śrī-śuka uvāca
govinda-bhuja-guptāyāṁ
dvāravatyāṁ kurūdvaha
avātsīn nārado ’bhīkṣṇaṁ
kṛṣṇopāsana-lālasaḥ
govinda-bhuja-guptāyāṁ
dvāravatyāṁ kurūdvaha
avātsīn nārado ’bhīkṣṇaṁ
kṛṣṇopāsana-lālasaḥ
ko nu rājann indriyavān
mukunda-caraṇāmbujam
na bhajet sarvato-mṛtyur
upāsyam amarottamaiḥ
mukunda-caraṇāmbujam
na bhajet sarvato-mṛtyur
upāsyam amarottamaiḥ
tam ekadā tu devarṣiṁ
vasudevo gṛhāgatam
arcitaṁ sukham āsīnam
abhivādyedam abravīt
vasudevo gṛhāgatam
arcitaṁ sukham āsīnam
abhivādyedam abravīt
śrī-vasudeva uvāca
bhagavan bhavato yātrā
svastaye sarva-dehinām
kṛpaṇānāṁ yathā pitror
uttama-śloka-vartmanām
bhagavan bhavato yātrā
svastaye sarva-dehinām
kṛpaṇānāṁ yathā pitror
uttama-śloka-vartmanām
bhūtānāṁ deva-caritaṁ
duḥkhāya ca sukhāya ca
sukhāyaiva hi sādhūnāṁ
tvādṛśām acyutātmanām
duḥkhāya ca sukhāya ca
sukhāyaiva hi sādhūnāṁ
tvādṛśām acyutātmanām
bhajanti ye yathā devān
devā api tathaiva tān
chāyeva karma-sacivāḥ
sādhavo dīna-vatsalāḥ
devā api tathaiva tān
chāyeva karma-sacivāḥ
sādhavo dīna-vatsalāḥ
brahmaṁs tathāpi pṛcchāmo
dharmān bhāgavatāṁs tava
yān śrutvā śraddhayā martyo
mucyate sarvato bhayāt
dharmān bhāgavatāṁs tava
yān śrutvā śraddhayā martyo
mucyate sarvato bhayāt
ahaṁ kila purānantaṁ
prajārtho bhuvi mukti-dam
apūjayaṁ na mokṣāya
mohito deva-māyayā
prajārtho bhuvi mukti-dam
apūjayaṁ na mokṣāya
mohito deva-māyayā
yathā vicitra-vyasanād
bhavadbhir viśvato-bhayāt
mucyema hy añjasaivāddhā
tathā naḥ śādhi su-vrata
bhavadbhir viśvato-bhayāt
mucyema hy añjasaivāddhā
tathā naḥ śādhi su-vrata
śrī-śuka uvāca
rājann evaṁ kṛta-praśno
vasudevena dhīmatā
prītas tam āha devarṣir
hareḥ saṁsmārito guṇaiḥ
rājann evaṁ kṛta-praśno
vasudevena dhīmatā
prītas tam āha devarṣir
hareḥ saṁsmārito guṇaiḥ
śrī-nārada uvāca
samyag etad vyavasitaṁ
bhavatā sātvatarṣabha
yat pṛcchase bhāgavatān
dharmāṁs tvaṁ viśva-bhāvanān
samyag etad vyavasitaṁ
bhavatā sātvatarṣabha
yat pṛcchase bhāgavatān
dharmāṁs tvaṁ viśva-bhāvanān
śruto ’nupaṭhito dhyāta
ādṛto vānumoditaḥ
sadyaḥ punāti sad-dharmo
deva-viśva-druho ’pi hi
ādṛto vānumoditaḥ
sadyaḥ punāti sad-dharmo
deva-viśva-druho ’pi hi
tvayā parama-kalyāṇaḥ
puṇya-śravaṇa-kīrtanaḥ
smārito bhagavān adya
devo nārāyaṇo mama
puṇya-śravaṇa-kīrtanaḥ
smārito bhagavān adya
devo nārāyaṇo mama
atrāpy udāharantīmam
itihāsaṁ purātanam
ārṣabhāṇāṁ ca saṁvādaṁ
videhasya mahātmanaḥ
itihāsaṁ purātanam
ārṣabhāṇāṁ ca saṁvādaṁ
videhasya mahātmanaḥ
priyavrato nāma suto
manoḥ svāyambhuvasya yaḥ
tasyāgnīdhras tato nābhir
ṛṣabhas tat-sutaḥ smṛtaḥ
manoḥ svāyambhuvasya yaḥ
tasyāgnīdhras tato nābhir
ṛṣabhas tat-sutaḥ smṛtaḥ
tam āhur vāsudevāṁśaṁ
mokṣa-dharma-vivakṣayā
avatīrṇaṁ suta-śataṁ
tasyāsīd brahma-pāragam
mokṣa-dharma-vivakṣayā
avatīrṇaṁ suta-śataṁ
tasyāsīd brahma-pāragam
teṣāṁ vai bharato jyeṣṭho
nārāyaṇa-parāyaṇaḥ
vikhyātaṁ varṣam etad yan-
nāmnā bhāratam adbhutam
nārāyaṇa-parāyaṇaḥ
vikhyātaṁ varṣam etad yan-
nāmnā bhāratam adbhutam
sa bhukta-bhogāṁ tyaktvemāṁ
nirgatas tapasā harim
upāsīnas tat-padavīṁ
lebhe vai janmabhis tribhiḥ
nirgatas tapasā harim
upāsīnas tat-padavīṁ
lebhe vai janmabhis tribhiḥ
teṣāṁ nava nava-dvīpa-
patayo ’sya samantataḥ
karma-tantra-praṇetāra
ekāśītir dvijātayaḥ
patayo ’sya samantataḥ
karma-tantra-praṇetāra
ekāśītir dvijātayaḥ
navābhavan mahā-bhāgā
munayo hy artha-śaṁsinaḥ
śramaṇā vāta-rasanā
ātma-vidyā-viśāradāḥ
munayo hy artha-śaṁsinaḥ
śramaṇā vāta-rasanā
ātma-vidyā-viśāradāḥ
kavir havir antarīkṣaḥ
prabuddhaḥ pippalāyanaḥ
āvirhotro ’tha drumilaś
camasaḥ karabhājanaḥ
prabuddhaḥ pippalāyanaḥ
āvirhotro ’tha drumilaś
camasaḥ karabhājanaḥ
ta ete bhagavad-rūpaṁ
viśvaṁ sad-asad-ātmakam
ātmano ’vyatirekeṇa
paśyanto vyacaran mahīm
viśvaṁ sad-asad-ātmakam
ātmano ’vyatirekeṇa
paśyanto vyacaran mahīm
avyāhateṣṭa-gatayaḥ sura-siddha-sādhya-
gandharva-yakṣa-nara-kinnara-nāga-lokān
muktāś caranti muni-cāraṇa-bhūtanātha-
vidyādhara-dvija-gavāṁ bhuvanāni kāmam
gandharva-yakṣa-nara-kinnara-nāga-lokān
muktāś caranti muni-cāraṇa-bhūtanātha-
vidyādhara-dvija-gavāṁ bhuvanāni kāmam
ta ekadā nimeḥ satram
upajagmur yadṛcchayā
vitāyamānam ṛṣibhir
ajanābhe mahātmanaḥ
upajagmur yadṛcchayā
vitāyamānam ṛṣibhir
ajanābhe mahātmanaḥ
tān dṛṣṭvā sūrya-saṅkāśān
mahā-bhāgavatān nṛpa
yajamāno ’gnayo viprāḥ
sarva evopatasthire
mahā-bhāgavatān nṛpa
yajamāno ’gnayo viprāḥ
sarva evopatasthire
videhas tān abhipretya
nārāyaṇa-parāyaṇān
prītaḥ sampūjayāṁ cakre
āsana-sthān yathārhataḥ
nārāyaṇa-parāyaṇān
prītaḥ sampūjayāṁ cakre
āsana-sthān yathārhataḥ
tān rocamānān sva-rucā
brahma-putropamān nava
papraccha parama-prītaḥ
praśrayāvanato nṛpaḥ
brahma-putropamān nava
papraccha parama-prītaḥ
praśrayāvanato nṛpaḥ
śrī-videha uvāca
manye bhagavataḥ sākṣāt
pārṣadān vo madhu-dvisaḥ
viṣṇor bhūtāni lokānāṁ
pāvanāya caranti hi
manye bhagavataḥ sākṣāt
pārṣadān vo madhu-dvisaḥ
viṣṇor bhūtāni lokānāṁ
pāvanāya caranti hi
durlabho mānuṣo deho
dehināṁ kṣaṇa-bhaṅguraḥ
tatrāpi durlabhaṁ manye
vaikuṇṭha-priya-darśanam
dehināṁ kṣaṇa-bhaṅguraḥ
tatrāpi durlabhaṁ manye
vaikuṇṭha-priya-darśanam
ata ātyantikaṁ kṣemaṁ
pṛcchāmo bhavato ’naghāḥ
saṁsāre ’smin kṣaṇārdho ’pi
sat-saṅgaḥ śevadhir nṛṇām
pṛcchāmo bhavato ’naghāḥ
saṁsāre ’smin kṣaṇārdho ’pi
sat-saṅgaḥ śevadhir nṛṇām
dharmān bhāgavatān brūta
yadi naḥ śrutaye kṣamam
yaiḥ prasannaḥ prapannāya
dāsyaty ātmānam apy ajaḥ
yadi naḥ śrutaye kṣamam
yaiḥ prasannaḥ prapannāya
dāsyaty ātmānam apy ajaḥ
śrī-nārada uvāca
evaṁ te niminā pṛṣṭā
vasudeva mahattamāḥ
pratipūjyābruvan prītyā
sa-sadasyartvijaṁ nṛpam
evaṁ te niminā pṛṣṭā
vasudeva mahattamāḥ
pratipūjyābruvan prītyā
sa-sadasyartvijaṁ nṛpam
śrī-kavir uvāca
manye ’kutaścid-bhayam acyutasya
pādāmbujopāsanam atra nityam
udvigna-buddher asad-ātma-bhāvād
viśvātmanā yatra nivartate bhīḥ
manye ’kutaścid-bhayam acyutasya
pādāmbujopāsanam atra nityam
udvigna-buddher asad-ātma-bhāvād
viśvātmanā yatra nivartate bhīḥ
ye vai bhagavatā proktā
upāyā hy ātma-labdhaye
añjaḥ puṁsām aviduṣāṁ
viddhi bhāgavatān hi tān
upāyā hy ātma-labdhaye
añjaḥ puṁsām aviduṣāṁ
viddhi bhāgavatān hi tān
yān āsthāya naro rājan
na pramādyeta karhicit
dhāvan nimīlya vā netre
na skhalen na pated iha
na pramādyeta karhicit
dhāvan nimīlya vā netre
na skhalen na pated iha
kāyena vācā manasendriyair vā
buddhyātmanā vānusṛta-svabhāvāt
karoti yad yat sakalaṁ parasmai
nārāyaṇāyeti samarpayet tat
buddhyātmanā vānusṛta-svabhāvāt
karoti yad yat sakalaṁ parasmai
nārāyaṇāyeti samarpayet tat
bhayaṁ dvitīyābhiniveśataḥ syād
īśād apetasya viparyayo ’smṛtiḥ
tan-māyayāto budha ābhajet taṁ
bhaktyaikayeśaṁ guru-devatātmā
īśād apetasya viparyayo ’smṛtiḥ
tan-māyayāto budha ābhajet taṁ
bhaktyaikayeśaṁ guru-devatātmā
avidyamāno ’py avabhāti hi dvayo
dhyātur dhiyā svapna-manorathau yathā
tat karma-saṅkalpa-vikalpakaṁ mano
budho nirundhyād abhayaṁ tataḥ syāt
dhyātur dhiyā svapna-manorathau yathā
tat karma-saṅkalpa-vikalpakaṁ mano
budho nirundhyād abhayaṁ tataḥ syāt
śṛṇvan su-bhadrāṇi rathāṅga-pāṇer
janmāni karmāṇi ca yāni loke
gītāni nāmāni tad-arthakāni
gāyan vilajjo vicared asaṅgaḥ
janmāni karmāṇi ca yāni loke
gītāni nāmāni tad-arthakāni
gāyan vilajjo vicared asaṅgaḥ
evaṁ-vrataḥ sva-priya-nāma-kīrtyā
jātānurāgo druta-citta uccaiḥ
hasaty atho roditi rauti gāyaty
unmāda-van nṛtyati loka-bāhyaḥ
jātānurāgo druta-citta uccaiḥ
hasaty atho roditi rauti gāyaty
unmāda-van nṛtyati loka-bāhyaḥ
khaṁ vāyum agniṁ salilaṁ mahīṁ ca
jyotīṁṣi sattvāni diśo drumādīn
sarit-samudrāṁś ca hareḥ śarīraṁ
yat kiṁ ca bhūtaṁ praṇamed ananyaḥ
jyotīṁṣi sattvāni diśo drumādīn
sarit-samudrāṁś ca hareḥ śarīraṁ
yat kiṁ ca bhūtaṁ praṇamed ananyaḥ
bhaktiḥ pareśānubhavo viraktir
anyatra caiṣa trika eka-kālaḥ
prapadyamānasya yathāśnataḥ syus
tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kṣud-apāyo ’nu-ghāsam
anyatra caiṣa trika eka-kālaḥ
prapadyamānasya yathāśnataḥ syus
tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kṣud-apāyo ’nu-ghāsam
ity acyutāṅghriṁ bhajato ’nuvṛttyā
bhaktir viraktir bhagavat-prabodhaḥ
bhavanti vai bhāgavatasya rājaṁs
tataḥ parāṁ śāntim upaiti sākṣāt
bhaktir viraktir bhagavat-prabodhaḥ
bhavanti vai bhāgavatasya rājaṁs
tataḥ parāṁ śāntim upaiti sākṣāt
śrī-rājovāca
atha bhāgavataṁ brūta
yad-dharmo yādṛśo nṛṇām
yathācarati yad brūte
yair liṅgair bhagavat-priyaḥ
atha bhāgavataṁ brūta
yad-dharmo yādṛśo nṛṇām
yathācarati yad brūte
yair liṅgair bhagavat-priyaḥ
śrī-havir uvāca
sarva-bhūteṣu yaḥ paśyed
bhagavad-bhāvam ātmanaḥ
bhūtāni bhagavaty ātmany
eṣa bhāgavatottamaḥ
sarva-bhūteṣu yaḥ paśyed
bhagavad-bhāvam ātmanaḥ
bhūtāni bhagavaty ātmany
eṣa bhāgavatottamaḥ
īśvare tad-adhīneṣu
bāliśeṣu dviṣatsu ca
prema-maitrī-kṛpopekṣā
yaḥ karoti sa madhyamaḥ
bāliśeṣu dviṣatsu ca
prema-maitrī-kṛpopekṣā
yaḥ karoti sa madhyamaḥ
arcāyām eva haraye
pūjāṁ yaḥ śraddhayehate
na tad-bhakteṣu cānyeṣu
sa bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ
pūjāṁ yaḥ śraddhayehate
na tad-bhakteṣu cānyeṣu
sa bhaktaḥ prākṛtaḥ smṛtaḥ
gṛhītvāpīndriyair arthān
yo na dveṣṭi na hṛṣyati
viṣṇor māyām idaṁ paśyan
sa vai bhāgavatottamaḥ
yo na dveṣṭi na hṛṣyati
viṣṇor māyām idaṁ paśyan
sa vai bhāgavatottamaḥ
dehendriya-prāṇa-mano-dhiyāṁ yo
janmāpyaya-kṣud-bhaya-tarṣa-kṛcchraiḥ
saṁsāra-dharmair avimuhyamānaḥ
smṛtyā harer bhāgavata-pradhānaḥ
janmāpyaya-kṣud-bhaya-tarṣa-kṛcchraiḥ
saṁsāra-dharmair avimuhyamānaḥ
smṛtyā harer bhāgavata-pradhānaḥ
na kāma-karma-bījānāṁ
yasya cetasi sambhavaḥ
vāsudevaika-nilayaḥ
sa vai bhāgavatottamaḥ
yasya cetasi sambhavaḥ
vāsudevaika-nilayaḥ
sa vai bhāgavatottamaḥ
na yasya janma-karmabhyāṁ
na varṇāśrama-jātibhiḥ
sajjate ’sminn ahaṁ-bhāvo
dehe vai sa hareḥ priyaḥ
na varṇāśrama-jātibhiḥ
sajjate ’sminn ahaṁ-bhāvo
dehe vai sa hareḥ priyaḥ
na yasya svaḥ para iti
vitteṣv ātmani vā bhidā
sarva-bhūta-samaḥ śāntaḥ
sa vai bhāgavatottamaḥ
vitteṣv ātmani vā bhidā
sarva-bhūta-samaḥ śāntaḥ
sa vai bhāgavatottamaḥ
tri-bhuvana-vibhava-hetave ’py akuṇṭha-
smṛtir ajitātma-surādibhir vimṛgyāt
na calati bhagavat-padāravindāl
lava-nimiṣārdham api yaḥ sa vaiṣṇavāgryaḥ
smṛtir ajitātma-surādibhir vimṛgyāt
na calati bhagavat-padāravindāl
lava-nimiṣārdham api yaḥ sa vaiṣṇavāgryaḥ
bhagavata uru-vikramāṅghri-śākhā-
nakha-maṇi-candrikayā nirasta-tāpe
hṛdi katham upasīdatāṁ punaḥ sa
prabhavati candra ivodite ’rka-tāpaḥ
nakha-maṇi-candrikayā nirasta-tāpe
hṛdi katham upasīdatāṁ punaḥ sa
prabhavati candra ivodite ’rka-tāpaḥ
visṛjati hṛdayaṁ na yasya sākṣād
dharir avaśābhihito ’py aghaugha-nāśaḥ
praṇaya-rasanayā dhṛtāṅghri-padmaḥ
sa bhavati bhāgavata-pradhāna uktaḥ
dharir avaśābhihito ’py aghaugha-nāśaḥ
praṇaya-rasanayā dhṛtāṅghri-padmaḥ
sa bhavati bhāgavata-pradhāna uktaḥ