શ્રીશુક ઉવાચ
તતશ્ચાનુદિનં ધર્મઃ સત્યં શૌચં ક્ષમા દયા ।
કાલેન બલિના રાજન્ નઙ્ક્ષ્યત્યાયુર્બલં સ્મૃતિઃ ॥ ૧ ॥
તતશ્ચાનુદિનં ધર્મઃ સત્યં શૌચં ક્ષમા દયા ।
કાલેન બલિના રાજન્ નઙ્ક્ષ્યત્યાયુર્બલં સ્મૃતિઃ ॥ ૧ ॥
વિત્તમેવ કલૌ નૃણાં જન્માચારગુણોદયઃ ।
ધર્મન્યાયવ્યવસ્થાયાં કારણં બલમેવ હિ ॥ ૨ ॥
ધર્મન્યાયવ્યવસ્થાયાં કારણં બલમેવ હિ ॥ ૨ ॥
દામ્પત્યેઽભિરુચિર્હેતુર્માયૈવ વ્યાવહારિકે ।
સ્ત્રીત્વે પુંસ્ત્વે ચ હિ રતિર્વિપ્રત્વે સૂત્રમેવ હિ ॥ ૩ ॥
સ્ત્રીત્વે પુંસ્ત્વે ચ હિ રતિર્વિપ્રત્વે સૂત્રમેવ હિ ॥ ૩ ॥
લિઙ્ગમેવાશ્રમખ્યાતાવન્યોન્યાપત્તિકારણમ્ ।
અવૃત્ત્યા ન્યાયદૌર્બલ્યં પાણ્ડિત્યે ચાપલં વચઃ ॥ ૪ ॥
અવૃત્ત્યા ન્યાયદૌર્બલ્યં પાણ્ડિત્યે ચાપલં વચઃ ॥ ૪ ॥
અનાઢ્યતૈવાસાધુત્વે સાધુત્વે દમ્ભ એવ તુ ।
સ્વીકાર એવ ચોદ્વાહે સ્નાનમેવ પ્રસાધનમ્ ॥ ૫ ॥
સ્વીકાર એવ ચોદ્વાહે સ્નાનમેવ પ્રસાધનમ્ ॥ ૫ ॥
દૂરે વાર્યયનં તીર્થં લાવણ્યં કેશધારણમ્ ।
ઉદરંભરતા સ્વાર્થઃ સત્યત્વે ધાર્ષ્ટ્યમેવ હિ ।
દાક્ષ્યં કુટુમ્બભરણં યશોઽર્થે ધર્મસેવનમ્ ॥ ૬ ॥
ઉદરંભરતા સ્વાર્થઃ સત્યત્વે ધાર્ષ્ટ્યમેવ હિ ।
દાક્ષ્યં કુટુમ્બભરણં યશોઽર્થે ધર્મસેવનમ્ ॥ ૬ ॥
એવં પ્રજાભિર્દુષ્ટાભિરાકીર્ણે ક્ષિતિમણ્ડલે ।
બ્રહ્મવિટ્ક્ષત્રશૂદ્રાણાં યો બલી ભવિતા નૃપઃ ॥ ૭ ॥
બ્રહ્મવિટ્ક્ષત્રશૂદ્રાણાં યો બલી ભવિતા નૃપઃ ॥ ૭ ॥
પ્રજા હિ લુબ્ધૈ રાજન્યૈર્નિર્ઘૃણૈર્દસ્યુધર્મભિઃ ।
આચ્છિન્નદારદ્રવિણા યાસ્યન્તિ ગિરિકાનનમ્ ॥ ૮ ॥
આચ્છિન્નદારદ્રવિણા યાસ્યન્તિ ગિરિકાનનમ્ ॥ ૮ ॥
શાકમૂલામિષક્ષૌદ્રફલપુષ્પાષ્ટિભોજનાઃ ।
અનાવૃષ્ટયા વિનઙ્ક્ષ્યન્તિ દુર્ભિક્ષકરપીડિતાઃ ॥ ૯ ॥
અનાવૃષ્ટયા વિનઙ્ક્ષ્યન્તિ દુર્ભિક્ષકરપીડિતાઃ ॥ ૯ ॥
શીતવાતાતપપ્રાવૃડ્હિમૈરન્યોન્યતઃ પ્રજાઃ ।
ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં વ્યાધિભિશ્ચૈવ સન્તપ્સ્યન્તે ચ ચિન્તયા ॥ ૧૦ ॥
ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં વ્યાધિભિશ્ચૈવ સન્તપ્સ્યન્તે ચ ચિન્તયા ॥ ૧૦ ॥
ત્રિંશદ્વિંશતિવર્ષાણિ પરમાયુઃ કલૌ નૃણામ્ ॥ ૧૧ ॥
ક્ષીયમાણેષુ દેહેષુ દેહિનાં કલિદોષતઃ ।
વર્ણાશ્રમવતાં ધર્મે નષ્ટે વેદપથે નૃણામ્ ॥ ૧૨ ॥
વર્ણાશ્રમવતાં ધર્મે નષ્ટે વેદપથે નૃણામ્ ॥ ૧૨ ॥
પાષણ્ડપ્રચુરે ધર્મે દસ્યુપ્રાયેષુ રાજસુ ।
ચૌર્યાનૃતવૃથાહિંસાનાનાવૃત્તિષુ વૈ નૃષુ ॥ ૧૩ ॥
ચૌર્યાનૃતવૃથાહિંસાનાનાવૃત્તિષુ વૈ નૃષુ ॥ ૧૩ ॥
શૂદ્રપ્રાયેષુ વર્ણેષુચ્છાગપ્રાયાસુ ધેનુષુ ।
ગૃહપ્રાયેષ્વાશ્રમેષુ યૌનપ્રાયેષુ બન્ધુષુ ॥ ૧૪ ॥
ગૃહપ્રાયેષ્વાશ્રમેષુ યૌનપ્રાયેષુ બન્ધુષુ ॥ ૧૪ ॥
અણુપ્રાયાસ્વોષધીષુ શમીપ્રાયેષુ સ્થાસ્નુષુ ।
વિદ્યુત્પ્રાયેષુ મેઘેષુ શૂન્યપ્રાયેષુ સદ્મસુ ॥ ૧૫ ॥
વિદ્યુત્પ્રાયેષુ મેઘેષુ શૂન્યપ્રાયેષુ સદ્મસુ ॥ ૧૫ ॥
ઇત્થં કલૌ ગતપ્રાયે જનેષુ ખરધર્મિષુ ।
ધર્મત્રાણાય સત્ત્વેન ભગવાનવતરિષ્યતિ ॥ ૧૬ ॥
ધર્મત્રાણાય સત્ત્વેન ભગવાનવતરિષ્યતિ ॥ ૧૬ ॥
ચરાચરગુરોર્વિષ્ણોરીશ્વરસ્યાખિલાત્મનઃ ।
ધર્મત્રાણાય સાધૂનાં જન્મ કર્માપનુત્તયે ॥ ૧૭ ॥
ધર્મત્રાણાય સાધૂનાં જન્મ કર્માપનુત્તયે ॥ ૧૭ ॥
શમ્ભલગ્રામમુખ્યસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય મહાત્મનઃ ।
ભવને વિષ્ણુયશસઃ કલ્કિઃ પ્રાદુર્ભવિષ્યતિ ॥ ૧૮ ॥
ભવને વિષ્ણુયશસઃ કલ્કિઃ પ્રાદુર્ભવિષ્યતિ ॥ ૧૮ ॥
અશ્વમાશુગમારુહ્ય દેવદત્તં જગત્પતિઃ ।
અસિનાસાધુદમનમષ્ટૈશ્વર્યગુણાન્વિતઃ ॥ ૧૯ ॥
અસિનાસાધુદમનમષ્ટૈશ્વર્યગુણાન્વિતઃ ॥ ૧૯ ॥
વિચરન્નાશુના ક્ષૌણ્યાં હયેનાપ્રતિમદ્યુતિઃ ।
નૃપલિઙ્ગચ્છદો દસ્યૂન્કોટિશો નિહનિષ્યતિ ॥ ૨૦ ॥
નૃપલિઙ્ગચ્છદો દસ્યૂન્કોટિશો નિહનિષ્યતિ ॥ ૨૦ ॥
અથ તેષાં ભવિષ્યન્તિ મનાંસિ વિશદાનિ વૈ ।
વાસુદેવાઙ્ગરાગાતિપુણ્યગન્ધાનિલસ્પૃશામ્ ।
પૌરજાનપદાનાં વૈ હતેષ્વખિલદસ્યુષુ ॥ ૨૧ ॥
વાસુદેવાઙ્ગરાગાતિપુણ્યગન્ધાનિલસ્પૃશામ્ ।
પૌરજાનપદાનાં વૈ હતેષ્વખિલદસ્યુષુ ॥ ૨૧ ॥
તેષાં પ્રજાવિસર્ગશ્ચ સ્થવિષ્ઠઃ સમ્ભવિષ્યતિ ।
વાસુદેવે ભગવતિ સત્ત્વમૂર્તૌ હૃદિ સ્થિતે ॥ ૨૨ ॥
વાસુદેવે ભગવતિ સત્ત્વમૂર્તૌ હૃદિ સ્થિતે ॥ ૨૨ ॥
યદાવતીર્ણો ભગવાન્ કલ્કિર્ધર્મપતિર્હરિઃ ।
કૃતં ભવિષ્યતિ તદા પ્રજાસૂતિશ્ચ સાત્ત્વિકી ॥ ૨૩ ॥
કૃતં ભવિષ્યતિ તદા પ્રજાસૂતિશ્ચ સાત્ત્વિકી ॥ ૨૩ ॥
યદા ચન્દ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ તથા તિષ્યબૃહસ્પતી ।
એકરાશૌ સમેષ્યન્તિ ભવિષ્યતિ તદા કૃતમ્ ॥ ૨૪ ॥
એકરાશૌ સમેષ્યન્તિ ભવિષ્યતિ તદા કૃતમ્ ॥ ૨૪ ॥
યેઽતીતા વર્તમાના યે ભવિષ્યન્તિ ચ પાર્થિવાઃ ।
તે ત ઉદ્દેશતઃ પ્રોક્તા વંશીયાઃ સોમસૂર્યયોઃ ॥ ૨૫ ॥
તે ત ઉદ્દેશતઃ પ્રોક્તા વંશીયાઃ સોમસૂર્યયોઃ ॥ ૨૫ ॥
આરભ્ય ભવતો જન્મ યાવન્નન્દાભિષેચનમ્ ।
એતદ્ વર્ષસહસ્રં તુ શતં પઞ્ચદશોત્તરમ્ ॥ ૨૬ ॥
એતદ્ વર્ષસહસ્રં તુ શતં પઞ્ચદશોત્તરમ્ ॥ ૨૬ ॥
સપ્તર્ષીણાં તુ યૌ પૂર્વૌ દૃશ્યેતે ઉદિતૌ દિવિ ।
તયોસ્તુ મધ્યે નક્ષત્રં દૃશ્યતે યત્ સમં નિશિ ॥ ૨૭ ॥
તયોસ્તુ મધ્યે નક્ષત્રં દૃશ્યતે યત્ સમં નિશિ ॥ ૨૭ ॥
તેનૈવ ઋષયો યુક્તાસ્તિષ્ઠન્ત્યબ્દશતં નૃણામ્ ।
તે ત્વદીયે દ્વિજાઃ કાલ અધુના ચાશ્રિતા મઘાઃ ॥ ૨૮ ॥
તે ત્વદીયે દ્વિજાઃ કાલ અધુના ચાશ્રિતા મઘાઃ ॥ ૨૮ ॥
વિષ્ણોર્ભગવતો ભાનુઃ કૃષ્ણાખ્યોઽસૌ દિવં ગતઃ ।
તદાવિશત્ કલિર્લોકં પાપે યદ્ રમતે જનઃ ॥ ૨૯ ॥
તદાવિશત્ કલિર્લોકં પાપે યદ્ રમતે જનઃ ॥ ૨૯ ॥
યાવત્ સ પાદપદ્માભ્યાં સ્પૃશનાસ્તે રમાપતિઃ ।
તાવત્ કલિર્વૈ પૃથિવીં પરાક્રન્તું ન ચાશકત્ ॥ ૩૦ ॥
તાવત્ કલિર્વૈ પૃથિવીં પરાક્રન્તું ન ચાશકત્ ॥ ૩૦ ॥
યદા દેવર્ષયઃ સપ્ત મઘાસુ વિચરન્તિ હિ ।
તદા પ્રવૃત્તસ્તુ કલિર્દ્વાદશાબ્દશતાત્મકઃ ॥ ૩૧ ॥
તદા પ્રવૃત્તસ્તુ કલિર્દ્વાદશાબ્દશતાત્મકઃ ॥ ૩૧ ॥
યદા મઘાભ્યો યાસ્યન્તિ પૂર્વાષાઢાં મહર્ષયઃ ।
તદા નન્દાત્ પ્રભૃત્યેષ કલિર્વૃદ્ધિં ગમિષ્યતિ ॥ ૩૨ ॥
તદા નન્દાત્ પ્રભૃત્યેષ કલિર્વૃદ્ધિં ગમિષ્યતિ ॥ ૩૨ ॥
યસ્મિન્ કૃષ્ણો દિવં યાતસ્તસ્મિન્નેવ તદાહનિ ।
પ્રતિપન્નં કલિયુગમિતિ પ્રાહુઃ પુરાવિદઃ ॥ ૩૩ ॥
પ્રતિપન્નં કલિયુગમિતિ પ્રાહુઃ પુરાવિદઃ ॥ ૩૩ ॥
દિવ્યાબ્દાનાં સહસ્રાન્તે ચતુર્થે તુ પુનઃ કૃતમ્ ।
ભવિષ્યતિ તદા નૃણાં મન આત્મપ્રકાશકમ્ ॥ ૩૪ ॥
ભવિષ્યતિ તદા નૃણાં મન આત્મપ્રકાશકમ્ ॥ ૩૪ ॥
ઇત્યેષ માનવો વંશો યથા સઙ્ખ્યાયતે ભુવિ ।
તથા વિટ્શૂદ્રવિપ્રાણાં તાસ્તા જ્ઞેયા યુગે યુગે ॥ ૩૫ ॥
તથા વિટ્શૂદ્રવિપ્રાણાં તાસ્તા જ્ઞેયા યુગે યુગે ॥ ૩૫ ॥
એતેષાં નામલિઙ્ગાનાં પુરુષાણાં મહાત્મનામ્ ।
કથામાત્રાવશિષ્ટાનાં કીર્તિરેવ સ્થિતા ભુવિ ॥ ૩૬ ॥
કથામાત્રાવશિષ્ટાનાં કીર્તિરેવ સ્થિતા ભુવિ ॥ ૩૬ ॥
દેવાપિઃ શાન્તનોર્ભ્રાતા મરુશ્ચેક્ષ્વાકુવંશજઃ ।
કલાપગ્રામ આસાતે મહાયોગબલાન્વિતૌ ॥ ૩૭ ॥
કલાપગ્રામ આસાતે મહાયોગબલાન્વિતૌ ॥ ૩૭ ॥
તાવિહૈત્ય કલેરન્તે વાસુદેવાનુશિક્ષિતૌ ।
વર્ણાશ્રમયુતં ધર્મં પૂર્વવત્ પ્રથયિષ્યતઃ ॥ ૩૮ ॥
વર્ણાશ્રમયુતં ધર્મં પૂર્વવત્ પ્રથયિષ્યતઃ ॥ ૩૮ ॥
કૃતં ત્રેતા દ્વાપરં ચ કલિશ્ચેતિ ચતુર્યુગમ્ ।
અનેન ક્રમયોગેન ભુવિ પ્રાણિષુ વર્તતે ॥ ૩૯ ॥
અનેન ક્રમયોગેન ભુવિ પ્રાણિષુ વર્તતે ॥ ૩૯ ॥
રાજન્નેતે મયા પ્રોક્તા નરદેવાસ્તથાપરે ।
ભૂમૌ મમત્વં કૃત્વાન્તે હિત્વેમાં નિધનં ગતાઃ ॥ ૪૦ ॥
ભૂમૌ મમત્વં કૃત્વાન્તે હિત્વેમાં નિધનં ગતાઃ ॥ ૪૦ ॥
કૃમિવિડ્ભસ્મસંજ્ઞાન્તે રાજનામ્નોઽપિ યસ્ય ચ ।
ભૂતધ્રુક્ તત્કૃતે સ્વાર્થં કિં વેદ નિરયો યતઃ ॥ ૪૧ ॥
ભૂતધ્રુક્ તત્કૃતે સ્વાર્થં કિં વેદ નિરયો યતઃ ॥ ૪૧ ॥
કથં સેયમખણ્ડા ભૂઃ પૂર્વૈર્મે પુરુષૈર્ધૃતા ।
મત્પુત્રસ્ય ચ પૌત્રસ્ય મત્પૂર્વા વંશજસ્ય વા ॥ ૪૨ ॥
મત્પુત્રસ્ય ચ પૌત્રસ્ય મત્પૂર્વા વંશજસ્ય વા ॥ ૪૨ ॥
તેજોઽબન્નમયં કાયં ગૃહીત્વાત્મતયાબુધાઃ ।
મહીં મમતયા ચોભૌ હિત્વાન્તેઽદર્શનં ગતાઃ ॥ ૪૩ ॥
મહીં મમતયા ચોભૌ હિત્વાન્તેઽદર્શનં ગતાઃ ॥ ૪૩ ॥
યે યે ભૂપતયો રાજન્ ભુઞ્જતે ભુવમોજસા ।
કાલેન તે કૃતાઃ સર્વે કથામાત્રાઃ કથાસુ ચ ॥ ૪૪ ॥
કાલેન તે કૃતાઃ સર્વે કથામાત્રાઃ કથાસુ ચ ॥ ૪૪ ॥