ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୦.୪୦

ଶ୍ରୀଅକ୍ରୂର ଉଵାଚ
ନତୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ତ୍ଵାଖିଲହେତୁହେତୁଂ
ନାରାଯଣଂ ପୂରୁଷମାଦ୍ଯମଵ୍ଯଯମ୍ ।
ଯନ୍ନାଭିଜାତାଦରଵିନ୍ଦକୋଷାଦ୍
ବ୍ରହ୍ମାଵିରାସୀଦ୍ ଯତ ଏଷ ଲୋକଃ ॥ ୧ ॥

ଭୂସ୍ତୋଯମଗ୍ନିଃ ପଵନଂ ଖମାଦି-
ର୍ମହାନଜାଦିର୍ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ।
ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥା ଵିବୁଧାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ
ଯେ ହେତଵସ୍ତେ ଜଗତୋଽଙ୍ଗଭୂତାଃ ॥ ୨ ॥

ନୈତେ ସ୍ଵରୂପଂ ଵିଦୁରାତ୍ମନସ୍ତେ
ହ୍ଯଜାଦଯୋଽନାତ୍ମତଯା ଗୃହୀତାଃ ।
ଅଜୋଽନୁବଦ୍ଧଃ ସ ଗୁଣୈରଜାଯା
ଗୁଣାତ୍ ପରଂ ଵେଦ ନ ତେ ସ୍ଵରୂପମ୍ ॥ ୩ ॥

ତ୍ଵାଂ ଯୋଗିନୋ ଯଜନ୍ତ୍ଯଦ୍ଧା ମହାପୁରୁଷମୀଶ୍ଵରମ୍ ।
ସାଧ୍ଯାତ୍ମଂ ସାଧିଭୂତଂ ଚ ସାଧିଦୈଵଂ ଚ ସାଧଵଃ ॥ ୪ ॥

ତ୍ରଯ୍ଯା ଚ ଵିଦ୍ଯଯା କେଚିତ୍ତ୍ଵାଂ ଵୈ ଵୈତାନିକା ଦ୍ଵିଜାଃ ।
ଯଜନ୍ତେ ଵିତତୈର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ନାନା ରୂପାମରାଖ୍ଯଯା ॥ ୫ ॥

ଏକେ ତ୍ଵାଖିଲକର୍ମାଣି ସନ୍ନ୍ଯସ୍ଯୋପଶମଂ ଗତାଃ ।
ଜ୍ଞାନିନୋ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞେନ ଯଜନ୍ତି ଜ୍ଞାନଵିଗ୍ରହମ୍ ॥ ୬ ॥

ଅନ୍ଯେ ଚ ସଂସ୍କୃତାତ୍ମାନୋ ଵିଧିନାଭିହିତେନ ତେ ।
ଯଜନ୍ତି ତ୍ଵନ୍ମଯାସ୍ତ୍ଵାଂ ଵୈ ବହୁମୂର୍ତ୍ଯେକମୂର୍ତିକମ୍ ॥ ୭ ॥

ତ୍ଵାମେଵାନ୍ଯେ ଶିଵୋକ୍ତେନ ମାର୍ଗେଣ ଶିଵରୂପିଣମ୍ ।
ବହ୍ଵାଚାର୍ଯଵିଭେଦେନ ଭଗଵନ୍ତମ୍ ଉପାସତେ ॥ ୮ ॥

ସର୍ଵ ଏଵ ଯଜନ୍ତି ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵଦେଵମଯେଶ୍ଵରମ୍ ।
ଯେଽପ୍ଯନ୍ଯଦେଵତାଭକ୍ତା ଯଦ୍ଯପ୍ଯନ୍ଯଧିଯଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୯ ॥

ଯଥାଦ୍ରିପ୍ରଭଵା ନଦ୍ଯଃ ପର୍ଜନ୍ଯାପୂରିତାଃ ପ୍ରଭୋ ।
ଵିଶନ୍ତି ସର୍ଵତଃ ସିନ୍ଧୁଂ ତଦ୍ଵତ୍ତ୍ଵାଂ ଗତଯୋଽନ୍ତତଃ ॥ ୧୦ ॥

ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମ ଇତି ଭଵତଃ ପ୍ରକୃତେର୍ଗୁଣାଃ ।
ତେଷୁ ହି ପ୍ରାକୃତାଃ ପ୍ରୋତା ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାଵରାଦଯଃ ॥ ୧୧ ॥

ତୁଭ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ତ୍ଵଵିଷକ୍ତଦୃଷ୍ଟଯେ
ସର୍ଵାତ୍ମନେ ସର୍ଵଧିଯାଂ ଚ ସାକ୍ଷିଣେ ।
ଗୁଣପ୍ରଵାହୋଽଯମଵିଦ୍ଯଯା କୃତଃ
ପ୍ରଵର୍ତତେ ଦେଵନୃତିର୍ଯଗାତ୍ମସୁ ॥ ୧୨ ॥

ଅଗ୍ନିର୍ମୁଖଂ ତେଽଵନିରଙ୍ଘ୍ରିରୀକ୍ଷଣଂ
ସୂର୍ଯୋ ନଭୋ ନାଭିରଥୋ ଦିଶଃ ଶ୍ରୁତିଃ ।
ଦ୍ଯୌଃ କଂ ସୁରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତଵ ବାହଵୋଽର୍ଣଵାଃ
କୁକ୍ଷିର୍ମରୁତ୍ ପ୍ରାଣବଲଂ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍ ॥ ୧୩ ॥

ରୋମାଣି ଵୃକ୍ଷୌଷଧଯଃ ଶିରୋରୁହା
ମେଘାଃ ପରସ୍ଯାସ୍ଥିନଖାନି ତେଽଦ୍ରଯଃ ।
ନିମେଷଣଂ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ପ୍ରଜାପତି-
ର୍ମେଢ୍ରସ୍ତୁ ଵୃଷ୍ଟିସ୍ତଵ ଵୀର୍ଯମିଷ୍ଯତେ ॥ ୧୪ ॥

ତ୍ଵଯ୍ଯଵ୍ଯଯାତ୍ମନ୍ ପୁରୁଷେ ପ୍ରକଲ୍ପିତା
ଲୋକାଃ ସପାଲା ବହୁଜୀଵସଙ୍କୁଲାଃ ।
ଯଥା ଜଲେ ସଞ୍ଜିହତେ ଜଲୌକସୋ-
ଽପ୍ଯୁଦୁମ୍ବରେ ଵା ମଶକା ମନୋମଯେ ॥ ୧୫ ॥

ଯାନି ଯାନୀହ ରୂପାଣି କ୍ରୀଡନାର୍ଥଂ ବିଭର୍ଷି ହି ।
ତୈରାମୃଷ୍ଟଶୁଚୋ ଲୋକା ମୁଦା ଗାଯନ୍ତି ତେ ଯଶଃ ॥ ୧୬ ॥

ନମଃ କାରଣମତ୍ସ୍ଯାଯ ପ୍ରଲଯାବ୍ଧିଚରାଯ ଚ ।
ହଯଶୀର୍ଷ୍ଣେ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ମଧୁକୈଟଭମୃତ୍ଯଵେ ॥ ୧୭ ॥

ଅକୂପାରାଯ ବୃହତେ ନମୋ ମନ୍ଦରଧାରିଣେ ।
କ୍ଷିତ୍ଯୁଦ୍ଧାରଵିହାରାଯ ନମଃ ଶୂକରମୂର୍ତଯେ ॥ ୧୮ ॥

ନମସ୍ତେଽଦ୍ଭୁତସିଂହାଯ ସାଧୁଲୋକଭଯାପହ ।
ଵାମନାଯ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ କ୍ରାନ୍ତତ୍ରିଭୁଵନାଯ ଚ ॥ ୧୯ ॥

ନମୋ ଭୃଗୁଣାଂ ପତଯେ ଦୃପ୍ତକ୍ଷତ୍ରଵନଚ୍ଛିଦେ ।
ନମସ୍ତେ ରଘୁଵର୍ଯାଯ ରାଵଣାନ୍ତକରାଯ ଚ ॥ ୨୦ ॥

ନମସ୍ତେ ଵାସୁଦେଵାଯ ନମଃ ସଙ୍କର୍ଷଣାଯ ଚ ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଯନିରୁଦ୍ଧାଯ ସାତ୍ଵତାଂ ପତଯେ ନମଃ ॥ ୨୧ ॥

ନମୋ ବୁଦ୍ଧାଯ ଶୁଦ୍ଧାଯ ଦୈତ୍ଯଦାନଵମୋହିନେ ।
ମ୍ଲେଚ୍ଛପ୍ରାଯକ୍ଷତ୍ରହନ୍ତ୍ରେ ନମସ୍ତେ କଲ୍କିରୂପିଣେ ॥ ୨୨ ॥

ଭଗଵନ୍ ଜୀଵଲୋକୋଽଯଂ ମୋହିତସ୍ତଵ ମାଯଯା ।
ଅହଂ ମମେତ୍ଯସଦ୍ଗ୍ରାହୋ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ କର୍ମଵର୍ତ୍ମସୁ ॥ ୨୩ ॥

ଅହଂ ଚାତ୍ମାତ୍ମଜାଗାରଦାରାର୍ଥସ୍ଵଜନାଦିଷୁ ।
ଭ୍ରମାମି ସ୍ଵପ୍ନକଲ୍ପେଷୁ ମୂଢଃ ସତ୍ଯଧିଯା ଵିଭୋ ॥ ୨୪ ॥

ଅନିତ୍ଯାନାତ୍ମଦୁଃଖେଷୁ ଵିପର୍ଯଯମତିର୍ହ୍ଯହମ୍ ।
ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାରାମସ୍ତମୋଵିଷ୍ଟୋ ନ ଜାନେ ତ୍ଵାତ୍ମନଃ ପ୍ରିଯମ୍ ॥ ୨୫ ॥

ଯଥାବୁଧୋ ଜଲଂ ହିତ୍ଵା ପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଂ ତଦୁଦ୍ଭଵୈଃ ।
ଅଭ୍ଯେତି ମୃଗତୃଷ୍ଣାଂ ଵୈ ତଦ୍ଵତ୍ତ୍ଵାହଂ ପରାଙ୍ମୁଖଃ ॥ ୨୬ ॥

ନୋତ୍ସହେଽହଂ କୃପଣଧୀଃ କାମକର୍ମହତଂ ମନଃ ।
ରୋଦ୍ଧୁଂ ପ୍ରମାଥିଭିଶ୍ଚାକ୍ଷୈର୍ହ୍ରିଯମାଣମିତସ୍ତତଃ ॥ ୨୭ ॥

ସୋଽହଂ ତଵାଙ୍ଘ୍ର୍ଯୁପଗତୋଽସ୍ମ୍ଯସତାଂ ଦୁରାପଂ
ତଚ୍ଚାପ୍ଯହଂ ଭଵଦନୁଗ୍ରହ ଈଶ ମନ୍ଯେ ।
ପୁଂସୋ ଭଵେଦ୍ ଯର୍ହି ସଂସରଣାପଵର୍ଗ-
ସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯବ୍ଜନାଭ ସଦୁପାସନଯା ମତିଃ ସ୍ଯାତ୍ ॥ ୨୮ ॥

ନମୋ ଵିଜ୍ଞାନମାତ୍ରାଯ ସର୍ଵପ୍ରତ୍ଯଯହେତଵେ ।
ପୁରୁଷେଶପ୍ରଧାନାଯ ବ୍ରହ୍ମଣେଽନନ୍ତଶକ୍ତଯେ ॥ ୨୯ ॥

ନମସ୍ତେ ଵାସୁଦେଵାଯ ସର୍ଵଭୂତକ୍ଷଯାଯ ଚ ।
ହୃଷୀକେଶ ନମସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ପ୍ରପନ୍ନଂ ପାହି ମାଂ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩୦ ॥