શ્રીશુક ઉવાચ
અથોષસ્યુપવૃત્તાયાં કુક્કુટાન્ કૂજતોઽશપન્ ।
ગૃહીતકણ્ઠ્યઃ પતિભિર્માધવ્યો વિરહાતુરાઃ ॥ ૧ ॥
અથોષસ્યુપવૃત્તાયાં કુક્કુટાન્ કૂજતોઽશપન્ ।
ગૃહીતકણ્ઠ્યઃ પતિભિર્માધવ્યો વિરહાતુરાઃ ॥ ૧ ॥
વયાંસ્યરોરુવન્કૃષ્ણં બોધયન્તીવ વન્દિનઃ ।
ગાયત્સ્વલિષ્વનિદ્રાણિ મન્દારવનવાયુભિઃ ॥ ૨ ॥
ગાયત્સ્વલિષ્વનિદ્રાણિ મન્દારવનવાયુભિઃ ॥ ૨ ॥
મુહૂર્તં તં તુ વૈદર્ભી નામૃષ્યદતિશોભનમ્ ।
પરિરમ્ભણવિશ્લેષાત્ પ્રિયબાહ્વન્તરં ગતા ॥ ૩ ॥
પરિરમ્ભણવિશ્લેષાત્ પ્રિયબાહ્વન્તરં ગતા ॥ ૩ ॥
બ્રાહ્મે મુહૂર્ત ઉત્થાય વાર્યુપસ્પૃશ્ય માધવઃ । દધ્યૌ પ્રસન્નકરણ આત્માનં તમસઃ પરમ્ ॥ ૪ ॥
એકં સ્વયંજ્યોતિરનન્યમવ્યયંસ્વસંસ્થયા નિત્યનિરસ્તકલ્મષમ્ । બ્રહ્માખ્યમસ્યોદ્ભવનાશહેતુભિઃસ્વશક્તિભિર્લક્ષિતભાવનિર્વૃતિમ્ ॥ ૫ ॥
અથાપ્લુતોઽમ્ભસ્યમલે યથાવિધિ
ક્રિયાકલાપં પરિધાય વાસસી ।
ચકાર સન્ધ્યોપગમાદિ સત્તમો
હુતાનલો બ્રહ્મ જજાપ વાગ્યતઃ ॥ ૬ ॥
ક્રિયાકલાપં પરિધાય વાસસી ।
ચકાર સન્ધ્યોપગમાદિ સત્તમો
હુતાનલો બ્રહ્મ જજાપ વાગ્યતઃ ॥ ૬ ॥
ઉપસ્થાયાર્કમુદ્યન્તં તર્પયિત્વાત્મનઃ કલાઃ ।
દેવાનૃષીન્ પિતૄન્વૃદ્ધાન્વિપ્રાનભ્યર્ચ્ય ચાત્મવાન્ ॥ ૭ ॥
દેવાનૃષીન્ પિતૄન્વૃદ્ધાન્વિપ્રાનભ્યર્ચ્ય ચાત્મવાન્ ॥ ૭ ॥
ધેનૂનાં રુક્મશૃઙ્ગીનાં સાધ્વીનાં મૌક્તિકસ્રજામ્ ।
પયસ્વિનીનાં ગૃષ્ટીનાં સવત્સાનાં સુવાસસામ્ ॥ ૮ ॥
પયસ્વિનીનાં ગૃષ્ટીનાં સવત્સાનાં સુવાસસામ્ ॥ ૮ ॥
દદૌ રૂપ્યખુરાગ્રાણાં ક્ષૌમાજિનતિલૈઃ સહ ।
અલઙ્કૃતેભ્યો વિપ્રેભ્યો બદ્વં બદ્વં દિને દિને ॥ ૯ ॥
અલઙ્કૃતેભ્યો વિપ્રેભ્યો બદ્વં બદ્વં દિને દિને ॥ ૯ ॥
ગોવિપ્રદેવતાવૃદ્ધગુરૂન્ ભૂતાનિ સર્વશઃ ।
નમસ્કૃત્યાત્મસમ્ભૂતીર્મઙ્ગલાનિ સમસ્પૃશત્ ॥ ૧૦ ॥
નમસ્કૃત્યાત્મસમ્ભૂતીર્મઙ્ગલાનિ સમસ્પૃશત્ ॥ ૧૦ ॥
આત્માનં ભૂષયામાસ નરલોકવિભૂષણમ્ । વાસોભિર્ભૂષણૈઃ સ્વીયૈર્દિવ્યસ્રગનુલેપનૈઃ ॥ ૧૧ ॥
અવેક્ષ્યાજ્યં તથાદર્શં ગોવૃષદ્વિજદેવતાઃ ।
કામાંશ્ચ સર્વવર્ણાનાં પૌરાન્તઃપુરચારિણામ્ ।
પ્રદાપ્ય પ્રકૃતીઃ કામૈઃ પ્રતોષ્ય પ્રત્યનન્દત ॥ ૧૨ ॥
કામાંશ્ચ સર્વવર્ણાનાં પૌરાન્તઃપુરચારિણામ્ ।
પ્રદાપ્ય પ્રકૃતીઃ કામૈઃ પ્રતોષ્ય પ્રત્યનન્દત ॥ ૧૨ ॥
સંવિભજ્યાગ્રતો વિપ્રાન્ સ્રક્તામ્બૂલાનુલેપનૈઃ ।
સુહૃદઃ પ્રકૃતીર્દારાનુપાયુઙ્ક્ત તતઃ સ્વયમ્ ॥ ૧૩ ॥
સુહૃદઃ પ્રકૃતીર્દારાનુપાયુઙ્ક્ત તતઃ સ્વયમ્ ॥ ૧૩ ॥
તાવત્ સૂત ઉપાનીય સ્યન્દનં પરમાદ્ભુતમ્ ।
સુગ્રીવાદ્યૈર્હયૈર્યુક્તં પ્રણમ્યાવસ્થિતોઽગ્રતઃ ॥ ૧૪ ॥
સુગ્રીવાદ્યૈર્હયૈર્યુક્તં પ્રણમ્યાવસ્થિતોઽગ્રતઃ ॥ ૧૪ ॥
ગૃહીત્વા પાણિના પાણી સારથેસ્તમથારુહત્ ।
સાત્યક્યુદ્ધવસંયુક્તઃ પૂર્વાદ્રિમિવ ભાસ્કરઃ ॥ ૧૫ ॥
સાત્યક્યુદ્ધવસંયુક્તઃ પૂર્વાદ્રિમિવ ભાસ્કરઃ ॥ ૧૫ ॥
ઈક્ષિતોઽન્તઃપુરસ્ત્રીણાં સવ્રીડપ્રેમવીક્ષિતૈઃ ।
કૃચ્છ્રાદ્ વિસૃષ્ટો નિરગાજ્જાતહાસો હરન્ મનઃ ॥ ૧૬ ॥
કૃચ્છ્રાદ્ વિસૃષ્ટો નિરગાજ્જાતહાસો હરન્ મનઃ ॥ ૧૬ ॥
સુધર્માખ્યાં સભાં સર્વૈર્વૃષ્ણિભિઃ પરિવારિતઃ ।
પ્રાવિશદ્ યન્નિવિષ્ટાનાં ન સન્ત્યઙ્ગ ષડૂર્મયઃ ॥ ૧૭ ॥
પ્રાવિશદ્ યન્નિવિષ્ટાનાં ન સન્ત્યઙ્ગ ષડૂર્મયઃ ॥ ૧૭ ॥
તત્રોપવિષ્ટઃ પરમાસને વિભુ-
ર્બભૌ સ્વભાસા કકુભોઽવભાસયન્ ।
વૃતો નૃસિંહૈર્યદુભિર્યદૂત્તમો
યથોડુરાજો દિવિ તારકાગણૈઃ ॥ ૧૮ ॥
ર્બભૌ સ્વભાસા કકુભોઽવભાસયન્ ।
વૃતો નૃસિંહૈર્યદુભિર્યદૂત્તમો
યથોડુરાજો દિવિ તારકાગણૈઃ ॥ ૧૮ ॥
તત્રોપમન્ત્રિણો રાજન્ નાનાહાસ્યરસૈર્વિભુમ્ ।
ઉપતસ્થુર્નટાચાર્યા નર્તક્યસ્તાણ્ડવૈઃ પૃથક્ ॥ ૧૯ ॥
ઉપતસ્થુર્નટાચાર્યા નર્તક્યસ્તાણ્ડવૈઃ પૃથક્ ॥ ૧૯ ॥
મૃદઙ્ગવીણામુરજવેણુતાલદરસ્વનૈઃ ।
નનૃતુર્જગુસ્તુષ્ટુવુશ્ચ સૂતમાગધવન્દિનઃ ॥ ૨૦ ॥
નનૃતુર્જગુસ્તુષ્ટુવુશ્ચ સૂતમાગધવન્દિનઃ ॥ ૨૦ ॥
તત્રાહુર્બ્રાહ્મણાઃ કેચિદાસીના બ્રહ્મવાદિનઃ ।
પૂર્વેષાં પુણ્યયશસાં રાજ્ઞાં ચાકથયન્ કથાઃ ॥ ૨૧ ॥
પૂર્વેષાં પુણ્યયશસાં રાજ્ઞાં ચાકથયન્ કથાઃ ॥ ૨૧ ॥
તત્રૈકઃ પુરુષો રાજન્નાગતોઽપૂર્વદર્શનઃ ।
વિજ્ઞાપિતો ભગવતે પ્રતીહારૈઃ પ્રવેશિતઃ ॥ ૨૨ ॥
વિજ્ઞાપિતો ભગવતે પ્રતીહારૈઃ પ્રવેશિતઃ ॥ ૨૨ ॥
સ નમસ્કૃત્ય કૃષ્ણાય પરેશાય કૃતાઞ્જલિઃ ।
રાજ્ઞામાવેદયદ્ દુઃખં જરાસન્ધનિરોધજમ્ ॥ ૨૩ ॥
રાજ્ઞામાવેદયદ્ દુઃખં જરાસન્ધનિરોધજમ્ ॥ ૨૩ ॥
યે ચ દિગ્વિજયે તસ્ય સન્નતિં ન યયુર્નૃપાઃ ।
પ્રસહ્ય રુદ્ધાસ્તેનાસન્નયુતે દ્વે ગિરિવ્રજે ॥ ૨૪ ॥
પ્રસહ્ય રુદ્ધાસ્તેનાસન્નયુતે દ્વે ગિરિવ્રજે ॥ ૨૪ ॥
રાજાન ઊચુઃ
કૃષ્ણ કૃષ્ણાપ્રમેયાત્મન્ પ્રપન્નભયભઞ્જન ।
વયં ત્વાં શરણં યામો ભવભીતાઃ પૃથગ્ધિયઃ ॥ ૨૫ ॥
કૃષ્ણ કૃષ્ણાપ્રમેયાત્મન્ પ્રપન્નભયભઞ્જન ।
વયં ત્વાં શરણં યામો ભવભીતાઃ પૃથગ્ધિયઃ ॥ ૨૫ ॥
લોકો વિકર્મનિરતઃ કુશલે પ્રમત્તઃ
કર્મણ્યયં ત્વદુદિતે ભવદર્ચને સ્વે ।
યસ્તાવદસ્ય બલવાનિહ જીવિતાશાં
સદ્યશ્છિનત્ત્યનિમિષાય નમોઽસ્તુ તસ્મૈ ॥ ૨૬ ॥
કર્મણ્યયં ત્વદુદિતે ભવદર્ચને સ્વે ।
યસ્તાવદસ્ય બલવાનિહ જીવિતાશાં
સદ્યશ્છિનત્ત્યનિમિષાય નમોઽસ્તુ તસ્મૈ ॥ ૨૬ ॥
લોકે ભવાઞ્જગદિનઃ કલયાવતીર્ણઃ
સદ્રક્ષણાય ખલનિગ્રહણાય ચાન્યઃ ।
કશ્ચિત્ ત્વદીયમતિયાતિ નિદેશમીશ
કિં વા જનઃ સ્વકૃતમૃચ્છતિ તન્ન વિદ્મઃ ॥ ૨૭ ॥
સદ્રક્ષણાય ખલનિગ્રહણાય ચાન્યઃ ।
કશ્ચિત્ ત્વદીયમતિયાતિ નિદેશમીશ
કિં વા જનઃ સ્વકૃતમૃચ્છતિ તન્ન વિદ્મઃ ॥ ૨૭ ॥
સ્વપ્નાયિતં નૃપસુખં પરતન્ત્રમીશ
શશ્વદ્ભયેન મૃતકેન ધુરં વહામઃ ।
હિત્વા તદાત્મનિ સુખં ત્વદનીહલભ્યં
ક્લિશ્યામહેઽતિકૃપણાસ્તવ માયયેહ ॥ ૨૮ ॥
શશ્વદ્ભયેન મૃતકેન ધુરં વહામઃ ।
હિત્વા તદાત્મનિ સુખં ત્વદનીહલભ્યં
ક્લિશ્યામહેઽતિકૃપણાસ્તવ માયયેહ ॥ ૨૮ ॥
તન્નો ભવાન્ પ્રણતશોકહરાઙ્ઘ્રિયુગ્મો
બદ્ધાન્ વિયુઙ્ક્ષ્વ મગધાહ્વયકર્મપાશાત્ ।
યો ભૂભુજોઽયુતમતઙ્ગજવીર્યમેકો
બિભ્રદ્ રુરોધ ભવને મૃગરાડિવાવીઃ ॥ ૨૯ ॥
બદ્ધાન્ વિયુઙ્ક્ષ્વ મગધાહ્વયકર્મપાશાત્ ।
યો ભૂભુજોઽયુતમતઙ્ગજવીર્યમેકો
બિભ્રદ્ રુરોધ ભવને મૃગરાડિવાવીઃ ॥ ૨૯ ॥
યો વૈ ત્વયા દ્વિનવકૃત્વ ઉદાત્તચક્ર
ભગ્નો મૃધે ખલુ ભવન્તમનન્તવીર્યમ્ ।
જિત્વા નૃલોકનિરતં સકૃદૂઢદર્પો
યુષ્મત્પ્રજા રુજતિ નોઽજિત તદ્ વિધેહિ ॥ ૩૦ ॥
ભગ્નો મૃધે ખલુ ભવન્તમનન્તવીર્યમ્ ।
જિત્વા નૃલોકનિરતં સકૃદૂઢદર્પો
યુષ્મત્પ્રજા રુજતિ નોઽજિત તદ્ વિધેહિ ॥ ૩૦ ॥
દૂત ઉવાચ
ઇતિ માગધસંરુદ્ધા ભવદ્દર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ ।
પ્રપન્નાઃ પાદમૂલં તે દીનાનાં શં વિધીયતામ્ ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ માગધસંરુદ્ધા ભવદ્દર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ ।
પ્રપન્નાઃ પાદમૂલં તે દીનાનાં શં વિધીયતામ્ ॥ ૩૧ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
રાજદૂતે બ્રુવત્યેવં દેવર્ષિઃ પરમદ્યુતિઃ ।
બિભ્રત્પિઙ્ગજટાભારં પ્રાદુરાસીદ્ યથા રવિઃ ॥ ૩૨ ॥
રાજદૂતે બ્રુવત્યેવં દેવર્ષિઃ પરમદ્યુતિઃ ।
બિભ્રત્પિઙ્ગજટાભારં પ્રાદુરાસીદ્ યથા રવિઃ ॥ ૩૨ ॥
તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ કૃષ્ણઃ સર્વલોકેશ્વરેશ્વરઃ ।
વવન્દ ઉત્થિતઃ શીર્ષ્ણા સસભ્યઃ સાનુગો મુદા ॥ ૩૩ ॥
વવન્દ ઉત્થિતઃ શીર્ષ્ણા સસભ્યઃ સાનુગો મુદા ॥ ૩૩ ॥
સભાજયિત્વા વિધિવત્ કૃતાસનપરિગ્રહમ્ ।
બભાષે સુનૃતૈર્વાક્યૈઃ શ્રદ્ધયા તર્પયન્ મુનિમ્ ॥ ૩૪ ॥
બભાષે સુનૃતૈર્વાક્યૈઃ શ્રદ્ધયા તર્પયન્ મુનિમ્ ॥ ૩૪ ॥
અપિ સ્વિદદ્ય લોકાનાં ત્રયાણામકુતોભયમ્ ।
નનુ ભૂયાન્ ભગવતો લોકાન્ પર્યટતો ગુણઃ ॥ ૩૫ ॥
નનુ ભૂયાન્ ભગવતો લોકાન્ પર્યટતો ગુણઃ ॥ ૩૫ ॥
ન હિ તેઽવિદિતં કિઞ્ચિલ્લોકેષ્વીશ્વરકર્તૃષુ ।
અથ પૃચ્છામહે યુષ્માન્પાણ્ડવાનાં ચિકીર્ષિતમ્ ॥ ૩૬ ॥
અથ પૃચ્છામહે યુષ્માન્પાણ્ડવાનાં ચિકીર્ષિતમ્ ॥ ૩૬ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
દૃષ્ટા મયા તે બહુશો દુરત્યયા
માયા વિભો વિશ્વસૃજશ્ચ માયિનઃ ।
ભૂતેષુ ભૂમંશ્ચરતઃ સ્વશક્તિભિ-
ર્વહ્નેરિવચ્છન્નરુચો ન મેઽદ્ભુતમ્ ॥ ૩૭ ॥
દૃષ્ટા મયા તે બહુશો દુરત્યયા
માયા વિભો વિશ્વસૃજશ્ચ માયિનઃ ।
ભૂતેષુ ભૂમંશ્ચરતઃ સ્વશક્તિભિ-
ર્વહ્નેરિવચ્છન્નરુચો ન મેઽદ્ભુતમ્ ॥ ૩૭ ॥
તવેહિતં કોઽર્હતિ સાધુ વેદિતું
સ્વમાયયેદં સૃજતો નિયચ્છતઃ ।
યદ્ વિદ્યમાનાત્મતયાવભાસતે
તસ્મૈ નમસ્તે સ્વવિલક્ષણાત્મને ॥ ૩૮ ॥
સ્વમાયયેદં સૃજતો નિયચ્છતઃ ।
યદ્ વિદ્યમાનાત્મતયાવભાસતે
તસ્મૈ નમસ્તે સ્વવિલક્ષણાત્મને ॥ ૩૮ ॥
જીવસ્ય યઃ સંસરતો વિમોક્ષણં
ન જાનતોઽનર્થવહાચ્છરીરતઃ ।
લીલાવતારૈઃ સ્વયશઃપ્રદીપકં
પ્રાજ્વાલયત્ત્વા તમહં પ્રપદ્યે ॥ ૩૯ ॥
ન જાનતોઽનર્થવહાચ્છરીરતઃ ।
લીલાવતારૈઃ સ્વયશઃપ્રદીપકં
પ્રાજ્વાલયત્ત્વા તમહં પ્રપદ્યે ॥ ૩૯ ॥
અથાપ્યાશ્રાવયે બ્રહ્મ નરલોકવિડમ્બનમ્ ।
રાજ્ઞઃ પૈતૃષ્વસ્રેયસ્ય ભક્તસ્ય ચ ચિકીર્ષિતમ્ ॥ ૪૦ ॥
રાજ્ઞઃ પૈતૃષ્વસ્રેયસ્ય ભક્તસ્ય ચ ચિકીર્ષિતમ્ ॥ ૪૦ ॥
યક્ષ્યતિ ત્વાં મખેન્દ્રેણ રાજસૂયેન પાણ્ડવઃ ।
પારમેષ્ઠ્યકામો નૃપતિસ્તદ્ ભવાનનુમોદતામ્ ॥ ૪૧ ॥
પારમેષ્ઠ્યકામો નૃપતિસ્તદ્ ભવાનનુમોદતામ્ ॥ ૪૧ ॥
તસ્મિન્ દેવ ક્રતુવરે ભવન્તં વૈ સુરાદયઃ ।
દિદૃક્ષવઃ સમેષ્યન્તિ રાજાનશ્ચ યશસ્વિનઃ ॥ ૪૨ ॥
દિદૃક્ષવઃ સમેષ્યન્તિ રાજાનશ્ચ યશસ્વિનઃ ॥ ૪૨ ॥
શ્રવણત્કીર્તનાદ્ ધ્યાનાત્પૂયન્તેઽન્તેવસાયિનઃ ।
તવ બ્રહ્મમયસ્યેશ કિમુતેક્ષાભિમર્શિનઃ ॥ ૪૩ ॥
તવ બ્રહ્મમયસ્યેશ કિમુતેક્ષાભિમર્શિનઃ ॥ ૪૩ ॥
યસ્યામલં દિવિ યશઃ પ્રથિતં રસાયાં
ભૂમૌ ચ તે ભુવનમઙ્ગલ દિગ્વિતાનમ્ ।
મન્દાકિનીતિ દિવિ ભોગવતીતિ ચાધો
ગઙ્ગેતિ ચેહ ચરણામ્બુ પુનાતિ વિશ્વમ્ ॥ ૪૪ ॥
ભૂમૌ ચ તે ભુવનમઙ્ગલ દિગ્વિતાનમ્ ।
મન્દાકિનીતિ દિવિ ભોગવતીતિ ચાધો
ગઙ્ગેતિ ચેહ ચરણામ્બુ પુનાતિ વિશ્વમ્ ॥ ૪૪ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
તત્ર તેષ્વાત્મપક્ષેષ્વગૃણત્સુ વિજિગીષયા ।
વાચઃ પેશૈઃ સ્મયન્ ભૃત્યમુદ્ધવં પ્રાહ કેશવઃ ॥ ૪૫ ॥
તત્ર તેષ્વાત્મપક્ષેષ્વગૃણત્સુ વિજિગીષયા ।
વાચઃ પેશૈઃ સ્મયન્ ભૃત્યમુદ્ધવં પ્રાહ કેશવઃ ॥ ૪૫ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
ત્વં હિ નઃ પરમં ચક્ષુઃ સુહૃન્મન્ત્રાર્થતત્ત્વવિત્ ।
અથાત્ર બ્રૂહ્યનુષ્ઠેયં શ્રદ્દધ્મઃ કરવામ તત્ ॥ ૪૬ ॥
ત્વં હિ નઃ પરમં ચક્ષુઃ સુહૃન્મન્ત્રાર્થતત્ત્વવિત્ ।
અથાત્ર બ્રૂહ્યનુષ્ઠેયં શ્રદ્દધ્મઃ કરવામ તત્ ॥ ૪૬ ॥
ઇત્યુપામન્ત્રિતો ભર્ત્રા સર્વજ્ઞેનાપિ મુગ્ધવત્ ।
નિદેશં શિરસાધાય ઉદ્ધવઃ પ્રત્યભાષત ॥ ૪૭ ॥
નિદેશં શિરસાધાય ઉદ્ધવઃ પ્રત્યભાષત ॥ ૪૭ ॥