ശ്രീഉദ്ധവ ഉവാച
വിധിശ്ച പ്രതിഷേധശ്ച നിഗമോ ഹീശ്വരസ്യ തേ ।
അവേക്ഷതേഽരവിന്ദാക്ഷ ഗുണം ദോഷം ച കര്മണാമ് ॥ ൧ ॥
വിധിശ്ച പ്രതിഷേധശ്ച നിഗമോ ഹീശ്വരസ്യ തേ ।
അവേക്ഷതേഽരവിന്ദാക്ഷ ഗുണം ദോഷം ച കര്മണാമ് ॥ ൧ ॥
വര്ണാശ്രമവികല്പം ച പ്രതിലോമാനുലോമജമ് ।
ദ്രവ്യദേശവയഃകാലാന് സ്വര്ഗം നരകമേവ ച ॥ ൨ ॥
ദ്രവ്യദേശവയഃകാലാന് സ്വര്ഗം നരകമേവ ച ॥ ൨ ॥
ഗുണദോഷഭിദാദൃഷ്ടിമന്തരേണ വചസ്തവ ।
നിഃശ്രേയസം കഥം നൃണാം നിഷേധവിധിലക്ഷണമ് ॥ ൩ ॥
നിഃശ്രേയസം കഥം നൃണാം നിഷേധവിധിലക്ഷണമ് ॥ ൩ ॥
പിതൃദേവമനുഷ്യാണാം വേദശ്ചക്ഷുസ്തവേശ്വര ।
ശ്രേയസ്ത്വനുപലബ്ധേഽര്ഥേ സാധ്യസാധനയോരപി ॥ ൪ ॥
ശ്രേയസ്ത്വനുപലബ്ധേഽര്ഥേ സാധ്യസാധനയോരപി ॥ ൪ ॥
ഗുണദോഷഭിദാദൃഷ്ടിര്നിഗമാത്തേ ന ഹി സ്വതഃ ।
നിഗമേനാപവാദശ്ച ഭിദായാ ഇതി ഹ ഭ്രമഃ ॥ ൫ ॥
നിഗമേനാപവാദശ്ച ഭിദായാ ഇതി ഹ ഭ്രമഃ ॥ ൫ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
യോഗാസ്ത്രയോ മയാ പ്രോക്താ നൃണാം ശ്രേയോവിധിത്സയാ ।
ജ്ഞാനം കര്മ ച ഭക്തിശ്ച നോപായോഽന്യോഽസ്തി കുത്രചിത് ॥ ൬ ॥
യോഗാസ്ത്രയോ മയാ പ്രോക്താ നൃണാം ശ്രേയോവിധിത്സയാ ।
ജ്ഞാനം കര്മ ച ഭക്തിശ്ച നോപായോഽന്യോഽസ്തി കുത്രചിത് ॥ ൬ ॥
നിര്വിണ്ണാനാം ജ്ഞാനയോഗോ ന്യാസിനാമിഹ കര്മസു ।
തേഷ്വനിര്വിണ്ണചിത്താനാം കര്മയോഗസ്തു കാമിനാമ് ॥ ൭ ॥
തേഷ്വനിര്വിണ്ണചിത്താനാം കര്മയോഗസ്തു കാമിനാമ് ॥ ൭ ॥
യദൃച്ഛയാ മത്കഥാദൌ ജാതശ്രദ്ധസ്തു യഃ പുമാന് ।
ന നിര്വിണ്ണോ നാതിസക്തോ ഭക്തിയോഗോഽസ്യ സിദ്ധിദഃ ॥ ൮ ॥
ന നിര്വിണ്ണോ നാതിസക്തോ ഭക്തിയോഗോഽസ്യ സിദ്ധിദഃ ॥ ൮ ॥
താവത് കര്മാണി കുര്വീത ന നിര്വിദ്യേത യാവതാ ।
മത്കഥാശ്രവണാദൌ വാ ശ്രദ്ധാ യാവന്ന ജായതേ ॥ ൯ ॥
മത്കഥാശ്രവണാദൌ വാ ശ്രദ്ധാ യാവന്ന ജായതേ ॥ ൯ ॥
സ്വധര്മസ്ഥോ യജന് യജ്ഞൈരനാശീഃകാമ ഉദ്ധവ ।
ന യാതി സ്വര്ഗനരകൌ യദ്യന്യന്ന സമാചരേത് ॥ ൧൦ ॥
ന യാതി സ്വര്ഗനരകൌ യദ്യന്യന്ന സമാചരേത് ॥ ൧൦ ॥
അസ്മിംല്ലോകേ വര്തമാനഃ സ്വധര്മസ്ഥോഽനഘഃ ശുചിഃ ।
ജ്ഞാനം വിശുദ്ധമാപ്നോതി മദ്ഭക്തിം വാ യദൃച്ഛയാ ॥ ൧൧ ॥
ജ്ഞാനം വിശുദ്ധമാപ്നോതി മദ്ഭക്തിം വാ യദൃച്ഛയാ ॥ ൧൧ ॥
സ്വര്ഗിണോഽപ്യേതമിച്ഛന്തി ലോകം നിരയിണസ്തഥാ ।
സാധകം ജ്ഞാനഭക്തിഭ്യാമുഭയം തദസാധകമ് ॥ ൧൨ ॥
സാധകം ജ്ഞാനഭക്തിഭ്യാമുഭയം തദസാധകമ് ॥ ൧൨ ॥
ന നരഃ സ്വര്ഗതിം കാങ്ക്ഷേന്നാരകീം വാ വിചക്ഷണഃ ।
നേമം ലോകം ച കാങ്ക്ഷേത ദേഹാവേശാത് പ്രമാദ്യതി ॥ ൧൩ ॥
നേമം ലോകം ച കാങ്ക്ഷേത ദേഹാവേശാത് പ്രമാദ്യതി ॥ ൧൩ ॥
ഏതദ് വിദ്വാന് പുരാ മൃത്യോരഭവായ ഘടേത സഃ ।
അപ്രമത്ത ഇദം ജ്ഞാത്വാ മര്ത്യമപ്യര്ഥസിദ്ധിദമ് ॥ ൧൪ ॥
അപ്രമത്ത ഇദം ജ്ഞാത്വാ മര്ത്യമപ്യര്ഥസിദ്ധിദമ് ॥ ൧൪ ॥
ഛിദ്യമാനം യമൈരേതൈഃ കൃതനീഡം വനസ്പതിമ് ।
ഖഗഃ സ്വകേതമുത്സൃജ്യ ക്ഷേമം യാതി ഹ്യലമ്പടഃ ॥ ൧൫ ॥
ഖഗഃ സ്വകേതമുത്സൃജ്യ ക്ഷേമം യാതി ഹ്യലമ്പടഃ ॥ ൧൫ ॥
അഹോരാത്രൈശ്ഛിദ്യമാനം ബുദ്ധ്വായുര്ഭയവേപഥുഃ ।
മുക്തസങ്ഗഃ പരം ബുദ്ധ്വാ നിരീഹ ഉപശാമ്യതി ॥ ൧൬ ॥
മുക്തസങ്ഗഃ പരം ബുദ്ധ്വാ നിരീഹ ഉപശാമ്യതി ॥ ൧൬ ॥
നൃദേഹമാദ്യം സുലഭം സുദുര്ലഭം
പ്ലവം സുകല്പം ഗുരുകര്ണധാരമ് ।
മയാനുകൂലേന നഭസ്വതേരിതം
പുമാന് ഭവാബ്ധിം ന തരേത് സ ആത്മഹാ ॥ ൧൭ ॥
പ്ലവം സുകല്പം ഗുരുകര്ണധാരമ് ।
മയാനുകൂലേന നഭസ്വതേരിതം
പുമാന് ഭവാബ്ധിം ന തരേത് സ ആത്മഹാ ॥ ൧൭ ॥
യദാരമ്ഭേഷു നിര്വിണ്ണോ വിരക്തഃ സംയതേന്ദ്രിയഃ ।
അഭ്യാസേനാത്മനോ യോഗീ ധാരയേദചലം മനഃ ॥ ൧൮ ॥
അഭ്യാസേനാത്മനോ യോഗീ ധാരയേദചലം മനഃ ॥ ൧൮ ॥
ധാര്യമാണം മനോ യര്ഹി ഭ്രാമ്യദശ്വനവസ്ഥിതമ് ।
അതന്ദ്രിതോഽനുരോധേന മാര്ഗേണാത്മവശം നയേത് ॥ ൧൯ ॥
അതന്ദ്രിതോഽനുരോധേന മാര്ഗേണാത്മവശം നയേത് ॥ ൧൯ ॥
മനോഗതിം ന വിസൃജേജ്ജിതപ്രാണോ ജിതേന്ദ്രിയഃ ।
സത്ത്വസമ്പന്നയാ ബുദ്ധ്യാ മന ആത്മവശം നയേത് ॥ ൨൦ ॥
സത്ത്വസമ്പന്നയാ ബുദ്ധ്യാ മന ആത്മവശം നയേത് ॥ ൨൦ ॥
ഏഷ വൈ പരമോ യോഗോ മനസഃ സങ്ഗ്രഹഃ സ്മൃതഃ ।
ഹൃദയജ്ഞത്വമന്വിച്ഛന് ദമ്യസ്യേവാര്വതോ മുഹുഃ ॥ ൨൧ ॥
ഹൃദയജ്ഞത്വമന്വിച്ഛന് ദമ്യസ്യേവാര്വതോ മുഹുഃ ॥ ൨൧ ॥
സാങ്ഖ്യേന സര്വഭാവാനാം പ്രതിലോമാനുലോമതഃ ।
ഭവാപ്യയാവനുധ്യായേന്മനോ യാവത് പ്രസീദതി ॥ ൨൨ ॥
ഭവാപ്യയാവനുധ്യായേന്മനോ യാവത് പ്രസീദതി ॥ ൨൨ ॥
നിര്വിണ്ണസ്യ വിരക്തസ്യ പുരുഷസ്യോക്തവേദിനഃ ।
മനസ്ത്യജതി ദൌരാത്മ്യം ചിന്തിതസ്യാനുചിന്തയാ ॥ ൨൩ ॥
മനസ്ത്യജതി ദൌരാത്മ്യം ചിന്തിതസ്യാനുചിന്തയാ ॥ ൨൩ ॥
യമാദിഭിര്യോഗപഥൈരാന്വീക്ഷിക്യാ ച വിദ്യയാ ।
മമാര്ചോപാസനാഭിര്വാ നാന്യൈര്യോഗ്യം സ്മരേന്മനഃ ॥ ൨൪ ॥
മമാര്ചോപാസനാഭിര്വാ നാന്യൈര്യോഗ്യം സ്മരേന്മനഃ ॥ ൨൪ ॥
യദി കുര്യാത് പ്രമാദേന യോഗീ കര്മ വിഗര്ഹിതമ് ।
യോഗേനൈവ ദഹേദംഹോ നാന്യത്തത്ര കദാചന ॥ ൨൫ ॥
യോഗേനൈവ ദഹേദംഹോ നാന്യത്തത്ര കദാചന ॥ ൨൫ ॥
സ്വേ സ്വേഽധികാരേ യാ നിഷ്ഠാ സ ഗുണഃ പരികീര്തിതഃ ।
കര്മണാം ജാത്യശുദ്ധാനാമനേന നിയമഃ കൃതഃ ।
ഗുണദോഷവിധാനേന സങ്ഗാനാം ത്യാജനേച്ഛയാ ॥ ൨൬ ॥
കര്മണാം ജാത്യശുദ്ധാനാമനേന നിയമഃ കൃതഃ ।
ഗുണദോഷവിധാനേന സങ്ഗാനാം ത്യാജനേച്ഛയാ ॥ ൨൬ ॥
ജാതശ്രദ്ധോ മത്കഥാസു നിര്വിണ്ണഃ സര്വകര്മസു ।
വേദ ദുഃഖാത്മകാന് കാമാന് പരിത്യാഗേഽപ്യനീശ്വരഃ ॥ ൨൭ ॥
വേദ ദുഃഖാത്മകാന് കാമാന് പരിത്യാഗേഽപ്യനീശ്വരഃ ॥ ൨൭ ॥
തതോ ഭജേത മാം പ്രീതഃ ശ്രദ്ധാലുര്ദൃഢനിശ്ചയഃ ।
ജുഷമാണശ്ച താന് കാമാന് ദുഃഖോദര്കാംശ്ച ഗര്ഹയന് ॥ ൨൮ ॥
ജുഷമാണശ്ച താന് കാമാന് ദുഃഖോദര്കാംശ്ച ഗര്ഹയന് ॥ ൨൮ ॥
പ്രോക്തേന ഭക്തിയോഗേന ഭജതോ മാസകൃന്മുനേഃ ।
കാമാ ഹൃദയ്യാ നശ്യന്തി സര്വേ മയി ഹൃദി സ്ഥിതേ ॥ ൨൯ ॥
കാമാ ഹൃദയ്യാ നശ്യന്തി സര്വേ മയി ഹൃദി സ്ഥിതേ ॥ ൨൯ ॥
ഭിദ്യതേ ഹൃദയഗ്രന്ഥിശ്ഛിദ്യന്തേ സര്വസംശയാഃ ।
ക്ഷീയന്തേ ചാസ്യ കര്മാണി മയി ദൃഷ്ടേഽഖിലാത്മനി ॥ ൩൦ ॥
ക്ഷീയന്തേ ചാസ്യ കര്മാണി മയി ദൃഷ്ടേഽഖിലാത്മനി ॥ ൩൦ ॥
തസ്മാന്മദ്ഭക്തിയുക്തസ്യ യോഗിനോ വൈ മദാത്മനഃ ।
ന ജ്ഞാനം ന ച വൈരാഗ്യം പ്രായഃ ശ്രേയോ ഭവേദിഹ ॥ ൩൧ ॥
ന ജ്ഞാനം ന ച വൈരാഗ്യം പ്രായഃ ശ്രേയോ ഭവേദിഹ ॥ ൩൧ ॥
യത് കര്മഭിര്യത്തപസാ ജ്ഞാനവൈരാഗ്യതശ്ച യത് ।
യോഗേന ദാനധര്മേണ ശ്രേയോഭിരിതരൈരപി ॥ ൩൨ ॥
യോഗേന ദാനധര്മേണ ശ്രേയോഭിരിതരൈരപി ॥ ൩൨ ॥
സര്വം മദ്ഭക്തിയോഗേന മദ്ഭക്തോ ലഭതേഽഞ്ജസാ ।
സ്വര്ഗാപവര്ഗം മദ്ധാമ കഥഞ്ചിദ് യദി വാഞ്ഛതി ॥ ൩൩ ॥
സ്വര്ഗാപവര്ഗം മദ്ധാമ കഥഞ്ചിദ് യദി വാഞ്ഛതി ॥ ൩൩ ॥
ന കിഞ്ചിത് സാധവോ ധീരാ ഭക്താ ഹ്യേകാന്തിനോ മമ ।
വാഞ്ഛന്ത്യപി മയാ ദത്തം കൈവല്യമപുനര്ഭവമ് ॥ ൩൪ ॥
വാഞ്ഛന്ത്യപി മയാ ദത്തം കൈവല്യമപുനര്ഭവമ് ॥ ൩൪ ॥
നൈരപേക്ഷ്യം പരം പ്രാഹുര്നിഃശ്രേയസമനല്പകമ് ।
തസ്മാന്നിരാശിഷോ ഭക്തിര്നിരപേക്ഷസ്യ മേ ഭവേത് ॥ ൩൫ ॥
തസ്മാന്നിരാശിഷോ ഭക്തിര്നിരപേക്ഷസ്യ മേ ഭവേത് ॥ ൩൫ ॥
ന മയ്യേകാന്തഭക്താനാം ഗുണദോഷോദ്ഭവാ ഗുണാഃ ।
സാധൂനാം സമചിത്താനാം ബുദ്ധേഃ പരമുപേയുഷാമ് ॥ ൩൬ ॥
സാധൂനാം സമചിത്താനാം ബുദ്ധേഃ പരമുപേയുഷാമ് ॥ ൩൬ ॥
ഏവമേതാന് മയാ ദിഷ്ടാനനുതിഷ്ഠന്തി മേ പഥഃ ।
ക്ഷേമം വിന്ദന്തി മത്സ്ഥാനം യദ് ബ്രഹ്മ പരമം വിദുഃ ॥ ൩൭ ॥
ക്ഷേമം വിന്ദന്തി മത്സ്ഥാനം യദ് ബ്രഹ്മ പരമം വിദുഃ ॥ ൩൭ ॥
യഥോര്ണനാഭിര്ഹൃദയാദൂര്ണാമുദ്വമതേ മുഖാത് ।
ആകാശാദ്ഘോഷവാന് പ്രാണോ മനസാ സ്പര്ശരൂപിണാ
ആകാശാദ്ഘോഷവാന് പ്രാണോ മനസാ സ്പര്ശരൂപിണാ
ഛന്ദോമയോഽമൃതമയഃ സഹസ്രപദവീം പ്രഭുഃ ।
ഓങ്കാരാദ്വ്യഞ്ജിതസ്പര്ശസ്വരോഷ്മാന്തസ്ഥഭൂഷിതാമ്
ഓങ്കാരാദ്വ്യഞ്ജിതസ്പര്ശസ്വരോഷ്മാന്തസ്ഥഭൂഷിതാമ്
വിചിത്രഭാഷാവിതതാം ഛന്ദോഭിശ്ചതുരുത്തരൈഃ ।
അനന്തപാരാം ബൃഹതീം സൃജത്യാക്ഷിപതേ സ്വയമ്
അനന്തപാരാം ബൃഹതീം സൃജത്യാക്ഷിപതേ സ്വയമ്
ഗായത്ര്യുഷ്ണിഗനുഷ്ടുപ് ച ബൃഹതീ പങ്ക്തിരേവ ച ।
ത്രിഷ്ടുബ്ജഗത്യതിച്ഛന്ദോ ഹ്യത്യഷ്ട്യതിജഗദ്വിരാട്
ത്രിഷ്ടുബ്ജഗത്യതിച്ഛന്ദോ ഹ്യത്യഷ്ട്യതിജഗദ്വിരാട്
കിം വിധത്തേ കിമാചഷ്ടേ കിമനൂദ്യ വികല്പയേത് ।
ഇത്യസ്യാ ഹൃദയം ലോകേ നാന്യോ മദ്വേദ കശ്ചന
ഇത്യസ്യാ ഹൃദയം ലോകേ നാന്യോ മദ്വേദ കശ്ചന
മാം വിധത്തേഽഭിധത്തേ മാം വികല്പ്യാപോഹ്യതേ ത്വഹമ് ।
ഏതാവാന് സര്വവേദാര്ഥഃ ശബ്ദ ആസ്ഥായ മാം ഭിദാമ് ।
മായാമാത്രമനൂദ്യാന്തേ പ്രതിഷിധ്യ പ്രസീദതി
ഏതാവാന് സര്വവേദാര്ഥഃ ശബ്ദ ആസ്ഥായ മാം ഭിദാമ് ।
മായാമാത്രമനൂദ്യാന്തേ പ്രതിഷിധ്യ പ്രസീദതി