શ્રીશુક ઉવાચ
કામસ્તુ વાસુદેવાંશો દગ્ધઃ પ્રાગ્ રુદ્રમન્યુના ।
દેહોપપત્તયે ભૂયસ્તમેવ પ્રત્યપદ્યત ॥ ૧ ॥
કામસ્તુ વાસુદેવાંશો દગ્ધઃ પ્રાગ્ રુદ્રમન્યુના ।
દેહોપપત્તયે ભૂયસ્તમેવ પ્રત્યપદ્યત ॥ ૧ ॥
સ એવ જાતો વૈદર્ભ્યાં કૃષ્ણવીર્યસમુદ્ભવઃ ।
પ્રદ્યુમ્ન ઇતિ વિખ્યાતઃ સર્વતોઽનવમઃ પિતુઃ ॥ ૨ ॥
પ્રદ્યુમ્ન ઇતિ વિખ્યાતઃ સર્વતોઽનવમઃ પિતુઃ ॥ ૨ ॥
તં શમ્બરઃ કામરૂપી હૃત્વા તોકમનિર્દશમ્ ।
સ વિદિત્વાત્મનઃ શત્રું પ્રાસ્યોદન્વત્યગાદ્ ગૃહમ્ ॥ ૩ ॥
સ વિદિત્વાત્મનઃ શત્રું પ્રાસ્યોદન્વત્યગાદ્ ગૃહમ્ ॥ ૩ ॥
તં નિર્જગાર બલવાન્ મીનઃ સોઽપ્યપરૈઃ સહ ।
વૃતો જાલેન મહતા ગૃહીતો મત્સ્યજીવિભિઃ ॥ ૪ ॥
વૃતો જાલેન મહતા ગૃહીતો મત્સ્યજીવિભિઃ ॥ ૪ ॥
તં શમ્બરાય કૈવર્તા ઉપાજહ્રુરુપાયનમ્ ।
સૂદા મહાનસં નીત્વાવદ્યન્ સુધિતિનાદ્ભુતમ્ ॥ ૫ ॥
સૂદા મહાનસં નીત્વાવદ્યન્ સુધિતિનાદ્ભુતમ્ ॥ ૫ ॥
દૃષ્ટ્વા તદુદરે બાલં માયાવત્યૈ ન્યવેદયન્ ।
નારદોઽકથયત્ સર્વં તસ્યાઃ શઙ્કિતચેતસઃ ।
બાલસ્ય તત્ત્વમુત્પત્તિં મત્સ્યોદરનિવેશનમ્ ॥ ૬ ॥
નારદોઽકથયત્ સર્વં તસ્યાઃ શઙ્કિતચેતસઃ ।
બાલસ્ય તત્ત્વમુત્પત્તિં મત્સ્યોદરનિવેશનમ્ ॥ ૬ ॥
સા ચ કામસ્ય વૈ પત્ની રતિર્નામ યશસ્વિની ।
પત્યુર્નિર્દગ્ધદેહસ્ય દેહોત્પત્તિં પ્રતીક્ષતી ॥ ૭ ॥
પત્યુર્નિર્દગ્ધદેહસ્ય દેહોત્પત્તિં પ્રતીક્ષતી ॥ ૭ ॥
નિરૂપિતા શમ્બરેણ સા સૂદૌદનસાધને ।
કામદેવં શિશું બુદ્ધ્વા ચક્રે સ્નેહં તદાર્ભકે ॥ ૮ ॥
કામદેવં શિશું બુદ્ધ્વા ચક્રે સ્નેહં તદાર્ભકે ॥ ૮ ॥
નાતિદીર્ઘેણ કાલેન સ કાર્ષ્ણિ રૂઢયૌવનઃ ।
જનયામાસ નારીણાં વીક્ષન્તીનાં ચ વિભ્રમમ્ ॥ ૯ ॥
જનયામાસ નારીણાં વીક્ષન્તીનાં ચ વિભ્રમમ્ ॥ ૯ ॥
સા તં પતિં પદ્મદલાયતેક્ષણં
પ્રલમ્બબાહું નરલોકસુન્દરમ્ ।
સવ્રીડહાસોત્તભિતભ્રુવેક્ષતી
પ્રીત્યોપતસ્થે રતિરઙ્ગ સૌરતૈઃ ॥ ૧૦ ॥
પ્રલમ્બબાહું નરલોકસુન્દરમ્ ।
સવ્રીડહાસોત્તભિતભ્રુવેક્ષતી
પ્રીત્યોપતસ્થે રતિરઙ્ગ સૌરતૈઃ ॥ ૧૦ ॥
તામહ ભગવાન્ કાર્ષ્ણિર્માતસ્તે મતિરન્યથા ।
માતૃભાવમતિક્રમ્ય વર્તસે કામિની યથા ॥ ૧૧ ॥
માતૃભાવમતિક્રમ્ય વર્તસે કામિની યથા ॥ ૧૧ ॥
રતિરુવાચ
ભવાન્ નારાયણસુતઃ શમ્બરેણહૃતો ગૃહાત્ ।
અહં તેઽધિકૃતા પત્ની રતિઃ કામો ભવાન્ પ્રભો ॥ ૧૨ ॥
ભવાન્ નારાયણસુતઃ શમ્બરેણહૃતો ગૃહાત્ ।
અહં તેઽધિકૃતા પત્ની રતિઃ કામો ભવાન્ પ્રભો ॥ ૧૨ ॥
એષ ત્વાનિર્દશં સિન્ધાવક્ષિપચ્છમ્બરોઽસુરઃ ।
મત્સ્યોઽગ્રસીત્તદુદરાદિતઃ પ્રાપ્તો ભવાન્ પ્રભો ॥ ૧૩ ॥
મત્સ્યોઽગ્રસીત્તદુદરાદિતઃ પ્રાપ્તો ભવાન્ પ્રભો ॥ ૧૩ ॥
તમિમં જહિ દુર્ધર્ષં દુર્જયં શત્રુમાત્મનઃ ।
માયાશતવિદં તં ચ માયાભિર્મોહનાદિભિઃ ॥ ૧૪ ॥
માયાશતવિદં તં ચ માયાભિર્મોહનાદિભિઃ ॥ ૧૪ ॥
પરીશોચતિ તે માતા કુરરીવ ગતપ્રજા ।
પુત્રસ્નેહાકુલા દીના વિવત્સા ગૌરિવાતુરા ॥ ૧૫ ॥
પુત્રસ્નેહાકુલા દીના વિવત્સા ગૌરિવાતુરા ॥ ૧૫ ॥
પ્રભાષ્યૈવં દદૌ વિદ્યાં પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને ।
માયાવતી મહામાયાં સર્વમાયાવિનાશિનીમ્ ॥ ૧૬ ॥
માયાવતી મહામાયાં સર્વમાયાવિનાશિનીમ્ ॥ ૧૬ ॥
સ ચ શમ્બરમભ્યેત્ય સંયુગાય સમાહ્વયત્ ।
અવિષહ્યૈસ્તમાક્ષેપૈઃ ક્ષિપન્ સઞ્જનયન્ કલિમ્ ॥ ૧૭ ॥
અવિષહ્યૈસ્તમાક્ષેપૈઃ ક્ષિપન્ સઞ્જનયન્ કલિમ્ ॥ ૧૭ ॥
સોઽધિક્ષિપ્તો દુર્વાચોભિઃ પદાહત ઇવોરગઃ ।
નિશ્ચક્રામ ગદાપાણિરમર્ષાત્તામ્રલોચનઃ ॥ ૧૮ ॥
નિશ્ચક્રામ ગદાપાણિરમર્ષાત્તામ્રલોચનઃ ॥ ૧૮ ॥
ગદામાવિધ્ય તરસા પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને ।
પ્રક્ષિપ્ય વ્યનદન્નાદં વજ્રનિષ્પેષનિષ્ઠુરમ્ ॥ ૧૯ ॥
પ્રક્ષિપ્ય વ્યનદન્નાદં વજ્રનિષ્પેષનિષ્ઠુરમ્ ॥ ૧૯ ॥
તામાપતન્તીં ભગવાન્ પ્રદ્યુમ્નો ગદયા ગદામ્ ।
અપાસ્ય શત્રવે ક્રુદ્ધઃ પ્રાહિણોત્ સ્વગદાં નૃપ ॥ ૨૦ ॥
અપાસ્ય શત્રવે ક્રુદ્ધઃ પ્રાહિણોત્ સ્વગદાં નૃપ ॥ ૨૦ ॥
સ ચ માયાં સમાશ્રિત્ય દૈતેયીં મયદર્શિતમ્ ।
મુમુચેઽસ્ત્રમયં વર્ષં કાર્ષ્ણૌ વૈહાયસોઽસુરઃ ॥ ૨૧ ॥
મુમુચેઽસ્ત્રમયં વર્ષં કાર્ષ્ણૌ વૈહાયસોઽસુરઃ ॥ ૨૧ ॥
બાધ્યમાનોઽસ્ત્રવર્ષેણ રૌક્મિણેયો મહારથઃ ।
સત્ત્વાત્મિકાં મહાવિદ્યાં સર્વમાયોપમર્દિનીમ્ ॥ ૨૨ ॥
સત્ત્વાત્મિકાં મહાવિદ્યાં સર્વમાયોપમર્દિનીમ્ ॥ ૨૨ ॥
તતો ગૌહ્યકગાન્ધર્વપૈશાચોરગરાક્ષસીઃ ।
પ્રાયુઙ્ક્ત શતશો દૈત્યઃ કાર્ષ્ણિર્વ્યધમયત્સ તાઃ ॥ ૨૩ ॥
પ્રાયુઙ્ક્ત શતશો દૈત્યઃ કાર્ષ્ણિર્વ્યધમયત્સ તાઃ ॥ ૨૩ ॥
નિશાતમસિમુદ્યમ્ય સકિરીટં સકુણ્ડલમ્ ।
શમ્બરસ્ય શિરઃ કાયાત્ તામ્રશ્મશ્ર્વોજસાહરત્ ॥ ૨૪ ॥
શમ્બરસ્ય શિરઃ કાયાત્ તામ્રશ્મશ્ર્વોજસાહરત્ ॥ ૨૪ ॥
આકીર્યમાણો દિવિજૈઃ સ્તુવદ્ભિઃ કુસુમોત્કરૈઃ ।
ભાર્યયામ્બરચારિણ્યા પુરં નીતો વિહાયસા ॥ ૨૫ ॥
ભાર્યયામ્બરચારિણ્યા પુરં નીતો વિહાયસા ॥ ૨૫ ॥
અન્તઃપુરવરં રાજન્ લલનાશતસઙ્કુલમ્ ।
વિવેશ પત્ન્યા ગગનાદ્ વિદ્યુતેવ બલાહકઃ ॥ ૨૬ ॥
વિવેશ પત્ન્યા ગગનાદ્ વિદ્યુતેવ બલાહકઃ ॥ ૨૬ ॥
તં દૃષ્ટ્વા જલદશ્યામં પીતકૌશેયવાસસમ્ ।
પ્રલમ્બબાહું તામ્રાક્ષં સુસ્મિતં રુચિરાનનમ્ ॥ ૨૭ ॥
પ્રલમ્બબાહું તામ્રાક્ષં સુસ્મિતં રુચિરાનનમ્ ॥ ૨૭ ॥
સ્વલઙ્કૃતમુખામ્ભોજં નીલવક્રાલકાલિભિઃ ।
કૃષ્ણં મત્વા સ્ત્રિયો હ્રીતા નિલિલ્યુસ્તત્ર તત્ર હ ॥ ૨૮ ॥
કૃષ્ણં મત્વા સ્ત્રિયો હ્રીતા નિલિલ્યુસ્તત્ર તત્ર હ ॥ ૨૮ ॥
અવધાર્ય શનૈરીષદ્વૈલક્ષણ્યેન યોષિતઃ ।
ઉપજગ્મુઃ પ્રમુદિતાઃ સસ્ત્રીરત્નં સુવિસ્મિતાઃ ॥ ૨૯ ॥
ઉપજગ્મુઃ પ્રમુદિતાઃ સસ્ત્રીરત્નં સુવિસ્મિતાઃ ॥ ૨૯ ॥
અથ તત્રાસિતાપાઙ્ગી વૈદર્ભી વલ્ગુભાષિણી ।
અસ્મરત્ સ્વસુતં નષ્ટં સ્નેહસ્નુતપયોધરા ॥ ૩૦ ॥
અસ્મરત્ સ્વસુતં નષ્ટં સ્નેહસ્નુતપયોધરા ॥ ૩૦ ॥
કો ન્વયં નરવૈદૂર્યઃ કસ્ય વા કમલેક્ષણઃ ।
ધૃતઃ કયા વા જઠરે કેયં લબ્ધા ત્વનેન વા ॥ ૩૧ ॥
ધૃતઃ કયા વા જઠરે કેયં લબ્ધા ત્વનેન વા ॥ ૩૧ ॥
મમ ચાપ્યાત્મજો નષ્ટો નીતો યઃ સૂતિકાગૃહાત્ ।
એતત્તુલ્યવયોરૂપો યદિ જીવતિ કુત્રચિત્ ॥ ૩૨ ॥
એતત્તુલ્યવયોરૂપો યદિ જીવતિ કુત્રચિત્ ॥ ૩૨ ॥
કથં ત્વનેન સમ્પ્રાપ્તં સારૂપ્યં શાર્ઙ્ગધન્વનઃ ।
આકૃત્યાવયવૈર્ગત્યા સ્વરહાસાવલોકનૈઃ ॥ ૩૩ ॥
આકૃત્યાવયવૈર્ગત્યા સ્વરહાસાવલોકનૈઃ ॥ ૩૩ ॥
સ એવ વા ભવેન્નૂનં યો મે ગર્ભે ધૃતોઽર્ભકઃ ।
અમુષ્મિન્ પ્રીતિરધિકા વામઃ સ્ફુરતિ મે ભુજઃ ॥ ૩૪ ॥
અમુષ્મિન્ પ્રીતિરધિકા વામઃ સ્ફુરતિ મે ભુજઃ ॥ ૩૪ ॥
એવં મીમાંસમાનાયાં વૈદર્ભ્યાં દેવકીસુતઃ ।
દેવક્યાનકદુન્દુભ્યામુત્તમઃશ્લોક આગમત્ ॥ ૩૫ ॥
દેવક્યાનકદુન્દુભ્યામુત્તમઃશ્લોક આગમત્ ॥ ૩૫ ॥
વિજ્ઞાતાર્થોઽપિ ભગવાંસ્તૂષ્ણીમાસ જનાર્દનઃ ।
નારદોઽકથયત્ સર્વં શમ્બરાહરણાદિકમ્ ॥ ૩૬ ॥
નારદોઽકથયત્ સર્વં શમ્બરાહરણાદિકમ્ ॥ ૩૬ ॥
તચ્છ્રુત્વા મહદાશ્ચર્યં કૃષ્ણાન્તઃપુરયોષિતઃ ।
અભ્યનન્દન્ બહૂનબ્દાન્ નષ્ટં મૃતમિવાગતમ્ ॥ ૩૭ ॥
અભ્યનન્દન્ બહૂનબ્દાન્ નષ્ટં મૃતમિવાગતમ્ ॥ ૩૭ ॥
દેવકી વસુદેવશ્ચ કૃષ્ણરામૌ તથા સ્ત્રિયઃ ।
દમ્પતી તૌ પરિષ્વજ્ય રુક્મિણી ચ યયુર્મુદમ્ ॥ ૩૮ ॥
દમ્પતી તૌ પરિષ્વજ્ય રુક્મિણી ચ યયુર્મુદમ્ ॥ ૩૮ ॥
નષ્ટં પ્રદ્યુમ્નમાયાતમાકર્ણ્ય દ્વારકૌકસઃ ।
અહો મૃત ઇવાયાતો બાલો દિષ્ટ્યેતિ હાબ્રુવન્ ॥ ૩૯ ॥
અહો મૃત ઇવાયાતો બાલો દિષ્ટ્યેતિ હાબ્રુવન્ ॥ ૩૯ ॥
યં વૈ મુહુઃ પિતૃસરૂપનિજેશભાવા-
સ્તન્માતરો યદભજન્ રહરૂઢભાવાઃ ।
ચિત્રં ન તત્ ખલુ રમાસ્પદબિમ્બબિમ્બે
કામે સ્મરેઽક્ષવિષયે કિમુતાન્યનાર્યઃ ॥ ૪૦ ॥
સ્તન્માતરો યદભજન્ રહરૂઢભાવાઃ ।
ચિત્રં ન તત્ ખલુ રમાસ્પદબિમ્બબિમ્બે
કામે સ્મરેઽક્ષવિષયે કિમુતાન્યનાર્યઃ ॥ ૪૦ ॥