শ্ৰীশুক উৱাচ
অথোষস্যুপৱৃত্তাযাং কুক্কুটান্ কূজতোঽশপন্ ।
গৃহীতকণ্ঠ্যঃ পতিভিৰ্মাধৱ্যো ৱিৰহাতুৰাঃ ॥ ১ ॥
অথোষস্যুপৱৃত্তাযাং কুক্কুটান্ কূজতোঽশপন্ ।
গৃহীতকণ্ঠ্যঃ পতিভিৰ্মাধৱ্যো ৱিৰহাতুৰাঃ ॥ ১ ॥
ৱযাংস্যৰোৰুৱন্কৃষ্ণং বোধযন্তীৱ ৱন্দিনঃ ।
গাযত্স্ৱলিষ্ৱনিদ্ৰাণি মন্দাৰৱনৱাযুভিঃ ॥ ২ ॥
গাযত্স্ৱলিষ্ৱনিদ্ৰাণি মন্দাৰৱনৱাযুভিঃ ॥ ২ ॥
মুহূৰ্তং তং তু ৱৈদৰ্ভী নামৃষ্যদতিশোভনম্ ।
পৰিৰম্ভণৱিশ্লেষাত্ প্ৰিযবাহ্ৱন্তৰং গতা ॥ ৩ ॥
পৰিৰম্ভণৱিশ্লেষাত্ প্ৰিযবাহ্ৱন্তৰং গতা ॥ ৩ ॥
ব্ৰাহ্মে মুহূৰ্ত উত্থায ৱাৰ্যুপস্পৃশ্য মাধৱঃ । দধ্যৌ প্ৰসন্নকৰণ আত্মানং তমসঃ পৰম্ ॥ ৪ ॥
একং স্ৱযংজ্যোতিৰনন্যমৱ্যযংস্ৱসংস্থযা নিত্যনিৰস্তকল্মষম্ । ব্ৰহ্মাখ্যমস্যোদ্ভৱনাশহেতুভিঃস্ৱশক্তিভিৰ্লক্ষিতভাৱনিৰ্ৱৃতিম্ ॥ ৫ ॥
অথাপ্লুতোঽম্ভস্যমলে যথাৱিধি
ক্ৰিযাকলাপং পৰিধায ৱাসসী ।
চকাৰ সন্ধ্যোপগমাদি সত্তমো
হুতানলো ব্ৰহ্ম জজাপ ৱাগ্যতঃ ॥ ৬ ॥
ক্ৰিযাকলাপং পৰিধায ৱাসসী ।
চকাৰ সন্ধ্যোপগমাদি সত্তমো
হুতানলো ব্ৰহ্ম জজাপ ৱাগ্যতঃ ॥ ৬ ॥
উপস্থাযাৰ্কমুদ্যন্তং তৰ্পযিত্ৱাত্মনঃ কলাঃ ।
দেৱানৃষীন্ পিতৄন্ৱৃদ্ধান্ৱিপ্ৰানভ্যৰ্চ্য চাত্মৱান্ ॥ ৭ ॥
দেৱানৃষীন্ পিতৄন্ৱৃদ্ধান্ৱিপ্ৰানভ্যৰ্চ্য চাত্মৱান্ ॥ ৭ ॥
ধেনূনাং ৰুক্মশৃঙ্গীনাং সাধ্ৱীনাং মৌক্তিকস্ৰজাম্ ।
পযস্ৱিনীনাং গৃষ্টীনাং সৱত্সানাং সুৱাসসাম্ ॥ ৮ ॥
পযস্ৱিনীনাং গৃষ্টীনাং সৱত্সানাং সুৱাসসাম্ ॥ ৮ ॥
দদৌ ৰূপ্যখুৰাগ্ৰাণাং ক্ষৌমাজিনতিলৈঃ সহ ।
অলঙ্কৃতেভ্যো ৱিপ্ৰেভ্যো বদ্ৱং বদ্ৱং দিনে দিনে ॥ ৯ ॥
অলঙ্কৃতেভ্যো ৱিপ্ৰেভ্যো বদ্ৱং বদ্ৱং দিনে দিনে ॥ ৯ ॥
গোৱিপ্ৰদেৱতাৱৃদ্ধগুৰূন্ ভূতানি সৰ্ৱশঃ ।
নমস্কৃত্যাত্মসম্ভূতীৰ্মঙ্গলানি সমস্পৃশত্ ॥ ১০ ॥
নমস্কৃত্যাত্মসম্ভূতীৰ্মঙ্গলানি সমস্পৃশত্ ॥ ১০ ॥
আত্মানং ভূষযামাস নৰলোকৱিভূষণম্ । ৱাসোভিৰ্ভূষণৈঃ স্ৱীযৈৰ্দিৱ্যস্ৰগনুলেপনৈঃ ॥ ১১ ॥
অৱেক্ষ্যাজ্যং তথাদৰ্শং গোৱৃষদ্ৱিজদেৱতাঃ ।
কামাংশ্চ সৰ্ৱৱৰ্ণানাং পৌৰান্তঃপুৰচাৰিণাম্ ।
প্ৰদাপ্য প্ৰকৃতীঃ কামৈঃ প্ৰতোষ্য প্ৰত্যনন্দত ॥ ১২ ॥
কামাংশ্চ সৰ্ৱৱৰ্ণানাং পৌৰান্তঃপুৰচাৰিণাম্ ।
প্ৰদাপ্য প্ৰকৃতীঃ কামৈঃ প্ৰতোষ্য প্ৰত্যনন্দত ॥ ১২ ॥
সংৱিভজ্যাগ্ৰতো ৱিপ্ৰান্ স্ৰক্তাম্বূলানুলেপনৈঃ ।
সুহৃদঃ প্ৰকৃতীৰ্দাৰানুপাযুঙ্ক্ত ততঃ স্ৱযম্ ॥ ১৩ ॥
সুহৃদঃ প্ৰকৃতীৰ্দাৰানুপাযুঙ্ক্ত ততঃ স্ৱযম্ ॥ ১৩ ॥
তাৱত্ সূত উপানীয স্যন্দনং পৰমাদ্ভুতম্ ।
সুগ্ৰীৱাদ্যৈৰ্হযৈৰ্যুক্তং প্ৰণম্যাৱস্থিতোঽগ্ৰতঃ ॥ ১৪ ॥
সুগ্ৰীৱাদ্যৈৰ্হযৈৰ্যুক্তং প্ৰণম্যাৱস্থিতোঽগ্ৰতঃ ॥ ১৪ ॥
গৃহীত্ৱা পাণিনা পাণী সাৰথেস্তমথাৰুহত্ ।
সাত্যক্যুদ্ধৱসংযুক্তঃ পূৰ্ৱাদ্ৰিমিৱ ভাস্কৰঃ ॥ ১৫ ॥
সাত্যক্যুদ্ধৱসংযুক্তঃ পূৰ্ৱাদ্ৰিমিৱ ভাস্কৰঃ ॥ ১৫ ॥
ঈক্ষিতোঽন্তঃপুৰস্ত্ৰীণাং সৱ্ৰীডপ্ৰেমৱীক্ষিতৈঃ ।
কৃচ্ছ্ৰাদ্ ৱিসৃষ্টো নিৰগাজ্জাতহাসো হৰন্ মনঃ ॥ ১৬ ॥
কৃচ্ছ্ৰাদ্ ৱিসৃষ্টো নিৰগাজ্জাতহাসো হৰন্ মনঃ ॥ ১৬ ॥
সুধৰ্মাখ্যাং সভাং সৰ্ৱৈৰ্ৱৃষ্ণিভিঃ পৰিৱাৰিতঃ ।
প্ৰাৱিশদ্ যন্নিৱিষ্টানাং ন সন্ত্যঙ্গ ষডূৰ্মযঃ ॥ ১৭ ॥
প্ৰাৱিশদ্ যন্নিৱিষ্টানাং ন সন্ত্যঙ্গ ষডূৰ্মযঃ ॥ ১৭ ॥
তত্ৰোপৱিষ্টঃ পৰমাসনে ৱিভু-
ৰ্বভৌ স্ৱভাসা ককুভোঽৱভাসযন্ ।
ৱৃতো নৃসিংহৈৰ্যদুভিৰ্যদূত্তমো
যথোডুৰাজো দিৱি তাৰকাগণৈঃ ॥ ১৮ ॥
ৰ্বভৌ স্ৱভাসা ককুভোঽৱভাসযন্ ।
ৱৃতো নৃসিংহৈৰ্যদুভিৰ্যদূত্তমো
যথোডুৰাজো দিৱি তাৰকাগণৈঃ ॥ ১৮ ॥
তত্ৰোপমন্ত্ৰিণো ৰাজন্ নানাহাস্যৰসৈৰ্ৱিভুম্ ।
উপতস্থুৰ্নটাচাৰ্যা নৰ্তক্যস্তাণ্ডৱৈঃ পৃথক্ ॥ ১৯ ॥
উপতস্থুৰ্নটাচাৰ্যা নৰ্তক্যস্তাণ্ডৱৈঃ পৃথক্ ॥ ১৯ ॥
মৃদঙ্গৱীণামুৰজৱেণুতালদৰস্ৱনৈঃ ।
ননৃতুৰ্জগুস্তুষ্টুৱুশ্চ সূতমাগধৱন্দিনঃ ॥ ২০ ॥
ননৃতুৰ্জগুস্তুষ্টুৱুশ্চ সূতমাগধৱন্দিনঃ ॥ ২০ ॥
তত্ৰাহুৰ্ব্ৰাহ্মণাঃ কেচিদাসীনা ব্ৰহ্মৱাদিনঃ ।
পূৰ্ৱেষাং পুণ্যযশসাং ৰাজ্ঞাং চাকথযন্ কথাঃ ॥ ২১ ॥
পূৰ্ৱেষাং পুণ্যযশসাং ৰাজ্ঞাং চাকথযন্ কথাঃ ॥ ২১ ॥
তত্ৰৈকঃ পুৰুষো ৰাজন্নাগতোঽপূৰ্ৱদৰ্শনঃ ।
ৱিজ্ঞাপিতো ভগৱতে প্ৰতীহাৰৈঃ প্ৰৱেশিতঃ ॥ ২২ ॥
ৱিজ্ঞাপিতো ভগৱতে প্ৰতীহাৰৈঃ প্ৰৱেশিতঃ ॥ ২২ ॥
স নমস্কৃত্য কৃষ্ণায পৰেশায কৃতাঞ্জলিঃ ।
ৰাজ্ঞামাৱেদযদ্ দুঃখং জৰাসন্ধনিৰোধজম্ ॥ ২৩ ॥
ৰাজ্ঞামাৱেদযদ্ দুঃখং জৰাসন্ধনিৰোধজম্ ॥ ২৩ ॥
যে চ দিগ্ৱিজযে তস্য সন্নতিং ন যযুৰ্নৃপাঃ ।
প্ৰসহ্য ৰুদ্ধাস্তেনাসন্নযুতে দ্ৱে গিৰিৱ্ৰজে ॥ ২৪ ॥
প্ৰসহ্য ৰুদ্ধাস্তেনাসন্নযুতে দ্ৱে গিৰিৱ্ৰজে ॥ ২৪ ॥
ৰাজান ঊচুঃ
কৃষ্ণ কৃষ্ণাপ্ৰমেযাত্মন্ প্ৰপন্নভযভঞ্জন ।
ৱযং ত্ৱাং শৰণং যামো ভৱভীতাঃ পৃথগ্ধিযঃ ॥ ২৫ ॥
কৃষ্ণ কৃষ্ণাপ্ৰমেযাত্মন্ প্ৰপন্নভযভঞ্জন ।
ৱযং ত্ৱাং শৰণং যামো ভৱভীতাঃ পৃথগ্ধিযঃ ॥ ২৫ ॥
লোকো ৱিকৰ্মনিৰতঃ কুশলে প্ৰমত্তঃ
কৰ্মণ্যযং ত্ৱদুদিতে ভৱদৰ্চনে স্ৱে ।
যস্তাৱদস্য বলৱানিহ জীৱিতাশাং
সদ্যশ্ছিনত্ত্যনিমিষায নমোঽস্তু তস্মৈ ॥ ২৬ ॥
কৰ্মণ্যযং ত্ৱদুদিতে ভৱদৰ্চনে স্ৱে ।
যস্তাৱদস্য বলৱানিহ জীৱিতাশাং
সদ্যশ্ছিনত্ত্যনিমিষায নমোঽস্তু তস্মৈ ॥ ২৬ ॥
লোকে ভৱাঞ্জগদিনঃ কলযাৱতীৰ্ণঃ
সদ্ৰক্ষণায খলনিগ্ৰহণায চান্যঃ ।
কশ্চিত্ ত্ৱদীযমতিযাতি নিদেশমীশ
কিং ৱা জনঃ স্ৱকৃতমৃচ্ছতি তন্ন ৱিদ্মঃ ॥ ২৭ ॥
সদ্ৰক্ষণায খলনিগ্ৰহণায চান্যঃ ।
কশ্চিত্ ত্ৱদীযমতিযাতি নিদেশমীশ
কিং ৱা জনঃ স্ৱকৃতমৃচ্ছতি তন্ন ৱিদ্মঃ ॥ ২৭ ॥
স্ৱপ্নাযিতং নৃপসুখং পৰতন্ত্ৰমীশ
শশ্ৱদ্ভযেন মৃতকেন ধুৰং ৱহামঃ ।
হিত্ৱা তদাত্মনি সুখং ত্ৱদনীহলভ্যং
ক্লিশ্যামহেঽতিকৃপণাস্তৱ মাযযেহ ॥ ২৮ ॥
শশ্ৱদ্ভযেন মৃতকেন ধুৰং ৱহামঃ ।
হিত্ৱা তদাত্মনি সুখং ত্ৱদনীহলভ্যং
ক্লিশ্যামহেঽতিকৃপণাস্তৱ মাযযেহ ॥ ২৮ ॥
তন্নো ভৱান্ প্ৰণতশোকহৰাঙ্ঘ্ৰিযুগ্মো
বদ্ধান্ ৱিযুঙ্ক্ষ্ৱ মগধাহ্ৱযকৰ্মপাশাত্ ।
যো ভূভুজোঽযুতমতঙ্গজৱীৰ্যমেকো
বিভ্ৰদ্ ৰুৰোধ ভৱনে মৃগৰাডিৱাৱীঃ ॥ ২৯ ॥
বদ্ধান্ ৱিযুঙ্ক্ষ্ৱ মগধাহ্ৱযকৰ্মপাশাত্ ।
যো ভূভুজোঽযুতমতঙ্গজৱীৰ্যমেকো
বিভ্ৰদ্ ৰুৰোধ ভৱনে মৃগৰাডিৱাৱীঃ ॥ ২৯ ॥
যো ৱৈ ত্ৱযা দ্ৱিনৱকৃত্ৱ উদাত্তচক্ৰ
ভগ্নো মৃধে খলু ভৱন্তমনন্তৱীৰ্যম্ ।
জিত্ৱা নৃলোকনিৰতং সকৃদূঢদৰ্পো
যুষ্মত্প্ৰজা ৰুজতি নোঽজিত তদ্ ৱিধেহি ॥ ৩০ ॥
ভগ্নো মৃধে খলু ভৱন্তমনন্তৱীৰ্যম্ ।
জিত্ৱা নৃলোকনিৰতং সকৃদূঢদৰ্পো
যুষ্মত্প্ৰজা ৰুজতি নোঽজিত তদ্ ৱিধেহি ॥ ৩০ ॥
দূত উৱাচ
ইতি মাগধসংৰুদ্ধা ভৱদ্দৰ্শনকাঙ্ক্ষিণঃ ।
প্ৰপন্নাঃ পাদমূলং তে দীনানাং শং ৱিধীযতাম্ ॥ ৩১ ॥
ইতি মাগধসংৰুদ্ধা ভৱদ্দৰ্শনকাঙ্ক্ষিণঃ ।
প্ৰপন্নাঃ পাদমূলং তে দীনানাং শং ৱিধীযতাম্ ॥ ৩১ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
ৰাজদূতে ব্ৰুৱত্যেৱং দেৱৰ্ষিঃ পৰমদ্যুতিঃ ।
বিভ্ৰত্পিঙ্গজটাভাৰং প্ৰাদুৰাসীদ্ যথা ৰৱিঃ ॥ ৩২ ॥
ৰাজদূতে ব্ৰুৱত্যেৱং দেৱৰ্ষিঃ পৰমদ্যুতিঃ ।
বিভ্ৰত্পিঙ্গজটাভাৰং প্ৰাদুৰাসীদ্ যথা ৰৱিঃ ॥ ৩২ ॥
তং দৃষ্ট্ৱা ভগৱান্ কৃষ্ণঃ সৰ্ৱলোকেশ্ৱৰেশ্ৱৰঃ ।
ৱৱন্দ উত্থিতঃ শীৰ্ষ্ণা সসভ্যঃ সানুগো মুদা ॥ ৩৩ ॥
ৱৱন্দ উত্থিতঃ শীৰ্ষ্ণা সসভ্যঃ সানুগো মুদা ॥ ৩৩ ॥
সভাজযিত্ৱা ৱিধিৱত্ কৃতাসনপৰিগ্ৰহম্ ।
বভাষে সুনৃতৈৰ্ৱাক্যৈঃ শ্ৰদ্ধযা তৰ্পযন্ মুনিম্ ॥ ৩৪ ॥
বভাষে সুনৃতৈৰ্ৱাক্যৈঃ শ্ৰদ্ধযা তৰ্পযন্ মুনিম্ ॥ ৩৪ ॥
অপি স্ৱিদদ্য লোকানাং ত্ৰযাণামকুতোভযম্ ।
ননু ভূযান্ ভগৱতো লোকান্ পৰ্যটতো গুণঃ ॥ ৩৫ ॥
ননু ভূযান্ ভগৱতো লোকান্ পৰ্যটতো গুণঃ ॥ ৩৫ ॥
ন হি তেঽৱিদিতং কিঞ্চিল্লোকেষ্ৱীশ্ৱৰকৰ্তৃষু ।
অথ পৃচ্ছামহে যুষ্মান্পাণ্ডৱানাং চিকীৰ্ষিতম্ ॥ ৩৬ ॥
অথ পৃচ্ছামহে যুষ্মান্পাণ্ডৱানাং চিকীৰ্ষিতম্ ॥ ৩৬ ॥
শ্ৰীনাৰদ উৱাচ
দৃষ্টা মযা তে বহুশো দুৰত্যযা
মাযা ৱিভো ৱিশ্ৱসৃজশ্চ মাযিনঃ ।
ভূতেষু ভূমংশ্চৰতঃ স্ৱশক্তিভি-
ৰ্ৱহ্নেৰিৱচ্ছন্নৰুচো ন মেঽদ্ভুতম্ ॥ ৩৭ ॥
দৃষ্টা মযা তে বহুশো দুৰত্যযা
মাযা ৱিভো ৱিশ্ৱসৃজশ্চ মাযিনঃ ।
ভূতেষু ভূমংশ্চৰতঃ স্ৱশক্তিভি-
ৰ্ৱহ্নেৰিৱচ্ছন্নৰুচো ন মেঽদ্ভুতম্ ॥ ৩৭ ॥
তৱেহিতং কোঽৰ্হতি সাধু ৱেদিতুং
স্ৱমাযযেদং সৃজতো নিযচ্ছতঃ ।
যদ্ ৱিদ্যমানাত্মতযাৱভাসতে
তস্মৈ নমস্তে স্ৱৱিলক্ষণাত্মনে ॥ ৩৮ ॥
স্ৱমাযযেদং সৃজতো নিযচ্ছতঃ ।
যদ্ ৱিদ্যমানাত্মতযাৱভাসতে
তস্মৈ নমস্তে স্ৱৱিলক্ষণাত্মনে ॥ ৩৮ ॥
জীৱস্য যঃ সংসৰতো ৱিমোক্ষণং
ন জানতোঽনৰ্থৱহাচ্ছৰীৰতঃ ।
লীলাৱতাৰৈঃ স্ৱযশঃপ্ৰদীপকং
প্ৰাজ্ৱালযত্ত্ৱা তমহং প্ৰপদ্যে ॥ ৩৯ ॥
ন জানতোঽনৰ্থৱহাচ্ছৰীৰতঃ ।
লীলাৱতাৰৈঃ স্ৱযশঃপ্ৰদীপকং
প্ৰাজ্ৱালযত্ত্ৱা তমহং প্ৰপদ্যে ॥ ৩৯ ॥
অথাপ্যাশ্ৰাৱযে ব্ৰহ্ম নৰলোকৱিডম্বনম্ ।
ৰাজ্ঞঃ পৈতৃষ্ৱস্ৰেযস্য ভক্তস্য চ চিকীৰ্ষিতম্ ॥ ৪০ ॥
ৰাজ্ঞঃ পৈতৃষ্ৱস্ৰেযস্য ভক্তস্য চ চিকীৰ্ষিতম্ ॥ ৪০ ॥
যক্ষ্যতি ত্ৱাং মখেন্দ্ৰেণ ৰাজসূযেন পাণ্ডৱঃ ।
পাৰমেষ্ঠ্যকামো নৃপতিস্তদ্ ভৱাননুমোদতাম্ ॥ ৪১ ॥
পাৰমেষ্ঠ্যকামো নৃপতিস্তদ্ ভৱাননুমোদতাম্ ॥ ৪১ ॥
তস্মিন্ দেৱ ক্ৰতুৱৰে ভৱন্তং ৱৈ সুৰাদযঃ ।
দিদৃক্ষৱঃ সমেষ্যন্তি ৰাজানশ্চ যশস্ৱিনঃ ॥ ৪২ ॥
দিদৃক্ষৱঃ সমেষ্যন্তি ৰাজানশ্চ যশস্ৱিনঃ ॥ ৪২ ॥
শ্ৰৱণত্কীৰ্তনাদ্ ধ্যানাত্পূযন্তেঽন্তেৱসাযিনঃ ।
তৱ ব্ৰহ্মমযস্যেশ কিমুতেক্ষাভিমৰ্শিনঃ ॥ ৪৩ ॥
তৱ ব্ৰহ্মমযস্যেশ কিমুতেক্ষাভিমৰ্শিনঃ ॥ ৪৩ ॥
যস্যামলং দিৱি যশঃ প্ৰথিতং ৰসাযাং
ভূমৌ চ তে ভুৱনমঙ্গল দিগ্ৱিতানম্ ।
মন্দাকিনীতি দিৱি ভোগৱতীতি চাধো
গঙ্গেতি চেহ চৰণাম্বু পুনাতি ৱিশ্ৱম্ ॥ ৪৪ ॥
ভূমৌ চ তে ভুৱনমঙ্গল দিগ্ৱিতানম্ ।
মন্দাকিনীতি দিৱি ভোগৱতীতি চাধো
গঙ্গেতি চেহ চৰণাম্বু পুনাতি ৱিশ্ৱম্ ॥ ৪৪ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
তত্ৰ তেষ্ৱাত্মপক্ষেষ্ৱগৃণত্সু ৱিজিগীষযা ।
ৱাচঃ পেশৈঃ স্মযন্ ভৃত্যমুদ্ধৱং প্ৰাহ কেশৱঃ ॥ ৪৫ ॥
তত্ৰ তেষ্ৱাত্মপক্ষেষ্ৱগৃণত্সু ৱিজিগীষযা ।
ৱাচঃ পেশৈঃ স্মযন্ ভৃত্যমুদ্ধৱং প্ৰাহ কেশৱঃ ॥ ৪৫ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
ত্ৱং হি নঃ পৰমং চক্ষুঃ সুহৃন্মন্ত্ৰাৰ্থতত্ত্ৱৱিত্ ।
অথাত্ৰ ব্ৰূহ্যনুষ্ঠেযং শ্ৰদ্দধ্মঃ কৰৱাম তত্ ॥ ৪৬ ॥
ত্ৱং হি নঃ পৰমং চক্ষুঃ সুহৃন্মন্ত্ৰাৰ্থতত্ত্ৱৱিত্ ।
অথাত্ৰ ব্ৰূহ্যনুষ্ঠেযং শ্ৰদ্দধ্মঃ কৰৱাম তত্ ॥ ৪৬ ॥
ইত্যুপামন্ত্ৰিতো ভৰ্ত্ৰা সৰ্ৱজ্ঞেনাপি মুগ্ধৱত্ ।
নিদেশং শিৰসাধায উদ্ধৱঃ প্ৰত্যভাষত ॥ ৪৭ ॥
নিদেশং শিৰসাধায উদ্ধৱঃ প্ৰত্যভাষত ॥ ৪৭ ॥