శ్రీశుక ఉవాచ
తతశ్చానుదినం ధర్మః సత్యం శౌచం క్షమా దయా ।
కాలేన బలినా రాజన్ నఙ్క్ష్యత్యాయుర్బలం స్మృతిః ॥ ౧ ॥
తతశ్చానుదినం ధర్మః సత్యం శౌచం క్షమా దయా ।
కాలేన బలినా రాజన్ నఙ్క్ష్యత్యాయుర్బలం స్మృతిః ॥ ౧ ॥
విత్తమేవ కలౌ నృణాం జన్మాచారగుణోదయః ।
ధర్మన్యాయవ్యవస్థాయాం కారణం బలమేవ హి ॥ ౨ ॥
ధర్మన్యాయవ్యవస్థాయాం కారణం బలమేవ హి ॥ ౨ ॥
దామ్పత్యేఽభిరుచిర్హేతుర్మాయైవ వ్యావహారికే ।
స్త్రీత్వే పుంస్త్వే చ హి రతిర్విప్రత్వే సూత్రమేవ హి ॥ ౩ ॥
స్త్రీత్వే పుంస్త్వే చ హి రతిర్విప్రత్వే సూత్రమేవ హి ॥ ౩ ॥
లిఙ్గమేవాశ్రమఖ్యాతావన్యోన్యాపత్తికారణమ్ ।
అవృత్త్యా న్యాయదౌర్బల్యం పాణ్డిత్యే చాపలం వచః ॥ ౪ ॥
అవృత్త్యా న్యాయదౌర్బల్యం పాణ్డిత్యే చాపలం వచః ॥ ౪ ॥
అనాఢ్యతైవాసాధుత్వే సాధుత్వే దమ్భ ఏవ తు ।
స్వీకార ఏవ చోద్వాహే స్నానమేవ ప్రసాధనమ్ ॥ ౫ ॥
స్వీకార ఏవ చోద్వాహే స్నానమేవ ప్రసాధనమ్ ॥ ౫ ॥
దూరే వార్యయనం తీర్థం లావణ్యం కేశధారణమ్ ।
ఉదరంభరతా స్వార్థః సత్యత్వే ధార్ష్ట్యమేవ హి ।
దాక్ష్యం కుటుమ్బభరణం యశోఽర్థే ధర్మసేవనమ్ ॥ ౬ ॥
ఉదరంభరతా స్వార్థః సత్యత్వే ధార్ష్ట్యమేవ హి ।
దాక్ష్యం కుటుమ్బభరణం యశోఽర్థే ధర్మసేవనమ్ ॥ ౬ ॥
ఏవం ప్రజాభిర్దుష్టాభిరాకీర్ణే క్షితిమణ్డలే ।
బ్రహ్మవిట్క్షత్రశూద్రాణాం యో బలీ భవితా నృపః ॥ ౭ ॥
బ్రహ్మవిట్క్షత్రశూద్రాణాం యో బలీ భవితా నృపః ॥ ౭ ॥
ప్రజా హి లుబ్ధై రాజన్యైర్నిర్ఘృణైర్దస్యుధర్మభిః ।
ఆచ్ఛిన్నదారద్రవిణా యాస్యన్తి గిరికాననమ్ ॥ ౮ ॥
ఆచ్ఛిన్నదారద్రవిణా యాస్యన్తి గిరికాననమ్ ॥ ౮ ॥
శాకమూలామిషక్షౌద్రఫలపుష్పాష్టిభోజనాః ।
అనావృష్టయా వినఙ్క్ష్యన్తి దుర్భిక్షకరపీడితాః ॥ ౯ ॥
అనావృష్టయా వినఙ్క్ష్యన్తి దుర్భిక్షకరపీడితాః ॥ ౯ ॥
శీతవాతాతపప్రావృడ్హిమైరన్యోన్యతః ప్రజాః ।
క్షుత్తృడ్భ్యాం వ్యాధిభిశ్చైవ సన్తప్స్యన్తే చ చిన్తయా ॥ ౧౦ ॥
క్షుత్తృడ్భ్యాం వ్యాధిభిశ్చైవ సన్తప్స్యన్తే చ చిన్తయా ॥ ౧౦ ॥
త్రింశద్వింశతివర్షాణి పరమాయుః కలౌ నృణామ్ ॥ ౧౧ ॥
క్షీయమాణేషు దేహేషు దేహినాం కలిదోషతః ।
వర్ణాశ్రమవతాం ధర్మే నష్టే వేదపథే నృణామ్ ॥ ౧౨ ॥
వర్ణాశ్రమవతాం ధర్మే నష్టే వేదపథే నృణామ్ ॥ ౧౨ ॥
పాషణ్డప్రచురే ధర్మే దస్యుప్రాయేషు రాజసు ।
చౌర్యానృతవృథాహింసానానావృత్తిషు వై నృషు ॥ ౧౩ ॥
చౌర్యానృతవృథాహింసానానావృత్తిషు వై నృషు ॥ ౧౩ ॥
శూద్రప్రాయేషు వర్ణేషుచ్ఛాగప్రాయాసు ధేనుషు ।
గృహప్రాయేష్వాశ్రమేషు యౌనప్రాయేషు బన్ధుషు ॥ ౧౪ ॥
గృహప్రాయేష్వాశ్రమేషు యౌనప్రాయేషు బన్ధుషు ॥ ౧౪ ॥
అణుప్రాయాస్వోషధీషు శమీప్రాయేషు స్థాస్నుషు ।
విద్యుత్ప్రాయేషు మేఘేషు శూన్యప్రాయేషు సద్మసు ॥ ౧౫ ॥
విద్యుత్ప్రాయేషు మేఘేషు శూన్యప్రాయేషు సద్మసు ॥ ౧౫ ॥
ఇత్థం కలౌ గతప్రాయే జనేషు ఖరధర్మిషు ।
ధర్మత్రాణాయ సత్త్వేన భగవానవతరిష్యతి ॥ ౧౬ ॥
ధర్మత్రాణాయ సత్త్వేన భగవానవతరిష్యతి ॥ ౧౬ ॥
చరాచరగురోర్విష్ణోరీశ్వరస్యాఖిలాత్మనః ।
ధర్మత్రాణాయ సాధూనాం జన్మ కర్మాపనుత్తయే ॥ ౧౭ ॥
ధర్మత్రాణాయ సాధూనాం జన్మ కర్మాపనుత్తయే ॥ ౧౭ ॥
శమ్భలగ్రామముఖ్యస్య బ్రాహ్మణస్య మహాత్మనః ।
భవనే విష్ణుయశసః కల్కిః ప్రాదుర్భవిష్యతి ॥ ౧౮ ॥
భవనే విష్ణుయశసః కల్కిః ప్రాదుర్భవిష్యతి ॥ ౧౮ ॥
అశ్వమాశుగమారుహ్య దేవదత్తం జగత్పతిః ।
అసినాసాధుదమనమష్టైశ్వర్యగుణాన్వితః ॥ ౧౯ ॥
అసినాసాధుదమనమష్టైశ్వర్యగుణాన్వితః ॥ ౧౯ ॥
విచరన్నాశునా క్షౌణ్యాం హయేనాప్రతిమద్యుతిః ।
నృపలిఙ్గచ్ఛదో దస్యూన్కోటిశో నిహనిష్యతి ॥ ౨౦ ॥
నృపలిఙ్గచ్ఛదో దస్యూన్కోటిశో నిహనిష్యతి ॥ ౨౦ ॥
అథ తేషాం భవిష్యన్తి మనాంసి విశదాని వై ।
వాసుదేవాఙ్గరాగాతిపుణ్యగన్ధానిలస్పృశామ్ ।
పౌరజానపదానాం వై హతేష్వఖిలదస్యుషు ॥ ౨౧ ॥
వాసుదేవాఙ్గరాగాతిపుణ్యగన్ధానిలస్పృశామ్ ।
పౌరజానపదానాం వై హతేష్వఖిలదస్యుషు ॥ ౨౧ ॥
తేషాం ప్రజావిసర్గశ్చ స్థవిష్ఠః సమ్భవిష్యతి ।
వాసుదేవే భగవతి సత్త్వమూర్తౌ హృది స్థితే ॥ ౨౨ ॥
వాసుదేవే భగవతి సత్త్వమూర్తౌ హృది స్థితే ॥ ౨౨ ॥
యదావతీర్ణో భగవాన్ కల్కిర్ధర్మపతిర్హరిః ।
కృతం భవిష్యతి తదా ప్రజాసూతిశ్చ సాత్త్వికీ ॥ ౨౩ ॥
కృతం భవిష్యతి తదా ప్రజాసూతిశ్చ సాత్త్వికీ ॥ ౨౩ ॥
యదా చన్ద్రశ్చ సూర్యశ్చ తథా తిష్యబృహస్పతీ ।
ఏకరాశౌ సమేష్యన్తి భవిష్యతి తదా కృతమ్ ॥ ౨౪ ॥
ఏకరాశౌ సమేష్యన్తి భవిష్యతి తదా కృతమ్ ॥ ౨౪ ॥
యేఽతీతా వర్తమానా యే భవిష్యన్తి చ పార్థివాః ।
తే త ఉద్దేశతః ప్రోక్తా వంశీయాః సోమసూర్యయోః ॥ ౨౫ ॥
తే త ఉద్దేశతః ప్రోక్తా వంశీయాః సోమసూర్యయోః ॥ ౨౫ ॥
ఆరభ్య భవతో జన్మ యావన్నన్దాభిషేచనమ్ ।
ఏతద్ వర్షసహస్రం తు శతం పఞ్చదశోత్తరమ్ ॥ ౨౬ ॥
ఏతద్ వర్షసహస్రం తు శతం పఞ్చదశోత్తరమ్ ॥ ౨౬ ॥
సప్తర్షీణాం తు యౌ పూర్వౌ దృశ్యేతే ఉదితౌ దివి ।
తయోస్తు మధ్యే నక్షత్రం దృశ్యతే యత్ సమం నిశి ॥ ౨౭ ॥
తయోస్తు మధ్యే నక్షత్రం దృశ్యతే యత్ సమం నిశి ॥ ౨౭ ॥
తేనైవ ఋషయో యుక్తాస్తిష్ఠన్త్యబ్దశతం నృణామ్ ।
తే త్వదీయే ద్విజాః కాల అధునా చాశ్రితా మఘాః ॥ ౨౮ ॥
తే త్వదీయే ద్విజాః కాల అధునా చాశ్రితా మఘాః ॥ ౨౮ ॥
విష్ణోర్భగవతో భానుః కృష్ణాఖ్యోఽసౌ దివం గతః ।
తదావిశత్ కలిర్లోకం పాపే యద్ రమతే జనః ॥ ౨౯ ॥
తదావిశత్ కలిర్లోకం పాపే యద్ రమతే జనః ॥ ౨౯ ॥
యావత్ స పాదపద్మాభ్యాం స్పృశనాస్తే రమాపతిః ।
తావత్ కలిర్వై పృథివీం పరాక్రన్తుం న చాశకత్ ॥ ౩౦ ॥
తావత్ కలిర్వై పృథివీం పరాక్రన్తుం న చాశకత్ ॥ ౩౦ ॥
యదా దేవర్షయః సప్త మఘాసు విచరన్తి హి ।
తదా ప్రవృత్తస్తు కలిర్ద్వాదశాబ్దశతాత్మకః ॥ ౩౧ ॥
తదా ప్రవృత్తస్తు కలిర్ద్వాదశాబ్దశతాత్మకః ॥ ౩౧ ॥
యదా మఘాభ్యో యాస్యన్తి పూర్వాషాఢాం మహర్షయః ।
తదా నన్దాత్ ప్రభృత్యేష కలిర్వృద్ధిం గమిష్యతి ॥ ౩౨ ॥
తదా నన్దాత్ ప్రభృత్యేష కలిర్వృద్ధిం గమిష్యతి ॥ ౩౨ ॥
యస్మిన్ కృష్ణో దివం యాతస్తస్మిన్నేవ తదాహని ।
ప్రతిపన్నం కలియుగమితి ప్రాహుః పురావిదః ॥ ౩౩ ॥
ప్రతిపన్నం కలియుగమితి ప్రాహుః పురావిదః ॥ ౩౩ ॥
దివ్యాబ్దానాం సహస్రాన్తే చతుర్థే తు పునః కృతమ్ ।
భవిష్యతి తదా నృణాం మన ఆత్మప్రకాశకమ్ ॥ ౩౪ ॥
భవిష్యతి తదా నృణాం మన ఆత్మప్రకాశకమ్ ॥ ౩౪ ॥
ఇత్యేష మానవో వంశో యథా సఙ్ఖ్యాయతే భువి ।
తథా విట్శూద్రవిప్రాణాం తాస్తా జ్ఞేయా యుగే యుగే ॥ ౩౫ ॥
తథా విట్శూద్రవిప్రాణాం తాస్తా జ్ఞేయా యుగే యుగే ॥ ౩౫ ॥
ఏతేషాం నామలిఙ్గానాం పురుషాణాం మహాత్మనామ్ ।
కథామాత్రావశిష్టానాం కీర్తిరేవ స్థితా భువి ॥ ౩౬ ॥
కథామాత్రావశిష్టానాం కీర్తిరేవ స్థితా భువి ॥ ౩౬ ॥
దేవాపిః శాన్తనోర్భ్రాతా మరుశ్చేక్ష్వాకువంశజః ।
కలాపగ్రామ ఆసాతే మహాయోగబలాన్వితౌ ॥ ౩౭ ॥
కలాపగ్రామ ఆసాతే మహాయోగబలాన్వితౌ ॥ ౩౭ ॥
తావిహైత్య కలేరన్తే వాసుదేవానుశిక్షితౌ ।
వర్ణాశ్రమయుతం ధర్మం పూర్వవత్ ప్రథయిష్యతః ॥ ౩౮ ॥
వర్ణాశ్రమయుతం ధర్మం పూర్వవత్ ప్రథయిష్యతః ॥ ౩౮ ॥
కృతం త్రేతా ద్వాపరం చ కలిశ్చేతి చతుర్యుగమ్ ।
అనేన క్రమయోగేన భువి ప్రాణిషు వర్తతే ॥ ౩౯ ॥
అనేన క్రమయోగేన భువి ప్రాణిషు వర్తతే ॥ ౩౯ ॥
రాజన్నేతే మయా ప్రోక్తా నరదేవాస్తథాపరే ।
భూమౌ మమత్వం కృత్వాన్తే హిత్వేమాం నిధనం గతాః ॥ ౪౦ ॥
భూమౌ మమత్వం కృత్వాన్తే హిత్వేమాం నిధనం గతాః ॥ ౪౦ ॥
కృమివిడ్భస్మసంజ్ఞాన్తే రాజనామ్నోఽపి యస్య చ ।
భూతధ్రుక్ తత్కృతే స్వార్థం కిం వేద నిరయో యతః ॥ ౪౧ ॥
భూతధ్రుక్ తత్కృతే స్వార్థం కిం వేద నిరయో యతః ॥ ౪౧ ॥
కథం సేయమఖణ్డా భూః పూర్వైర్మే పురుషైర్ధృతా ।
మత్పుత్రస్య చ పౌత్రస్య మత్పూర్వా వంశజస్య వా ॥ ౪౨ ॥
మత్పుత్రస్య చ పౌత్రస్య మత్పూర్వా వంశజస్య వా ॥ ౪౨ ॥
తేజోఽబన్నమయం కాయం గృహీత్వాత్మతయాబుధాః ।
మహీం మమతయా చోభౌ హిత్వాన్తేఽదర్శనం గతాః ॥ ౪౩ ॥
మహీం మమతయా చోభౌ హిత్వాన్తేఽదర్శనం గతాః ॥ ౪౩ ॥
యే యే భూపతయో రాజన్ భుఞ్జతే భువమోజసా ।
కాలేన తే కృతాః సర్వే కథామాత్రాః కథాసు చ ॥ ౪౪ ॥
కాలేన తే కృతాః సర్వే కథామాత్రాః కథాసు చ ॥ ౪౪ ॥