ശ്രീശുക ഉവാച
സ ഇത്ഥം ദ്വിജമുഖ്യേന സഹ സങ്കഥയന് ഹരിഃ ।
സര്വഭൂതമനോഽഭിജ്ഞഃ സ്മയമാന ഉവാചതമ് ॥ ൧ ॥
സ ഇത്ഥം ദ്വിജമുഖ്യേന സഹ സങ്കഥയന് ഹരിഃ ।
സര്വഭൂതമനോഽഭിജ്ഞഃ സ്മയമാന ഉവാചതമ് ॥ ൧ ॥
ബ്രഹ്മണ്യോ ബ്രാഹ്മണം കൃഷ്ണോ ഭഗവാന് പ്രഹസന് പ്രിയമ് ।
പ്രേമ്ണാ നിരീക്ഷണേനൈവ പ്രേക്ഷന് ഖലു സതാം ഗതിഃ ॥ ൨ ॥
പ്രേമ്ണാ നിരീക്ഷണേനൈവ പ്രേക്ഷന് ഖലു സതാം ഗതിഃ ॥ ൨ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
കിമുപായനമാനീതം ബ്രഹ്മന് മേ ഭവതാ ഗൃഹാത് ।
അണ്വപ്യുപാഹൃതം ഭക്തൈഃ പ്രേമ്ണാ ഭൂര്യേവ മേ ഭവേത് ।
ഭൂര്യപ്യഭക്തോപഹൃതം ന മേ തോഷായ കല്പതേ ॥ ൩ ॥
കിമുപായനമാനീതം ബ്രഹ്മന് മേ ഭവതാ ഗൃഹാത് ।
അണ്വപ്യുപാഹൃതം ഭക്തൈഃ പ്രേമ്ണാ ഭൂര്യേവ മേ ഭവേത് ।
ഭൂര്യപ്യഭക്തോപഹൃതം ന മേ തോഷായ കല്പതേ ॥ ൩ ॥
പത്രം പുഷ്പം ഫലം തോയം യോ മേ ഭക്ത്യാ പ്രയച്ഛതി ।
തദഹം ഭക്ത്യുപഹൃതമശ്നാമി പ്രയതാത്മനഃ ॥ ൪ ॥
തദഹം ഭക്ത്യുപഹൃതമശ്നാമി പ്രയതാത്മനഃ ॥ ൪ ॥
ഇത്യുക്തോഽപി ദ്വിയസ്തസ്മൈ വ്രീഡിതഃ പതയേ ശ്രിയഃ ।
പൃഥുകപ്രസൃതിം രാജന് ന പ്രായച്ഛദവാങ്മുഖഃ ॥ ൫ ॥
പൃഥുകപ്രസൃതിം രാജന് ന പ്രായച്ഛദവാങ്മുഖഃ ॥ ൫ ॥
സര്വഭൂതാത്മദൃക് സാക്ഷാത് തസ്യാഗമനകാരണമ് ।
വിജ്ഞായാചിന്തയന്നായം ശ്രീകാമോ മാഭജത്പുരാ ॥ ൬ ॥
വിജ്ഞായാചിന്തയന്നായം ശ്രീകാമോ മാഭജത്പുരാ ॥ ൬ ॥
പത്ന്യാഃ പതിവ്രതായാസ്തു സഖാ പ്രിയചികീര്ഷയാ ।
പ്രാപ്തോ മാമസ്യ ദാസ്യാമി സമ്പദോഽമര്ത്യദുര്ലഭാഃ ॥ ൭ ॥
പ്രാപ്തോ മാമസ്യ ദാസ്യാമി സമ്പദോഽമര്ത്യദുര്ലഭാഃ ॥ ൭ ॥
ഇത്ഥം വിചിന്ത്യ വസനാച്ചീരബദ്ധാന്ദ്വിജന്മനഃ ।
സ്വയം ജഹാര കിമിദമിതി പൃഥുകതണ്ഡുലാന് ॥ ൮ ॥
സ്വയം ജഹാര കിമിദമിതി പൃഥുകതണ്ഡുലാന് ॥ ൮ ॥
നന്വേതദുപനീതം മേ പരമപ്രീണനം സഖേ ।
തര്പയന്ത്യങ്ഗ മാം വിശ്വമേതേ പൃഥുകതണ്ഡുലാഃ ॥ ൯ ॥
തര്പയന്ത്യങ്ഗ മാം വിശ്വമേതേ പൃഥുകതണ്ഡുലാഃ ॥ ൯ ॥
ഇതി മുഷ്ടിം സകൃജ്ജഗ്ധ്വാ ദ്വിതീയാം ജഗ്ധുമാദദേ ।
താവച്ഛ്രീര്ജഗൃഹേ ഹസ്തം തത്പരാ പരമേഷ്ഠിനഃ ॥ ൧൦ ॥
താവച്ഛ്രീര്ജഗൃഹേ ഹസ്തം തത്പരാ പരമേഷ്ഠിനഃ ॥ ൧൦ ॥
ഏതാവതാലം വിശ്വാത്മന് സര്വസമ്പത്സമൃദ്ധയേ ।
അസ്മിന്ലോകേഽഥവാമുഷ്മിന് പുംസസ്ത്വത്തോഷകാരണമ് ॥ ൧൧ ॥
അസ്മിന്ലോകേഽഥവാമുഷ്മിന് പുംസസ്ത്വത്തോഷകാരണമ് ॥ ൧൧ ॥
ബ്രാഹ്മണസ്താം തു രജനീമുഷിത്വാച്യുതമന്ദിരേ ।
ഭുക്ത്വാ പീത്വാ സുഖം മേനേ ആത്മാനം സ്വര്ഗതം യഥാ ॥ ൧൨ ॥
ഭുക്ത്വാ പീത്വാ സുഖം മേനേ ആത്മാനം സ്വര്ഗതം യഥാ ॥ ൧൨ ॥
ശ്വോഭൂതേ വിശ്വഭാവേന സ്വസുഖേനാഭിവന്ദിതഃ ।
ജഗാമ സ്വാലയം താത പഥ്യനുവ്രജ്യ നന്ദിതഃ ॥ ൧൩ ॥
ജഗാമ സ്വാലയം താത പഥ്യനുവ്രജ്യ നന്ദിതഃ ॥ ൧൩ ॥
സ ചാലബ്ധ്വാ ധനം കൃഷ്ണാന്ന തു യാചിതവാന്സ്വയമ് ।
സ്വഗൃഹാന് വ്രീഡിതോഽഗച്ഛന്മഹദ്ദര്ശനനിര്വൃതഃ ॥ ൧൪ ॥
സ്വഗൃഹാന് വ്രീഡിതോഽഗച്ഛന്മഹദ്ദര്ശനനിര്വൃതഃ ॥ ൧൪ ॥
അഹോ ബ്രഹ്മണ്യദേവസ്യ ദൃഷ്ടാ ബ്രഹ്മണ്യതാ മയാ ।
യദ് ദരിദ്രതമോ ലക്ഷ്മീമാശ്ലിഷ്ടോ ബിഭ്രതോരസി ॥ ൧൫ ॥
യദ് ദരിദ്രതമോ ലക്ഷ്മീമാശ്ലിഷ്ടോ ബിഭ്രതോരസി ॥ ൧൫ ॥
ക്വാഹം ദരിദ്രഃ പാപീയാന് ക്വ കൃഷ്ണഃ ശ്രീനികേതനഃ ।
ബ്രഹ്മബന്ധുരിതി സ്മാഹം ബാഹുഭ്യാം പരിരമ്ഭിതഃ ॥ ൧൬ ॥
ബ്രഹ്മബന്ധുരിതി സ്മാഹം ബാഹുഭ്യാം പരിരമ്ഭിതഃ ॥ ൧൬ ॥
നിവാസിതഃ പ്രിയാജുഷ്ടേ പര്യങ്കേ ഭ്രാതരോ യഥാ ।
മഹിഷ്യാ വീജിതഃ ശ്രാന്തോ ബാലവ്യജനഹസ്തയാ ॥ ൧൭ ॥
മഹിഷ്യാ വീജിതഃ ശ്രാന്തോ ബാലവ്യജനഹസ്തയാ ॥ ൧൭ ॥
ശുശ്രൂഷയാ പരമയാ പാദസംവാഹനാദിഭിഃ ।
പൂജിതോ ദേവദേവേന വിപ്രദേവേന ദേവവത് ॥ ൧൮ ॥
പൂജിതോ ദേവദേവേന വിപ്രദേവേന ദേവവത് ॥ ൧൮ ॥
സ്വര്ഗാപവര്ഗയോഃ പുംസാം രസായാം ഭുവി സമ്പദാമ് ।
സര്വാസാമപി സിദ്ധീനാം മൂലം തച്ചരണാര്ചനമ് ॥ ൧൯ ॥
സര്വാസാമപി സിദ്ധീനാം മൂലം തച്ചരണാര്ചനമ് ॥ ൧൯ ॥
അധനോഽയം ധനം പ്രാപ്യ മാദ്യന്നുച്ചൈര്ന മാം സ്മരേത് ।
ഇതി കാരുണികോ നൂനം ധനം മേഽഭൂരി നാദദാത് ॥ ൨൦ ॥
ഇതി കാരുണികോ നൂനം ധനം മേഽഭൂരി നാദദാത് ॥ ൨൦ ॥
ഇതി തച്ചിന്തയന്നന്തഃ പ്രാപ്തോ നിജഗൃഹാന്തികമ് ।
സൂര്യാനലേന്ദുസങ്കാശൈര്വിമാനൈഃ സര്വതോ വൃതമ് ॥ ൨൧ ॥
സൂര്യാനലേന്ദുസങ്കാശൈര്വിമാനൈഃ സര്വതോ വൃതമ് ॥ ൨൧ ॥
വിചിത്രോപവനോദ്യാനൈഃ കൂജദ്ദ്വിജകുലാകുലൈഃ ।
പ്രോത്ഫുല്ലകമുദാമ്ഭോജകഹ്ലാരോത്പലവാരിഭിഃ ॥ ൨൨ ॥
പ്രോത്ഫുല്ലകമുദാമ്ഭോജകഹ്ലാരോത്പലവാരിഭിഃ ॥ ൨൨ ॥
ജുഷ്ടം സ്വലങ്കൃതൈഃ പുമ്ഭിഃ സ്ത്രീഭിശ്ച ഹരിണാക്ഷിഭിഃ ।
കിമിദം കസ്യ വാ സ്ഥാനം കഥം തദിദമിത്യഭൂത് ॥ ൨൩ ॥
കിമിദം കസ്യ വാ സ്ഥാനം കഥം തദിദമിത്യഭൂത് ॥ ൨൩ ॥
ഏവം മീമാംസമാനം തം നരാ നാര്യോഽമരപ്രഭാഃ ।
പ്രത്യഗൃഹ്ണന് മഹാഭാഗം ഗീതവാദ്യേന ഭൂയസാ ॥ ൨൪ ॥
പ്രത്യഗൃഹ്ണന് മഹാഭാഗം ഗീതവാദ്യേന ഭൂയസാ ॥ ൨൪ ॥
പതിമാഗതമാകര്ണ്യ പത്ന്യുദ്ധര്ഷാതിസമ്ഭ്രമാ ।
നിശ്ചക്രാമ ഗൃഹാത്തൂര്ണം രൂപിണീ ശ്രീരിവാലയാത് ॥ ൨൫ ॥
നിശ്ചക്രാമ ഗൃഹാത്തൂര്ണം രൂപിണീ ശ്രീരിവാലയാത് ॥ ൨൫ ॥
പതിവ്രതാ പതിം ദൃഷ്ട്വാ പ്രേമോത്കണ്ഠാശ്രുലോചനാ ।
മീലിതാക്ഷ്യനമദ്ബുദ്ധ്യാ മനസാ പരിഷസ്വജേ ॥ ൨൬ ॥
മീലിതാക്ഷ്യനമദ്ബുദ്ധ്യാ മനസാ പരിഷസ്വജേ ॥ ൨൬ ॥
പത്നീം വീക്ഷ്യ വിസ്ഫുരന്തീം ദേവീം വൈമാനികീമിവ ।
ദാസീനാം നിഷ്കകണ്ഠീനാം മധ്യേ ഭാന്തീം സ വിസ്മിതഃ ॥ ൨൭ ॥
ദാസീനാം നിഷ്കകണ്ഠീനാം മധ്യേ ഭാന്തീം സ വിസ്മിതഃ ॥ ൨൭ ॥
പ്രീതഃ സ്വയം തയാ യുക്തഃ പ്രവിഷ്ടോ നിജമന്ദിരമ് ।
മണിസ്തമ്ഭശതോപേതം മഹേന്ദ്രഭവനം യഥാ ॥ ൨൮ ॥
മണിസ്തമ്ഭശതോപേതം മഹേന്ദ്രഭവനം യഥാ ॥ ൨൮ ॥
പയഃഫേനനിഭാഃ ശയ്യാ ദാന്താ രുക്മപരിച്ഛദാഃ ।
പര്യങ്കാ ഹേമദണ്ഡാനി ചാമരവ്യജനാനി ച ॥ ൨൯ ॥
പര്യങ്കാ ഹേമദണ്ഡാനി ചാമരവ്യജനാനി ച ॥ ൨൯ ॥
ആസനാനി ച ഹൈമാനി മൃദൂപസ്തരണാനി ച ।
മുക്താദാമവിലമ്ബീനി വിതാനാനി ദ്യുമന്തി ച ॥ ൩൦ ॥
മുക്താദാമവിലമ്ബീനി വിതാനാനി ദ്യുമന്തി ച ॥ ൩൦ ॥
സ്വച്ഛസ്ഫടികകുഡ്യേഷു മഹാമാരകതേഷു ച ।
രത്നദീപാന് ഭ്രാജമാനാന് ലലനാരത്നസംയുതാഃ ॥ ൩൧ ॥
രത്നദീപാന് ഭ്രാജമാനാന് ലലനാരത്നസംയുതാഃ ॥ ൩൧ ॥
വിലോക്യ ബ്രാഹ്മണസ്തത്ര സമൃദ്ധീഃ സര്വസമ്പദാമ് ।
തര്കയാമാസ നിര്വ്യഗ്രഃ സ്വസമൃദ്ധിമഹൈതുകീമ് ॥ ൩൨ ॥
തര്കയാമാസ നിര്വ്യഗ്രഃ സ്വസമൃദ്ധിമഹൈതുകീമ് ॥ ൩൨ ॥
നൂനം ബതൈതന്മമ ദുര്ഭഗസ്യ
ശശ്വദ്ദരിദ്രസ്യ സമൃദ്ധിഹേതുഃ ।
മഹാവിഭൂതേരവലോകതോഽന്യോ
നൈവോപപദ്യേത യദൂത്തമസ്യ ॥ ൩൩ ॥
ശശ്വദ്ദരിദ്രസ്യ സമൃദ്ധിഹേതുഃ ।
മഹാവിഭൂതേരവലോകതോഽന്യോ
നൈവോപപദ്യേത യദൂത്തമസ്യ ॥ ൩൩ ॥
നന്വബ്രുവാണോ ദിശതേ സമക്ഷം
യാചിഷ്ണവേ ഭൂര്യപി ഭൂരിഭോജഃ ।
പര്ജന്യവത്തത് സ്വയമീക്ഷമാണോ
ദാശാര്ഹകാണാമൃഷഭഃ സഖാ മേ ॥ ൩൪ ॥
യാചിഷ്ണവേ ഭൂര്യപി ഭൂരിഭോജഃ ।
പര്ജന്യവത്തത് സ്വയമീക്ഷമാണോ
ദാശാര്ഹകാണാമൃഷഭഃ സഖാ മേ ॥ ൩൪ ॥
കിഞ്ചിത്കരോത്യുര്വപി യത് സ്വദത്തം
സുഹൃത്കൃതം ഫല്ഗ്വപി ഭൂരികാരീ ।
മയോപനീതം പൃഥുകൈകമുഷ്ടിം
പ്രത്യഗ്രഹീത് പ്രീതിയുതോ മഹാത്മാ ॥ ൩൫ ॥
സുഹൃത്കൃതം ഫല്ഗ്വപി ഭൂരികാരീ ।
മയോപനീതം പൃഥുകൈകമുഷ്ടിം
പ്രത്യഗ്രഹീത് പ്രീതിയുതോ മഹാത്മാ ॥ ൩൫ ॥
തസ്യൈവ മേ സൌഹൃദസഖ്യമൈത്രീ
ദാസ്യം പുനര്ജന്മനി ജന്മനി സ്യാത് ।
മഹാനുഭാവേന ഗുണാലയേന
വിഷജ്ജതസ്തത്പുരുഷപ്രസങ്ഗഃ ॥ ൩൬ ॥
ദാസ്യം പുനര്ജന്മനി ജന്മനി സ്യാത് ।
മഹാനുഭാവേന ഗുണാലയേന
വിഷജ്ജതസ്തത്പുരുഷപ്രസങ്ഗഃ ॥ ൩൬ ॥
ഭക്തായ ചിത്രാ ഭഗവാന് ഹി സമ്പദോ
രാജ്യം വിഭൂതീര്ന സമര്ഥയത്യജഃ ।
അദീര്ഘബോധായ വിചക്ഷണഃ സ്വയം
പശ്യന് നിപാതം ധനിനാം മദോദ്ഭവമ് ॥ ൩൭ ॥
രാജ്യം വിഭൂതീര്ന സമര്ഥയത്യജഃ ।
അദീര്ഘബോധായ വിചക്ഷണഃ സ്വയം
പശ്യന് നിപാതം ധനിനാം മദോദ്ഭവമ് ॥ ൩൭ ॥
ഇത്ഥം വ്യവസിതോ ബുദ്ധ്യാ ഭക്തോഽതീവ ജനാര്ദനേ ।
വിഷയാന് ജായയാ ത്യക്ഷ്യന്ബുഭുജേ നാതിലമ്പടഃ ॥ ൩൮ ॥
വിഷയാന് ജായയാ ത്യക്ഷ്യന്ബുഭുജേ നാതിലമ്പടഃ ॥ ൩൮ ॥
തസ്യ വൈ ദേവദേവസ്യ ഹരേര്യജ്ഞപതേഃ പ്രഭോഃ ।
ബ്രാഹ്മണാഃ പ്രഭവോ ദൈവം ന തേഭ്യോ വിദ്യതേ പരമ് ॥ ൩൯ ॥
ബ്രാഹ്മണാഃ പ്രഭവോ ദൈവം ന തേഭ്യോ വിദ്യതേ പരമ് ॥ ൩൯ ॥
ഏവം സ വിപ്രോ ഭഗവത്സുഹൃത്തദാ
ദൃഷ്ട്വാ സ്വഭൃത്യൈരജിതം പരാജിതമ് ।
തദ്ധ്യാനവേഗോദ്ഗ്രഥിതാത്മബന്ധന-
സ്തദ്ധാമ ലേഭേഽചിരതഃ സതാം ഗതിമ് ॥ ൪൦ ॥
ദൃഷ്ട്വാ സ്വഭൃത്യൈരജിതം പരാജിതമ് ।
തദ്ധ്യാനവേഗോദ്ഗ്രഥിതാത്മബന്ധന-
സ്തദ്ധാമ ലേഭേഽചിരതഃ സതാം ഗതിമ് ॥ ൪൦ ॥
ഏതദ് ബ്രഹ്മണ്യദേവസ്യ ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മണ്യതാം നരഃ ।
ലബ്ധഭാവോ ഭഗവതി കര്മബന്ധാദ് വിമുച്യതേ ॥ ൪൧ ॥
ലബ്ധഭാവോ ഭഗവതി കര്മബന്ധാദ് വിമുച്യതേ ॥ ൪൧ ॥