শ্ৰীউদ্ধৱ উৱাচ
ৱিধিশ্চ প্ৰতিষেধশ্চ নিগমো হীশ্ৱৰস্য তে ।
অৱেক্ষতেঽৰৱিন্দাক্ষ গুণং দোষং চ কৰ্মণাম্ ॥ ১ ॥
ৱিধিশ্চ প্ৰতিষেধশ্চ নিগমো হীশ্ৱৰস্য তে ।
অৱেক্ষতেঽৰৱিন্দাক্ষ গুণং দোষং চ কৰ্মণাম্ ॥ ১ ॥
ৱৰ্ণাশ্ৰমৱিকল্পং চ প্ৰতিলোমানুলোমজম্ ।
দ্ৰৱ্যদেশৱযঃকালান্ স্ৱৰ্গং নৰকমেৱ চ ॥ ২ ॥
দ্ৰৱ্যদেশৱযঃকালান্ স্ৱৰ্গং নৰকমেৱ চ ॥ ২ ॥
গুণদোষভিদাদৃষ্টিমন্তৰেণ ৱচস্তৱ ।
নিঃশ্ৰেযসং কথং নৃণাং নিষেধৱিধিলক্ষণম্ ॥ ৩ ॥
নিঃশ্ৰেযসং কথং নৃণাং নিষেধৱিধিলক্ষণম্ ॥ ৩ ॥
পিতৃদেৱমনুষ্যাণাং ৱেদশ্চক্ষুস্তৱেশ্ৱৰ ।
শ্ৰেযস্ত্ৱনুপলব্ধেঽৰ্থে সাধ্যসাধনযোৰপি ॥ ৪ ॥
শ্ৰেযস্ত্ৱনুপলব্ধেঽৰ্থে সাধ্যসাধনযোৰপি ॥ ৪ ॥
গুণদোষভিদাদৃষ্টিৰ্নিগমাত্তে ন হি স্ৱতঃ ।
নিগমেনাপৱাদশ্চ ভিদাযা ইতি হ ভ্ৰমঃ ॥ ৫ ॥
নিগমেনাপৱাদশ্চ ভিদাযা ইতি হ ভ্ৰমঃ ॥ ৫ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
যোগাস্ত্ৰযো মযা প্ৰোক্তা নৃণাং শ্ৰেযোৱিধিত্সযা ।
জ্ঞানং কৰ্ম চ ভক্তিশ্চ নোপাযোঽন্যোঽস্তি কুত্ৰচিত্ ॥ ৬ ॥
যোগাস্ত্ৰযো মযা প্ৰোক্তা নৃণাং শ্ৰেযোৱিধিত্সযা ।
জ্ঞানং কৰ্ম চ ভক্তিশ্চ নোপাযোঽন্যোঽস্তি কুত্ৰচিত্ ॥ ৬ ॥
নিৰ্ৱিণ্ণানাং জ্ঞানযোগো ন্যাসিনামিহ কৰ্মসু ।
তেষ্ৱনিৰ্ৱিণ্ণচিত্তানাং কৰ্মযোগস্তু কামিনাম্ ॥ ৭ ॥
তেষ্ৱনিৰ্ৱিণ্ণচিত্তানাং কৰ্মযোগস্তু কামিনাম্ ॥ ৭ ॥
যদৃচ্ছযা মত্কথাদৌ জাতশ্ৰদ্ধস্তু যঃ পুমান্ ।
ন নিৰ্ৱিণ্ণো নাতিসক্তো ভক্তিযোগোঽস্য সিদ্ধিদঃ ॥ ৮ ॥
ন নিৰ্ৱিণ্ণো নাতিসক্তো ভক্তিযোগোঽস্য সিদ্ধিদঃ ॥ ৮ ॥
তাৱত্ কৰ্মাণি কুৰ্ৱীত ন নিৰ্ৱিদ্যেত যাৱতা ।
মত্কথাশ্ৰৱণাদৌ ৱা শ্ৰদ্ধা যাৱন্ন জাযতে ॥ ৯ ॥
মত্কথাশ্ৰৱণাদৌ ৱা শ্ৰদ্ধা যাৱন্ন জাযতে ॥ ৯ ॥
স্ৱধৰ্মস্থো যজন্ যজ্ঞৈৰনাশীঃকাম উদ্ধৱ ।
ন যাতি স্ৱৰ্গনৰকৌ যদ্যন্যন্ন সমাচৰেত্ ॥ ১০ ॥
ন যাতি স্ৱৰ্গনৰকৌ যদ্যন্যন্ন সমাচৰেত্ ॥ ১০ ॥
অস্মিংল্লোকে ৱৰ্তমানঃ স্ৱধৰ্মস্থোঽনঘঃ শুচিঃ ।
জ্ঞানং ৱিশুদ্ধমাপ্নোতি মদ্ভক্তিং ৱা যদৃচ্ছযা ॥ ১১ ॥
জ্ঞানং ৱিশুদ্ধমাপ্নোতি মদ্ভক্তিং ৱা যদৃচ্ছযা ॥ ১১ ॥
স্ৱৰ্গিণোঽপ্যেতমিচ্ছন্তি লোকং নিৰযিণস্তথা ।
সাধকং জ্ঞানভক্তিভ্যামুভযং তদসাধকম্ ॥ ১২ ॥
সাধকং জ্ঞানভক্তিভ্যামুভযং তদসাধকম্ ॥ ১২ ॥
ন নৰঃ স্ৱৰ্গতিং কাঙ্ক্ষেন্নাৰকীং ৱা ৱিচক্ষণঃ ।
নেমং লোকং চ কাঙ্ক্ষেত দেহাৱেশাত্ প্ৰমাদ্যতি ॥ ১৩ ॥
নেমং লোকং চ কাঙ্ক্ষেত দেহাৱেশাত্ প্ৰমাদ্যতি ॥ ১৩ ॥
এতদ্ ৱিদ্ৱান্ পুৰা মৃত্যোৰভৱায ঘটেত সঃ ।
অপ্ৰমত্ত ইদং জ্ঞাত্ৱা মৰ্ত্যমপ্যৰ্থসিদ্ধিদম্ ॥ ১৪ ॥
অপ্ৰমত্ত ইদং জ্ঞাত্ৱা মৰ্ত্যমপ্যৰ্থসিদ্ধিদম্ ॥ ১৪ ॥
ছিদ্যমানং যমৈৰেতৈঃ কৃতনীডং ৱনস্পতিম্ ।
খগঃ স্ৱকেতমুত্সৃজ্য ক্ষেমং যাতি হ্যলম্পটঃ ॥ ১৫ ॥
খগঃ স্ৱকেতমুত্সৃজ্য ক্ষেমং যাতি হ্যলম্পটঃ ॥ ১৫ ॥
অহোৰাত্ৰৈশ্ছিদ্যমানং বুদ্ধ্ৱাযুৰ্ভযৱেপথুঃ ।
মুক্তসঙ্গঃ পৰং বুদ্ধ্ৱা নিৰীহ উপশাম্যতি ॥ ১৬ ॥
মুক্তসঙ্গঃ পৰং বুদ্ধ্ৱা নিৰীহ উপশাম্যতি ॥ ১৬ ॥
নৃদেহমাদ্যং সুলভং সুদুৰ্লভং
প্লৱং সুকল্পং গুৰুকৰ্ণধাৰম্ ।
মযানুকূলেন নভস্ৱতেৰিতং
পুমান্ ভৱাব্ধিং ন তৰেত্ স আত্মহা ॥ ১৭ ॥
প্লৱং সুকল্পং গুৰুকৰ্ণধাৰম্ ।
মযানুকূলেন নভস্ৱতেৰিতং
পুমান্ ভৱাব্ধিং ন তৰেত্ স আত্মহা ॥ ১৭ ॥
যদাৰম্ভেষু নিৰ্ৱিণ্ণো ৱিৰক্তঃ সংযতেন্দ্ৰিযঃ ।
অভ্যাসেনাত্মনো যোগী ধাৰযেদচলং মনঃ ॥ ১৮ ॥
অভ্যাসেনাত্মনো যোগী ধাৰযেদচলং মনঃ ॥ ১৮ ॥
ধাৰ্যমাণং মনো যৰ্হি ভ্ৰাম্যদশ্ৱনৱস্থিতম্ ।
অতন্দ্ৰিতোঽনুৰোধেন মাৰ্গেণাত্মৱশং নযেত্ ॥ ১৯ ॥
অতন্দ্ৰিতোঽনুৰোধেন মাৰ্গেণাত্মৱশং নযেত্ ॥ ১৯ ॥
মনোগতিং ন ৱিসৃজেজ্জিতপ্ৰাণো জিতেন্দ্ৰিযঃ ।
সত্ত্ৱসম্পন্নযা বুদ্ধ্যা মন আত্মৱশং নযেত্ ॥ ২০ ॥
সত্ত্ৱসম্পন্নযা বুদ্ধ্যা মন আত্মৱশং নযেত্ ॥ ২০ ॥
এষ ৱৈ পৰমো যোগো মনসঃ সঙ্গ্ৰহঃ স্মৃতঃ ।
হৃদযজ্ঞত্ৱমন্ৱিচ্ছন্ দম্যস্যেৱাৰ্ৱতো মুহুঃ ॥ ২১ ॥
হৃদযজ্ঞত্ৱমন্ৱিচ্ছন্ দম্যস্যেৱাৰ্ৱতো মুহুঃ ॥ ২১ ॥
সাঙ্খ্যেন সৰ্ৱভাৱানাং প্ৰতিলোমানুলোমতঃ ।
ভৱাপ্যযাৱনুধ্যাযেন্মনো যাৱত্ প্ৰসীদতি ॥ ২২ ॥
ভৱাপ্যযাৱনুধ্যাযেন্মনো যাৱত্ প্ৰসীদতি ॥ ২২ ॥
নিৰ্ৱিণ্ণস্য ৱিৰক্তস্য পুৰুষস্যোক্তৱেদিনঃ ।
মনস্ত্যজতি দৌৰাত্ম্যং চিন্তিতস্যানুচিন্তযা ॥ ২৩ ॥
মনস্ত্যজতি দৌৰাত্ম্যং চিন্তিতস্যানুচিন্তযা ॥ ২৩ ॥
যমাদিভিৰ্যোগপথৈৰান্ৱীক্ষিক্যা চ ৱিদ্যযা ।
মমাৰ্চোপাসনাভিৰ্ৱা নান্যৈৰ্যোগ্যং স্মৰেন্মনঃ ॥ ২৪ ॥
মমাৰ্চোপাসনাভিৰ্ৱা নান্যৈৰ্যোগ্যং স্মৰেন্মনঃ ॥ ২৪ ॥
যদি কুৰ্যাত্ প্ৰমাদেন যোগী কৰ্ম ৱিগৰ্হিতম্ ।
যোগেনৈৱ দহেদংহো নান্যত্তত্ৰ কদাচন ॥ ২৫ ॥
যোগেনৈৱ দহেদংহো নান্যত্তত্ৰ কদাচন ॥ ২৫ ॥
স্ৱে স্ৱেঽধিকাৰে যা নিষ্ঠা স গুণঃ পৰিকীৰ্তিতঃ ।
কৰ্মণাং জাত্যশুদ্ধানামনেন নিযমঃ কৃতঃ ।
গুণদোষৱিধানেন সঙ্গানাং ত্যাজনেচ্ছযা ॥ ২৬ ॥
কৰ্মণাং জাত্যশুদ্ধানামনেন নিযমঃ কৃতঃ ।
গুণদোষৱিধানেন সঙ্গানাং ত্যাজনেচ্ছযা ॥ ২৬ ॥
জাতশ্ৰদ্ধো মত্কথাসু নিৰ্ৱিণ্ণঃ সৰ্ৱকৰ্মসু ।
ৱেদ দুঃখাত্মকান্ কামান্ পৰিত্যাগেঽপ্যনীশ্ৱৰঃ ॥ ২৭ ॥
ৱেদ দুঃখাত্মকান্ কামান্ পৰিত্যাগেঽপ্যনীশ্ৱৰঃ ॥ ২৭ ॥
ততো ভজেত মাং প্ৰীতঃ শ্ৰদ্ধালুৰ্দৃঢনিশ্চযঃ ।
জুষমাণশ্চ তান্ কামান্ দুঃখোদৰ্কাংশ্চ গৰ্হযন্ ॥ ২৮ ॥
জুষমাণশ্চ তান্ কামান্ দুঃখোদৰ্কাংশ্চ গৰ্হযন্ ॥ ২৮ ॥
প্ৰোক্তেন ভক্তিযোগেন ভজতো মাসকৃন্মুনেঃ ।
কামা হৃদয্যা নশ্যন্তি সৰ্ৱে মযি হৃদি স্থিতে ॥ ২৯ ॥
কামা হৃদয্যা নশ্যন্তি সৰ্ৱে মযি হৃদি স্থিতে ॥ ২৯ ॥
ভিদ্যতে হৃদযগ্ৰন্থিশ্ছিদ্যন্তে সৰ্ৱসংশযাঃ ।
ক্ষীযন্তে চাস্য কৰ্মাণি মযি দৃষ্টেঽখিলাত্মনি ॥ ৩০ ॥
ক্ষীযন্তে চাস্য কৰ্মাণি মযি দৃষ্টেঽখিলাত্মনি ॥ ৩০ ॥
তস্মান্মদ্ভক্তিযুক্তস্য যোগিনো ৱৈ মদাত্মনঃ ।
ন জ্ঞানং ন চ ৱৈৰাগ্যং প্ৰাযঃ শ্ৰেযো ভৱেদিহ ॥ ৩১ ॥
ন জ্ঞানং ন চ ৱৈৰাগ্যং প্ৰাযঃ শ্ৰেযো ভৱেদিহ ॥ ৩১ ॥
যত্ কৰ্মভিৰ্যত্তপসা জ্ঞানৱৈৰাগ্যতশ্চ যত্ ।
যোগেন দানধৰ্মেণ শ্ৰেযোভিৰিতৰৈৰপি ॥ ৩২ ॥
যোগেন দানধৰ্মেণ শ্ৰেযোভিৰিতৰৈৰপি ॥ ৩২ ॥
সৰ্ৱং মদ্ভক্তিযোগেন মদ্ভক্তো লভতেঽঞ্জসা ।
স্ৱৰ্গাপৱৰ্গং মদ্ধাম কথঞ্চিদ্ যদি ৱাঞ্ছতি ॥ ৩৩ ॥
স্ৱৰ্গাপৱৰ্গং মদ্ধাম কথঞ্চিদ্ যদি ৱাঞ্ছতি ॥ ৩৩ ॥
ন কিঞ্চিত্ সাধৱো ধীৰা ভক্তা হ্যেকান্তিনো মম ।
ৱাঞ্ছন্ত্যপি মযা দত্তং কৈৱল্যমপুনৰ্ভৱম্ ॥ ৩৪ ॥
ৱাঞ্ছন্ত্যপি মযা দত্তং কৈৱল্যমপুনৰ্ভৱম্ ॥ ৩৪ ॥
নৈৰপেক্ষ্যং পৰং প্ৰাহুৰ্নিঃশ্ৰেযসমনল্পকম্ ।
তস্মান্নিৰাশিষো ভক্তিৰ্নিৰপেক্ষস্য মে ভৱেত্ ॥ ৩৫ ॥
তস্মান্নিৰাশিষো ভক্তিৰ্নিৰপেক্ষস্য মে ভৱেত্ ॥ ৩৫ ॥
ন ময্যেকান্তভক্তানাং গুণদোষোদ্ভৱা গুণাঃ ।
সাধূনাং সমচিত্তানাং বুদ্ধেঃ পৰমুপেযুষাম্ ॥ ৩৬ ॥
সাধূনাং সমচিত্তানাং বুদ্ধেঃ পৰমুপেযুষাম্ ॥ ৩৬ ॥
এৱমেতান্ মযা দিষ্টাননুতিষ্ঠন্তি মে পথঃ ।
ক্ষেমং ৱিন্দন্তি মত্স্থানং যদ্ ব্ৰহ্ম পৰমং ৱিদুঃ ॥ ৩৭ ॥
ক্ষেমং ৱিন্দন্তি মত্স্থানং যদ্ ব্ৰহ্ম পৰমং ৱিদুঃ ॥ ৩৭ ॥
যথোৰ্ণনাভিৰ্হৃদযাদূৰ্ণামুদ্ৱমতে মুখাত্ ।
আকাশাদ্ঘোষৱান্ প্ৰাণো মনসা স্পৰ্শৰূপিণা
আকাশাদ্ঘোষৱান্ প্ৰাণো মনসা স্পৰ্শৰূপিণা
ছন্দোমযোঽমৃতমযঃ সহস্ৰপদৱীং প্ৰভুঃ ।
ওঙ্কাৰাদ্ৱ্যঞ্জিতস্পৰ্শস্ৱৰোষ্মান্তস্থভূষিতাম্
ওঙ্কাৰাদ্ৱ্যঞ্জিতস্পৰ্শস্ৱৰোষ্মান্তস্থভূষিতাম্
ৱিচিত্ৰভাষাৱিততাং ছন্দোভিশ্চতুৰুত্তৰৈঃ ।
অনন্তপাৰাং বৃহতীং সৃজত্যাক্ষিপতে স্ৱযম্
অনন্তপাৰাং বৃহতীং সৃজত্যাক্ষিপতে স্ৱযম্
গাযত্ৰ্যুষ্ণিগনুষ্টুপ্ চ বৃহতী পঙ্ক্তিৰেৱ চ ।
ত্ৰিষ্টুব্জগত্যতিচ্ছন্দো হ্যত্যষ্ট্যতিজগদ্ৱিৰাট্
ত্ৰিষ্টুব্জগত্যতিচ্ছন্দো হ্যত্যষ্ট্যতিজগদ্ৱিৰাট্
কিং ৱিধত্তে কিমাচষ্টে কিমনূদ্য ৱিকল্পযেত্ ।
ইত্যস্যা হৃদযং লোকে নান্যো মদ্ৱেদ কশ্চন
ইত্যস্যা হৃদযং লোকে নান্যো মদ্ৱেদ কশ্চন
মাং ৱিধত্তেঽভিধত্তে মাং ৱিকল্প্যাপোহ্যতে ত্ৱহম্ ।
এতাৱান্ সৰ্ৱৱেদাৰ্থঃ শব্দ আস্থায মাং ভিদাম্ ।
মাযামাত্ৰমনূদ্যান্তে প্ৰতিষিধ্য প্ৰসীদতি
এতাৱান্ সৰ্ৱৱেদাৰ্থঃ শব্দ আস্থায মাং ভিদাম্ ।
মাযামাত্ৰমনূদ্যান্তে প্ৰতিষিধ্য প্ৰসীদতি