శ్రీభగవానువాచ
యో విద్యాశ్రుతసమ్పన్నః ఆత్మవాన్ నానుమానికః ।
మాయామాత్రమిదం జ్ఞాత్వా జ్ఞానం చ మయి సన్న్యసేత్ ॥ ౧ ॥
యో విద్యాశ్రుతసమ్పన్నః ఆత్మవాన్ నానుమానికః ।
మాయామాత్రమిదం జ్ఞాత్వా జ్ఞానం చ మయి సన్న్యసేత్ ॥ ౧ ॥
జ్ఞానినస్త్వహమేవేష్టః స్వార్థో హేతుశ్చ సమ్మతః ।
స్వర్గశ్చైవాపవర్గశ్చ నాన్యోఽర్థో మదృతే ప్రియః ॥ ౨ ॥
స్వర్గశ్చైవాపవర్గశ్చ నాన్యోఽర్థో మదృతే ప్రియః ॥ ౨ ॥
జ్ఞానవిజ్ఞానసంసిద్ధాః పదం శ్రేష్ఠం విదుర్మమ ।
జ్ఞానీ ప్రియతమోఽతో మే జ్ఞానేనాసౌ బిభర్తి మామ్ ॥ ౩ ॥
జ్ఞానీ ప్రియతమోఽతో మే జ్ఞానేనాసౌ బిభర్తి మామ్ ॥ ౩ ॥
తపస్తీర్థం జపో దానం పవిత్రాణీతరాణి చ ।
నాలం కుర్వన్తి తాం సిద్ధిం యా జ్ఞానకలయా కృతా ॥ ౪ ॥
నాలం కుర్వన్తి తాం సిద్ధిం యా జ్ఞానకలయా కృతా ॥ ౪ ॥
తస్మాజ్జ్ఞానేన సహితం జ్ఞాత్వా స్వాత్మానముద్ధవ ।
జ్ఞానవిజ్ఞానసమ్పన్నో భజ మాం భక్తిభావతః ॥ ౫ ॥
జ్ఞానవిజ్ఞానసమ్పన్నో భజ మాం భక్తిభావతః ॥ ౫ ॥
జ్ఞానవిజ్ఞానయజ్ఞేన మామిష్ట్వాత్మానమాత్మని ।
సర్వయజ్ఞపతిం మాం వై సంసిద్ధిం మునయోఽగమన్ ॥ ౬ ॥
సర్వయజ్ఞపతిం మాం వై సంసిద్ధిం మునయోఽగమన్ ॥ ౬ ॥
త్వయ్యుద్ధవాశ్రయతి యస్త్రివిధో వికారో
మాయాన్తరాపతతి నాద్యపవర్గయోర్యత్ ।
జన్మాదయోఽస్య యదమీ తవ తస్య కిం స్యు-
రాద్యన్తయోర్యదసతోఽస్తి తదేవ మధ్యే ॥ ౭ ॥
మాయాన్తరాపతతి నాద్యపవర్గయోర్యత్ ।
జన్మాదయోఽస్య యదమీ తవ తస్య కిం స్యు-
రాద్యన్తయోర్యదసతోఽస్తి తదేవ మధ్యే ॥ ౭ ॥
శ్రీఉద్ధవ ఉవాచ
జ్ఞానం విశుద్ధం విపులం యథైత-
ద్వైరాగ్యవిజ్ఞానయుతం పురాణమ్ ।
ఆఖ్యాహి విశ్వేశ్వర విశ్వమూర్తే
త్వద్భక్తియోగం చ మహద్విమృగ్యమ్ ॥ ౮ ॥
జ్ఞానం విశుద్ధం విపులం యథైత-
ద్వైరాగ్యవిజ్ఞానయుతం పురాణమ్ ।
ఆఖ్యాహి విశ్వేశ్వర విశ్వమూర్తే
త్వద్భక్తియోగం చ మహద్విమృగ్యమ్ ॥ ౮ ॥
తాపత్రయేణాభిహతస్య ఘోరే
సన్తప్యమానస్య భవాధ్వనీశ ।
పశ్యామి నాన్యచ్ఛరణం తవాఙ్ఘ్రి-
ద్వన్ద్వాతపత్రాదమృతాభివర్షాత్ ॥ ౯ ॥
సన్తప్యమానస్య భవాధ్వనీశ ।
పశ్యామి నాన్యచ్ఛరణం తవాఙ్ఘ్రి-
ద్వన్ద్వాతపత్రాదమృతాభివర్షాత్ ॥ ౯ ॥
దష్టం జనం సమ్పతితం బిలేఽస్మిన్
కాలాహినా క్షుద్రసుఖోరుతర్షమ్ ।
సముద్ధరైనం కృపయాపవర్గ్యై-
ర్వచోభిరాసిఞ్చ మహానుభావ ॥ ౧౦ ॥
కాలాహినా క్షుద్రసుఖోరుతర్షమ్ ।
సముద్ధరైనం కృపయాపవర్గ్యై-
ర్వచోభిరాసిఞ్చ మహానుభావ ॥ ౧౦ ॥
శ్రీభగవానువాచ
ఇత్థమేతత్ పురా రాజా భీష్మం ధర్మభృతాం వరమ్ ।
అజాతశత్రుః పప్రచ్ఛ సర్వేషాం నోఽనుశృణ్వతామ్ ॥ ౧౧ ॥
ఇత్థమేతత్ పురా రాజా భీష్మం ధర్మభృతాం వరమ్ ।
అజాతశత్రుః పప్రచ్ఛ సర్వేషాం నోఽనుశృణ్వతామ్ ॥ ౧౧ ॥
నివృత్తే భారతే యుద్ధే సుహృన్నిధనవిహ్వలః ।
శ్రుత్వా ధర్మాన్ బహూన్ పశ్చాన్మోక్షధర్మానపృచ్ఛత ॥ ౧౨ ॥
శ్రుత్వా ధర్మాన్ బహూన్ పశ్చాన్మోక్షధర్మానపృచ్ఛత ॥ ౧౨ ॥
తానహం తేఽభిధాస్యామి దేవవ్రతముఖాచ్ఛ్రుతాన్ ।
జ్ఞానవైరాగ్యవిజ్ఞానశ్రద్ధాభక్త్యుపబృంహితాన్ ॥ ౧౩ ॥
జ్ఞానవైరాగ్యవిజ్ఞానశ్రద్ధాభక్త్యుపబృంహితాన్ ॥ ౧౩ ॥
నవైకాదశ పఞ్చ త్రీన్ భావాన్ భూతేషు యేన వై ।
ఈక్షేతాథైకమప్యేషు తజ్జ్ఞానం మమ నిశ్చితమ్ ॥ ౧౪ ॥
ఈక్షేతాథైకమప్యేషు తజ్జ్ఞానం మమ నిశ్చితమ్ ॥ ౧౪ ॥
ఏతదేవ హి విజ్ఞానం న తథైకేన యేన యత్ ।
స్థిత్యుత్పత్త్యప్యయాన్ పశ్యేద్ భావానాం త్రిగుణాత్మనామ్ ॥ ౧౫ ॥
స్థిత్యుత్పత్త్యప్యయాన్ పశ్యేద్ భావానాం త్రిగుణాత్మనామ్ ॥ ౧౫ ॥
ఆదావన్తే చ మధ్యే చ సృజ్యాత్ సృజ్యం యదన్వియాత్ ।
పునస్తత్ప్రతిసఙ్క్రామే యచ్ఛిష్యేత తదేవ సత్ ॥ ౧౬ ॥
పునస్తత్ప్రతిసఙ్క్రామే యచ్ఛిష్యేత తదేవ సత్ ॥ ౧౬ ॥
శ్రుతిః ప్రత్యక్షమైతిహ్యమనుమానం చతుష్టయమ్ ।
ప్రమాణేష్వనవస్థానాద్ వికల్పాత్ స విరజ్యతే ॥ ౧౭ ॥
ప్రమాణేష్వనవస్థానాద్ వికల్పాత్ స విరజ్యతే ॥ ౧౭ ॥
కర్మణాం పరిణామిత్వాదావిరిఞ్చ్యాదమఙ్గలమ్ ।
విపశ్చిన్నశ్వరం పశ్యేదదృష్టమపి దృష్టవత్ ॥ ౧౮ ॥
విపశ్చిన్నశ్వరం పశ్యేదదృష్టమపి దృష్టవత్ ॥ ౧౮ ॥
భక్తియోగః పురైవోక్తః ప్రీయమాణాయ తేఽనఘ ।
పునశ్చ కథయిష్యామి మద్భక్తేః కారణం పరం ॥ ౧౯ ॥
పునశ్చ కథయిష్యామి మద్భక్తేః కారణం పరం ॥ ౧౯ ॥
శ్రద్ధామృతకథాయాం మే శశ్వన్మదనుకీర్తనమ్ ।
పరినిష్ఠా చ పూజాయాం స్తుతిభిః స్తవనం మమ ॥ ౨౦ ॥
పరినిష్ఠా చ పూజాయాం స్తుతిభిః స్తవనం మమ ॥ ౨౦ ॥
ఆదరః పరిచర్యాయాం సర్వాఙ్గైరభివన్దనమ్ ।
మద్భక్తపూజాభ్యధికా సర్వభూతేషు మన్మతిః ॥ ౨౧ ॥
మద్భక్తపూజాభ్యధికా సర్వభూతేషు మన్మతిః ॥ ౨౧ ॥
మదర్థేష్వఙ్గచేష్టా చ వచసా మద్గుణేరణమ్ ।
మయ్యర్పణం చ మనసః సర్వకామవివర్జనమ్ ॥ ౨౨ ॥
మయ్యర్పణం చ మనసః సర్వకామవివర్జనమ్ ॥ ౨౨ ॥
మదర్థేఽర్థపరిత్యాగో భోగస్య చ సుఖస్య చ ।
ఇష్టం దత్తం హుతం జప్తం మదర్థం యద్ వ్రతం తపః ॥ ౨౩ ॥
ఇష్టం దత్తం హుతం జప్తం మదర్థం యద్ వ్రతం తపః ॥ ౨౩ ॥
ఏవం ధర్మైర్మనుష్యాణాముద్ధవాత్మనివేదినామ్ ।
మయి సఞ్జాయతే భక్తిః కోఽన్యోఽర్థోఽస్యావశిష్యతే ॥ ౨౪ ॥
మయి సఞ్జాయతే భక్తిః కోఽన్యోఽర్థోఽస్యావశిష్యతే ॥ ౨౪ ॥
యదాత్మన్యర్పితం చిత్తం శాన్తం సత్త్వోపబృంహితమ్ ।
ధర్మం జ్ఞానం సవైరాగ్యమైశ్వర్యం చాభిపద్యతే ॥ ౨౫ ॥
ధర్మం జ్ఞానం సవైరాగ్యమైశ్వర్యం చాభిపద్యతే ॥ ౨౫ ॥
యదర్పితం తద్ వికల్పే ఇన్ద్రియైః పరిధావతి ।
రజస్వలం చాసన్నిష్ఠం చిత్తం విద్ధి విపర్యయమ్ ॥ ౨౬ ॥
రజస్వలం చాసన్నిష్ఠం చిత్తం విద్ధి విపర్యయమ్ ॥ ౨౬ ॥
ధర్మో మద్భక్తికృత్ ప్రోక్తో జ్ఞానం చైకాత్మ్యదర్శనమ్ ।
గుణేష్వసఙ్గో వైరాగ్యమైశ్వర్యం చాణిమాదయః ॥ ౨౭ ॥
గుణేష్వసఙ్గో వైరాగ్యమైశ్వర్యం చాణిమాదయః ॥ ౨౭ ॥
శ్రీఉద్ధవ ఉవాచ
యమః కతివిధః ప్రోక్తో నియమో వారికర్షణ ।
కః శమః కో దమః కృష్ణ కా తితిక్షా ధృతిః ప్రభో ॥ ౨౮ ॥
యమః కతివిధః ప్రోక్తో నియమో వారికర్షణ ।
కః శమః కో దమః కృష్ణ కా తితిక్షా ధృతిః ప్రభో ॥ ౨౮ ॥
కిం దానం కిం తపః శౌర్యం కిమ్ సత్యమృతముచ్యతే ।
కస్త్యాగః కిం ధనం చేష్టం కో యజ్ఞః కా చ దక్షిణా ॥ ౨౯ ॥
కస్త్యాగః కిం ధనం చేష్టం కో యజ్ఞః కా చ దక్షిణా ॥ ౨౯ ॥
పుంసః కిం స్విద్ బలం శ్రీమన్ భగో లాభశ్చ కేశవ ।
కా విద్యా హ్రీః పరా కా శ్రీః కిం సుఖం దుఃఖమేవ చ ॥ ౩౦ ॥
కా విద్యా హ్రీః పరా కా శ్రీః కిం సుఖం దుఃఖమేవ చ ॥ ౩౦ ॥
కః పణ్డితః కశ్చ మూర్ఖః కః పన్థా ఉత్పథశ్చ కః ।
కః స్వర్గో నరకః కః స్విత్ కో బన్ధురుత కిం గృహమ్ ॥ ౩౧ ॥
కః స్వర్గో నరకః కః స్విత్ కో బన్ధురుత కిం గృహమ్ ॥ ౩౧ ॥
క ఆఢ్యః కో దరిద్రో వా కృపణః కః క ఈశ్వరః ।
ఏతాన్ ప్రశ్నాన్ మమ బ్రూహి విపరీతాంశ్చ సత్పతే ॥ ౩౨ ॥
ఏతాన్ ప్రశ్నాన్ మమ బ్రూహి విపరీతాంశ్చ సత్పతే ॥ ౩౨ ॥
శ్రీభగవానువాచ
అహింసా సత్యమస్తేయమసఙ్గో హ్రీరసఞ్చయః ।
ఆస్తిక్యం బ్రహ్మచర్యం చ మౌనం స్థైర్యం క్షమాభయమ్ ॥ ౩౩ ॥
అహింసా సత్యమస్తేయమసఙ్గో హ్రీరసఞ్చయః ।
ఆస్తిక్యం బ్రహ్మచర్యం చ మౌనం స్థైర్యం క్షమాభయమ్ ॥ ౩౩ ॥
శౌచం జపస్తపో హోమః శ్రద్ధాతిథ్యం మదర్చనమ్ ।
తీర్థాటనం పరార్థేహా తుష్టిరాచార్యసేవనమ్ ॥ ౩౪ ॥
తీర్థాటనం పరార్థేహా తుష్టిరాచార్యసేవనమ్ ॥ ౩౪ ॥
ఏతే యమాః సనియమా ఉభయోర్ద్వాదశ స్మృతాః ।
పుంసాముపాసితాస్తాత యథాకామం దుహన్తి హి ॥ ౩౫ ॥
పుంసాముపాసితాస్తాత యథాకామం దుహన్తి హి ॥ ౩౫ ॥
శమో మన్నిష్ఠతా బుద్ధేర్దమ ఇన్ద్రియసంయమః ।
తితిక్షా దుఃఖసమ్మర్షో జిహ్వోపస్థజయో ధృతిః ॥ ౩౬ ॥
తితిక్షా దుఃఖసమ్మర్షో జిహ్వోపస్థజయో ధృతిః ॥ ౩౬ ॥
దణ్డన్యాసః పరం దానం కామత్యాగస్తపః స్మృతమ్ ।
స్వభావవిజయః శౌర్యం సత్యం చ సమదర్శనమ్ ॥ ౩౭ ॥
స్వభావవిజయః శౌర్యం సత్యం చ సమదర్శనమ్ ॥ ౩౭ ॥
అన్యచ్చ సునృతా వాణీ కవిభిః పరికీర్తితా ।
కర్మస్వసఙ్గమః శౌచం త్యాగః సన్న్యాస ఉచ్యతే ॥ ౩౮ ॥
కర్మస్వసఙ్గమః శౌచం త్యాగః సన్న్యాస ఉచ్యతే ॥ ౩౮ ॥
ధర్మ ఇష్టం ధనం నృణాం యజ్ఞోఽహం భగవత్తమః ।
దక్షిణా జ్ఞానసన్దేశః ప్రాణాయామః పరం బలమ్ ॥ ౩౯ ॥
దక్షిణా జ్ఞానసన్దేశః ప్రాణాయామః పరం బలమ్ ॥ ౩౯ ॥