శ్రీశుక ఉవాచ
సుఖోపవిష్టః పర్యఙ్కే రామకృష్ణోరుమానితః ।
లేభే మనోరథాన్సర్వాన్పథి యన్ స చకార హ ॥ ౧ ॥
సుఖోపవిష్టః పర్యఙ్కే రామకృష్ణోరుమానితః ।
లేభే మనోరథాన్సర్వాన్పథి యన్ స చకార హ ॥ ౧ ॥
కిమలభ్యం భగవతి ప్రసన్నే శ్రీనికేతనే ।
తథాపి తత్పరా రాజన్న హి వాఞ్ఛన్తి కిఞ్చన ॥ ౨ ॥
తథాపి తత్పరా రాజన్న హి వాఞ్ఛన్తి కిఞ్చన ॥ ౨ ॥
సాయన్తనాశనం కృత్వా భగవాన్ దేవకీసుతః ।
సుహృత్సు వృత్తం కంసస్య పప్రచ్ఛాన్యచ్చికీర్షితమ్ ॥ ౩ ॥
సుహృత్సు వృత్తం కంసస్య పప్రచ్ఛాన్యచ్చికీర్షితమ్ ॥ ౩ ॥
శ్రీభగవానువాచ
తాత సౌమ్యాగతః కచ్చ్త్స్విగతం భద్రమస్తు వః ।
అపి స్వజ్ఞాతిబన్ధూనామనమీవమనామయమ్ ॥ ౪ ॥
తాత సౌమ్యాగతః కచ్చ్త్స్విగతం భద్రమస్తు వః ।
అపి స్వజ్ఞాతిబన్ధూనామనమీవమనామయమ్ ॥ ౪ ॥
కిం ను నః కుశలం పృచ్ఛే ఏధమానే కులామయే ।
కంసే మాతులనామ్నాఙ్గ స్వానాం నస్తత్ప్రజాసు చ ॥ ౫ ॥
కంసే మాతులనామ్నాఙ్గ స్వానాం నస్తత్ప్రజాసు చ ॥ ౫ ॥
అహో అస్మదభూద్ భూరి పిత్రోర్వృజినమార్యయోః ।
యద్ధేతోః పుత్రమరణం యద్ధేతోర్బన్ధనం తయోః ॥ ౬ ॥
యద్ధేతోః పుత్రమరణం యద్ధేతోర్బన్ధనం తయోః ॥ ౬ ॥
దిష్ట్యాద్య దర్శనం స్వానాం మహ్యం వః సౌమ్య కాఙ్క్షితమ్ ।
సఞ్జాతం వర్ణ్యతాం తాత తవాగమనకారణమ్ ॥ ౭ ॥
సఞ్జాతం వర్ణ్యతాం తాత తవాగమనకారణమ్ ॥ ౭ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
పృష్టో భగవతా సర్వం వర్ణయామాస మాధవః ।
వైరానుబన్ధం యదుషు వసుదేవవధోద్యమమ్ ॥ ౮ ॥
పృష్టో భగవతా సర్వం వర్ణయామాస మాధవః ।
వైరానుబన్ధం యదుషు వసుదేవవధోద్యమమ్ ॥ ౮ ॥
యత్సన్దేశో యదర్థం వా దూతః సమ్ప్రేషితః స్వయమ్ ।
యదుక్తం నారదేనాస్య స్వజన్మానకదున్దుభేః ॥ ౯ ॥
యదుక్తం నారదేనాస్య స్వజన్మానకదున్దుభేః ॥ ౯ ॥
శ్రుత్వాక్రూరవచః కృష్ణో బలశ్చ పరవీరహా ।
ప్రహస్య నన్దం పితరం రాజ్ఞా దిష్టం విజజ్ఞతుః ॥ ౧౦ ॥
ప్రహస్య నన్దం పితరం రాజ్ఞా దిష్టం విజజ్ఞతుః ॥ ౧౦ ॥
గోపాన్ సమాదిశత్సోఽపి గృహ్యతాం సర్వగోరసః ।
ఉపాయనాని గృహ్ణీధ్వం యుజ్యన్తాం శకటాని చ ॥ ౧౧ ॥
ఉపాయనాని గృహ్ణీధ్వం యుజ్యన్తాం శకటాని చ ॥ ౧౧ ॥
యాస్యామః శ్వో మధుపురీం దాస్యామో నృపతే రసాన్ ।
ద్రక్ష్యామః సుమహత్పర్వ యాన్తి జానపదాః కిల ।
ఏవమాఘోషయత్ క్షత్రా నన్దగోపః స్వగోకులే ॥ ౧౨ ॥
ద్రక్ష్యామః సుమహత్పర్వ యాన్తి జానపదాః కిల ।
ఏవమాఘోషయత్ క్షత్రా నన్దగోపః స్వగోకులే ॥ ౧౨ ॥
గోప్యస్తాస్తదుపశ్రుత్య బభూవుర్వ్యథితా భృశమ్ ।
రామకృష్ణౌ పురీం నేతుమక్రూరం వ్రజమాగతమ్ ॥ ౧౩ ॥
రామకృష్ణౌ పురీం నేతుమక్రూరం వ్రజమాగతమ్ ॥ ౧౩ ॥
కాశ్చిత్తత్కృతహృత్తాపశ్వాసమ్లానముఖశ్రియః ।
స్రంసద్దుకూలవలయకేశగ్రన్థ్యశ్చ కాశ్చన ॥ ౧౪ ॥
స్రంసద్దుకూలవలయకేశగ్రన్థ్యశ్చ కాశ్చన ॥ ౧౪ ॥
అన్యాశ్చ తదనుధ్యాననివృత్తాశేషవృత్తయః ।
నాభ్యజానన్నిమం లోకమాత్మలోకం గతా ఇవ ॥ ౧౫ ॥
నాభ్యజానన్నిమం లోకమాత్మలోకం గతా ఇవ ॥ ౧౫ ॥
స్మరన్త్యశ్చాపరాః శౌరేరనురాగస్మితేరితాః ।
హృదిస్పృశశ్చిత్రపదా గిరః సమ్ముముహుః స్త్రియః ॥ ౧౬ ॥
హృదిస్పృశశ్చిత్రపదా గిరః సమ్ముముహుః స్త్రియః ॥ ౧౬ ॥
గతిం సులలితాం చేష్టాం స్నిగ్ధహాసావలోకనమ్ ।
శోకాపహాని నర్మాణి ప్రోద్దామచరితాని చ ॥ ౧౭ ॥
శోకాపహాని నర్మాణి ప్రోద్దామచరితాని చ ॥ ౧౭ ॥
చిన్తయన్త్యో ముకున్దస్య భీతా విరహకాతరాః ।
సమేతాః సఙ్ఘశః ప్రోచురశ్రుముఖ్యోఽచ్యుతాశయాః ॥ ౧౮ ॥
సమేతాః సఙ్ఘశః ప్రోచురశ్రుముఖ్యోఽచ్యుతాశయాః ॥ ౧౮ ॥
శ్రీగోప్య ఊచుః
అహో విధాతస్తవ న క్వచిద్ దయా
సంయోజ్య మైత్ర్యా ప్రణయేన దేహినః ।
తాంశ్చాకృతార్థాన్ వియునఙ్క్ష్యపార్థకం
విక్రీడితం తేఽర్భకచేష్టితం యథా ॥ ౧౯ ॥
అహో విధాతస్తవ న క్వచిద్ దయా
సంయోజ్య మైత్ర్యా ప్రణయేన దేహినః ।
తాంశ్చాకృతార్థాన్ వియునఙ్క్ష్యపార్థకం
విక్రీడితం తేఽర్భకచేష్టితం యథా ॥ ౧౯ ॥
యస్త్వం ప్రదర్శ్యాసితకున్తలావృతం
ముకున్దవక్త్రం సుకపోలమున్నసమ్ ।
శోకాపనోదస్మితలేశసున్దరం
కరోషి పారోక్ష్యమసాధు తే కృతమ్ ॥ ౨౦ ॥
ముకున్దవక్త్రం సుకపోలమున్నసమ్ ।
శోకాపనోదస్మితలేశసున్దరం
కరోషి పారోక్ష్యమసాధు తే కృతమ్ ॥ ౨౦ ॥
క్రూరస్త్వమక్రూరసమాఖ్యయా స్మ న-
శ్చక్షుర్హి దత్తం హరసే బతాజ్ఞవత్ ।
యేనైకదేశేఽఖిలసర్గసౌష్ఠవం
త్వదీయమద్రాక్ష్మ వయం మధుద్విషః ॥ ౨౧ ॥
శ్చక్షుర్హి దత్తం హరసే బతాజ్ఞవత్ ।
యేనైకదేశేఽఖిలసర్గసౌష్ఠవం
త్వదీయమద్రాక్ష్మ వయం మధుద్విషః ॥ ౨౧ ॥
న నన్దసూనుః క్షణభఙ్గసౌహృదః
సమీక్షతే నః స్వకృతాతురా బత ।
విహాయ గేహాన్ స్వజనాన్ సుతాన్పతీం-
స్తద్దాస్యమద్ధోపగతా నవప్రియః ॥ ౨౨ ॥
సమీక్షతే నః స్వకృతాతురా బత ।
విహాయ గేహాన్ స్వజనాన్ సుతాన్పతీం-
స్తద్దాస్యమద్ధోపగతా నవప్రియః ॥ ౨౨ ॥
సుఖం ప్రభాతా రజనీయమాశిషః
సత్యా బభూవుః పురయోషితాం ధ్రువమ్ ।
యాః సంప్రవిష్టస్య ముఖం వ్రజస్పతేః
పాస్యన్త్యపాఙ్గోత్కలితస్మితాసవమ్ ॥ ౨౩ ॥
సత్యా బభూవుః పురయోషితాం ధ్రువమ్ ।
యాః సంప్రవిష్టస్య ముఖం వ్రజస్పతేః
పాస్యన్త్యపాఙ్గోత్కలితస్మితాసవమ్ ॥ ౨౩ ॥
తాసాం ముకున్దో మధుమఞ్జుభాషితై-
ర్గృహీతచిత్తః పరవాన్ మనస్వ్యపి ।
కథం పునర్నః ప్రతియాస్యతేఽబలా
గ్రామ్యాః సలజ్జస్మితవిభ్రమైర్భ్రమన్ ॥ ౨౪ ॥
ర్గృహీతచిత్తః పరవాన్ మనస్వ్యపి ।
కథం పునర్నః ప్రతియాస్యతేఽబలా
గ్రామ్యాః సలజ్జస్మితవిభ్రమైర్భ్రమన్ ॥ ౨౪ ॥
అద్య ధ్రువం తత్ర దృశో భవిష్యతే
దాశార్హభోజాన్ధకవృష్ణిసాత్వతామ్ ।
మహోత్సవః శ్రీరమణం గుణాస్పదం
ద్రక్ష్యన్తి యే చాధ్వని దేవకీసుతమ్ ॥ ౨౫ ॥
దాశార్హభోజాన్ధకవృష్ణిసాత్వతామ్ ।
మహోత్సవః శ్రీరమణం గుణాస్పదం
ద్రక్ష్యన్తి యే చాధ్వని దేవకీసుతమ్ ॥ ౨౫ ॥
మైతద్విధస్యాకరుణస్య నామ భూ-
దక్రూర ఇత్యేతదతీవ దారుణః ।
యోఽసావనాశ్వాస్య సుదుఃఖితం జనం
ప్రియాత్ప్రియం నేష్యతి పారమధ్వనః ॥ ౨౬ ॥
దక్రూర ఇత్యేతదతీవ దారుణః ।
యోఽసావనాశ్వాస్య సుదుఃఖితం జనం
ప్రియాత్ప్రియం నేష్యతి పారమధ్వనః ॥ ౨౬ ॥
అనార్ద్రధీరేష సమాస్థితో రథం
తమన్వమీ చ త్వరయన్తి దుర్మదాః ।
గోపా అనోభిః స్థవిరైరుపేక్షితం
దైవం చ నోఽద్య ప్రతికూలమీహతే ॥ ౨౭ ॥
తమన్వమీ చ త్వరయన్తి దుర్మదాః ।
గోపా అనోభిః స్థవిరైరుపేక్షితం
దైవం చ నోఽద్య ప్రతికూలమీహతే ॥ ౨౭ ॥
నివారయామః సముపేత్య మాధవం
కిం నోఽకరిష్యన్ కులవృద్ధబాన్ధవాః ।
ముకున్దసఙ్గాన్నిమిషార్ధదుస్త్యజాద్
దైవేన విధ్వంసితదీనచేతసామ్ ॥ ౨౮ ॥
కిం నోఽకరిష్యన్ కులవృద్ధబాన్ధవాః ।
ముకున్దసఙ్గాన్నిమిషార్ధదుస్త్యజాద్
దైవేన విధ్వంసితదీనచేతసామ్ ॥ ౨౮ ॥
యస్యానురాగలలితస్మితవల్గుమన్త్ర-
లీలావలోకపరిరమ్భణరాసగోష్ఠామ్ ।
నీతాః స్మ నః క్షణమివ క్షణదా వినా తం
గోప్యః కథం న్వతితరేమ తమో దురన్తమ్ ॥ ౨౯ ॥
లీలావలోకపరిరమ్భణరాసగోష్ఠామ్ ।
నీతాః స్మ నః క్షణమివ క్షణదా వినా తం
గోప్యః కథం న్వతితరేమ తమో దురన్తమ్ ॥ ౨౯ ॥
యోఽహ్నః క్షయే వ్రజమనన్తసఖః పరీతో
గోపైర్విశన్ ఖురరజశ్ఛురితాలకస్రక్ ।
వేణుం క్వణన్ స్మితకటాక్షనిరీక్షణేన
చిత్తం క్షిణోత్యముమృతే ను కథం భవేమ ॥ ౩౦ ॥
గోపైర్విశన్ ఖురరజశ్ఛురితాలకస్రక్ ।
వేణుం క్వణన్ స్మితకటాక్షనిరీక్షణేన
చిత్తం క్షిణోత్యముమృతే ను కథం భవేమ ॥ ౩౦ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఏవం బ్రువాణా విరహాతురా భృశం
వ్రజస్త్రియః కృష్ణవిషక్తమానసాః ।
విసృజ్య లజ్జాం రురుదుః స్మ సుస్వరం
గోవిన్ద దామోదర మాధవేతి ॥ ౩౧ ॥
ఏవం బ్రువాణా విరహాతురా భృశం
వ్రజస్త్రియః కృష్ణవిషక్తమానసాః ।
విసృజ్య లజ్జాం రురుదుః స్మ సుస్వరం
గోవిన్ద దామోదర మాధవేతి ॥ ౩౧ ॥
స్త్రీణామేవం రుదన్తీనాముదితే సవితర్యథ ।
అక్రూరశ్చోదయామాస కృతమైత్రాదికో రథమ్ ॥ ౩౨ ॥
అక్రూరశ్చోదయామాస కృతమైత్రాదికో రథమ్ ॥ ౩౨ ॥
గోపాస్తమన్వసజ్జన్త నన్దాద్యాః శకటైస్తతః ।
ఆదాయోపాయనం భూరి కుమ్భాన్ గోరససమ్భృతాన్ ॥ ౩౩ ॥
ఆదాయోపాయనం భూరి కుమ్భాన్ గోరససమ్భృతాన్ ॥ ౩౩ ॥
గోప్యశ్చ దయితం కృష్ణమనువ్రజ్యానురఞ్జితాః ।
ప్రత్యాదేశం భగవతః కాఙ్క్షన్త్యశ్చావతస్థిరే ॥ ౩౪ ॥
ప్రత్యాదేశం భగవతః కాఙ్క్షన్త్యశ్చావతస్థిరే ॥ ౩౪ ॥
తాస్తథా తప్యతీర్వీక్ష్య స్వప్రస్థానే యదూత్తమః ।
సాన్త్వయామాస సప్రేమైరాయాస్య ఇతి దౌత్యకైః ॥ ౩౫ ॥
సాన్త్వయామాస సప్రేమైరాయాస్య ఇతి దౌత్యకైః ॥ ౩౫ ॥
యావదాలక్ష్యతే కేతుర్యావద్ రేణూ రథస్య చ ।
అనుప్రస్థాపితాత్మానో లేఖ్యానీవోపలక్షితాః ॥ ౩౬ ॥
అనుప్రస్థాపితాత్మానో లేఖ్యానీవోపలక్షితాః ॥ ౩౬ ॥
తా నిరాశా నివవృతుర్గోవిన్దవినివర్తనే ।
విశోకా అహనీ నిన్యుర్గాయన్త్యః ప్రియచేష్టితమ్ ॥ ౩౭ ॥
విశోకా అహనీ నిన్యుర్గాయన్త్యః ప్రియచేష్టితమ్ ॥ ౩౭ ॥
భగవానపి సమ్ప్రాప్తో రామాక్రూరయుతో నృప ।
రథేన వాయువేగేన కాలిన్దీమఘనాశినీమ్ ॥ ౩౮ ॥
రథేన వాయువేగేన కాలిన్దీమఘనాశినీమ్ ॥ ౩౮ ॥
తత్రోపస్పృశ్య పానీయం పీత్వా మృష్టం మణిప్రభమ్ ।
వృక్షషణ్డముపవ్రజ్య సరామో రథమావిశత్ ॥ ౩౯ ॥
వృక్షషణ్డముపవ్రజ్య సరామో రథమావిశత్ ॥ ౩౯ ॥
అక్రూరస్తావుపామన్త్ర్య నివేశ్య చ రథోపరి ।
కాలిన్ద్యా హ్రదమాగత్య స్నానం విధివదాచరత్ ॥ ౪౦ ॥
కాలిన్ద్యా హ్రదమాగత్య స్నానం విధివదాచరత్ ॥ ౪౦ ॥
నిమజ్జ్య తస్మిన్సలిలే జపన్బ్రహ్మ సనాతనమ్ ।
తావేవ దదృశేఽక్రూరో రామకృష్ణౌ సమన్వితౌ ॥ ౪౧ ॥
తావేవ దదృశేఽక్రూరో రామకృష్ణౌ సమన్వితౌ ॥ ౪౧ ॥
తౌ రథస్థౌ కథమిహ సుతావానకదున్దుభేః ।
తర్హి స్విత్స్యన్దనే న స్త ఇత్యున్మజ్జ్య వ్యచష్ట సః ॥ ౪౨ ॥
తర్హి స్విత్స్యన్దనే న స్త ఇత్యున్మజ్జ్య వ్యచష్ట సః ॥ ౪౨ ॥
తత్రాపి చ యథాపూర్వమాసీనౌ పునరేవ సః ।
న్యమజ్జద్ దర్శనం యన్మే మృషా కిం సలిలే తయోః ॥ ౪౩ ॥
న్యమజ్జద్ దర్శనం యన్మే మృషా కిం సలిలే తయోః ॥ ౪౩ ॥
భూయస్తత్రాపి సోఽద్రాక్షీత్స్తూయమానమహీశ్వరమ్ ।
సిద్ధచారణగన్ధర్వైరసురైర్నతకన్ధరైః ॥ ౪౪ ॥
సిద్ధచారణగన్ధర్వైరసురైర్నతకన్ధరైః ॥ ౪౪ ॥
సహస్రశిరసం దేవం సహస్రఫణమౌలినమ్ ।
నీలామ్బరం విసశ్వేతం శృఙ్గైః శ్వేతమివ స్థితమ్ ॥ ౪౫ ॥
నీలామ్బరం విసశ్వేతం శృఙ్గైః శ్వేతమివ స్థితమ్ ॥ ౪౫ ॥
తస్యోత్సఙ్గే ఘనశ్యామం పీతకౌశేయవాససమ్ ।
పురుషం చతుర్భుజం శాన్తం పద్మపత్రారుణేక్షణమ్ ॥ ౪౬ ॥
పురుషం చతుర్భుజం శాన్తం పద్మపత్రారుణేక్షణమ్ ॥ ౪౬ ॥
చారుప్రసన్నవదనం చారుహాసనిరీక్షణమ్ ।
సుభ్రూన్నసం చారుకర్ణం సుకపోలారుణాధరమ్ ॥ ౪౭ ॥
సుభ్రూన్నసం చారుకర్ణం సుకపోలారుణాధరమ్ ॥ ౪౭ ॥
ప్రలమ్బపీవరభుజం తుఙ్గాంసోరఃస్థలశ్రియమ్ ।
కమ్బుకణ్ఠం నిమ్ననాభిం వలిమత్పల్లవోదరమ్ ॥ ౪౮ ॥
కమ్బుకణ్ఠం నిమ్ననాభిం వలిమత్పల్లవోదరమ్ ॥ ౪౮ ॥
బృహత్కటితటశ్రోణికరభోరుద్వయాన్వితమ్ ।
చారుజానుయుగం చారుజఙ్ఘాయుగలసంయుతమ్ ॥ ౪౯ ॥
చారుజానుయుగం చారుజఙ్ఘాయుగలసంయుతమ్ ॥ ౪౯ ॥
తుఙ్గగుల్ఫారుణనఖవ్రాతదీధితిభిర్వృతమ్ ।
నవాఙ్గుల్యఙ్గుష్ఠదలైర్విలసత్ పాదపఙ్కజమ్ ॥ ౫౦ ॥
నవాఙ్గుల్యఙ్గుష్ఠదలైర్విలసత్ పాదపఙ్కజమ్ ॥ ౫౦ ॥
సుమహార్హమణివ్రాతకిరీటకటకాఙ్గదైః ।
కటిసూత్రబ్రహ్మసూత్రహారనూపురకుణ్డలైః ॥ ౫౧ ॥
కటిసూత్రబ్రహ్మసూత్రహారనూపురకుణ్డలైః ॥ ౫౧ ॥
భ్రాజమానం పద్మకరం శఙ్ఖచక్రగదాధరమ్ ।
శ్రీవత్సవక్షసం భ్రాజత్కౌస్తుభం వనమాలినమ్ ॥ ౫౨ ॥
శ్రీవత్సవక్షసం భ్రాజత్కౌస్తుభం వనమాలినమ్ ॥ ౫౨ ॥
సునన్దనన్దప్రముఖైః పర్షదైః సనకాదిభిః ।
సురేశైర్బ్రహ్మరుద్రాద్యైర్నవభిశ్చ ద్విజోత్తమైః ॥ ౫౩ ॥
సురేశైర్బ్రహ్మరుద్రాద్యైర్నవభిశ్చ ద్విజోత్తమైః ॥ ౫౩ ॥
ప్రహ్రాదనారదవసుప్రముఖైర్భాగవతోత్తమైః ।
స్తూయమానం పృథగ్భావైర్వచోభిరమలాత్మభిః ॥ ౫౪ ॥
స్తూయమానం పృథగ్భావైర్వచోభిరమలాత్మభిః ॥ ౫౪ ॥
శ్రియా పుష్ట్యా గిరా కాన్త్యా కీర్త్యా తుష్ట్యేలయోర్జయా ।
విద్యయావిద్యయా శక్త్యా మాయయా చ నిషేవితమ్ ॥ ౫౫ ॥
విద్యయావిద్యయా శక్త్యా మాయయా చ నిషేవితమ్ ॥ ౫౫ ॥
విలోక్య సుభృశం ప్రీతో భక్త్యా పరమయా యుతః ।
హృష్యత్తనూరుహో భావపరిక్లిన్నాత్మలోచనః ॥ ౫౬ ॥
హృష్యత్తనూరుహో భావపరిక్లిన్నాత్మలోచనః ॥ ౫౬ ॥
గిరా గద్గదయాస్తౌషీత్ సత్త్వమాలమ్బ్య సాత్వతః ।
ప్రణమ్య మూర్ధ్నావహితః కృతాఞ్జలిపుటః శనైః ॥ ౫౭ ॥
ప్రణమ్య మూర్ధ్నావహితః కృతాఞ్జలిపుటః శనైః ॥ ౫౭ ॥