ശ്രീശുക ഉവാച
കാമസ്തു വാസുദേവാംശോ ദഗ്ധഃ പ്രാഗ് രുദ്രമന്യുനാ ।
ദേഹോപപത്തയേ ഭൂയസ്തമേവ പ്രത്യപദ്യത ॥ ൧ ॥
കാമസ്തു വാസുദേവാംശോ ദഗ്ധഃ പ്രാഗ് രുദ്രമന്യുനാ ।
ദേഹോപപത്തയേ ഭൂയസ്തമേവ പ്രത്യപദ്യത ॥ ൧ ॥
സ ഏവ ജാതോ വൈദര്ഭ്യാം കൃഷ്ണവീര്യസമുദ്ഭവഃ ।
പ്രദ്യുമ്ന ഇതി വിഖ്യാതഃ സര്വതോഽനവമഃ പിതുഃ ॥ ൨ ॥
പ്രദ്യുമ്ന ഇതി വിഖ്യാതഃ സര്വതോഽനവമഃ പിതുഃ ॥ ൨ ॥
തം ശമ്ബരഃ കാമരൂപീ ഹൃത്വാ തോകമനിര്ദശമ് ।
സ വിദിത്വാത്മനഃ ശത്രും പ്രാസ്യോദന്വത്യഗാദ് ഗൃഹമ് ॥ ൩ ॥
സ വിദിത്വാത്മനഃ ശത്രും പ്രാസ്യോദന്വത്യഗാദ് ഗൃഹമ് ॥ ൩ ॥
തം നിര്ജഗാര ബലവാന് മീനഃ സോഽപ്യപരൈഃ സഹ ।
വൃതോ ജാലേന മഹതാ ഗൃഹീതോ മത്സ്യജീവിഭിഃ ॥ ൪ ॥
വൃതോ ജാലേന മഹതാ ഗൃഹീതോ മത്സ്യജീവിഭിഃ ॥ ൪ ॥
തം ശമ്ബരായ കൈവര്താ ഉപാജഹ്രുരുപായനമ് ।
സൂദാ മഹാനസം നീത്വാവദ്യന് സുധിതിനാദ്ഭുതമ് ॥ ൫ ॥
സൂദാ മഹാനസം നീത്വാവദ്യന് സുധിതിനാദ്ഭുതമ് ॥ ൫ ॥
ദൃഷ്ട്വാ തദുദരേ ബാലം മായാവത്യൈ ന്യവേദയന് ।
നാരദോഽകഥയത് സര്വം തസ്യാഃ ശങ്കിതചേതസഃ ।
ബാലസ്യ തത്ത്വമുത്പത്തിം മത്സ്യോദരനിവേശനമ് ॥ ൬ ॥
നാരദോഽകഥയത് സര്വം തസ്യാഃ ശങ്കിതചേതസഃ ।
ബാലസ്യ തത്ത്വമുത്പത്തിം മത്സ്യോദരനിവേശനമ് ॥ ൬ ॥
സാ ച കാമസ്യ വൈ പത്നീ രതിര്നാമ യശസ്വിനീ ।
പത്യുര്നിര്ദഗ്ധദേഹസ്യ ദേഹോത്പത്തിം പ്രതീക്ഷതീ ॥ ൭ ॥
പത്യുര്നിര്ദഗ്ധദേഹസ്യ ദേഹോത്പത്തിം പ്രതീക്ഷതീ ॥ ൭ ॥
നിരൂപിതാ ശമ്ബരേണ സാ സൂദൌദനസാധനേ ।
കാമദേവം ശിശും ബുദ്ധ്വാ ചക്രേ സ്നേഹം തദാര്ഭകേ ॥ ൮ ॥
കാമദേവം ശിശും ബുദ്ധ്വാ ചക്രേ സ്നേഹം തദാര്ഭകേ ॥ ൮ ॥
നാതിദീര്ഘേണ കാലേന സ കാര്ഷ്ണി രൂഢയൌവനഃ ।
ജനയാമാസ നാരീണാം വീക്ഷന്തീനാം ച വിഭ്രമമ് ॥ ൯ ॥
ജനയാമാസ നാരീണാം വീക്ഷന്തീനാം ച വിഭ്രമമ് ॥ ൯ ॥
സാ തം പതിം പദ്മദലായതേക്ഷണം
പ്രലമ്ബബാഹും നരലോകസുന്ദരമ് ।
സവ്രീഡഹാസോത്തഭിതഭ്രുവേക്ഷതീ
പ്രീത്യോപതസ്ഥേ രതിരങ്ഗ സൌരതൈഃ ॥ ൧൦ ॥
പ്രലമ്ബബാഹും നരലോകസുന്ദരമ് ।
സവ്രീഡഹാസോത്തഭിതഭ്രുവേക്ഷതീ
പ്രീത്യോപതസ്ഥേ രതിരങ്ഗ സൌരതൈഃ ॥ ൧൦ ॥
താമഹ ഭഗവാന് കാര്ഷ്ണിര്മാതസ്തേ മതിരന്യഥാ ।
മാതൃഭാവമതിക്രമ്യ വര്തസേ കാമിനീ യഥാ ॥ ൧൧ ॥
മാതൃഭാവമതിക്രമ്യ വര്തസേ കാമിനീ യഥാ ॥ ൧൧ ॥
രതിരുവാച
ഭവാന് നാരായണസുതഃ ശമ്ബരേണഹൃതോ ഗൃഹാത് ।
അഹം തേഽധികൃതാ പത്നീ രതിഃ കാമോ ഭവാന് പ്രഭോ ॥ ൧൨ ॥
ഭവാന് നാരായണസുതഃ ശമ്ബരേണഹൃതോ ഗൃഹാത് ।
അഹം തേഽധികൃതാ പത്നീ രതിഃ കാമോ ഭവാന് പ്രഭോ ॥ ൧൨ ॥
ഏഷ ത്വാനിര്ദശം സിന്ധാവക്ഷിപച്ഛമ്ബരോഽസുരഃ ।
മത്സ്യോഽഗ്രസീത്തദുദരാദിതഃ പ്രാപ്തോ ഭവാന് പ്രഭോ ॥ ൧൩ ॥
മത്സ്യോഽഗ്രസീത്തദുദരാദിതഃ പ്രാപ്തോ ഭവാന് പ്രഭോ ॥ ൧൩ ॥
തമിമം ജഹി ദുര്ധര്ഷം ദുര്ജയം ശത്രുമാത്മനഃ ।
മായാശതവിദം തം ച മായാഭിര്മോഹനാദിഭിഃ ॥ ൧൪ ॥
മായാശതവിദം തം ച മായാഭിര്മോഹനാദിഭിഃ ॥ ൧൪ ॥
പരീശോചതി തേ മാതാ കുരരീവ ഗതപ്രജാ ।
പുത്രസ്നേഹാകുലാ ദീനാ വിവത്സാ ഗൌരിവാതുരാ ॥ ൧൫ ॥
പുത്രസ്നേഹാകുലാ ദീനാ വിവത്സാ ഗൌരിവാതുരാ ॥ ൧൫ ॥
പ്രഭാഷ്യൈവം ദദൌ വിദ്യാം പ്രദ്യുമ്നായ മഹാത്മനേ ।
മായാവതീ മഹാമായാം സര്വമായാവിനാശിനീമ് ॥ ൧൬ ॥
മായാവതീ മഹാമായാം സര്വമായാവിനാശിനീമ് ॥ ൧൬ ॥
സ ച ശമ്ബരമഭ്യേത്യ സംയുഗായ സമാഹ്വയത് ।
അവിഷഹ്യൈസ്തമാക്ഷേപൈഃ ക്ഷിപന് സഞ്ജനയന് കലിമ് ॥ ൧൭ ॥
അവിഷഹ്യൈസ്തമാക്ഷേപൈഃ ക്ഷിപന് സഞ്ജനയന് കലിമ് ॥ ൧൭ ॥
സോഽധിക്ഷിപ്തോ ദുര്വാചോഭിഃ പദാഹത ഇവോരഗഃ ।
നിശ്ചക്രാമ ഗദാപാണിരമര്ഷാത്താമ്രലോചനഃ ॥ ൧൮ ॥
നിശ്ചക്രാമ ഗദാപാണിരമര്ഷാത്താമ്രലോചനഃ ॥ ൧൮ ॥
ഗദാമാവിധ്യ തരസാ പ്രദ്യുമ്നായ മഹാത്മനേ ।
പ്രക്ഷിപ്യ വ്യനദന്നാദം വജ്രനിഷ്പേഷനിഷ്ഠുരമ് ॥ ൧൯ ॥
പ്രക്ഷിപ്യ വ്യനദന്നാദം വജ്രനിഷ്പേഷനിഷ്ഠുരമ് ॥ ൧൯ ॥
താമാപതന്തീം ഭഗവാന് പ്രദ്യുമ്നോ ഗദയാ ഗദാമ് ।
അപാസ്യ ശത്രവേ ക്രുദ്ധഃ പ്രാഹിണോത് സ്വഗദാം നൃപ ॥ ൨൦ ॥
അപാസ്യ ശത്രവേ ക്രുദ്ധഃ പ്രാഹിണോത് സ്വഗദാം നൃപ ॥ ൨൦ ॥
സ ച മായാം സമാശ്രിത്യ ദൈതേയീം മയദര്ശിതമ് ।
മുമുചേഽസ്ത്രമയം വര്ഷം കാര്ഷ്ണൌ വൈഹായസോഽസുരഃ ॥ ൨൧ ॥
മുമുചേഽസ്ത്രമയം വര്ഷം കാര്ഷ്ണൌ വൈഹായസോഽസുരഃ ॥ ൨൧ ॥
ബാധ്യമാനോഽസ്ത്രവര്ഷേണ രൌക്മിണേയോ മഹാരഥഃ ।
സത്ത്വാത്മികാം മഹാവിദ്യാം സര്വമായോപമര്ദിനീമ് ॥ ൨൨ ॥
സത്ത്വാത്മികാം മഹാവിദ്യാം സര്വമായോപമര്ദിനീമ് ॥ ൨൨ ॥
തതോ ഗൌഹ്യകഗാന്ധര്വപൈശാചോരഗരാക്ഷസീഃ ।
പ്രായുങ്ക്ത ശതശോ ദൈത്യഃ കാര്ഷ്ണിര്വ്യധമയത്സ താഃ ॥ ൨൩ ॥
പ്രായുങ്ക്ത ശതശോ ദൈത്യഃ കാര്ഷ്ണിര്വ്യധമയത്സ താഃ ॥ ൨൩ ॥
നിശാതമസിമുദ്യമ്യ സകിരീടം സകുണ്ഡലമ് ।
ശമ്ബരസ്യ ശിരഃ കായാത് താമ്രശ്മശ്ര്വോജസാഹരത് ॥ ൨൪ ॥
ശമ്ബരസ്യ ശിരഃ കായാത് താമ്രശ്മശ്ര്വോജസാഹരത് ॥ ൨൪ ॥
ആകീര്യമാണോ ദിവിജൈഃ സ്തുവദ്ഭിഃ കുസുമോത്കരൈഃ ।
ഭാര്യയാമ്ബരചാരിണ്യാ പുരം നീതോ വിഹായസാ ॥ ൨൫ ॥
ഭാര്യയാമ്ബരചാരിണ്യാ പുരം നീതോ വിഹായസാ ॥ ൨൫ ॥
അന്തഃപുരവരം രാജന് ലലനാശതസങ്കുലമ് ।
വിവേശ പത്ന്യാ ഗഗനാദ് വിദ്യുതേവ ബലാഹകഃ ॥ ൨൬ ॥
വിവേശ പത്ന്യാ ഗഗനാദ് വിദ്യുതേവ ബലാഹകഃ ॥ ൨൬ ॥
തം ദൃഷ്ട്വാ ജലദശ്യാമം പീതകൌശേയവാസസമ് ।
പ്രലമ്ബബാഹും താമ്രാക്ഷം സുസ്മിതം രുചിരാനനമ് ॥ ൨൭ ॥
പ്രലമ്ബബാഹും താമ്രാക്ഷം സുസ്മിതം രുചിരാനനമ് ॥ ൨൭ ॥
സ്വലങ്കൃതമുഖാമ്ഭോജം നീലവക്രാലകാലിഭിഃ ।
കൃഷ്ണം മത്വാ സ്ത്രിയോ ഹ്രീതാ നിലില്യുസ്തത്ര തത്ര ഹ ॥ ൨൮ ॥
കൃഷ്ണം മത്വാ സ്ത്രിയോ ഹ്രീതാ നിലില്യുസ്തത്ര തത്ര ഹ ॥ ൨൮ ॥
അവധാര്യ ശനൈരീഷദ്വൈലക്ഷണ്യേന യോഷിതഃ ।
ഉപജഗ്മുഃ പ്രമുദിതാഃ സസ്ത്രീരത്നം സുവിസ്മിതാഃ ॥ ൨൯ ॥
ഉപജഗ്മുഃ പ്രമുദിതാഃ സസ്ത്രീരത്നം സുവിസ്മിതാഃ ॥ ൨൯ ॥
അഥ തത്രാസിതാപാങ്ഗീ വൈദര്ഭീ വല്ഗുഭാഷിണീ ।
അസ്മരത് സ്വസുതം നഷ്ടം സ്നേഹസ്നുതപയോധരാ ॥ ൩൦ ॥
അസ്മരത് സ്വസുതം നഷ്ടം സ്നേഹസ്നുതപയോധരാ ॥ ൩൦ ॥
കോ ന്വയം നരവൈദൂര്യഃ കസ്യ വാ കമലേക്ഷണഃ ।
ധൃതഃ കയാ വാ ജഠരേ കേയം ലബ്ധാ ത്വനേന വാ ॥ ൩൧ ॥
ധൃതഃ കയാ വാ ജഠരേ കേയം ലബ്ധാ ത്വനേന വാ ॥ ൩൧ ॥
മമ ചാപ്യാത്മജോ നഷ്ടോ നീതോ യഃ സൂതികാഗൃഹാത് ।
ഏതത്തുല്യവയോരൂപോ യദി ജീവതി കുത്രചിത് ॥ ൩൨ ॥
ഏതത്തുല്യവയോരൂപോ യദി ജീവതി കുത്രചിത് ॥ ൩൨ ॥
കഥം ത്വനേന സമ്പ്രാപ്തം സാരൂപ്യം ശാര്ങ്ഗധന്വനഃ ।
ആകൃത്യാവയവൈര്ഗത്യാ സ്വരഹാസാവലോകനൈഃ ॥ ൩൩ ॥
ആകൃത്യാവയവൈര്ഗത്യാ സ്വരഹാസാവലോകനൈഃ ॥ ൩൩ ॥
സ ഏവ വാ ഭവേന്നൂനം യോ മേ ഗര്ഭേ ധൃതോഽര്ഭകഃ ।
അമുഷ്മിന് പ്രീതിരധികാ വാമഃ സ്ഫുരതി മേ ഭുജഃ ॥ ൩൪ ॥
അമുഷ്മിന് പ്രീതിരധികാ വാമഃ സ്ഫുരതി മേ ഭുജഃ ॥ ൩൪ ॥
ഏവം മീമാംസമാനായാം വൈദര്ഭ്യാം ദേവകീസുതഃ ।
ദേവക്യാനകദുന്ദുഭ്യാമുത്തമഃശ്ലോക ആഗമത് ॥ ൩൫ ॥
ദേവക്യാനകദുന്ദുഭ്യാമുത്തമഃശ്ലോക ആഗമത് ॥ ൩൫ ॥
വിജ്ഞാതാര്ഥോഽപി ഭഗവാംസ്തൂഷ്ണീമാസ ജനാര്ദനഃ ।
നാരദോഽകഥയത് സര്വം ശമ്ബരാഹരണാദികമ് ॥ ൩൬ ॥
നാരദോഽകഥയത് സര്വം ശമ്ബരാഹരണാദികമ് ॥ ൩൬ ॥
തച്ഛ്രുത്വാ മഹദാശ്ചര്യം കൃഷ്ണാന്തഃപുരയോഷിതഃ ।
അഭ്യനന്ദന് ബഹൂനബ്ദാന് നഷ്ടം മൃതമിവാഗതമ് ॥ ൩൭ ॥
അഭ്യനന്ദന് ബഹൂനബ്ദാന് നഷ്ടം മൃതമിവാഗതമ് ॥ ൩൭ ॥
ദേവകീ വസുദേവശ്ച കൃഷ്ണരാമൌ തഥാ സ്ത്രിയഃ ।
ദമ്പതീ തൌ പരിഷ്വജ്യ രുക്മിണീ ച യയുര്മുദമ് ॥ ൩൮ ॥
ദമ്പതീ തൌ പരിഷ്വജ്യ രുക്മിണീ ച യയുര്മുദമ് ॥ ൩൮ ॥
നഷ്ടം പ്രദ്യുമ്നമായാതമാകര്ണ്യ ദ്വാരകൌകസഃ ।
അഹോ മൃത ഇവായാതോ ബാലോ ദിഷ്ട്യേതി ഹാബ്രുവന് ॥ ൩൯ ॥
അഹോ മൃത ഇവായാതോ ബാലോ ദിഷ്ട്യേതി ഹാബ്രുവന് ॥ ൩൯ ॥
യം വൈ മുഹുഃ പിതൃസരൂപനിജേശഭാവാ-
സ്തന്മാതരോ യദഭജന് രഹരൂഢഭാവാഃ ।
ചിത്രം ന തത് ഖലു രമാസ്പദബിമ്ബബിമ്ബേ
കാമേ സ്മരേഽക്ഷവിഷയേ കിമുതാന്യനാര്യഃ ॥ ൪൦ ॥
സ്തന്മാതരോ യദഭജന് രഹരൂഢഭാവാഃ ।
ചിത്രം ന തത് ഖലു രമാസ്പദബിമ്ബബിമ്ബേ
കാമേ സ്മരേഽക്ഷവിഷയേ കിമുതാന്യനാര്യഃ ॥ ൪൦ ॥