śrī-uddhava uvāca
vidhiś ca pratiṣedhaś ca
nigamo hīśvarasya te
avekṣate ’raviṇḍākṣa
guṇaṁ doṣaṁ ca karmaṇām
vidhiś ca pratiṣedhaś ca
nigamo hīśvarasya te
avekṣate ’raviṇḍākṣa
guṇaṁ doṣaṁ ca karmaṇām
varṇāśrama-vikalpaṁ ca
pratilomānulomajam
dravya-deśa-vayaḥ-kālān
svargaṁ narakam eva ca
pratilomānulomajam
dravya-deśa-vayaḥ-kālān
svargaṁ narakam eva ca
guṇa-doṣa-bhidā-dṛṣṭim
antareṇa vacas tava
niḥśreyasaṁ kathaṁ nṝṇāṁ
niṣedha-vidhi-lakṣaṇam
antareṇa vacas tava
niḥśreyasaṁ kathaṁ nṝṇāṁ
niṣedha-vidhi-lakṣaṇam
pitṛ-deva-manuṣyānāṁ
vedaś cakṣus taveśvara
śreyas tv anupalabdhe ’rthe
sādhya-sādhanayor api
vedaś cakṣus taveśvara
śreyas tv anupalabdhe ’rthe
sādhya-sādhanayor api
guṇa-doṣa-bhidā-dṛṣṭir
nigamāt te na hi svataḥ
nigamenāpavādaś ca
bhidāyā iti ha bhramaḥ
nigamāt te na hi svataḥ
nigamenāpavādaś ca
bhidāyā iti ha bhramaḥ
śrī-bhagavān uvāca
yogās trayo mayā proktā
nṝṇāṁ śreyo-vidhitsayā
jñānaṁ karma ca bhaktiś ca
nopāyo ’nyo ’sti kutracit
yogās trayo mayā proktā
nṝṇāṁ śreyo-vidhitsayā
jñānaṁ karma ca bhaktiś ca
nopāyo ’nyo ’sti kutracit
nirviṇṇānāṁ jñāna-yogo
nyāsinām iha karmasu
teṣv anirviṇṇa-cittānāṁ
karma-yogas tu kāminām
nyāsinām iha karmasu
teṣv anirviṇṇa-cittānāṁ
karma-yogas tu kāminām
yadṛcchayā mat-kathādau
jāta-śraddhas tu yaḥ pumān
na nirviṇṇo nāti-sakto
bhakti-yogo ’sya siddhi-daḥ
jāta-śraddhas tu yaḥ pumān
na nirviṇṇo nāti-sakto
bhakti-yogo ’sya siddhi-daḥ
tāvat karmāṇi kurvīta
na nirvidyeta yāvatā
mat-kathā-śravaṇādau vā
śraddhā yāvan na jāyate
na nirvidyeta yāvatā
mat-kathā-śravaṇādau vā
śraddhā yāvan na jāyate
sva-dharma-stho yajan yajñair
anāśīḥ-kāma uddhava
na yāti svarga-narakau
yady anyan na samācaret
anāśīḥ-kāma uddhava
na yāti svarga-narakau
yady anyan na samācaret
asmiḻ loke vartamānaḥ
sva-dharma-stho ’naghaḥ śuciḥ
jñānaṁ viśuddham āpnoti
mad-bhaktiṁ vā yadṛcchayā
sva-dharma-stho ’naghaḥ śuciḥ
jñānaṁ viśuddham āpnoti
mad-bhaktiṁ vā yadṛcchayā
svargiṇo ’py etam icchanti
lokaṁ nirayiṇas tathā
sādhakaṁ jñāna-bhaktibhyām
ubhayaṁ tad-asādhakam
lokaṁ nirayiṇas tathā
sādhakaṁ jñāna-bhaktibhyām
ubhayaṁ tad-asādhakam
na naraḥ svar-gatiṁ kāṅkṣen
nārakīṁ vā vicakṣaṇaḥ
nemaṁ lokaṁ ca kāṅkṣeta
dehāveśāt pramādyati
nārakīṁ vā vicakṣaṇaḥ
nemaṁ lokaṁ ca kāṅkṣeta
dehāveśāt pramādyati
etad vidvān purā mṛtyor
abhavāya ghaṭeta saḥ
apramatta idaṁ jñātvā
martyam apy artha-siddhi-dam
abhavāya ghaṭeta saḥ
apramatta idaṁ jñātvā
martyam apy artha-siddhi-dam
chidyamānaṁ yamair etaiḥ
kṛta-nīḍaṁ vanaspatim
khagaḥ sva-ketam utsṛjya
kṣemaṁ yāti hy alampaṭaḥ
kṛta-nīḍaṁ vanaspatim
khagaḥ sva-ketam utsṛjya
kṣemaṁ yāti hy alampaṭaḥ
aho-rātraiś chidyamānaṁ
buddhvāyur bhaya-vepathuḥ
mukta-saṅgaḥ paraṁ buddhvā
nirīha upaśāmyati
buddhvāyur bhaya-vepathuḥ
mukta-saṅgaḥ paraṁ buddhvā
nirīha upaśāmyati
nṛ-deham ādyaṁ su-labhaṁ su-durlabhaṁ
plavaṁ su-kalpaṁ guru-karṇadhāram
mayānukūlena nabhasvateritaṁ
pumān bhavābdhiṁ na taret sa ātma-hā
plavaṁ su-kalpaṁ guru-karṇadhāram
mayānukūlena nabhasvateritaṁ
pumān bhavābdhiṁ na taret sa ātma-hā
yadārambheṣu nirviṇṇo
viraktaḥ saṁyatendriyaḥ
abhyāsenātmano yogī
dhārayed acalaṁ manaḥ
viraktaḥ saṁyatendriyaḥ
abhyāsenātmano yogī
dhārayed acalaṁ manaḥ
dhāryamāṇaṁ mano yarhi
bhrāmyad āśv anavasthitam
atandrito ’nurodhena
mārgeṇātma-vaśaṁ nayet
bhrāmyad āśv anavasthitam
atandrito ’nurodhena
mārgeṇātma-vaśaṁ nayet
mano-gatiṁ na visṛjej
jita-prāṇo jitendriyaḥ
sattva-sampannayā buddhyā
mana ātma-vaśaṁ nayet
jita-prāṇo jitendriyaḥ
sattva-sampannayā buddhyā
mana ātma-vaśaṁ nayet
eṣa vai paramo yogo
manasaḥ saṅgrahaḥ smṛtaḥ
hṛdaya-jñatvam anvicchan
damyasyevārvato muhuḥ
manasaḥ saṅgrahaḥ smṛtaḥ
hṛdaya-jñatvam anvicchan
damyasyevārvato muhuḥ
sāṅkhyena sarva-bhāvānāṁ
pratilomānulomataḥ
bhavāpyayāv anudhyāyen
mano yāvat prasīdati
pratilomānulomataḥ
bhavāpyayāv anudhyāyen
mano yāvat prasīdati
nirviṇṇasya viraktasya
puruṣasyokta-vedinaḥ
manas tyajati daurātmyaṁ
cintitasyānucintayā
puruṣasyokta-vedinaḥ
manas tyajati daurātmyaṁ
cintitasyānucintayā
yamādibhir yoga-pathair
ānvīkṣikyā ca vidyayā
mamārcopāsanābhir vā
nānyair yogyaṁ smaren manaḥ
ānvīkṣikyā ca vidyayā
mamārcopāsanābhir vā
nānyair yogyaṁ smaren manaḥ
yadi kuryāt pramādena
yogī karma vigarhitam
yogenaiva dahed aṁho
nānyat tatra kadācana
yogī karma vigarhitam
yogenaiva dahed aṁho
nānyat tatra kadācana
sve sve ’dhikāre yā niṣṭhā
sa guṇaḥ parikīrtitaḥ
karmaṇāṁ jāty-aśuddhānām
anena niyamaḥ kṛtaḥ
guṇa-doṣa-vidhānena
saṅgānāṁ tyājanecchayā
sa guṇaḥ parikīrtitaḥ
karmaṇāṁ jāty-aśuddhānām
anena niyamaḥ kṛtaḥ
guṇa-doṣa-vidhānena
saṅgānāṁ tyājanecchayā
jāta-śraddho mat-kathāsu
nirviṇṇaḥ sarva-karmasu
veda duḥkhātmakān kāmān
parityāge ’py anīśvaraḥ
nirviṇṇaḥ sarva-karmasu
veda duḥkhātmakān kāmān
parityāge ’py anīśvaraḥ
tato bhajeta māṁ prītaḥ
śraddhālur dṛḍha-niścayaḥ
juṣamāṇaś ca tān kāmān
duḥkhodarkāṁś ca garhayan
śraddhālur dṛḍha-niścayaḥ
juṣamāṇaś ca tān kāmān
duḥkhodarkāṁś ca garhayan
proktena bhakti-yogena
bhajato māsakṛn muneḥ
kāmā hṛdayyā naśyanti
sarve mayi hṛdi sthite
bhajato māsakṛn muneḥ
kāmā hṛdayyā naśyanti
sarve mayi hṛdi sthite
bhidyate hṛdaya-granthiś
chidyante sarva-saṁśayāḥ
kṣīyante cāsya karmāṇi
mayi dṛṣṭe ’khilātmani
chidyante sarva-saṁśayāḥ
kṣīyante cāsya karmāṇi
mayi dṛṣṭe ’khilātmani
tasmān mad-bhakti-yuktasya
yogino vai mad-ātmanaḥ
na jñānaṁ na ca vairāgyaṁ
prāyaḥ śreyo bhaved iha
yogino vai mad-ātmanaḥ
na jñānaṁ na ca vairāgyaṁ
prāyaḥ śreyo bhaved iha
yat karmabhir yat tapasā
jñāna-vairāgyataś ca yat
yogena dāna-dharmeṇa
śreyobhir itarair api
jñāna-vairāgyataś ca yat
yogena dāna-dharmeṇa
śreyobhir itarair api
sarvaṁ mad-bhakti-yogena
mad-bhakto labhate ’ñjasā
svargāpavargaṁ mad-dhāma
kathañcid yadi vāñchati
mad-bhakto labhate ’ñjasā
svargāpavargaṁ mad-dhāma
kathañcid yadi vāñchati
na kiñcit sādhavo dhīrā
bhaktā hy ekāntino mama
vāñchanty api mayā dattaṁ
kaivalyam apunar-bhavam
bhaktā hy ekāntino mama
vāñchanty api mayā dattaṁ
kaivalyam apunar-bhavam
nairapekṣyaṁ paraṁ prāhur
niḥśreyasam analpakam
tasmān nirāśiṣo bhaktir
nirapekṣasya me bhavet
niḥśreyasam analpakam
tasmān nirāśiṣo bhaktir
nirapekṣasya me bhavet
na mayy ekānta-bhaktānāṁ
guṇa-doṣodbhavā guṇāḥ
sādhūnāṁ sama-cittānāṁ
buddheḥ param upeyuṣām
guṇa-doṣodbhavā guṇāḥ
sādhūnāṁ sama-cittānāṁ
buddheḥ param upeyuṣām
evam etān mayā diṣṭān
anutiṣṭhanti me pathaḥ
kṣemaṁ vindanti mat-sthānaṁ
yad brahma paramaṁ viduḥ
anutiṣṭhanti me pathaḥ
kṣemaṁ vindanti mat-sthānaṁ
yad brahma paramaṁ viduḥ
yathorṇanābhirhṛdayādūrṇāmudvamate mukhāt .
ākāśādghoṣavān prāṇo manasā sparśarūpiṇā
ākāśādghoṣavān prāṇo manasā sparśarūpiṇā
chandomayo'mṛtamayaḥ sahasrapadavīṁ prabhuḥ .
oṅkārādvyañjitasparśasvaroṣmāntasthabhūṣitām
oṅkārādvyañjitasparśasvaroṣmāntasthabhūṣitām
vicitrabhāṣāvitatāṁ chandobhiścaturuttaraiḥ .
anantapārāṁ bṛhatīṁ sṛjatyākṣipate svayam
anantapārāṁ bṛhatīṁ sṛjatyākṣipate svayam
gāyatryuṣṇiganuṣṭup ca bṛhatī paṅktireva ca .
triṣṭubjagatyaticchando hyatyaṣṭyatijagadvirāṭ
triṣṭubjagatyaticchando hyatyaṣṭyatijagadvirāṭ
kiṁ vidhatte kimācaṣṭe kimanūdya vikalpayet .
ityasyā hṛdayaṁ loke nānyo madveda kaścana
ityasyā hṛdayaṁ loke nānyo madveda kaścana
māṁ vidhatte'bhidhatte māṁ vikalpyāpohyate tvaham .
etāvān sarvavedārthaḥ śabda āsthāya māṁ bhidām .
māyāmātramanūdyānte pratiṣidhya prasīdati
etāvān sarvavedārthaḥ śabda āsthāya māṁ bhidām .
māyāmātramanūdyānte pratiṣidhya prasīdati
