനം
ദ്വേ സൃക്വണീ ഹ്യതികരാലവിഷാഗ്നിദൃഷ്ടിമ് ।
ക്രീഡന്നമും പരിസസാര യഥാ ഖഗേന്ദ്രോ
ബഭ്രാമ സോഽപ്യവസരം പ്രസമീക്ഷമാണഃ ॥ ൨൫ ॥
ദ്വേ സൃക്വണീ ഹ്യതികരാലവിഷാഗ്നിദൃഷ്ടിമ് ।
ക്രീഡന്നമും പരിസസാര യഥാ ഖഗേന്ദ്രോ
ബഭ്രാമ സോഽപ്യവസരം പ്രസമീക്ഷമാണഃ ॥ ൨൫ ॥
ഏവം പരിഭ്രമഹതൌജസമുന്നതാംസ-
മാനമ്യ തത്പൃഥുശിരഃസ്വധിരൂഢ ആദ്യഃ ।
തന്മൂര്ധരത്നനികരസ്പര്ശാതിതാമ്ര-
പാദാമ്ബുജോഽഖിലകലാദിഗുരുര്നനര്ത ॥ ൨൬ ॥
മാനമ്യ തത്പൃഥുശിരഃസ്വധിരൂഢ ആദ്യഃ ।
തന്മൂര്ധരത്നനികരസ്പര്ശാതിതാമ്ര-
പാദാമ്ബുജോഽഖിലകലാദിഗുരുര്നനര്ത ॥ ൨൬ ॥
തം നര്തുമുദ്യതമവേക്ഷ്യ തദാ തദീയ-
ഗന്ധര്വസിദ്ധമുനിചാരണദേവവധ്വഃ ।
പ്രീത്യാ മൃദങ്ഗപണവാനകവാദ്യഗീത-
പുഷ്പോപഹാരനുതിഭിഃ സഹസോപസേദുഃ ॥ ൨൭ ॥
ഗന്ധര്വസിദ്ധമുനിചാരണദേവവധ്വഃ ।
പ്രീത്യാ മൃദങ്ഗപണവാനകവാദ്യഗീത-
പുഷ്പോപഹാരനുതിഭിഃ സഹസോപസേദുഃ ॥ ൨൭ ॥
യദ് യച്ഛിരോ ന നമതേഽങ്ഗ ശതൈകശീര്ഷ്ണ-
സ്തത്തന് മമര്ദ ഖരദണ്ഡധരോഽങ്ഘ്രിപാതൈഃ ।
ക്ഷീണായുഷോ ഭ്രമത ഉല്ബണമാസ്യതോഽസൃങ്
നസ്തോ വമന് പരമകശ്മലമാപ നാഗഃ ॥ ൨൮ ॥
സ്തത്തന് മമര്ദ ഖരദണ്ഡധരോഽങ്ഘ്രിപാതൈഃ ।
ക്ഷീണായുഷോ ഭ്രമത ഉല്ബണമാസ്യതോഽസൃങ്
നസ്തോ വമന് പരമകശ്മലമാപ നാഗഃ ॥ ൨൮ ॥
തസ്യാക്ഷിഭിര്ഗരലമുദ്വമതഃ ശിരഃസു
യദ് യത് സമുന്നമതി നിഃശ്വസതോ രുഷോച്ചൈഃ ।
നൃത്യന് പദാനുനമയന് ദമയാം ബഭൂവ
പുഷ്പൈഃ പ്രപൂജിത ഇവേഹ പുമാന് പുരാണഃ ॥ ൨൯ ॥
യദ് യത് സമുന്നമതി നിഃശ്വസതോ രുഷോച്ചൈഃ ।
നൃത്യന് പദാനുനമയന് ദമയാം ബഭൂവ
പുഷ്പൈഃ പ്രപൂജിത ഇവേഹ പുമാന് പുരാണഃ ॥ ൨൯ ॥
തച്ചിത്രതാണ്ഡവവിരുഗ്നഫണാസഹസ്രോ
രക്തം മുഖൈരുരു വമന്നൃപ ഭഗ്നഗാത്രഃ ।
സ്മൃത്വാ ചരാചരഗുരും പുരുഷം പുരാണം
നാരായണം തമരണം മനസാ ജഗാമ ॥ ൩൦ ॥
രക്തം മുഖൈരുരു വമന്നൃപ ഭഗ്നഗാത്രഃ ।
സ്മൃത്വാ ചരാചരഗുരും പുരുഷം പുരാണം
നാരായണം തമരണം മനസാ ജഗാമ ॥ ൩൦ ॥
കൃഷ്ണസ്യ ഗര്ഭജഗതോഽതിഭരാവസന്നം
പാര്ഷ്ണിപ്രഹാരപരിരുഗ്നഫണാതപത്രമ് ।
ദൃഷ്ട്വാഹിമാദ്യമുപസേദുരമുഷ്യ പത്ന്യ
ആര്താഃ ശ്ലഥദ്വസനഭൂഷണകേശബന്ധാഃ ॥ ൩൧ ॥
പാര്ഷ്ണിപ്രഹാരപരിരുഗ്നഫണാതപത്രമ് ।
ദൃഷ്ട്വാഹിമാദ്യമുപസേദുരമുഷ്യ പത്ന്യ
ആര്താഃ ശ്ലഥദ്വസനഭൂഷണകേശബന്ധാഃ ॥ ൩൧ ॥
താസ്തം സുവിഗ്നമനസോഽഥ പുരസ്കൃതാര്ഭാഃ
കായം നിധായ ഭുവി ഭൂതപതിം പ്രണേമുഃ ।
സാധ്വ്യഃ കൃതാഞ്ജലിപുടാഃ ശമലസ്യ ഭര്തു-
ര്മോക്ഷേപ്സവഃ ശരണദം ശരണം പ്രപന്നാഃ ॥ ൩൨ ॥
കായം നിധായ ഭുവി ഭൂതപതിം പ്രണേമുഃ ।
സാധ്വ്യഃ കൃതാഞ്ജലിപുടാഃ ശമലസ്യ ഭര്തു-
ര്മോക്ഷേപ്സവഃ ശരണദം ശരണം പ്രപന്നാഃ ॥ ൩൨ ॥
നാഗപത്ന്യ ഊചുഃ
ന്യായ്യോ ഹി ദണ്ഡഃ കൃതകില്ബിഷേഽസ്മിം-
സ്തവാവതാരഃ ഖലനിഗ്രഹായ ।
രിപോഃ സുതാനാമപി തുല്യദൃഷ്ടി-
ര്ധത്സേ ദമം ഫലമേവാനുശംസന് ॥ ൩൩ ॥
ന്യായ്യോ ഹി ദണ്ഡഃ കൃതകില്ബിഷേഽസ്മിം-
സ്തവാവതാരഃ ഖലനിഗ്രഹായ ।
രിപോഃ സുതാനാമപി തുല്യദൃഷ്ടി-
ര്ധത്സേ ദമം ഫലമേവാനുശംസന് ॥ ൩൩ ॥
അനുഗ്രഹോഽയം ഭവതഃ കൃതോ ഹി നോ
ദണ്ഡോഽസതാം തേ ഖലു കല്മഷാപഹഃ ।
യദ് ദന്ദശൂകത്വമമുഷ്യ ദേഹിനഃ
ക്രോധോഽപി തേഽനുഗ്രഹ ഏവ സമ്മതഃ ॥ ൩൪ ॥
ദണ്ഡോഽസതാം തേ ഖലു കല്മഷാപഹഃ ।
യദ് ദന്ദശൂകത്വമമുഷ്യ ദേഹിനഃ
ക്രോധോഽപി തേഽനുഗ്രഹ ഏവ സമ്മതഃ ॥ ൩൪ ॥
തപഃ സുതപ്തം കിമനേന പൂര്വം
നിരസ്തമാനേന ച മാനദേന ।
ധര്മോഽഥ വാ സര്വജനാനുകമ്പയാ
യതോ ഭവാംസ്തുഷ്യതി സര്വജീവഃ ॥ ൩൫ ॥
നിരസ്തമാനേന ച മാനദേന ।
ധര്മോഽഥ വാ സര്വജനാനുകമ്പയാ
യതോ ഭവാംസ്തുഷ്യതി സര്വജീവഃ ॥ ൩൫ ॥
കസ്യാനുഭാവോഽസ്യ ന ദേവ വിദ്മഹേ
തവാങ്ഘ്രിരേണുസ്പരശാധികാരഃ ।
യദ്വാഞ്ഛയാ ശ്രീര്ലലനാചരത്തപോ
വിഹായ കാമാന് സുചിരം ധൃതവ്രതാ ॥ ൩൬ ॥
തവാങ്ഘ്രിരേണുസ്പരശാധികാരഃ ।
യദ്വാഞ്ഛയാ ശ്രീര്ലലനാചരത്തപോ
വിഹായ കാമാന് സുചിരം ധൃതവ്രതാ ॥ ൩൬ ॥
ന നാകപൃഷ്ഠം ന ച സാര്വഭൌമം
ന പാരമേഷ്ഠ്യം ന രസാധിപത്യമ് ।
ന യോഗസിദ്ധീരപുനര്ഭവം വാ
വാഞ്ഛന്തി യത്പാദരജഃപ്രപന്നാഃ ॥ ൩൭ ॥
ന പാരമേഷ്ഠ്യം ന രസാധിപത്യമ് ।
ന യോഗസിദ്ധീരപുനര്ഭവം വാ
വാഞ്ഛന്തി യത്പാദരജഃപ്രപന്നാഃ ॥ ൩൭ ॥
തദേഷ നാഥാപ ദുരാപമന്യൈ-
സ്തമോജനിഃ ക്രോധവശോഽപ്യഹീശഃ ।
സംസാരചക്രേ ഭ്രമതഃ ശരീരിണോ
യദിച്ഛതഃ സ്യാദ് വിഭവഃ സമക്ഷഃ ॥ ൩൮ ॥
സ്തമോജനിഃ ക്രോധവശോഽപ്യഹീശഃ ।
സംസാരചക്രേ ഭ്രമതഃ ശരീരിണോ
യദിച്ഛതഃ സ്യാദ് വിഭവഃ സമക്ഷഃ ॥ ൩൮ ॥
നമസ്തുഭ്യം ഭഗവതേ പുരുഷായ മഹാത്മനേ ।
ഭൂതാവാസായ ഭൂതായ പരായ പരമാത്മനേ ॥ ൩൯ ॥
ഭൂതാവാസായ ഭൂതായ പരായ പരമാത്മനേ ॥ ൩൯ ॥
ജ്ഞാനവിജ്ഞാനനീധയേ ബ്രഹ്മണേഽനന്തശക്തയേ ।
അഗുണായാവികാരായ നമസ്തേ പ്രാകൃതായ ച ॥ ൪൦ ॥
അഗുണായാവികാരായ നമസ്തേ പ്രാകൃതായ ച ॥ ൪൦ ॥
കാലായ കാലനാഭായ കാലാവയവസാക്ഷിണേ ।
വിശ്വായ തദുപദ്രഷ്ട്രേ തത്കര്ത്രേ വിശ്വഹേതവേ ॥ ൪൧ ॥
വിശ്വായ തദുപദ്രഷ്ട്രേ തത്കര്ത്രേ വിശ്വഹേതവേ ॥ ൪൧ ॥
ഭൂതമാത്രേന്ദ്രിയപ്രാണമനോബുദ്ധ്യാശയാത്മനേ ।
ത്രിഗുണേനാഭിമാനേന ഗൂഢസ്വാത്മാനുഭൂതയേ ॥ ൪൨ ॥
ത്രിഗുണേനാഭിമാനേന ഗൂഢസ്വാത്മാനുഭൂതയേ ॥ ൪൨ ॥
നമോഽനന്തായ സൂക്ഷ്മായ കൂടസ്ഥായ വിപശ്ചിതേ ।
നാനാവാദാനുരോധായ വാച്യവാചകശക്തയേ ॥ ൪൩ ॥
നാനാവാദാനുരോധായ വാച്യവാചകശക്തയേ ॥ ൪൩ ॥
നമഃ പ്രമാണമൂലായ കവയേ ശാസ്ത്രയോനയേ ।
പ്രവൃത്തായ നിവൃത്തായ നിഗമായ നമോ നമഃ ॥ ൪൪ ॥
പ്രവൃത്തായ നിവൃത്തായ നിഗമായ നമോ നമഃ ॥ ൪൪ ॥
നമഃ കൃഷ്ണായ രാമായ വസുദേവസുതായ ച ।
പ്രദ്യുമ്നായാനിരുദ്ധായ സാത്വതാം പതയേ നമഃ ॥ ൪൫ ॥
പ്രദ്യുമ്നായാനിരുദ്ധായ സാത്വതാം പതയേ നമഃ ॥ ൪൫ ॥
നമോ ഗുണപ്രദീപായ ഗുണാത്മച്ഛാദനായ ച ।
ഗുണവൃത്ത്യുപലക്ഷ്യായ ഗുണദ്രഷ്ട്രേ സ്വസംവിദേ ॥ ൪൬ ॥
ഗുണവൃത്ത്യുപലക്ഷ്യായ ഗുണദ്രഷ്ട്രേ സ്വസംവിദേ ॥ ൪൬ ॥
അവ്യാകൃതവിഹാരായ സര്വവ്യാകൃതസിദ്ധയേ ।
ഹൃഷീകേശ നമസ്തേഽസ്തു മുനയേ മൌനശീലിനേ ॥ ൪൭ ॥
ഹൃഷീകേശ നമസ്തേഽസ്തു മുനയേ മൌനശീലിനേ ॥ ൪൭ ॥
പരാവരഗതിജ്ഞായ സര്വാധ്യക്ഷായ തേ നമഃ ।
അവിശ്വായ ച വിശ്വായ തദ്ദ്രഷ്ട്രേഽസ്യ ച ഹേതവേ ॥ ൪൮ ॥
അവിശ്വായ ച വിശ്വായ തദ്ദ്രഷ്ട്രേഽസ്യ ച ഹേതവേ ॥ ൪൮ ॥
ത്വം ഹ്യസ്യ ജന്മസ്ഥിതിസംയമാന് വിഭോ
ഗുണൈരനീഹോഽകൃതകാലശക്തിധൃക് ।
തത്തത്സ്വഭാവാന് പ്രതിബോധയന് സതഃ
സമീക്ഷയാമോഘവിഹാര ഈഹസേ ॥ ൪൯ ॥
ഗുണൈരനീഹോഽകൃതകാലശക്തിധൃക് ।
തത്തത്സ്വഭാവാന് പ്രതിബോധയന് സതഃ
സമീക്ഷയാമോഘവിഹാര ഈഹസേ ॥ ൪൯ ॥
തസ്യൈവ തേഽമൂസ്തനവസ്ത്രിലോക്യാം
ശാന്താ അശാന്താ ഉത മൂഢയോനയഃ ।
ശാന്താഃ പ്രിയാസ്തേ ഹ്യധുനാവിതും സതാം
സ്ഥാതുശ്ച തേ ധര്മപരീപ്സയേഹതഃ ॥ ൫൦ ॥
ശാന്താ അശാന്താ ഉത മൂഢയോനയഃ ।
ശാന്താഃ പ്രിയാസ്തേ ഹ്യധുനാവിതും സതാം
സ്ഥാതുശ്ച തേ ധര്മപരീപ്സയേഹതഃ ॥ ൫൦ ॥
അപരാധഃ സകൃദ് ഭര്ത്രാ സോഢവ്യഃ സ്വപ്രജാകൃതഃ ।
ക്ഷന്തുമര്ഹസി ശാന്താത്മന് മൂഢസ്യ ത്വാമജാനതഃ ॥ ൫൧ ॥
ക്ഷന്തുമര്ഹസി ശാന്താത്മന് മൂഢസ്യ ത്വാമജാനതഃ ॥ ൫൧ ॥
അനുഗൃഹ്ണീഷ്വ ഭഗവന് പ്രാണാംസ്ത്യജതി പന്നഗഃ ।
സ്ത്രീണാം നഃ സാധുശോച്യാനാം പതിഃ പ്രാണഃ പ്രദീയതാമ് ॥ ൫൨ ॥
സ്ത്രീണാം നഃ സാധുശോച്യാനാം പതിഃ പ്രാണഃ പ്രദീയതാമ് ॥ ൫൨ ॥
വിധേഹി തേ കിങ്കരീണാമനുഷ്ഠേയം തവാജ്ഞയാ ।
യച്ഛ്രദ്ധയാനുതിഷ്ഠന് വൈ മുച്യതേ സര്വതോഭയാത് ॥ ൫൩ ॥
യച്ഛ്രദ്ധയാനുതിഷ്ഠന് വൈ മുച്യതേ സര്വതോഭയാത് ॥ ൫൩ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്ഥം സ നാഗപത്നീഭിര്ഭഗവാന് സമഭിഷ്ടുതഃ ।
മൂര്ച്ഛിതം ഭഗ്നശിരസം വിസസര്ജാങ്ഘ്രികുട്ടനൈഃ ॥ ൫൪ ॥
ഇത്ഥം സ നാഗപത്നീഭിര്ഭഗവാന് സമഭിഷ്ടുതഃ ।
മൂര്ച്ഛിതം ഭഗ്നശിരസം വിസസര്ജാങ്ഘ്രികുട്ടനൈഃ ॥ ൫൪ ॥
പ്രതിലബ്ധേന്ദ്രിയപ്രാണഃ കാലിയഃ ശനകൈര്ഹരിമ് ।
കൃച്ഛ്രാത് സമുച്ഛ്വസന് ദീനഃ കൃഷ്ണം പ്രാഹ കൃതാഞ്ജലിഃ ॥ ൫൫ ॥
കൃച്ഛ്രാത് സമുച്ഛ്വസന് ദീനഃ കൃഷ്ണം പ്രാഹ കൃതാഞ്ജലിഃ ॥ ൫൫ ॥
കാലിയ ഉവാച
വയം ഖലാഃ സഹോത്പത്ത്യാ താമസാ ദീര്ഘമന്യവഃ ।
സ്വഭാവോ ദുസ്ത്യജോ നാഥ ലോകാനാം യദസദ്ഗ്രഹഃ ॥ ൫൬ ॥
വയം ഖലാഃ സഹോത്പത്ത്യാ താമസാ ദീര്ഘമന്യവഃ ।
സ്വഭാവോ ദുസ്ത്യജോ നാഥ ലോകാനാം യദസദ്ഗ്രഹഃ ॥ ൫൬ ॥
ത്വയാ സൃഷ്ടമിദം വിശ്വം ധാതര്ഗുണവിസര്ജനമ് ।
നാനാസ്വഭാവവീര്യൌജോയോനിബീജാശയാകൃതി ॥ ൫൭ ॥
നാനാസ്വഭാവവീര്യൌജോയോനിബീജാശയാകൃതി ॥ ൫൭ ॥
വയം ച തത്ര ഭഗവന് സര്പാ ജാത്യുരുമന്യവഃ ।
കഥം ത്യജാമസ്ത്വന്മായാം ദുസ്ത്യജാം മോഹിതാഃ സ്വയമ് ॥ ൫൮ ॥
കഥം ത്യജാമസ്ത്വന്മായാം ദുസ്ത്യജാം മോഹിതാഃ സ്വയമ് ॥ ൫൮ ॥
ഭവാന് ഹി കാരണം തത്ര സര്വജ്ഞോ ജഗദീശ്വരഃ ।
അനുഗ്രഹം നിഗ്രഹം വാ മന്യസേ തദ് വിധേഹി നഃ ॥ ൫൯ ॥
അനുഗ്രഹം നിഗ്രഹം വാ മന്യസേ തദ് വിധേഹി നഃ ॥ ൫൯ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യാകര്ണ്യ വചഃ പ്രാഹ ഭഗവാന് കാര്യമാനുഷഃ ।
നാത്ര സ്ഥേയം ത്വയാ സര്പ സമുദ്രം യാഹി മാ ചിരമ് ।
സ്വജ്ഞാത്യപത്യദാരാഢ്യോ ഗോനൃഭിര്ഭുജ്യതേ നദീ ॥ ൬൦ ॥
ഇത്യാകര്ണ്യ വചഃ പ്രാഹ ഭഗവാന് കാര്യമാനുഷഃ ।
നാത്ര സ്ഥേയം ത്വയാ സര്പ സമുദ്രം യാഹി മാ ചിരമ് ।
സ്വജ്ഞാത്യപത്യദാരാഢ്യോ ഗോനൃഭിര്ഭുജ്യതേ നദീ ॥ ൬൦ ॥
യ ഏതത് സംസ്മരേന്മര്ത്യസ്തുഭ്യം മദനുശാസനമ് ।
കീര്തയന്നുഭയോഃ സന്ധ്യോര്ന യുഷ്മദ് ഭയമാപ്നുയാത് ॥ ൬൧ ॥
കീര്തയന്നുഭയോഃ സന്ധ്യോര്ന യുഷ്മദ് ഭയമാപ്നുയാത് ॥ ൬൧ ॥
യോഽസ്മിന് സ്നാത്വാ മദാക്രീഡേ ദേവാദീംസ്തര്പയേജ്ജലൈഃ ।
ഉപോഷ്യ മാം സ്മരന്നര്ചേത് സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ॥ ൬൨ ॥
ഉപോഷ്യ മാം സ്മരന്നര്ചേത് സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ॥ ൬൨ ॥
ദ്വീപം രമണകം ഹിത്വാ ഹ്രദമേതമുപാശ്രിതഃ ।
യദ്ഭയത്സ സുപര്ണസ്ത്വാം നാദ്യാന്മത്പാദലാഞ്ഛിതമ് ॥ ൬൩ ॥
യദ്ഭയത്സ സുപര്ണസ്ത്വാം നാദ്യാന്മത്പാദലാഞ്ഛിതമ് ॥ ൬൩ ॥
ശ്രീഋഷിരുവാച
മുക്തോ ഭഗവതാ രാജന് കൃഷ്ണേനാദ്ഭുതകര്മണാ ।
തം പൂജയാമാസ മുദാ നാഗപത്ന്യശ്ച സാദരമ് ॥ ൬൪ ॥
മുക്തോ ഭഗവതാ രാജന് കൃഷ്ണേനാദ്ഭുതകര്മണാ ।
തം പൂജയാമാസ മുദാ നാഗപത്ന്യശ്ച സാദരമ് ॥ ൬൪ ॥
ദിവ്യാമ്ബരസ്രങ്മണിഭിഃ പരാര്ധ്യൈരപി ഭൂഷണൈഃ ।
ദിവ്യഗന്ധാനുലേപൈശ്ച മഹത്യോത്പലമാലയാ ॥ ൬൫ ॥
ദിവ്യഗന്ധാനുലേപൈശ്ച മഹത്യോത്പലമാലയാ ॥ ൬൫ ॥
പൂജയിത്വാ ജഗന്നാഥം പ്രസാദ്യ ഗരുഡധ്വജമ് ।
തതഃ പ്രീതോഽഭ്യനുജ്ഞാതഃ പരിക്രമ്യാഭിവന്ദ്യ തമ് ॥ ൬൬ ॥
തതഃ പ്രീതോഽഭ്യനുജ്ഞാതഃ പരിക്രമ്യാഭിവന്ദ്യ തമ് ॥ ൬൬ ॥
സകലത്രസുഹൃത്പുത്രോ ദ്വീപമബ്ധേര്ജഗാമ ഹ ।
തദൈവ സാമൃതജലാ യമുനാ നിര്വിഷാഭവത് ।
അനുഗ്രഹാദ് ഭഗവതഃ ക്രീഡാമാനുഷരൂപിണഃ ॥ ൬൭ ॥
തദൈവ സാമൃതജലാ യമുനാ നിര്വിഷാഭവത് ।
അനുഗ്രഹാദ് ഭഗവതഃ ക്രീഡാമാനുഷരൂപിണഃ ॥ ൬൭ ॥