ശ്രീശുക ഉവാച
അഥോഷസ്യുപവൃത്തായാം കുക്കുടാന് കൂജതോഽശപന് ।
ഗൃഹീതകണ്ഠ്യഃ പതിഭിര്മാധവ്യോ വിരഹാതുരാഃ ॥ ൧ ॥
അഥോഷസ്യുപവൃത്തായാം കുക്കുടാന് കൂജതോഽശപന് ।
ഗൃഹീതകണ്ഠ്യഃ പതിഭിര്മാധവ്യോ വിരഹാതുരാഃ ॥ ൧ ॥
വയാംസ്യരോരുവന്കൃഷ്ണം ബോധയന്തീവ വന്ദിനഃ ।
ഗായത്സ്വലിഷ്വനിദ്രാണി മന്ദാരവനവായുഭിഃ ॥ ൨ ॥
ഗായത്സ്വലിഷ്വനിദ്രാണി മന്ദാരവനവായുഭിഃ ॥ ൨ ॥
മുഹൂര്തം തം തു വൈദര്ഭീ നാമൃഷ്യദതിശോഭനമ് ।
പരിരമ്ഭണവിശ്ലേഷാത് പ്രിയബാഹ്വന്തരം ഗതാ ॥ ൩ ॥
പരിരമ്ഭണവിശ്ലേഷാത് പ്രിയബാഹ്വന്തരം ഗതാ ॥ ൩ ॥
ബ്രാഹ്മേ മുഹൂര്ത ഉത്ഥായ വാര്യുപസ്പൃശ്യ മാധവഃ । ദധ്യൌ പ്രസന്നകരണ ആത്മാനം തമസഃ പരമ് ॥ ൪ ॥
ഏകം സ്വയംജ്യോതിരനന്യമവ്യയംസ്വസംസ്ഥയാ നിത്യനിരസ്തകല്മഷമ് । ബ്രഹ്മാഖ്യമസ്യോദ്ഭവനാശഹേതുഭിഃസ്വശക്തിഭിര്ലക്ഷിതഭാവനിര്വൃതിമ് ॥ ൫ ॥
അഥാപ്ലുതോഽമ്ഭസ്യമലേ യഥാവിധി
ക്രിയാകലാപം പരിധായ വാസസീ ।
ചകാര സന്ധ്യോപഗമാദി സത്തമോ
ഹുതാനലോ ബ്രഹ്മ ജജാപ വാഗ്യതഃ ॥ ൬ ॥
ക്രിയാകലാപം പരിധായ വാസസീ ।
ചകാര സന്ധ്യോപഗമാദി സത്തമോ
ഹുതാനലോ ബ്രഹ്മ ജജാപ വാഗ്യതഃ ॥ ൬ ॥
ഉപസ്ഥായാര്കമുദ്യന്തം തര്പയിത്വാത്മനഃ കലാഃ ।
ദേവാനൃഷീന് പിതൄന്വൃദ്ധാന്വിപ്രാനഭ്യര്ച്യ ചാത്മവാന് ॥ ൭ ॥
ദേവാനൃഷീന് പിതൄന്വൃദ്ധാന്വിപ്രാനഭ്യര്ച്യ ചാത്മവാന് ॥ ൭ ॥
ധേനൂനാം രുക്മശൃങ്ഗീനാം സാധ്വീനാം മൌക്തികസ്രജാമ് ।
പയസ്വിനീനാം ഗൃഷ്ടീനാം സവത്സാനാം സുവാസസാമ് ॥ ൮ ॥
പയസ്വിനീനാം ഗൃഷ്ടീനാം സവത്സാനാം സുവാസസാമ് ॥ ൮ ॥
ദദൌ രൂപ്യഖുരാഗ്രാണാം ക്ഷൌമാജിനതിലൈഃ സഹ ।
അലങ്കൃതേഭ്യോ വിപ്രേഭ്യോ ബദ്വം ബദ്വം ദിനേ ദിനേ ॥ ൯ ॥
അലങ്കൃതേഭ്യോ വിപ്രേഭ്യോ ബദ്വം ബദ്വം ദിനേ ദിനേ ॥ ൯ ॥
ഗോവിപ്രദേവതാവൃദ്ധഗുരൂന് ഭൂതാനി സര്വശഃ ।
നമസ്കൃത്യാത്മസമ്ഭൂതീര്മങ്ഗലാനി സമസ്പൃശത് ॥ ൧൦ ॥
നമസ്കൃത്യാത്മസമ്ഭൂതീര്മങ്ഗലാനി സമസ്പൃശത് ॥ ൧൦ ॥
ആത്മാനം ഭൂഷയാമാസ നരലോകവിഭൂഷണമ് । വാസോഭിര്ഭൂഷണൈഃ സ്വീയൈര്ദിവ്യസ്രഗനുലേപനൈഃ ॥ ൧൧ ॥
അവേക്ഷ്യാജ്യം തഥാദര്ശം ഗോവൃഷദ്വിജദേവതാഃ ।
കാമാംശ്ച സര്വവര്ണാനാം പൌരാന്തഃപുരചാരിണാമ് ।
പ്രദാപ്യ പ്രകൃതീഃ കാമൈഃ പ്രതോഷ്യ പ്രത്യനന്ദത ॥ ൧൨ ॥
കാമാംശ്ച സര്വവര്ണാനാം പൌരാന്തഃപുരചാരിണാമ് ।
പ്രദാപ്യ പ്രകൃതീഃ കാമൈഃ പ്രതോഷ്യ പ്രത്യനന്ദത ॥ ൧൨ ॥
സംവിഭജ്യാഗ്രതോ വിപ്രാന് സ്രക്താമ്ബൂലാനുലേപനൈഃ ।
സുഹൃദഃ പ്രകൃതീര്ദാരാനുപായുങ്ക്ത തതഃ സ്വയമ് ॥ ൧൩ ॥
സുഹൃദഃ പ്രകൃതീര്ദാരാനുപായുങ്ക്ത തതഃ സ്വയമ് ॥ ൧൩ ॥
താവത് സൂത ഉപാനീയ സ്യന്ദനം പരമാദ്ഭുതമ് ।
സുഗ്രീവാദ്യൈര്ഹയൈര്യുക്തം പ്രണമ്യാവസ്ഥിതോഽഗ്രതഃ ॥ ൧൪ ॥
സുഗ്രീവാദ്യൈര്ഹയൈര്യുക്തം പ്രണമ്യാവസ്ഥിതോഽഗ്രതഃ ॥ ൧൪ ॥
ഗൃഹീത്വാ പാണിനാ പാണീ സാരഥേസ്തമഥാരുഹത് ।
സാത്യക്യുദ്ധവസംയുക്തഃ പൂര്വാദ്രിമിവ ഭാസ്കരഃ ॥ ൧൫ ॥
സാത്യക്യുദ്ധവസംയുക്തഃ പൂര്വാദ്രിമിവ ഭാസ്കരഃ ॥ ൧൫ ॥
ഈക്ഷിതോഽന്തഃപുരസ്ത്രീണാം സവ്രീഡപ്രേമവീക്ഷിതൈഃ ।
കൃച്ഛ്രാദ് വിസൃഷ്ടോ നിരഗാജ്ജാതഹാസോ ഹരന് മനഃ ॥ ൧൬ ॥
കൃച്ഛ്രാദ് വിസൃഷ്ടോ നിരഗാജ്ജാതഹാസോ ഹരന് മനഃ ॥ ൧൬ ॥
സുധര്മാഖ്യാം സഭാം സര്വൈര്വൃഷ്ണിഭിഃ പരിവാരിതഃ ।
പ്രാവിശദ് യന്നിവിഷ്ടാനാം ന സന്ത്യങ്ഗ ഷഡൂര്മയഃ ॥ ൧൭ ॥
പ്രാവിശദ് യന്നിവിഷ്ടാനാം ന സന്ത്യങ്ഗ ഷഡൂര്മയഃ ॥ ൧൭ ॥
തത്രോപവിഷ്ടഃ പരമാസനേ വിഭു-
ര്ബഭൌ സ്വഭാസാ കകുഭോഽവഭാസയന് ।
വൃതോ നൃസിംഹൈര്യദുഭിര്യദൂത്തമോ
യഥോഡുരാജോ ദിവി താരകാഗണൈഃ ॥ ൧൮ ॥
ര്ബഭൌ സ്വഭാസാ കകുഭോഽവഭാസയന് ।
വൃതോ നൃസിംഹൈര്യദുഭിര്യദൂത്തമോ
യഥോഡുരാജോ ദിവി താരകാഗണൈഃ ॥ ൧൮ ॥
തത്രോപമന്ത്രിണോ രാജന് നാനാഹാസ്യരസൈര്വിഭുമ് ।
ഉപതസ്ഥുര്നടാചാര്യാ നര്തക്യസ്താണ്ഡവൈഃ പൃഥക് ॥ ൧൯ ॥
ഉപതസ്ഥുര്നടാചാര്യാ നര്തക്യസ്താണ്ഡവൈഃ പൃഥക് ॥ ൧൯ ॥
മൃദങ്ഗവീണാമുരജവേണുതാലദരസ്വനൈഃ ।
നനൃതുര്ജഗുസ്തുഷ്ടുവുശ്ച സൂതമാഗധവന്ദിനഃ ॥ ൨൦ ॥
നനൃതുര്ജഗുസ്തുഷ്ടുവുശ്ച സൂതമാഗധവന്ദിനഃ ॥ ൨൦ ॥
തത്രാഹുര്ബ്രാഹ്മണാഃ കേചിദാസീനാ ബ്രഹ്മവാദിനഃ ।
പൂര്വേഷാം പുണ്യയശസാം രാജ്ഞാം ചാകഥയന് കഥാഃ ॥ ൨൧ ॥
പൂര്വേഷാം പുണ്യയശസാം രാജ്ഞാം ചാകഥയന് കഥാഃ ॥ ൨൧ ॥
തത്രൈകഃ പുരുഷോ രാജന്നാഗതോഽപൂര്വദര്ശനഃ ।
വിജ്ഞാപിതോ ഭഗവതേ പ്രതീഹാരൈഃ പ്രവേശിതഃ ॥ ൨൨ ॥
വിജ്ഞാപിതോ ഭഗവതേ പ്രതീഹാരൈഃ പ്രവേശിതഃ ॥ ൨൨ ॥
സ നമസ്കൃത്യ കൃഷ്ണായ പരേശായ കൃതാഞ്ജലിഃ ।
രാജ്ഞാമാവേദയദ് ദുഃഖം ജരാസന്ധനിരോധജമ് ॥ ൨൩ ॥
രാജ്ഞാമാവേദയദ് ദുഃഖം ജരാസന്ധനിരോധജമ് ॥ ൨൩ ॥
യേ ച ദിഗ്വിജയേ തസ്യ സന്നതിം ന യയുര്നൃപാഃ ।
പ്രസഹ്യ രുദ്ധാസ്തേനാസന്നയുതേ ദ്വേ ഗിരിവ്രജേ ॥ ൨൪ ॥
പ്രസഹ്യ രുദ്ധാസ്തേനാസന്നയുതേ ദ്വേ ഗിരിവ്രജേ ॥ ൨൪ ॥
രാജാന ഊചുഃ
കൃഷ്ണ കൃഷ്ണാപ്രമേയാത്മന് പ്രപന്നഭയഭഞ്ജന ।
വയം ത്വാം ശരണം യാമോ ഭവഭീതാഃ പൃഥഗ്ധിയഃ ॥ ൨൫ ॥
കൃഷ്ണ കൃഷ്ണാപ്രമേയാത്മന് പ്രപന്നഭയഭഞ്ജന ।
വയം ത്വാം ശരണം യാമോ ഭവഭീതാഃ പൃഥഗ്ധിയഃ ॥ ൨൫ ॥
ലോകോ വികര്മനിരതഃ കുശലേ പ്രമത്തഃ
കര്മണ്യയം ത്വദുദിതേ ഭവദര്ചനേ സ്വേ ।
യസ്താവദസ്യ ബലവാനിഹ ജീവിതാശാം
സദ്യശ്ഛിനത്ത്യനിമിഷായ നമോഽസ്തു തസ്മൈ ॥ ൨൬ ॥
കര്മണ്യയം ത്വദുദിതേ ഭവദര്ചനേ സ്വേ ।
യസ്താവദസ്യ ബലവാനിഹ ജീവിതാശാം
സദ്യശ്ഛിനത്ത്യനിമിഷായ നമോഽസ്തു തസ്മൈ ॥ ൨൬ ॥
ലോകേ ഭവാഞ്ജഗദിനഃ കലയാവതീര്ണഃ
സദ്രക്ഷണായ ഖലനിഗ്രഹണായ ചാന്യഃ ।
കശ്ചിത് ത്വദീയമതിയാതി നിദേശമീശ
കിം വാ ജനഃ സ്വകൃതമൃച്ഛതി തന്ന വിദ്മഃ ॥ ൨൭ ॥
സദ്രക്ഷണായ ഖലനിഗ്രഹണായ ചാന്യഃ ।
കശ്ചിത് ത്വദീയമതിയാതി നിദേശമീശ
കിം വാ ജനഃ സ്വകൃതമൃച്ഛതി തന്ന വിദ്മഃ ॥ ൨൭ ॥
സ്വപ്നായിതം നൃപസുഖം പരതന്ത്രമീശ
ശശ്വദ്ഭയേന മൃതകേന ധുരം വഹാമഃ ।
ഹിത്വാ തദാത്മനി സുഖം ത്വദനീഹലഭ്യം
ക്ലിശ്യാമഹേഽതികൃപണാസ്തവ മായയേഹ ॥ ൨൮ ॥
ശശ്വദ്ഭയേന മൃതകേന ധുരം വഹാമഃ ।
ഹിത്വാ തദാത്മനി സുഖം ത്വദനീഹലഭ്യം
ക്ലിശ്യാമഹേഽതികൃപണാസ്തവ മായയേഹ ॥ ൨൮ ॥
തന്നോ ഭവാന് പ്രണതശോകഹരാങ്ഘ്രിയുഗ്മോ
ബദ്ധാന് വിയുങ്ക്ഷ്വ മഗധാഹ്വയകര്മപാശാത് ।
യോ ഭൂഭുജോഽയുതമതങ്ഗജവീര്യമേകോ
ബിഭ്രദ് രുരോധ ഭവനേ മൃഗരാഡിവാവീഃ ॥ ൨൯ ॥
ബദ്ധാന് വിയുങ്ക്ഷ്വ മഗധാഹ്വയകര്മപാശാത് ।
യോ ഭൂഭുജോഽയുതമതങ്ഗജവീര്യമേകോ
ബിഭ്രദ് രുരോധ ഭവനേ മൃഗരാഡിവാവീഃ ॥ ൨൯ ॥
യോ വൈ ത്വയാ ദ്വിനവകൃത്വ ഉദാത്തചക്ര
ഭഗ്നോ മൃധേ ഖലു ഭവന്തമനന്തവീര്യമ് ।
ജിത്വാ നൃലോകനിരതം സകൃദൂഢദര്പോ
യുഷ്മത്പ്രജാ രുജതി നോഽജിത തദ് വിധേഹി ॥ ൩൦ ॥
ഭഗ്നോ മൃധേ ഖലു ഭവന്തമനന്തവീര്യമ് ।
ജിത്വാ നൃലോകനിരതം സകൃദൂഢദര്പോ
യുഷ്മത്പ്രജാ രുജതി നോഽജിത തദ് വിധേഹി ॥ ൩൦ ॥
ദൂത ഉവാച
ഇതി മാഗധസംരുദ്ധാ ഭവദ്ദര്ശനകാങ്ക്ഷിണഃ ।
പ്രപന്നാഃ പാദമൂലം തേ ദീനാനാം ശം വിധീയതാമ് ॥ ൩൧ ॥
ഇതി മാഗധസംരുദ്ധാ ഭവദ്ദര്ശനകാങ്ക്ഷിണഃ ।
പ്രപന്നാഃ പാദമൂലം തേ ദീനാനാം ശം വിധീയതാമ് ॥ ൩൧ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
രാജദൂതേ ബ്രുവത്യേവം ദേവര്ഷിഃ പരമദ്യുതിഃ ।
ബിഭ്രത്പിങ്ഗജടാഭാരം പ്രാദുരാസീദ് യഥാ രവിഃ ॥ ൩൨ ॥
രാജദൂതേ ബ്രുവത്യേവം ദേവര്ഷിഃ പരമദ്യുതിഃ ।
ബിഭ്രത്പിങ്ഗജടാഭാരം പ്രാദുരാസീദ് യഥാ രവിഃ ॥ ൩൨ ॥
തം ദൃഷ്ട്വാ ഭഗവാന് കൃഷ്ണഃ സര്വലോകേശ്വരേശ്വരഃ ।
വവന്ദ ഉത്ഥിതഃ ശീര്ഷ്ണാ സസഭ്യഃ സാനുഗോ മുദാ ॥ ൩൩ ॥
വവന്ദ ഉത്ഥിതഃ ശീര്ഷ്ണാ സസഭ്യഃ സാനുഗോ മുദാ ॥ ൩൩ ॥
സഭാജയിത്വാ വിധിവത് കൃതാസനപരിഗ്രഹമ് ।
ബഭാഷേ സുനൃതൈര്വാക്യൈഃ ശ്രദ്ധയാ തര്പയന് മുനിമ് ॥ ൩൪ ॥
ബഭാഷേ സുനൃതൈര്വാക്യൈഃ ശ്രദ്ധയാ തര്പയന് മുനിമ് ॥ ൩൪ ॥
അപി സ്വിദദ്യ ലോകാനാം ത്രയാണാമകുതോഭയമ് ।
നനു ഭൂയാന് ഭഗവതോ ലോകാന് പര്യടതോ ഗുണഃ ॥ ൩൫ ॥
നനു ഭൂയാന് ഭഗവതോ ലോകാന് പര്യടതോ ഗുണഃ ॥ ൩൫ ॥
ന ഹി തേഽവിദിതം കിഞ്ചില്ലോകേഷ്വീശ്വരകര്തൃഷു ।
അഥ പൃച്ഛാമഹേ യുഷ്മാന്പാണ്ഡവാനാം ചികീര്ഷിതമ് ॥ ൩൬ ॥
അഥ പൃച്ഛാമഹേ യുഷ്മാന്പാണ്ഡവാനാം ചികീര്ഷിതമ് ॥ ൩൬ ॥
ശ്രീനാരദ ഉവാച
ദൃഷ്ടാ മയാ തേ ബഹുശോ ദുരത്യയാ
മായാ വിഭോ വിശ്വസൃജശ്ച മായിനഃ ।
ഭൂതേഷു ഭൂമംശ്ചരതഃ സ്വശക്തിഭി-
ര്വഹ്നേരിവച്ഛന്നരുചോ ന മേഽദ്ഭുതമ് ॥ ൩൭ ॥
ദൃഷ്ടാ മയാ തേ ബഹുശോ ദുരത്യയാ
മായാ വിഭോ വിശ്വസൃജശ്ച മായിനഃ ।
ഭൂതേഷു ഭൂമംശ്ചരതഃ സ്വശക്തിഭി-
ര്വഹ്നേരിവച്ഛന്നരുചോ ന മേഽദ്ഭുതമ് ॥ ൩൭ ॥
തവേഹിതം കോഽര്ഹതി സാധു വേദിതും
സ്വമായയേദം സൃജതോ നിയച്ഛതഃ ।
യദ് വിദ്യമാനാത്മതയാവഭാസതേ
തസ്മൈ നമസ്തേ സ്വവിലക്ഷണാത്മനേ ॥ ൩൮ ॥
സ്വമായയേദം സൃജതോ നിയച്ഛതഃ ।
യദ് വിദ്യമാനാത്മതയാവഭാസതേ
തസ്മൈ നമസ്തേ സ്വവിലക്ഷണാത്മനേ ॥ ൩൮ ॥
ജീവസ്യ യഃ സംസരതോ വിമോക്ഷണം
ന ജാനതോഽനര്ഥവഹാച്ഛരീരതഃ ।
ലീലാവതാരൈഃ സ്വയശഃപ്രദീപകം
പ്രാജ്വാലയത്ത്വാ തമഹം പ്രപദ്യേ ॥ ൩൯ ॥
ന ജാനതോഽനര്ഥവഹാച്ഛരീരതഃ ।
ലീലാവതാരൈഃ സ്വയശഃപ്രദീപകം
പ്രാജ്വാലയത്ത്വാ തമഹം പ്രപദ്യേ ॥ ൩൯ ॥
അഥാപ്യാശ്രാവയേ ബ്രഹ്മ നരലോകവിഡമ്ബനമ് ।
രാജ്ഞഃ പൈതൃഷ്വസ്രേയസ്യ ഭക്തസ്യ ച ചികീര്ഷിതമ് ॥ ൪൦ ॥
രാജ്ഞഃ പൈതൃഷ്വസ്രേയസ്യ ഭക്തസ്യ ച ചികീര്ഷിതമ് ॥ ൪൦ ॥
യക്ഷ്യതി ത്വാം മഖേന്ദ്രേണ രാജസൂയേന പാണ്ഡവഃ ।
പാരമേഷ്ഠ്യകാമോ നൃപതിസ്തദ് ഭവാനനുമോദതാമ് ॥ ൪൧ ॥
പാരമേഷ്ഠ്യകാമോ നൃപതിസ്തദ് ഭവാനനുമോദതാമ് ॥ ൪൧ ॥
തസ്മിന് ദേവ ക്രതുവരേ ഭവന്തം വൈ സുരാദയഃ ।
ദിദൃക്ഷവഃ സമേഷ്യന്തി രാജാനശ്ച യശസ്വിനഃ ॥ ൪൨ ॥
ദിദൃക്ഷവഃ സമേഷ്യന്തി രാജാനശ്ച യശസ്വിനഃ ॥ ൪൨ ॥
ശ്രവണത്കീര്തനാദ് ധ്യാനാത്പൂയന്തേഽന്തേവസായിനഃ ।
തവ ബ്രഹ്മമയസ്യേശ കിമുതേക്ഷാഭിമര്ശിനഃ ॥ ൪൩ ॥
തവ ബ്രഹ്മമയസ്യേശ കിമുതേക്ഷാഭിമര്ശിനഃ ॥ ൪൩ ॥
യസ്യാമലം ദിവി യശഃ പ്രഥിതം രസായാം
ഭൂമൌ ച തേ ഭുവനമങ്ഗല ദിഗ്വിതാനമ് ।
മന്ദാകിനീതി ദിവി ഭോഗവതീതി ചാധോ
ഗങ്ഗേതി ചേഹ ചരണാമ്ബു പുനാതി വിശ്വമ് ॥ ൪൪ ॥
ഭൂമൌ ച തേ ഭുവനമങ്ഗല ദിഗ്വിതാനമ് ।
മന്ദാകിനീതി ദിവി ഭോഗവതീതി ചാധോ
ഗങ്ഗേതി ചേഹ ചരണാമ്ബു പുനാതി വിശ്വമ് ॥ ൪൪ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
തത്ര തേഷ്വാത്മപക്ഷേഷ്വഗൃണത്സു വിജിഗീഷയാ ।
വാചഃ പേശൈഃ സ്മയന് ഭൃത്യമുദ്ധവം പ്രാഹ കേശവഃ ॥ ൪൫ ॥
തത്ര തേഷ്വാത്മപക്ഷേഷ്വഗൃണത്സു വിജിഗീഷയാ ।
വാചഃ പേശൈഃ സ്മയന് ഭൃത്യമുദ്ധവം പ്രാഹ കേശവഃ ॥ ൪൫ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ത്വം ഹി നഃ പരമം ചക്ഷുഃ സുഹൃന്മന്ത്രാര്ഥതത്ത്വവിത് ।
അഥാത്ര ബ്രൂഹ്യനുഷ്ഠേയം ശ്രദ്ദധ്മഃ കരവാമ തത് ॥ ൪൬ ॥
ത്വം ഹി നഃ പരമം ചക്ഷുഃ സുഹൃന്മന്ത്രാര്ഥതത്ത്വവിത് ।
അഥാത്ര ബ്രൂഹ്യനുഷ്ഠേയം ശ്രദ്ദധ്മഃ കരവാമ തത് ॥ ൪൬ ॥
ഇത്യുപാമന്ത്രിതോ ഭര്ത്രാ സര്വജ്ഞേനാപി മുഗ്ധവത് ।
നിദേശം ശിരസാധായ ഉദ്ധവഃ പ്രത്യഭാഷത ॥ ൪൭ ॥
നിദേശം ശിരസാധായ ഉദ്ധവഃ പ്രത്യഭാഷത ॥ ൪൭ ॥