શ્રીશુક ઉવાચ
નન્દઃ પથિ વચઃ શૌરેર્ન મૃષેતિ વિચિન્તયન્ ।
હરિં જગામ શરણમુત્પાતાગમશઙ્કિતઃ ॥ ૧ ॥
નન્દઃ પથિ વચઃ શૌરેર્ન મૃષેતિ વિચિન્તયન્ ।
હરિં જગામ શરણમુત્પાતાગમશઙ્કિતઃ ॥ ૧ ॥
કંસેન પ્રહિતા ઘોરા પૂતના બાલઘાતિની ।
શિશૂંશ્ચચાર નિઘ્નન્તી પુરગ્રામવ્રજાદિષુ ॥ ૨ ॥
શિશૂંશ્ચચાર નિઘ્નન્તી પુરગ્રામવ્રજાદિષુ ॥ ૨ ॥
ન યત્ર શ્રવણાદીનિ રક્ષોઘ્નાનિ સ્વકર્મસુ ।
કુર્વન્તિ સાત્વતાં ભર્તુર્યાતુધાન્યશ્ચ તત્ર હિ ॥ ૩ ॥
કુર્વન્તિ સાત્વતાં ભર્તુર્યાતુધાન્યશ્ચ તત્ર હિ ॥ ૩ ॥
સા ખેચર્યેકદોત્પત્ય પૂતના નન્દગોકુલમ્ ।
યોષિત્વા માયયાત્માનં પ્રાવિશત્ કામચારિણી ॥ ૪ ॥
યોષિત્વા માયયાત્માનં પ્રાવિશત્ કામચારિણી ॥ ૪ ॥
તાં કેશબન્ધવ્યતિષક્તમલ્લિકાં
બૃહન્નિતમ્બસ્તનકૃચ્છ્રમધ્યમામ્ ।
સુવાસસં કલ્પિતકર્ણભૂષણ-
ત્વિષોલ્લસત્કુન્તલમણ્ડિતાનનામ્ ॥ ૫ ॥
બૃહન્નિતમ્બસ્તનકૃચ્છ્રમધ્યમામ્ ।
સુવાસસં કલ્પિતકર્ણભૂષણ-
ત્વિષોલ્લસત્કુન્તલમણ્ડિતાનનામ્ ॥ ૫ ॥
વલ્ગુસ્મિતાપાઙ્ગવિસર્ગવીક્ષિતૈ-
ર્મનો હરન્તીં વનિતાં વ્રજૌકસામ્ ।
અમંસતામ્ભોજકરેણ રૂપિણીં
ગોપ્યઃ શ્રિયં દ્રષ્ટુમિવાગતાં પતિમ્ ॥ ૬ ॥
ર્મનો હરન્તીં વનિતાં વ્રજૌકસામ્ ।
અમંસતામ્ભોજકરેણ રૂપિણીં
ગોપ્યઃ શ્રિયં દ્રષ્ટુમિવાગતાં પતિમ્ ॥ ૬ ॥
બાલગ્રહસ્તત્ર વિચિન્વતી શિશૂન્
યદૃચ્છયા નન્દગૃહેઽસદન્તકમ્ ।
બાલં પ્રતિચ્છન્નનિજોરુતેજસં
દદર્શ તલ્પેઽગ્નિમિવાહિતં ભસિ ॥ ૭ ॥
યદૃચ્છયા નન્દગૃહેઽસદન્તકમ્ ।
બાલં પ્રતિચ્છન્નનિજોરુતેજસં
દદર્શ તલ્પેઽગ્નિમિવાહિતં ભસિ ॥ ૭ ॥
વિબુધ્ય તાં બાલકમારિકાગ્રહં
ચરાચરાત્મા સ નિમીલિતેક્ષણઃ ।
અનન્તમારોપયદઙ્કમન્તકં
યથોરગં સુપ્તમબુદ્ધિરજ્જુધીઃ ॥ ૮ ॥
ચરાચરાત્મા સ નિમીલિતેક્ષણઃ ।
અનન્તમારોપયદઙ્કમન્તકં
યથોરગં સુપ્તમબુદ્ધિરજ્જુધીઃ ॥ ૮ ॥
તાં તીક્ષ્ણચિત્તામતિવામચેષ્ટિતાં
વીક્ષ્યાન્તરા કોષપરિચ્છદાસિવત્ ।
વરસ્ત્રિયં તત્પ્રભયા ચ ધર્ષિતે
નિરીક્ષ્યમાણે જનની હ્યતિષ્ઠતામ્ ॥ ૯ ॥
વીક્ષ્યાન્તરા કોષપરિચ્છદાસિવત્ ।
વરસ્ત્રિયં તત્પ્રભયા ચ ધર્ષિતે
નિરીક્ષ્યમાણે જનની હ્યતિષ્ઠતામ્ ॥ ૯ ॥
તસ્મિન્ સ્તનં દુર્જરવીર્યમુલ્બણં
ઘોરાઙ્કમાદાય શિશોર્દદાવથ ।
ગાઢં કરાભ્યાં ભગવાન્ પ્રપીડ્ય તત્-
પ્રાણૈઃ સમં રોષસમન્વિતોઽપિબત્ ॥ ૧૦ ॥
ઘોરાઙ્કમાદાય શિશોર્દદાવથ ।
ગાઢં કરાભ્યાં ભગવાન્ પ્રપીડ્ય તત્-
પ્રાણૈઃ સમં રોષસમન્વિતોઽપિબત્ ॥ ૧૦ ॥
સા મુઞ્ચ મુઞ્ચાલમિતિ પ્રભાષિણી
નિષ્પીડ્યમાનાખિલજીવમર્મણિ ।
વિવૃત્ય નેત્રે ચરણૌ ભુજૌ મુહુઃ
પ્રસ્વિન્નગાત્રા ક્ષિપતી રુરોદ હ ॥ ૧૧ ॥
નિષ્પીડ્યમાનાખિલજીવમર્મણિ ।
વિવૃત્ય નેત્રે ચરણૌ ભુજૌ મુહુઃ
પ્રસ્વિન્નગાત્રા ક્ષિપતી રુરોદ હ ॥ ૧૧ ॥
તસ્યાઃ સ્વનેનાતિગભીરરંહસા
સાદ્રિર્મહી દ્યૌશ્ચ ચચાલ સગ્રહા ।
રસા દિશશ્ચ પ્રતિનેદિરે જનાઃ
પેતુઃ ક્ષિતૌ વજ્રનિપાતશઙ્કયા ॥ ૧૨ ॥
સાદ્રિર્મહી દ્યૌશ્ચ ચચાલ સગ્રહા ।
રસા દિશશ્ચ પ્રતિનેદિરે જનાઃ
પેતુઃ ક્ષિતૌ વજ્રનિપાતશઙ્કયા ॥ ૧૨ ॥
નિશાચરીત્થં વ્યથિતસ્તના વ્યસુ-
ર્વ્યાદાય કેશાંશ્ચરણૌ ભુજાવપિ ।
પ્રસાર્ય ગોષ્ઠે નિજરૂપમાસ્થિતા
વજ્રાહતો વૃત્ર ઇવાપતન્નૃપ ॥ ૧૩ ॥
ર્વ્યાદાય કેશાંશ્ચરણૌ ભુજાવપિ ।
પ્રસાર્ય ગોષ્ઠે નિજરૂપમાસ્થિતા
વજ્રાહતો વૃત્ર ઇવાપતન્નૃપ ॥ ૧૩ ॥
પતમાનોઽપિ તદ્દેહસ્ત્રિગવ્યૂત્યન્તરદ્રુમાન્ ।
ચૂર્ણયામાસ રાજેન્દ્ર મહદાસીત્તદદ્ભુતમ્ ॥ ૧૪ ॥
ચૂર્ણયામાસ રાજેન્દ્ર મહદાસીત્તદદ્ભુતમ્ ॥ ૧૪ ॥
ઈષામાત્રોગ્રદંષ્ટ્રાસ્યં ગિરિકન્દરનાસિકમ્ ।
ગણ્ડશૈલસ્તનં રૌદ્રં પ્રકીર્ણારુણમૂર્ધજમ્ ॥ ૧૫ ॥
ગણ્ડશૈલસ્તનં રૌદ્રં પ્રકીર્ણારુણમૂર્ધજમ્ ॥ ૧૫ ॥
અન્ધકૂપગભીરાક્ષં પુલિનારોહભીષણમ્ ।
બદ્ધસેતુભુજોર્વઙ્ઘ્રિ શૂન્યતોયહ્રદોદરમ્ ॥ ૧૬ ॥
બદ્ધસેતુભુજોર્વઙ્ઘ્રિ શૂન્યતોયહ્રદોદરમ્ ॥ ૧૬ ॥
સન્તત્રસુઃ સ્મ તદ્વીક્ષ્ય ગોપા ગોપ્યઃ કલેવરમ્ ।
પૂર્વં તુ તન્નિઃસ્વનિતભિન્નહૃત્કર્ણમસ્તકાઃ ॥ ૧૭ ॥
પૂર્વં તુ તન્નિઃસ્વનિતભિન્નહૃત્કર્ણમસ્તકાઃ ॥ ૧૭ ॥
બાલં ચ તસ્યા ઉરસિ ક્રીડન્તમકુતોભયમ્ ।
ગોપ્યસ્તૂર્ણં સમભ્યેત્ય જગૃહુર્જાતસમ્ભ્રમાઃ ॥ ૧૮ ॥
ગોપ્યસ્તૂર્ણં સમભ્યેત્ય જગૃહુર્જાતસમ્ભ્રમાઃ ॥ ૧૮ ॥
યશોદારોહિણીભ્યાં તાઃ સમં બાલસ્ય સર્વતઃ ।
રક્ષાં વિદધિરે સમ્યગ્ગોપુચ્છભ્રમણાદિભિઃ ॥ ૧૯ ॥
રક્ષાં વિદધિરે સમ્યગ્ગોપુચ્છભ્રમણાદિભિઃ ॥ ૧૯ ॥
ગોમૂત્રેણ સ્નાપયિત્વા પુનર્ગોરજસાર્ભકમ્ ।
રક્ષાં ચક્રુશ્ચ શકૃતા દ્વાદશાઙ્ગેષુ નામભિઃ ॥ ૨૦ ॥
રક્ષાં ચક્રુશ્ચ શકૃતા દ્વાદશાઙ્ગેષુ નામભિઃ ॥ ૨૦ ॥
ગોપ્યઃ સંસ્પૃષ્ટસલિલા અઙ્ગેષુ કરયોઃ પૃથક્ ।
ન્યસ્યાત્મન્યથ બાલસ્ય બીજન્યાસમકુર્વત ॥ ૨૧ ॥
ન્યસ્યાત્મન્યથ બાલસ્ય બીજન્યાસમકુર્વત ॥ ૨૧ ॥
અવ્યાદજોઽઙ્ઘ્રિ મણિમાંસ્તવ જાન્વથોરૂ
યજ્ઞોઽચ્યુતઃ કટિતટં જઠરં હયાસ્યઃ ।
હૃત્કેશવસ્ત્વદુર ઈશ ઇનસ્તુ કણ્ઠં
વિષ્ણુર્ભુજં મુખમુરુક્રમ ઈશ્વરઃ કમ્ ॥ ૨૨ ॥
યજ્ઞોઽચ્યુતઃ કટિતટં જઠરં હયાસ્યઃ ।
હૃત્કેશવસ્ત્વદુર ઈશ ઇનસ્તુ કણ્ઠં
વિષ્ણુર્ભુજં મુખમુરુક્રમ ઈશ્વરઃ કમ્ ॥ ૨૨ ॥
ચક્રયગ્રતઃ સહગદો હરિરસ્તુ પશ્ચાત્
ત્વત્પાર્શ્વયોર્ધનુરસી મધુહાજનશ્ચ ।
કોણેષુ શઙ્ખ ઉરુગાય ઉપર્યુપેન્દ્ર-
સ્તાર્ક્ષ્યઃ ક્ષિતૌ હલધરઃ પુરુષઃ સમન્તાત્ ॥ ૨૩ ॥
ત્વત્પાર્શ્વયોર્ધનુરસી મધુહાજનશ્ચ ।
કોણેષુ શઙ્ખ ઉરુગાય ઉપર્યુપેન્દ્ર-
સ્તાર્ક્ષ્યઃ ક્ષિતૌ હલધરઃ પુરુષઃ સમન્તાત્ ॥ ૨૩ ॥
ઇન્દ્રિયાણિ હૃષીકેશઃ પ્રાણાન્ નારાયણોઽવતુ ।
શ્વેતદ્વીપપતિશ્ચિત્તં મનો યોગેશ્વરોઽવતુ ॥ ૨૪ ॥
શ્વેતદ્વીપપતિશ્ચિત્તં મનો યોગેશ્વરોઽવતુ ॥ ૨૪ ॥
પૃશ્નિગર્ભસ્તુ તે બુદ્ધિમાત્માનં ભગવાન્ પરઃ ।
ક્રીડન્તં પાતુ ગોવિન્દઃ શયાનં પાતુ માધવઃ ॥ ૨૫ ॥
ક્રીડન્તં પાતુ ગોવિન્દઃ શયાનં પાતુ માધવઃ ॥ ૨૫ ॥
વ્રજન્તમવ્યાદ્વૈકુણ્ઠ આસીનં ત્વાં શ્રિયઃ પતિઃ ।
ભુઞ્જાનં યજ્ઞભુક્ પાતુ સર્વગ્રહભયઙ્કરઃ ॥ ૨૬ ॥
ભુઞ્જાનં યજ્ઞભુક્ પાતુ સર્વગ્રહભયઙ્કરઃ ॥ ૨૬ ॥
ડાકિન્યો યાતુધાન્યશ્ચ કુષ્માણ્ડા યેઽર્ભકગ્રહાઃ ।
ભૂતપ્રેતપિશાચાશ્ચ યક્ષરક્ષોવિનાયકાઃ ॥ ૨૭ ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચાશ્ચ યક્ષરક્ષોવિનાયકાઃ ॥ ૨૭ ॥
કોટરા રેવતી જ્યેષ્ઠા પૂતના માતૃકાદયઃ ।
ઉન્માદા યે હ્યપસ્મારા દેહપ્રાણેન્દ્રિયદ્રુહઃ ॥ ૨૮ ॥
ઉન્માદા યે હ્યપસ્મારા દેહપ્રાણેન્દ્રિયદ્રુહઃ ॥ ૨૮ ॥
સ્વપ્નદૃષ્ટા મહોત્પાતા વૃદ્ધા બાલગ્રહાશ્ચ યે ।
સર્વે નશ્યન્તુ તે વિષ્ણોર્નામગ્રહણભીરવઃ ॥ ૨૯ ॥
સર્વે નશ્યન્તુ તે વિષ્ણોર્નામગ્રહણભીરવઃ ॥ ૨૯ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ પ્રણયબદ્ધાભિર્ગોપીભિઃ કૃતરક્ષણમ્ ।
પાયયિત્વા સ્તનં માતા સન્ન્યવેશયદાત્મજમ્ ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ પ્રણયબદ્ધાભિર્ગોપીભિઃ કૃતરક્ષણમ્ ।
પાયયિત્વા સ્તનં માતા સન્ન્યવેશયદાત્મજમ્ ॥ ૩૦ ॥
તાવન્નન્દાદયો ગોપા મથુરાયા વ્રજં ગતાઃ ।
વિલોક્ય પૂતનાદેહં બભૂવુરતિવિસ્મિતાઃ ॥ ૩૧ ॥
વિલોક્ય પૂતનાદેહં બભૂવુરતિવિસ્મિતાઃ ॥ ૩૧ ॥
નૂનં બતર્ષિઃ સઞ્જાતો યોગેશો વા સમાસ સઃ ।
સ એવ દૃષ્ટો હ્યુત્પાતો યદાહાનકદુન્દુભિઃ ॥ ૩૨ ॥
સ એવ દૃષ્ટો હ્યુત્પાતો યદાહાનકદુન્દુભિઃ ॥ ૩૨ ॥
કલેવરં પરશુભિશ્છિત્ત્વા તત્તે વ્રજૌકસઃ ।
દૂરે ક્ષિપ્ત્વાવયવશો ન્યદહન્ કાષ્ઠવેષ્ટિતમ્ ॥ ૩૩ ॥
દૂરે ક્ષિપ્ત્વાવયવશો ન્યદહન્ કાષ્ઠવેષ્ટિતમ્ ॥ ૩૩ ॥
દહ્યમાનસ્ય દેહસ્ય ધૂમશ્ચાગુરુસૌરભઃ ।
ઉત્થિતઃ કૃષ્ણનિર્ભુક્તસપદ્યાહતપાપ્મનઃ ॥ ૩૪ ॥
ઉત્થિતઃ કૃષ્ણનિર્ભુક્તસપદ્યાહતપાપ્મનઃ ॥ ૩૪ ॥
પૂતના લોકબાલઘ્ની રાક્ષસી રુધિરાશના ।
જિઘાંસયાપિ હરયે સ્તનં દત્ત્વાપ સદ્ગતિમ્ ॥ ૩૫ ॥
જિઘાંસયાપિ હરયે સ્તનં દત્ત્વાપ સદ્ગતિમ્ ॥ ૩૫ ॥
કિં પુનઃ શ્રદ્ધયા ભક્ત્યા કૃષ્ણાય પરમાત્મને ।
યચ્છન્ પ્રિયતમં કિં નુ રક્તાસ્તન્માતરો યથા ॥ ૩૬ ॥
યચ્છન્ પ્રિયતમં કિં નુ રક્તાસ્તન્માતરો યથા ॥ ૩૬ ॥
પદ્ભ્યાં ભક્તહૃદિસ્થાભ્યાં વન્દ્યાભ્યાં લોકવન્દિતૈઃ ।
અઙ્ગં યસ્યાઃ સમાક્રમ્ય ભગવાનપિતત્ સ્તનમ્ ॥ ૩૭ ॥
અઙ્ગં યસ્યાઃ સમાક્રમ્ય ભગવાનપિતત્ સ્તનમ્ ॥ ૩૭ ॥
યાતુધાન્યપિ સા સ્વર્ગમવાપ જનનીગતિમ્ ।
કૃષ્ણભુક્તસ્તનક્ષીરાઃ કિમુ ગાવોઽનુમાતરઃ ॥ ૩૮ ॥
કૃષ્ણભુક્તસ્તનક્ષીરાઃ કિમુ ગાવોઽનુમાતરઃ ॥ ૩૮ ॥
પયાંસિ યાસામપિબત્ પુત્રસ્નેહસ્નુતાન્યલમ્ ।
ભગવાન્ દેવકીપુત્રઃ કૈવલ્યાદ્યખિલપ્રદઃ ॥ ૩૯ ॥
ભગવાન્ દેવકીપુત્રઃ કૈવલ્યાદ્યખિલપ્રદઃ ॥ ૩૯ ॥
તાસામવિરતં કૃષ્ણે કુર્વતીનાં સુતેક્ષણમ્ ।
ન પુનઃ કલ્પતે રાજન્ સંસારોઽજ્ઞાનસમ્ભવઃ ॥ ૪૦ ॥
ન પુનઃ કલ્પતે રાજન્ સંસારોઽજ્ઞાનસમ્ભવઃ ॥ ૪૦ ॥
કટધૂમસ્ય સૌરભ્યમવઘ્રાય વ્રજૌકસઃ ।
કિમિદં કુત એવેતિ વદન્તો વ્રજમાયયુઃ ॥ ૪૧ ॥
કિમિદં કુત એવેતિ વદન્તો વ્રજમાયયુઃ ॥ ૪૧ ॥
તે તત્ર વર્ણિતં ગોપૈઃ પૂતનાગમનાદિકમ્ ।
શ્રુત્વા તન્નિધનં સ્વસ્તિ શિશોશ્ચાસન્ સુવિસ્મિતાઃ ॥ ૪૨ ॥
શ્રુત્વા તન્નિધનં સ્વસ્તિ શિશોશ્ચાસન્ સુવિસ્મિતાઃ ॥ ૪૨ ॥
નન્દઃ સ્વપુત્રમાદાય પ્રેત્યાગતમુદારધીઃ ।
મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય પરમાં મુદં લેભે કુરૂદ્વહ ॥ ૪૩ ॥
મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય પરમાં મુદં લેભે કુરૂદ્વહ ॥ ૪૩ ॥
ય એતત્ પૂતનામોક્ષં કૃષ્ણસ્યાર્ભકમદ્ભુતમ્ ।
શૃણુયાચ્છ્રદ્ધયા મર્ત્યો ગોવિન્દે લભતે રતિમ્ ॥ ૪૪ ॥
શૃણુયાચ્છ્રદ્ધયા મર્ત્યો ગોવિન્દે લભતે રતિમ્ ॥ ૪૪ ॥