శ్రీఉద్ధవ ఉవాచ
విధిశ్చ ప్రతిషేధశ్చ నిగమో హీశ్వరస్య తే ।
అవేక్షతేఽరవిన్దాక్ష గుణం దోషం చ కర్మణామ్ ॥ ౧ ॥
విధిశ్చ ప్రతిషేధశ్చ నిగమో హీశ్వరస్య తే ।
అవేక్షతేఽరవిన్దాక్ష గుణం దోషం చ కర్మణామ్ ॥ ౧ ॥
వర్ణాశ్రమవికల్పం చ ప్రతిలోమానులోమజమ్ ।
ద్రవ్యదేశవయఃకాలాన్ స్వర్గం నరకమేవ చ ॥ ౨ ॥
ద్రవ్యదేశవయఃకాలాన్ స్వర్గం నరకమేవ చ ॥ ౨ ॥
గుణదోషభిదాదృష్టిమన్తరేణ వచస్తవ ।
నిఃశ్రేయసం కథం నృణాం నిషేధవిధిలక్షణమ్ ॥ ౩ ॥
నిఃశ్రేయసం కథం నృణాం నిషేధవిధిలక్షణమ్ ॥ ౩ ॥
పితృదేవమనుష్యాణాం వేదశ్చక్షుస్తవేశ్వర ।
శ్రేయస్త్వనుపలబ్ధేఽర్థే సాధ్యసాధనయోరపి ॥ ౪ ॥
శ్రేయస్త్వనుపలబ్ధేఽర్థే సాధ్యసాధనయోరపి ॥ ౪ ॥
గుణదోషభిదాదృష్టిర్నిగమాత్తే న హి స్వతః ।
నిగమేనాపవాదశ్చ భిదాయా ఇతి హ భ్రమః ॥ ౫ ॥
నిగమేనాపవాదశ్చ భిదాయా ఇతి హ భ్రమః ॥ ౫ ॥
శ్రీభగవానువాచ
యోగాస్త్రయో మయా ప్రోక్తా నృణాం శ్రేయోవిధిత్సయా ।
జ్ఞానం కర్మ చ భక్తిశ్చ నోపాయోఽన్యోఽస్తి కుత్రచిత్ ॥ ౬ ॥
యోగాస్త్రయో మయా ప్రోక్తా నృణాం శ్రేయోవిధిత్సయా ।
జ్ఞానం కర్మ చ భక్తిశ్చ నోపాయోఽన్యోఽస్తి కుత్రచిత్ ॥ ౬ ॥
నిర్విణ్ణానాం జ్ఞానయోగో న్యాసినామిహ కర్మసు ।
తేష్వనిర్విణ్ణచిత్తానాం కర్మయోగస్తు కామినామ్ ॥ ౭ ॥
తేష్వనిర్విణ్ణచిత్తానాం కర్మయోగస్తు కామినామ్ ॥ ౭ ॥
యదృచ్ఛయా మత్కథాదౌ జాతశ్రద్ధస్తు యః పుమాన్ ।
న నిర్విణ్ణో నాతిసక్తో భక్తియోగోఽస్య సిద్ధిదః ॥ ౮ ॥
న నిర్విణ్ణో నాతిసక్తో భక్తియోగోఽస్య సిద్ధిదః ॥ ౮ ॥
తావత్ కర్మాణి కుర్వీత న నిర్విద్యేత యావతా ।
మత్కథాశ్రవణాదౌ వా శ్రద్ధా యావన్న జాయతే ॥ ౯ ॥
మత్కథాశ్రవణాదౌ వా శ్రద్ధా యావన్న జాయతే ॥ ౯ ॥
స్వధర్మస్థో యజన్ యజ్ఞైరనాశీఃకామ ఉద్ధవ ।
న యాతి స్వర్గనరకౌ యద్యన్యన్న సమాచరేత్ ॥ ౧౦ ॥
న యాతి స్వర్గనరకౌ యద్యన్యన్న సమాచరేత్ ॥ ౧౦ ॥
అస్మింల్లోకే వర్తమానః స్వధర్మస్థోఽనఘః శుచిః ।
జ్ఞానం విశుద్ధమాప్నోతి మద్భక్తిం వా యదృచ్ఛయా ॥ ౧౧ ॥
జ్ఞానం విశుద్ధమాప్నోతి మద్భక్తిం వా యదృచ్ఛయా ॥ ౧౧ ॥
స్వర్గిణోఽప్యేతమిచ్ఛన్తి లోకం నిరయిణస్తథా ।
సాధకం జ్ఞానభక్తిభ్యాముభయం తదసాధకమ్ ॥ ౧౨ ॥
సాధకం జ్ఞానభక్తిభ్యాముభయం తదసాధకమ్ ॥ ౧౨ ॥
న నరః స్వర్గతిం కాఙ్క్షేన్నారకీం వా విచక్షణః ।
నేమం లోకం చ కాఙ్క్షేత దేహావేశాత్ ప్రమాద్యతి ॥ ౧౩ ॥
నేమం లోకం చ కాఙ్క్షేత దేహావేశాత్ ప్రమాద్యతి ॥ ౧౩ ॥
ఏతద్ విద్వాన్ పురా మృత్యోరభవాయ ఘటేత సః ।
అప్రమత్త ఇదం జ్ఞాత్వా మర్త్యమప్యర్థసిద్ధిదమ్ ॥ ౧౪ ॥
అప్రమత్త ఇదం జ్ఞాత్వా మర్త్యమప్యర్థసిద్ధిదమ్ ॥ ౧౪ ॥
ఛిద్యమానం యమైరేతైః కృతనీడం వనస్పతిమ్ ।
ఖగః స్వకేతముత్సృజ్య క్షేమం యాతి హ్యలమ్పటః ॥ ౧౫ ॥
ఖగః స్వకేతముత్సృజ్య క్షేమం యాతి హ్యలమ్పటః ॥ ౧౫ ॥
అహోరాత్రైశ్ఛిద్యమానం బుద్ధ్వాయుర్భయవేపథుః ।
ముక్తసఙ్గః పరం బుద్ధ్వా నిరీహ ఉపశామ్యతి ॥ ౧౬ ॥
ముక్తసఙ్గః పరం బుద్ధ్వా నిరీహ ఉపశామ్యతి ॥ ౧౬ ॥
నృదేహమాద్యం సులభం సుదుర్లభం
ప్లవం సుకల్పం గురుకర్ణధారమ్ ।
మయానుకూలేన నభస్వతేరితం
పుమాన్ భవాబ్ధిం న తరేత్ స ఆత్మహా ॥ ౧౭ ॥
ప్లవం సుకల్పం గురుకర్ణధారమ్ ।
మయానుకూలేన నభస్వతేరితం
పుమాన్ భవాబ్ధిం న తరేత్ స ఆత్మహా ॥ ౧౭ ॥
యదారమ్భేషు నిర్విణ్ణో విరక్తః సంయతేన్ద్రియః ।
అభ్యాసేనాత్మనో యోగీ ధారయేదచలం మనః ॥ ౧౮ ॥
అభ్యాసేనాత్మనో యోగీ ధారయేదచలం మనః ॥ ౧౮ ॥
ధార్యమాణం మనో యర్హి భ్రామ్యదశ్వనవస్థితమ్ ।
అతన్ద్రితోఽనురోధేన మార్గేణాత్మవశం నయేత్ ॥ ౧౯ ॥
అతన్ద్రితోఽనురోధేన మార్గేణాత్మవశం నయేత్ ॥ ౧౯ ॥
మనోగతిం న విసృజేజ్జితప్రాణో జితేన్ద్రియః ।
సత్త్వసమ్పన్నయా బుద్ధ్యా మన ఆత్మవశం నయేత్ ॥ ౨౦ ॥
సత్త్వసమ్పన్నయా బుద్ధ్యా మన ఆత్మవశం నయేత్ ॥ ౨౦ ॥
ఏష వై పరమో యోగో మనసః సఙ్గ్రహః స్మృతః ।
హృదయజ్ఞత్వమన్విచ్ఛన్ దమ్యస్యేవార్వతో ముహుః ॥ ౨౧ ॥
హృదయజ్ఞత్వమన్విచ్ఛన్ దమ్యస్యేవార్వతో ముహుః ॥ ౨౧ ॥
సాఙ్ఖ్యేన సర్వభావానాం ప్రతిలోమానులోమతః ।
భవాప్యయావనుధ్యాయేన్మనో యావత్ ప్రసీదతి ॥ ౨౨ ॥
భవాప్యయావనుధ్యాయేన్మనో యావత్ ప్రసీదతి ॥ ౨౨ ॥
నిర్విణ్ణస్య విరక్తస్య పురుషస్యోక్తవేదినః ।
మనస్త్యజతి దౌరాత్మ్యం చిన్తితస్యానుచిన్తయా ॥ ౨౩ ॥
మనస్త్యజతి దౌరాత్మ్యం చిన్తితస్యానుచిన్తయా ॥ ౨౩ ॥
యమాదిభిర్యోగపథైరాన్వీక్షిక్యా చ విద్యయా ।
మమార్చోపాసనాభిర్వా నాన్యైర్యోగ్యం స్మరేన్మనః ॥ ౨౪ ॥
మమార్చోపాసనాభిర్వా నాన్యైర్యోగ్యం స్మరేన్మనః ॥ ౨౪ ॥
యది కుర్యాత్ ప్రమాదేన యోగీ కర్మ విగర్హితమ్ ।
యోగేనైవ దహేదంహో నాన్యత్తత్ర కదాచన ॥ ౨౫ ॥
యోగేనైవ దహేదంహో నాన్యత్తత్ర కదాచన ॥ ౨౫ ॥
స్వే స్వేఽధికారే యా నిష్ఠా స గుణః పరికీర్తితః ।
కర్మణాం జాత్యశుద్ధానామనేన నియమః కృతః ।
గుణదోషవిధానేన సఙ్గానాం త్యాజనేచ్ఛయా ॥ ౨౬ ॥
కర్మణాం జాత్యశుద్ధానామనేన నియమః కృతః ।
గుణదోషవిధానేన సఙ్గానాం త్యాజనేచ్ఛయా ॥ ౨౬ ॥
జాతశ్రద్ధో మత్కథాసు నిర్విణ్ణః సర్వకర్మసు ।
వేద దుఃఖాత్మకాన్ కామాన్ పరిత్యాగేఽప్యనీశ్వరః ॥ ౨౭ ॥
వేద దుఃఖాత్మకాన్ కామాన్ పరిత్యాగేఽప్యనీశ్వరః ॥ ౨౭ ॥
తతో భజేత మాం ప్రీతః శ్రద్ధాలుర్దృఢనిశ్చయః ।
జుషమాణశ్చ తాన్ కామాన్ దుఃఖోదర్కాంశ్చ గర్హయన్ ॥ ౨౮ ॥
జుషమాణశ్చ తాన్ కామాన్ దుఃఖోదర్కాంశ్చ గర్హయన్ ॥ ౨౮ ॥
ప్రోక్తేన భక్తియోగేన భజతో మాసకృన్మునేః ।
కామా హృదయ్యా నశ్యన్తి సర్వే మయి హృది స్థితే ॥ ౨౯ ॥
కామా హృదయ్యా నశ్యన్తి సర్వే మయి హృది స్థితే ॥ ౨౯ ॥
భిద్యతే హృదయగ్రన్థిశ్ఛిద్యన్తే సర్వసంశయాః ।
క్షీయన్తే చాస్య కర్మాణి మయి దృష్టేఽఖిలాత్మని ॥ ౩౦ ॥
క్షీయన్తే చాస్య కర్మాణి మయి దృష్టేఽఖిలాత్మని ॥ ౩౦ ॥
తస్మాన్మద్భక్తియుక్తస్య యోగినో వై మదాత్మనః ।
న జ్ఞానం న చ వైరాగ్యం ప్రాయః శ్రేయో భవేదిహ ॥ ౩౧ ॥
న జ్ఞానం న చ వైరాగ్యం ప్రాయః శ్రేయో భవేదిహ ॥ ౩౧ ॥
యత్ కర్మభిర్యత్తపసా జ్ఞానవైరాగ్యతశ్చ యత్ ।
యోగేన దానధర్మేణ శ్రేయోభిరితరైరపి ॥ ౩౨ ॥
యోగేన దానధర్మేణ శ్రేయోభిరితరైరపి ॥ ౩౨ ॥
సర్వం మద్భక్తియోగేన మద్భక్తో లభతేఽఞ్జసా ।
స్వర్గాపవర్గం మద్ధామ కథఞ్చిద్ యది వాఞ్ఛతి ॥ ౩౩ ॥
స్వర్గాపవర్గం మద్ధామ కథఞ్చిద్ యది వాఞ్ఛతి ॥ ౩౩ ॥
న కిఞ్చిత్ సాధవో ధీరా భక్తా హ్యేకాన్తినో మమ ।
వాఞ్ఛన్త్యపి మయా దత్తం కైవల్యమపునర్భవమ్ ॥ ౩౪ ॥
వాఞ్ఛన్త్యపి మయా దత్తం కైవల్యమపునర్భవమ్ ॥ ౩౪ ॥
నైరపేక్ష్యం పరం ప్రాహుర్నిఃశ్రేయసమనల్పకమ్ ।
తస్మాన్నిరాశిషో భక్తిర్నిరపేక్షస్య మే భవేత్ ॥ ౩౫ ॥
తస్మాన్నిరాశిషో భక్తిర్నిరపేక్షస్య మే భవేత్ ॥ ౩౫ ॥
న మయ్యేకాన్తభక్తానాం గుణదోషోద్భవా గుణాః ।
సాధూనాం సమచిత్తానాం బుద్ధేః పరముపేయుషామ్ ॥ ౩౬ ॥
సాధూనాం సమచిత్తానాం బుద్ధేః పరముపేయుషామ్ ॥ ౩౬ ॥
ఏవమేతాన్ మయా దిష్టాననుతిష్ఠన్తి మే పథః ।
క్షేమం విన్దన్తి మత్స్థానం యద్ బ్రహ్మ పరమం విదుః ॥ ౩౭ ॥
క్షేమం విన్దన్తి మత్స్థానం యద్ బ్రహ్మ పరమం విదుః ॥ ౩౭ ॥
యథోర్ణనాభిర్హృదయాదూర్ణాముద్వమతే ముఖాత్ ।
ఆకాశాద్ఘోషవాన్ ప్రాణో మనసా స్పర్శరూపిణా
ఆకాశాద్ఘోషవాన్ ప్రాణో మనసా స్పర్శరూపిణా
ఛన్దోమయోఽమృతమయః సహస్రపదవీం ప్రభుః ।
ఓఙ్కారాద్వ్యఞ్జితస్పర్శస్వరోష్మాన్తస్థభూషితామ్
ఓఙ్కారాద్వ్యఞ్జితస్పర్శస్వరోష్మాన్తస్థభూషితామ్
విచిత్రభాషావితతాం ఛన్దోభిశ్చతురుత్తరైః ।
అనన్తపారాం బృహతీం సృజత్యాక్షిపతే స్వయమ్
అనన్తపారాం బృహతీం సృజత్యాక్షిపతే స్వయమ్
గాయత్ర్యుష్ణిగనుష్టుప్ చ బృహతీ పఙ్క్తిరేవ చ ।
త్రిష్టుబ్జగత్యతిచ్ఛన్దో హ్యత్యష్ట్యతిజగద్విరాట్
త్రిష్టుబ్జగత్యతిచ్ఛన్దో హ్యత్యష్ట్యతిజగద్విరాట్
కిం విధత్తే కిమాచష్టే కిమనూద్య వికల్పయేత్ ।
ఇత్యస్యా హృదయం లోకే నాన్యో మద్వేద కశ్చన
ఇత్యస్యా హృదయం లోకే నాన్యో మద్వేద కశ్చన
మాం విధత్తేఽభిధత్తే మాం వికల్ప్యాపోహ్యతే త్వహమ్ ।
ఏతావాన్ సర్వవేదార్థః శబ్ద ఆస్థాయ మాం భిదామ్ ।
మాయామాత్రమనూద్యాన్తే ప్రతిషిధ్య ప్రసీదతి
ఏతావాన్ సర్వవేదార్థః శబ్ద ఆస్థాయ మాం భిదామ్ ।
మాయామాత్రమనూద్యాన్తే ప్రతిషిధ్య ప్రసీదతి