શ્રીશુક ઉવાચ
સ ઇત્થં દ્વિજમુખ્યેન સહ સઙ્કથયન્ હરિઃ ।
સર્વભૂતમનોઽભિજ્ઞઃ સ્મયમાન ઉવાચતમ્ ॥ ૧ ॥
સ ઇત્થં દ્વિજમુખ્યેન સહ સઙ્કથયન્ હરિઃ ।
સર્વભૂતમનોઽભિજ્ઞઃ સ્મયમાન ઉવાચતમ્ ॥ ૧ ॥
બ્રહ્મણ્યો બ્રાહ્મણં કૃષ્ણો ભગવાન્ પ્રહસન્ પ્રિયમ્ ।
પ્રેમ્ણા નિરીક્ષણેનૈવ પ્રેક્ષન્ ખલુ સતાં ગતિઃ ॥ ૨ ॥
પ્રેમ્ણા નિરીક્ષણેનૈવ પ્રેક્ષન્ ખલુ સતાં ગતિઃ ॥ ૨ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
કિમુપાયનમાનીતં બ્રહ્મન્ મે ભવતા ગૃહાત્ ।
અણ્વપ્યુપાહૃતં ભક્તૈઃ પ્રેમ્ણા ભૂર્યેવ મે ભવેત્ ।
ભૂર્યપ્યભક્તોપહૃતં ન મે તોષાય કલ્પતે ॥ ૩ ॥
કિમુપાયનમાનીતં બ્રહ્મન્ મે ભવતા ગૃહાત્ ।
અણ્વપ્યુપાહૃતં ભક્તૈઃ પ્રેમ્ણા ભૂર્યેવ મે ભવેત્ ।
ભૂર્યપ્યભક્તોપહૃતં ન મે તોષાય કલ્પતે ॥ ૩ ॥
પત્રં પુષ્પં ફલં તોયં યો મે ભક્ત્યા પ્રયચ્છતિ ।
તદહં ભક્ત્યુપહૃતમશ્નામિ પ્રયતાત્મનઃ ॥ ૪ ॥
તદહં ભક્ત્યુપહૃતમશ્નામિ પ્રયતાત્મનઃ ॥ ૪ ॥
ઇત્યુક્તોઽપિ દ્વિયસ્તસ્મૈ વ્રીડિતઃ પતયે શ્રિયઃ ।
પૃથુકપ્રસૃતિં રાજન્ ન પ્રાયચ્છદવાઙ્મુખઃ ॥ ૫ ॥
પૃથુકપ્રસૃતિં રાજન્ ન પ્રાયચ્છદવાઙ્મુખઃ ॥ ૫ ॥
સર્વભૂતાત્મદૃક્ સાક્ષાત્ તસ્યાગમનકારણમ્ ।
વિજ્ઞાયાચિન્તયન્નાયં શ્રીકામો માભજત્પુરા ॥ ૬ ॥
વિજ્ઞાયાચિન્તયન્નાયં શ્રીકામો માભજત્પુરા ॥ ૬ ॥
પત્ન્યાઃ પતિવ્રતાયાસ્તુ સખા પ્રિયચિકીર્ષયા ।
પ્રાપ્તો મામસ્ય દાસ્યામિ સમ્પદોઽમર્ત્યદુર્લભાઃ ॥ ૭ ॥
પ્રાપ્તો મામસ્ય દાસ્યામિ સમ્પદોઽમર્ત્યદુર્લભાઃ ॥ ૭ ॥
ઇત્થં વિચિન્ત્ય વસનાચ્ચીરબદ્ધાન્દ્વિજન્મનઃ ।
સ્વયં જહાર કિમિદમિતિ પૃથુકતણ્ડુલાન્ ॥ ૮ ॥
સ્વયં જહાર કિમિદમિતિ પૃથુકતણ્ડુલાન્ ॥ ૮ ॥
નન્વેતદુપનીતં મે પરમપ્રીણનં સખે ।
તર્પયન્ત્યઙ્ગ માં વિશ્વમેતે પૃથુકતણ્ડુલાઃ ॥ ૯ ॥
તર્પયન્ત્યઙ્ગ માં વિશ્વમેતે પૃથુકતણ્ડુલાઃ ॥ ૯ ॥
ઇતિ મુષ્ટિં સકૃજ્જગ્ધ્વા દ્વિતીયાં જગ્ધુમાદદે ।
તાવચ્છ્રીર્જગૃહે હસ્તં તત્પરા પરમેષ્ઠિનઃ ॥ ૧૦ ॥
તાવચ્છ્રીર્જગૃહે હસ્તં તત્પરા પરમેષ્ઠિનઃ ॥ ૧૦ ॥
એતાવતાલં વિશ્વાત્મન્ સર્વસમ્પત્સમૃદ્ધયે ।
અસ્મિન્લોકેઽથવામુષ્મિન્ પુંસસ્ત્વત્તોષકારણમ્ ॥ ૧૧ ॥
અસ્મિન્લોકેઽથવામુષ્મિન્ પુંસસ્ત્વત્તોષકારણમ્ ॥ ૧૧ ॥
બ્રાહ્મણસ્તાં તુ રજનીમુષિત્વાચ્યુતમન્દિરે ।
ભુક્ત્વા પીત્વા સુખં મેને આત્માનં સ્વર્ગતં યથા ॥ ૧૨ ॥
ભુક્ત્વા પીત્વા સુખં મેને આત્માનં સ્વર્ગતં યથા ॥ ૧૨ ॥
શ્વોભૂતે વિશ્વભાવેન સ્વસુખેનાભિવન્દિતઃ ।
જગામ સ્વાલયં તાત પથ્યનુવ્રજ્ય નન્દિતઃ ॥ ૧૩ ॥
જગામ સ્વાલયં તાત પથ્યનુવ્રજ્ય નન્દિતઃ ॥ ૧૩ ॥
સ ચાલબ્ધ્વા ધનં કૃષ્ણાન્ન તુ યાચિતવાન્સ્વયમ્ ।
સ્વગૃહાન્ વ્રીડિતોઽગચ્છન્મહદ્દર્શનનિર્વૃતઃ ॥ ૧૪ ॥
સ્વગૃહાન્ વ્રીડિતોઽગચ્છન્મહદ્દર્શનનિર્વૃતઃ ॥ ૧૪ ॥
અહો બ્રહ્મણ્યદેવસ્ય દૃષ્ટા બ્રહ્મણ્યતા મયા ।
યદ્ દરિદ્રતમો લક્ષ્મીમાશ્લિષ્ટો બિભ્રતોરસિ ॥ ૧૫ ॥
યદ્ દરિદ્રતમો લક્ષ્મીમાશ્લિષ્ટો બિભ્રતોરસિ ॥ ૧૫ ॥
ક્વાહં દરિદ્રઃ પાપીયાન્ ક્વ કૃષ્ણઃ શ્રીનિકેતનઃ ।
બ્રહ્મબન્ધુરિતિ સ્માહં બાહુભ્યાં પરિરમ્ભિતઃ ॥ ૧૬ ॥
બ્રહ્મબન્ધુરિતિ સ્માહં બાહુભ્યાં પરિરમ્ભિતઃ ॥ ૧૬ ॥
નિવાસિતઃ પ્રિયાજુષ્ટે પર્યઙ્કે ભ્રાતરો યથા ।
મહિષ્યા વીજિતઃ શ્રાન્તો બાલવ્યજનહસ્તયા ॥ ૧૭ ॥
મહિષ્યા વીજિતઃ શ્રાન્તો બાલવ્યજનહસ્તયા ॥ ૧૭ ॥
શુશ્રૂષયા પરમયા પાદસંવાહનાદિભિઃ ।
પૂજિતો દેવદેવેન વિપ્રદેવેન દેવવત્ ॥ ૧૮ ॥
પૂજિતો દેવદેવેન વિપ્રદેવેન દેવવત્ ॥ ૧૮ ॥
સ્વર્ગાપવર્ગયોઃ પુંસાં રસાયાં ભુવિ સમ્પદામ્ ।
સર્વાસામપિ સિદ્ધીનાં મૂલં તચ્ચરણાર્ચનમ્ ॥ ૧૯ ॥
સર્વાસામપિ સિદ્ધીનાં મૂલં તચ્ચરણાર્ચનમ્ ॥ ૧૯ ॥
અધનોઽયં ધનં પ્રાપ્ય માદ્યન્નુચ્ચૈર્ન માં સ્મરેત્ ।
ઇતિ કારુણિકો નૂનં ધનં મેઽભૂરિ નાદદાત્ ॥ ૨૦ ॥
ઇતિ કારુણિકો નૂનં ધનં મેઽભૂરિ નાદદાત્ ॥ ૨૦ ॥
ઇતિ તચ્ચિન્તયન્નન્તઃ પ્રાપ્તો નિજગૃહાન્તિકમ્ ।
સૂર્યાનલેન્દુસઙ્કાશૈર્વિમાનૈઃ સર્વતો વૃતમ્ ॥ ૨૧ ॥
સૂર્યાનલેન્દુસઙ્કાશૈર્વિમાનૈઃ સર્વતો વૃતમ્ ॥ ૨૧ ॥
વિચિત્રોપવનોદ્યાનૈઃ કૂજદ્દ્વિજકુલાકુલૈઃ ।
પ્રોત્ફુલ્લકમુદામ્ભોજકહ્લારોત્પલવારિભિઃ ॥ ૨૨ ॥
પ્રોત્ફુલ્લકમુદામ્ભોજકહ્લારોત્પલવારિભિઃ ॥ ૨૨ ॥
જુષ્ટં સ્વલઙ્કૃતૈઃ પુમ્ભિઃ સ્ત્રીભિશ્ચ હરિણાક્ષિભિઃ ।
કિમિદં કસ્ય વા સ્થાનં કથં તદિદમિત્યભૂત્ ॥ ૨૩ ॥
કિમિદં કસ્ય વા સ્થાનં કથં તદિદમિત્યભૂત્ ॥ ૨૩ ॥
એવં મીમાંસમાનં તં નરા નાર્યોઽમરપ્રભાઃ ।
પ્રત્યગૃહ્ણન્ મહાભાગં ગીતવાદ્યેન ભૂયસા ॥ ૨૪ ॥
પ્રત્યગૃહ્ણન્ મહાભાગં ગીતવાદ્યેન ભૂયસા ॥ ૨૪ ॥
પતિમાગતમાકર્ણ્ય પત્ન્યુદ્ધર્ષાતિસમ્ભ્રમા ।
નિશ્ચક્રામ ગૃહાત્તૂર્ણં રૂપિણી શ્રીરિવાલયાત્ ॥ ૨૫ ॥
નિશ્ચક્રામ ગૃહાત્તૂર્ણં રૂપિણી શ્રીરિવાલયાત્ ॥ ૨૫ ॥
પતિવ્રતા પતિં દૃષ્ટ્વા પ્રેમોત્કણ્ઠાશ્રુલોચના ।
મીલિતાક્ષ્યનમદ્બુદ્ધ્યા મનસા પરિષસ્વજે ॥ ૨૬ ॥
મીલિતાક્ષ્યનમદ્બુદ્ધ્યા મનસા પરિષસ્વજે ॥ ૨૬ ॥
પત્નીં વીક્ષ્ય વિસ્ફુરન્તીં દેવીં વૈમાનિકીમિવ ।
દાસીનાં નિષ્કકણ્ઠીનાં મધ્યે ભાન્તીં સ વિસ્મિતઃ ॥ ૨૭ ॥
દાસીનાં નિષ્કકણ્ઠીનાં મધ્યે ભાન્તીં સ વિસ્મિતઃ ॥ ૨૭ ॥
પ્રીતઃ સ્વયં તયા યુક્તઃ પ્રવિષ્ટો નિજમન્દિરમ્ ।
મણિસ્તમ્ભશતોપેતં મહેન્દ્રભવનં યથા ॥ ૨૮ ॥
મણિસ્તમ્ભશતોપેતં મહેન્દ્રભવનં યથા ॥ ૨૮ ॥
પયઃફેનનિભાઃ શય્યા દાન્તા રુક્મપરિચ્છદાઃ ।
પર્યઙ્કા હેમદણ્ડાનિ ચામરવ્યજનાનિ ચ ॥ ૨૯ ॥
પર્યઙ્કા હેમદણ્ડાનિ ચામરવ્યજનાનિ ચ ॥ ૨૯ ॥
આસનાનિ ચ હૈમાનિ મૃદૂપસ્તરણાનિ ચ ।
મુક્તાદામવિલમ્બીનિ વિતાનાનિ દ્યુમન્તિ ચ ॥ ૩૦ ॥
મુક્તાદામવિલમ્બીનિ વિતાનાનિ દ્યુમન્તિ ચ ॥ ૩૦ ॥
સ્વચ્છસ્ફટિકકુડ્યેષુ મહામારકતેષુ ચ ।
રત્નદીપાન્ ભ્રાજમાનાન્ લલનારત્નસંયુતાઃ ॥ ૩૧ ॥
રત્નદીપાન્ ભ્રાજમાનાન્ લલનારત્નસંયુતાઃ ॥ ૩૧ ॥
વિલોક્ય બ્રાહ્મણસ્તત્ર સમૃદ્ધીઃ સર્વસમ્પદામ્ ।
તર્કયામાસ નિર્વ્યગ્રઃ સ્વસમૃદ્ધિમહૈતુકીમ્ ॥ ૩૨ ॥
તર્કયામાસ નિર્વ્યગ્રઃ સ્વસમૃદ્ધિમહૈતુકીમ્ ॥ ૩૨ ॥
નૂનં બતૈતન્મમ દુર્ભગસ્ય
શશ્વદ્દરિદ્રસ્ય સમૃદ્ધિહેતુઃ ।
મહાવિભૂતેરવલોકતોઽન્યો
નૈવોપપદ્યેત યદૂત્તમસ્ય ॥ ૩૩ ॥
શશ્વદ્દરિદ્રસ્ય સમૃદ્ધિહેતુઃ ।
મહાવિભૂતેરવલોકતોઽન્યો
નૈવોપપદ્યેત યદૂત્તમસ્ય ॥ ૩૩ ॥
નન્વબ્રુવાણો દિશતે સમક્ષં
યાચિષ્ણવે ભૂર્યપિ ભૂરિભોજઃ ।
પર્જન્યવત્તત્ સ્વયમીક્ષમાણો
દાશાર્હકાણામૃષભઃ સખા મે ॥ ૩૪ ॥
યાચિષ્ણવે ભૂર્યપિ ભૂરિભોજઃ ।
પર્જન્યવત્તત્ સ્વયમીક્ષમાણો
દાશાર્હકાણામૃષભઃ સખા મે ॥ ૩૪ ॥
કિઞ્ચિત્કરોત્યુર્વપિ યત્ સ્વદત્તં
સુહૃત્કૃતં ફલ્ગ્વપિ ભૂરિકારી ।
મયોપનીતં પૃથુકૈકમુષ્ટિં
પ્રત્યગ્રહીત્ પ્રીતિયુતો મહાત્મા ॥ ૩૫ ॥
સુહૃત્કૃતં ફલ્ગ્વપિ ભૂરિકારી ।
મયોપનીતં પૃથુકૈકમુષ્ટિં
પ્રત્યગ્રહીત્ પ્રીતિયુતો મહાત્મા ॥ ૩૫ ॥
તસ્યૈવ મે સૌહૃદસખ્યમૈત્રી
દાસ્યં પુનર્જન્મનિ જન્મનિ સ્યાત્ ।
મહાનુભાવેન ગુણાલયેન
વિષજ્જતસ્તત્પુરુષપ્રસઙ્ગઃ ॥ ૩૬ ॥
દાસ્યં પુનર્જન્મનિ જન્મનિ સ્યાત્ ।
મહાનુભાવેન ગુણાલયેન
વિષજ્જતસ્તત્પુરુષપ્રસઙ્ગઃ ॥ ૩૬ ॥
ભક્તાય ચિત્રા ભગવાન્ હિ સમ્પદો
રાજ્યં વિભૂતીર્ન સમર્થયત્યજઃ ।
અદીર્ઘબોધાય વિચક્ષણઃ સ્વયં
પશ્યન્ નિપાતં ધનિનાં મદોદ્ભવમ્ ॥ ૩૭ ॥
રાજ્યં વિભૂતીર્ન સમર્થયત્યજઃ ।
અદીર્ઘબોધાય વિચક્ષણઃ સ્વયં
પશ્યન્ નિપાતં ધનિનાં મદોદ્ભવમ્ ॥ ૩૭ ॥
ઇત્થં વ્યવસિતો બુદ્ધ્યા ભક્તોઽતીવ જનાર્દને ।
વિષયાન્ જાયયા ત્યક્ષ્યન્બુભુજે નાતિલમ્પટઃ ॥ ૩૮ ॥
વિષયાન્ જાયયા ત્યક્ષ્યન્બુભુજે નાતિલમ્પટઃ ॥ ૩૮ ॥
તસ્ય વૈ દેવદેવસ્ય હરેર્યજ્ઞપતેઃ પ્રભોઃ ।
બ્રાહ્મણાઃ પ્રભવો દૈવં ન તેભ્યો વિદ્યતે પરમ્ ॥ ૩૯ ॥
બ્રાહ્મણાઃ પ્રભવો દૈવં ન તેભ્યો વિદ્યતે પરમ્ ॥ ૩૯ ॥
એવં સ વિપ્રો ભગવત્સુહૃત્તદા
દૃષ્ટ્વા સ્વભૃત્યૈરજિતં પરાજિતમ્ ।
તદ્ધ્યાનવેગોદ્ગ્રથિતાત્મબન્ધન-
સ્તદ્ધામ લેભેઽચિરતઃ સતાં ગતિમ્ ॥ ૪૦ ॥
દૃષ્ટ્વા સ્વભૃત્યૈરજિતં પરાજિતમ્ ।
તદ્ધ્યાનવેગોદ્ગ્રથિતાત્મબન્ધન-
સ્તદ્ધામ લેભેઽચિરતઃ સતાં ગતિમ્ ॥ ૪૦ ॥
એતદ્ બ્રહ્મણ્યદેવસ્ય શ્રુત્વા બ્રહ્મણ્યતાં નરઃ ।
લબ્ધભાવો ભગવતિ કર્મબન્ધાદ્ વિમુચ્યતે ॥ ૪૧ ॥
લબ્ધભાવો ભગવતિ કર્મબન્ધાદ્ વિમુચ્યતે ॥ ૪૧ ॥