শ্ৰীভগৱানুৱাচ
যো ৱিদ্যাশ্ৰুতসম্পন্নঃ আত্মৱান্ নানুমানিকঃ ।
মাযামাত্ৰমিদং জ্ঞাত্ৱা জ্ঞানং চ মযি সন্ন্যসেত্ ॥ ১ ॥
যো ৱিদ্যাশ্ৰুতসম্পন্নঃ আত্মৱান্ নানুমানিকঃ ।
মাযামাত্ৰমিদং জ্ঞাত্ৱা জ্ঞানং চ মযি সন্ন্যসেত্ ॥ ১ ॥
জ্ঞানিনস্ত্ৱহমেৱেষ্টঃ স্ৱাৰ্থো হেতুশ্চ সম্মতঃ ।
স্ৱৰ্গশ্চৈৱাপৱৰ্গশ্চ নান্যোঽৰ্থো মদৃতে প্ৰিযঃ ॥ ২ ॥
স্ৱৰ্গশ্চৈৱাপৱৰ্গশ্চ নান্যোঽৰ্থো মদৃতে প্ৰিযঃ ॥ ২ ॥
জ্ঞানৱিজ্ঞানসংসিদ্ধাঃ পদং শ্ৰেষ্ঠং ৱিদুৰ্মম ।
জ্ঞানী প্ৰিযতমোঽতো মে জ্ঞানেনাসৌ বিভৰ্তি মাম্ ॥ ৩ ॥
জ্ঞানী প্ৰিযতমোঽতো মে জ্ঞানেনাসৌ বিভৰ্তি মাম্ ॥ ৩ ॥
তপস্তীৰ্থং জপো দানং পৱিত্ৰাণীতৰাণি চ ।
নালং কুৰ্ৱন্তি তাং সিদ্ধিং যা জ্ঞানকলযা কৃতা ॥ ৪ ॥
নালং কুৰ্ৱন্তি তাং সিদ্ধিং যা জ্ঞানকলযা কৃতা ॥ ৪ ॥
তস্মাজ্জ্ঞানেন সহিতং জ্ঞাত্ৱা স্ৱাত্মানমুদ্ধৱ ।
জ্ঞানৱিজ্ঞানসম্পন্নো ভজ মাং ভক্তিভাৱতঃ ॥ ৫ ॥
জ্ঞানৱিজ্ঞানসম্পন্নো ভজ মাং ভক্তিভাৱতঃ ॥ ৫ ॥
জ্ঞানৱিজ্ঞানযজ্ঞেন মামিষ্ট্ৱাত্মানমাত্মনি ।
সৰ্ৱযজ্ঞপতিং মাং ৱৈ সংসিদ্ধিং মুনযোঽগমন্ ॥ ৬ ॥
সৰ্ৱযজ্ঞপতিং মাং ৱৈ সংসিদ্ধিং মুনযোঽগমন্ ॥ ৬ ॥
ত্ৱয্যুদ্ধৱাশ্ৰযতি যস্ত্ৰিৱিধো ৱিকাৰো
মাযান্তৰাপততি নাদ্যপৱৰ্গযোৰ্যত্ ।
জন্মাদযোঽস্য যদমী তৱ তস্য কিং স্যু-
ৰাদ্যন্তযোৰ্যদসতোঽস্তি তদেৱ মধ্যে ॥ ৭ ॥
মাযান্তৰাপততি নাদ্যপৱৰ্গযোৰ্যত্ ।
জন্মাদযোঽস্য যদমী তৱ তস্য কিং স্যু-
ৰাদ্যন্তযোৰ্যদসতোঽস্তি তদেৱ মধ্যে ॥ ৭ ॥
শ্ৰীউদ্ধৱ উৱাচ
জ্ঞানং ৱিশুদ্ধং ৱিপুলং যথৈত-
দ্ৱৈৰাগ্যৱিজ্ঞানযুতং পুৰাণম্ ।
আখ্যাহি ৱিশ্ৱেশ্ৱৰ ৱিশ্ৱমূৰ্তে
ত্ৱদ্ভক্তিযোগং চ মহদ্ৱিমৃগ্যম্ ॥ ৮ ॥
জ্ঞানং ৱিশুদ্ধং ৱিপুলং যথৈত-
দ্ৱৈৰাগ্যৱিজ্ঞানযুতং পুৰাণম্ ।
আখ্যাহি ৱিশ্ৱেশ্ৱৰ ৱিশ্ৱমূৰ্তে
ত্ৱদ্ভক্তিযোগং চ মহদ্ৱিমৃগ্যম্ ॥ ৮ ॥
তাপত্ৰযেণাভিহতস্য ঘোৰে
সন্তপ্যমানস্য ভৱাধ্ৱনীশ ।
পশ্যামি নান্যচ্ছৰণং তৱাঙ্ঘ্ৰি-
দ্ৱন্দ্ৱাতপত্ৰাদমৃতাভিৱৰ্ষাত্ ॥ ৯ ॥
সন্তপ্যমানস্য ভৱাধ্ৱনীশ ।
পশ্যামি নান্যচ্ছৰণং তৱাঙ্ঘ্ৰি-
দ্ৱন্দ্ৱাতপত্ৰাদমৃতাভিৱৰ্ষাত্ ॥ ৯ ॥
দষ্টং জনং সম্পতিতং বিলেঽস্মিন্
কালাহিনা ক্ষুদ্ৰসুখোৰুতৰ্ষম্ ।
সমুদ্ধৰৈনং কৃপযাপৱৰ্গ্যৈ-
ৰ্ৱচোভিৰাসিঞ্চ মহানুভাৱ ॥ ১০ ॥
কালাহিনা ক্ষুদ্ৰসুখোৰুতৰ্ষম্ ।
সমুদ্ধৰৈনং কৃপযাপৱৰ্গ্যৈ-
ৰ্ৱচোভিৰাসিঞ্চ মহানুভাৱ ॥ ১০ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
ইত্থমেতত্ পুৰা ৰাজা ভীষ্মং ধৰ্মভৃতাং ৱৰম্ ।
অজাতশত্ৰুঃ পপ্ৰচ্ছ সৰ্ৱেষাং নোঽনুশৃণ্ৱতাম্ ॥ ১১ ॥
ইত্থমেতত্ পুৰা ৰাজা ভীষ্মং ধৰ্মভৃতাং ৱৰম্ ।
অজাতশত্ৰুঃ পপ্ৰচ্ছ সৰ্ৱেষাং নোঽনুশৃণ্ৱতাম্ ॥ ১১ ॥
নিৱৃত্তে ভাৰতে যুদ্ধে সুহৃন্নিধনৱিহ্ৱলঃ ।
শ্ৰুত্ৱা ধৰ্মান্ বহূন্ পশ্চান্মোক্ষধৰ্মানপৃচ্ছত ॥ ১২ ॥
শ্ৰুত্ৱা ধৰ্মান্ বহূন্ পশ্চান্মোক্ষধৰ্মানপৃচ্ছত ॥ ১২ ॥
তানহং তেঽভিধাস্যামি দেৱৱ্ৰতমুখাচ্ছ্ৰুতান্ ।
জ্ঞানৱৈৰাগ্যৱিজ্ঞানশ্ৰদ্ধাভক্ত্যুপবৃংহিতান্ ॥ ১৩ ॥
জ্ঞানৱৈৰাগ্যৱিজ্ঞানশ্ৰদ্ধাভক্ত্যুপবৃংহিতান্ ॥ ১৩ ॥
নৱৈকাদশ পঞ্চ ত্ৰীন্ ভাৱান্ ভূতেষু যেন ৱৈ ।
ঈক্ষেতাথৈকমপ্যেষু তজ্জ্ঞানং মম নিশ্চিতম্ ॥ ১৪ ॥
ঈক্ষেতাথৈকমপ্যেষু তজ্জ্ঞানং মম নিশ্চিতম্ ॥ ১৪ ॥
এতদেৱ হি ৱিজ্ঞানং ন তথৈকেন যেন যত্ ।
স্থিত্যুত্পত্ত্যপ্যযান্ পশ্যেদ্ ভাৱানাং ত্ৰিগুণাত্মনাম্ ॥ ১৫ ॥
স্থিত্যুত্পত্ত্যপ্যযান্ পশ্যেদ্ ভাৱানাং ত্ৰিগুণাত্মনাম্ ॥ ১৫ ॥
আদাৱন্তে চ মধ্যে চ সৃজ্যাত্ সৃজ্যং যদন্ৱিযাত্ ।
পুনস্তত্প্ৰতিসঙ্ক্ৰামে যচ্ছিষ্যেত তদেৱ সত্ ॥ ১৬ ॥
পুনস্তত্প্ৰতিসঙ্ক্ৰামে যচ্ছিষ্যেত তদেৱ সত্ ॥ ১৬ ॥
শ্ৰুতিঃ প্ৰত্যক্ষমৈতিহ্যমনুমানং চতুষ্টযম্ ।
প্ৰমাণেষ্ৱনৱস্থানাদ্ ৱিকল্পাত্ স ৱিৰজ্যতে ॥ ১৭ ॥
প্ৰমাণেষ্ৱনৱস্থানাদ্ ৱিকল্পাত্ স ৱিৰজ্যতে ॥ ১৭ ॥
কৰ্মণাং পৰিণামিত্ৱাদাৱিৰিঞ্চ্যাদমঙ্গলম্ ।
ৱিপশ্চিন্নশ্ৱৰং পশ্যেদদৃষ্টমপি দৃষ্টৱত্ ॥ ১৮ ॥
ৱিপশ্চিন্নশ্ৱৰং পশ্যেদদৃষ্টমপি দৃষ্টৱত্ ॥ ১৮ ॥
ভক্তিযোগঃ পুৰৈৱোক্তঃ প্ৰীযমাণায তেঽনঘ ।
পুনশ্চ কথযিষ্যামি মদ্ভক্তেঃ কাৰণং পৰং ॥ ১৯ ॥
পুনশ্চ কথযিষ্যামি মদ্ভক্তেঃ কাৰণং পৰং ॥ ১৯ ॥
শ্ৰদ্ধামৃতকথাযাং মে শশ্ৱন্মদনুকীৰ্তনম্ ।
পৰিনিষ্ঠা চ পূজাযাং স্তুতিভিঃ স্তৱনং মম ॥ ২০ ॥
পৰিনিষ্ঠা চ পূজাযাং স্তুতিভিঃ স্তৱনং মম ॥ ২০ ॥
আদৰঃ পৰিচৰ্যাযাং সৰ্ৱাঙ্গৈৰভিৱন্দনম্ ।
মদ্ভক্তপূজাভ্যধিকা সৰ্ৱভূতেষু মন্মতিঃ ॥ ২১ ॥
মদ্ভক্তপূজাভ্যধিকা সৰ্ৱভূতেষু মন্মতিঃ ॥ ২১ ॥
মদৰ্থেষ্ৱঙ্গচেষ্টা চ ৱচসা মদ্গুণেৰণম্ ।
ময্যৰ্পণং চ মনসঃ সৰ্ৱকামৱিৱৰ্জনম্ ॥ ২২ ॥
ময্যৰ্পণং চ মনসঃ সৰ্ৱকামৱিৱৰ্জনম্ ॥ ২২ ॥
মদৰ্থেঽৰ্থপৰিত্যাগো ভোগস্য চ সুখস্য চ ।
ইষ্টং দত্তং হুতং জপ্তং মদৰ্থং যদ্ ৱ্ৰতং তপঃ ॥ ২৩ ॥
ইষ্টং দত্তং হুতং জপ্তং মদৰ্থং যদ্ ৱ্ৰতং তপঃ ॥ ২৩ ॥
এৱং ধৰ্মৈৰ্মনুষ্যাণামুদ্ধৱাত্মনিৱেদিনাম্ ।
মযি সঞ্জাযতে ভক্তিঃ কোঽন্যোঽৰ্থোঽস্যাৱশিষ্যতে ॥ ২৪ ॥
মযি সঞ্জাযতে ভক্তিঃ কোঽন্যোঽৰ্থোঽস্যাৱশিষ্যতে ॥ ২৪ ॥
যদাত্মন্যৰ্পিতং চিত্তং শান্তং সত্ত্ৱোপবৃংহিতম্ ।
ধৰ্মং জ্ঞানং সৱৈৰাগ্যমৈশ্ৱৰ্যং চাভিপদ্যতে ॥ ২৫ ॥
ধৰ্মং জ্ঞানং সৱৈৰাগ্যমৈশ্ৱৰ্যং চাভিপদ্যতে ॥ ২৫ ॥
যদৰ্পিতং তদ্ ৱিকল্পে ইন্দ্ৰিযৈঃ পৰিধাৱতি ।
ৰজস্ৱলং চাসন্নিষ্ঠং চিত্তং ৱিদ্ধি ৱিপৰ্যযম্ ॥ ২৬ ॥
ৰজস্ৱলং চাসন্নিষ্ঠং চিত্তং ৱিদ্ধি ৱিপৰ্যযম্ ॥ ২৬ ॥
ধৰ্মো মদ্ভক্তিকৃত্ প্ৰোক্তো জ্ঞানং চৈকাত্ম্যদৰ্শনম্ ।
গুণেষ্ৱসঙ্গো ৱৈৰাগ্যমৈশ্ৱৰ্যং চাণিমাদযঃ ॥ ২৭ ॥
গুণেষ্ৱসঙ্গো ৱৈৰাগ্যমৈশ্ৱৰ্যং চাণিমাদযঃ ॥ ২৭ ॥
শ্ৰীউদ্ধৱ উৱাচ
যমঃ কতিৱিধঃ প্ৰোক্তো নিযমো ৱাৰিকৰ্ষণ ।
কঃ শমঃ কো দমঃ কৃষ্ণ কা তিতিক্ষা ধৃতিঃ প্ৰভো ॥ ২৮ ॥
যমঃ কতিৱিধঃ প্ৰোক্তো নিযমো ৱাৰিকৰ্ষণ ।
কঃ শমঃ কো দমঃ কৃষ্ণ কা তিতিক্ষা ধৃতিঃ প্ৰভো ॥ ২৮ ॥
কিং দানং কিং তপঃ শৌৰ্যং কিম্ সত্যমৃতমুচ্যতে ।
কস্ত্যাগঃ কিং ধনং চেষ্টং কো যজ্ঞঃ কা চ দক্ষিণা ॥ ২৯ ॥
কস্ত্যাগঃ কিং ধনং চেষ্টং কো যজ্ঞঃ কা চ দক্ষিণা ॥ ২৯ ॥
পুংসঃ কিং স্ৱিদ্ বলং শ্ৰীমন্ ভগো লাভশ্চ কেশৱ ।
কা ৱিদ্যা হ্ৰীঃ পৰা কা শ্ৰীঃ কিং সুখং দুঃখমেৱ চ ॥ ৩০ ॥
কা ৱিদ্যা হ্ৰীঃ পৰা কা শ্ৰীঃ কিং সুখং দুঃখমেৱ চ ॥ ৩০ ॥
কঃ পণ্ডিতঃ কশ্চ মূৰ্খঃ কঃ পন্থা উত্পথশ্চ কঃ ।
কঃ স্ৱৰ্গো নৰকঃ কঃ স্ৱিত্ কো বন্ধুৰুত কিং গৃহম্ ॥ ৩১ ॥
কঃ স্ৱৰ্গো নৰকঃ কঃ স্ৱিত্ কো বন্ধুৰুত কিং গৃহম্ ॥ ৩১ ॥
ক আঢ্যঃ কো দৰিদ্ৰো ৱা কৃপণঃ কঃ ক ঈশ্ৱৰঃ ।
এতান্ প্ৰশ্নান্ মম ব্ৰূহি ৱিপৰীতাংশ্চ সত্পতে ॥ ৩২ ॥
এতান্ প্ৰশ্নান্ মম ব্ৰূহি ৱিপৰীতাংশ্চ সত্পতে ॥ ৩২ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
অহিংসা সত্যমস্তেযমসঙ্গো হ্ৰীৰসঞ্চযঃ ।
আস্তিক্যং ব্ৰহ্মচৰ্যং চ মৌনং স্থৈৰ্যং ক্ষমাভযম্ ॥ ৩৩ ॥
অহিংসা সত্যমস্তেযমসঙ্গো হ্ৰীৰসঞ্চযঃ ।
আস্তিক্যং ব্ৰহ্মচৰ্যং চ মৌনং স্থৈৰ্যং ক্ষমাভযম্ ॥ ৩৩ ॥
শৌচং জপস্তপো হোমঃ শ্ৰদ্ধাতিথ্যং মদৰ্চনম্ ।
তীৰ্থাটনং পৰাৰ্থেহা তুষ্টিৰাচাৰ্যসেৱনম্ ॥ ৩৪ ॥
তীৰ্থাটনং পৰাৰ্থেহা তুষ্টিৰাচাৰ্যসেৱনম্ ॥ ৩৪ ॥
এতে যমাঃ সনিযমা উভযোৰ্দ্ৱাদশ স্মৃতাঃ ।
পুংসামুপাসিতাস্তাত যথাকামং দুহন্তি হি ॥ ৩৫ ॥
পুংসামুপাসিতাস্তাত যথাকামং দুহন্তি হি ॥ ৩৫ ॥
শমো মন্নিষ্ঠতা বুদ্ধেৰ্দম ইন্দ্ৰিযসংযমঃ ।
তিতিক্ষা দুঃখসম্মৰ্ষো জিহ্ৱোপস্থজযো ধৃতিঃ ॥ ৩৬ ॥
তিতিক্ষা দুঃখসম্মৰ্ষো জিহ্ৱোপস্থজযো ধৃতিঃ ॥ ৩৬ ॥
দণ্ডন্যাসঃ পৰং দানং কামত্যাগস্তপঃ স্মৃতম্ ।
স্ৱভাৱৱিজযঃ শৌৰ্যং সত্যং চ সমদৰ্শনম্ ॥ ৩৭ ॥
স্ৱভাৱৱিজযঃ শৌৰ্যং সত্যং চ সমদৰ্শনম্ ॥ ৩৭ ॥
অন্যচ্চ সুনৃতা ৱাণী কৱিভিঃ পৰিকীৰ্তিতা ।
কৰ্মস্ৱসঙ্গমঃ শৌচং ত্যাগঃ সন্ন্যাস উচ্যতে ॥ ৩৮ ॥
কৰ্মস্ৱসঙ্গমঃ শৌচং ত্যাগঃ সন্ন্যাস উচ্যতে ॥ ৩৮ ॥
ধৰ্ম ইষ্টং ধনং নৃণাং যজ্ঞোঽহং ভগৱত্তমঃ ।
দক্ষিণা জ্ঞানসন্দেশঃ প্ৰাণাযামঃ পৰং বলম্ ॥ ৩৯ ॥
দক্ষিণা জ্ঞানসন্দেশঃ প্ৰাণাযামঃ পৰং বলম্ ॥ ৩৯ ॥