ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൨.൭

ബ്രഹ്മോവാച
യത്രോദ്യതഃ ക്ഷിതിതലോദ്ധരണായ ബിഭ്രത്
ക്രൌഡീം തനും സകലയജ്ഞമയീമനന്തഃ ।
അന്തര്മഹാര്ണവ ഉപാഗതമാദിദൈത്യം
തം ദംഷ്ട്രയാദ്രിമിവ വജ്രധരോ ദദാര ॥ ൧ ॥

ജാതോ രുചേരജനയത് സുയമാന് സുയജ്ഞ
ആകൂതിസൂനുരമരാനഥ ദക്ഷിണായാമ് ।
ലോകത്രയസ്യ മഹതീമഹരദ് യദാര്തിം
സ്വായമ്ഭുവേന മനുനാ ഹരിരിത്യനൂക്തഃ ॥ ൨ ॥

ജജ്ഞേ ച കര്ദമഗൃഹേ ദ്വിജ ദേവഹൂത്യാം
സ്ത്രീഭിഃ സമം നവഭിരാത്മഗതിം സ്വമാത്രേ ।
ഊചേ യയാത്മശമലം ഗുണസങ്ഗപങ്ക-
മസ്മിന് വിധൂയ കപിലസ്യ ഗതിം പ്രപേദേ ॥ ൩ ॥

അത്രേരപത്യമഭികാങ്ക്ഷത ആഹ തുഷ്ടോ
ദത്തോ മയാഹമിതി യദ് ഭഗവാന് സ ദത്തഃ ।
യത്പാദപങ്കജപരാഗപവിത്രദേഹാ
യോഗര്ദ്ധിമാപുരുഭയീം യദുഹൈഹയാദ്യാഃ ॥ ൪ ॥

തപ്തം തപോ വിവിധലോകസിസൃക്ഷയാ മേ
ആദൌ സനാത് സ്വതപസഃ സ ചതുഃസനോഽഭൂത് ।
പ്രാക്കല്പസമ്പ്ലവവിനഷ്ടമിഹാത്മതത്ത്വം
സമ്യഗ് ജഗാദ മുനയോ യദചക്ഷതാത്മന് ॥ ൫ ॥

ധര്മസ്യ ദക്ഷദുഹിതര്യജനിഷ്ട മൂര്ത്യാം
നാരായണോ നര ഇതി സ്വതപഃപ്രഭാവഃ ।
ദൃഷ്ട്വാത്മനോ ഭഗവതോ നിയമാവലോപം
ദേവ്യസ്ത്വനങ്ഗപൃതനാ ഘടിതും ന ശേകുഃ ॥ ൬ ॥

കാമം ദഹന്തി കൃതിനോ നനു രോഷദൃഷ്ടയാ
രോഷം ദഹന്തമുത തേ ന ദഹന്ത്യസഹ്യമ് ।
സോഽയം യദന്തരമലം പ്രവിശന് ബിഭേതി
കാമഃ കഥം നു പുനരസ്യ മനഃ ശ്രയേത ॥ ൭ ॥

വിദ്ധഃ സപത്ന്യുദിതപത്രിഭിരന്തി രാജ്ഞോ
ബാലോഽപി സന്നുപഗതസ്തപസേ വനാനി ।
തസ്മാ അദാദ് ധ്രുവഗതിം ഗൃണതേ പ്രസന്നോ
ദിവ്യാഃ സ്തുവന്തി മുനയോ യദുപര്യധസ്താത് ॥ ൮ ॥

യദ്വേനമുത്പഥഗതം ദ്വിജവാക്യവജ്ര-
നിഷ്പ്ലുഷ്ടപൌരുഷഭഗം നിരയേ പതന്തമ് ।
ത്രാത്വാര്ഥിതോ ജഗതി പുത്രപദം ച ലേഭേ
ദുഗ്ധാ വസൂനി വസുധാ സകലാനി യേന ॥ ൯ ॥

നാഭേരസാവൃഷഭ ആസ സുദേവിസൂനു-
ര്യോ വൈ ചചാര സമദൃഗ് ജഡയോഗചര്യാമ് ।
യത്പാരമഹംസ്യമൃഷയഃ പദമാമനന്തി
സ്വസ്ഥഃ പ്രശാന്തകരണഃ പരിമുക്തസങ്ഗഃ ॥ ൧൦ ॥

സത്രേ മമാസ ഭഗവാന് ഹയശീരഷാഥോ
സാക്ഷാത് സ യജ്ഞപുരുഷസ്തപനീയവര്ണഃ ।
ഛന്ദോമയോ മഖമയോഽഖിലദേവതാത്മാ
വാചോ ബഭൂവുരുശതീഃ ശ്വസതോഽസ്യ നസ്തഃ ॥ ൧൧ ॥

മത്സ്യോ യുഗാന്തസമയേ മനുനോപലബ്ധഃ
ക്ഷോണീമയോ നിഖിലജീവനികായകേതഃ ।
വിസ്രംസിതാനുരുഭയേ സലിലേ മുഖാന്മേ
ആദായ തത്ര വിജഹാര ഹ വേദമാര്ഗാന് ॥ ൧൨ ॥

ക്ഷീരോദധാവമരദാനവയൂഥപാനാ-
മുന്മഥ്നതാമമൃതലബ്ധയ ആദിദേവഃ ।
പൃഷ്ഠേന കച്ഛപവപുര്വിദധാര ഗോത്രം
നിദ്രാക്ഷണോഽദ്രിപരിവര്തകഷാണകണ്ഡൂഃ ॥ ൧൩ ॥

ത്രൈപിഷ്ടപോരുഭയഹാ സ നൃസിംഹരൂപം
കൃത്വാ ഭ്രമദ്ഭ്രുകുടിദംഷ്ട്രകരാലവക്ത്രമ് ।
ദൈത്യേന്ദ്രമാശു ഗദയാഭിപതന്തമാരാ-
ദൂരൌ നിപാത്യ വിദദാര നഖൈഃ സ്ഫുരന്തമ് ॥ ൧൪ ॥

അന്തഃസരസ്യുരുബലേന പദേ ഗൃഹീതോ
ഗ്രാഹേണ യൂഥപതിരമ്ബുജഹസ്ത ആര്തഃ ।
ആഹേദമാദിപുരുഷാഖിലലോകനാഥ
തീര്ഥശ്രവഃ ശ്രവണമങ്ഗലനാമധേയ ॥ ൧൫ ॥

ശ്രുത്വാ ഹരിസ്തമരണാര്ഥിനമപ്രമേയ-
ശ്ചക്രായുധഃ പതഗരാജഭുജാധിരൂഢഃ ।
ചക്രേണ നക്രവദനം വിനിപാട്യ തസ്മാ-
ദ്ധസ്തേ പ്രഗൃഹ്യ ഭഗവാന് കൃപയോജ്ജഹാര ॥ ൧൬ ॥

ജ്യായാന് ഗുണൈരവരജോഽപ്യദിതേഃ സുതാനാം
ലോകാന് വിചക്രമ ഇമാന് യദഥാധിയജ്ഞഃ ।
ക്ഷ്മാം വാമനേന ജഗൃഹേ ത്രിപദച്ഛലേന
യാച്ഞാമൃതേ പഥി ചരന് പ്രഭുഭിര്ന ചാല്യഃ ॥ ൧൭ ॥

നാര്ഥോ ബലേരയമുരുക്രമപാദശൌച-
മാപഃ ശിഖാധൃതവതോ വിബുധാധിപത്യമ് ।
യോ വൈ പ്രതിശ്രുതമൃതേ ന ചികീര്ഷദന്യ-
ദാത്മാനമങ്ഗ മനസാ ഹരയേഽഭിമേനേ ॥ ൧൮ ॥

തുഭ്യം ച നാരദ ഭൃശം ഭഗവാന് വിവൃദ്ധ-
ഭാവേന സാധുപരിതുഷ്ട ഉവാചയോഗമ് ।
ജ്ഞാനം ച ഭാഗവതമാത്മസതത്ത്വദീപം
യദ്വാസുദേവശരണാ വിദുരഞ്ജസൈവ ॥ ൧൯ ॥

ചക്രം ച ദിക്ഷ്വവിഹതം ദശസു സ്വതേജോ
മന്വന്തരേഷു മനുവംശധരോ ബിഭര്തി ।
ദുഷ്ടേഷു രാജസു ദമം വ്യദധാത് സ്വകീര്തിം
സത്യേ ത്രിപൃഷ്ഠ ഉശതീം പ്രഥയംശ്ചരിത്രൈഃ ॥ ൨൦ ॥

ധന്വന്തരിശ്ച ഭഗവാന് സ്വയമേവ കീര്തി-
ര്നാമ്നാ നൃണാം പുരുരുജാം രുജ ആശു ഹന്തി ।
യജ്ഞേ ച ഭാഗമമൃതായുരവാവരുന്ധ
ആയുഷ്യവേദമനുശാസ്ത്യവതീര്യ ലോകേ ॥ ൨൧ ॥

ക്ഷത്രം ക്ഷയായ വിധിനോപഭൃതം മഹാത്മാ
ബ്രഹ്മധ്രുഗുജ്ഝിതപഥം നരകാര്തിലിപ്സു ।
ഉദ്ധന്ത്യസാവവനികണ്ടകമുഗ്രവീര്യ-
സ്ത്രിഃസപ്തകൃത്വ ഉരുധാരപരശ്വധേന ॥ ൨൨ ॥

അസ്മത്പ്രസാദസുമുഖഃ കലയാ കലേശ
ഇക്ഷ്വാകുവംശ അവതീര്യ ഗുരോര്നിദേശേ ।
തിഷ്ഠന് വനം സദയിതാനുജ ആവിവേശ
യസ്മിന് വിരുധ്യ ദശകന്ധര ആര്തിമാര്ച്ഛത് ॥ ൨൩ ॥

യസ്മാ അദാദുദധിരൂഢഭയാങ്ഗവേപോ
മാര്ഗം സപദ്യരിപുരം ഹരവദ് ദിധക്ഷോഃ ।
ദൂരേ സുഹൃന്മഥിതരോഷസുശോണദൃഷ്ടയാ
താതപ്യമാനമകരോരഗനക്രചക്രഃ ॥ ൨൪ ॥

വക്ഷഃസ്ഥലസ്പര്ശരുഗ്നമഹേന്ദ്രവാഹ-
ദന്തൈര്വിഡമ്ബിതകകുബ്ജുഷ ഊഢഹാസമ് ।
സദ്യോഽസുഭിഃ സഹ വിനേഷ്യതി ദാരഹര്തു-
ര്വിസ്ഫൂര്ജിതൈര്ധനുഷ ഉച്ചരതോഽധിസൈന്യേ ॥ ൨൫ ॥

ഭൂമേഃ സുരേതരവരൂഥവിമര്ദിതായാഃ
ക്ലേശവ്യയായ കലയാ സിതകൃഷ്ണകേശഃ ।
ജാതഃ കരിഷ്യതി ജനാനുപലക്ഷ്യമാര്ഗഃ
കര്മാണി ചാത്മമഹിമോപനിബന്ധനാനി ॥ ൨൬ ॥

തോകേന ജീവഹരണം യദുലൂകികായാ-
സ്ത്രൈമാസികസ്യ ച പദാ ശകടോഽപവൃത്തഃ ।
യദ് രിങ്ഗതാന്തരഗതേന ദിവിസ്പൃശോര്വാ
ഉന്മൂലനം ത്വിതരഥാര്ജുനയോര്ന ഭാവ്യമ് ॥ ൨൭ ॥

യദ് വൈ വ്രജേ വ്രജപശൂന് വിഷതോയപീതാന്
പാലാംസ്ത്വജീവയദനുഗ്രഹദൃഷ്ടിവൃഷ്ടയാ ।
തച്ഛുദ്ധയേഽതിവിഷവീര്യവിലോലജിഹ്വ-
മുച്ചാടയിഷ്യദുരഗം വിഹരന് ഹ്രദിന്യാമ് ॥ ൨൮ ॥

തത് കര്മ ദിവ്യമിവ യന്നിശി നിഃശയാനം
ദാവാഗ്നിനാ ശുചിവനേ പരിദഹ്യമാനേ ।
ഉന്നേഷ്യതി വ്രജമതോഽവസിതാന്തകാലം
നേത്രേ പിധാപ്യ സബലോഽനധിഗമ്യവീര്യഃ ॥ ൨൯ ॥

ഗൃഹ്ണീത യദ് യദുപബന്ധമമുഷ്യ മാതാ
ശുല്ബം സുതസ്യ ന തു തത് തദമുഷ്യ മാതി ।
യജ്ജൃമ്ഭതോഽസ്യ വദനേ ഭുവനാനി ഗോപീ
സംവീക്ഷ്യ ശങ്കിതമനാഃ പ്രതിബോധിതാസീത് ॥ ൩൦ ॥

നന്ദം ച മോക്ഷ്യതി ഭയാദ് വരുണസ്യ പാശാദ്
ഗോപാന് ബിലേഷു പിഹിതാന് മയസൂനുനാ ച ।
അഹ്ന്യാപൃതം നിശി ശയാനമതിശ്രമേണ
ലോകം വികുണ്ഠമുപനേഷ്യതി ഗോകുലം സ്മ ॥ ൩൧ ॥

ഗോപൈര്മഖേ പ്രതിഹതേ വ്രജവിപ്ലവായ
ദേവേഽഭിവര്ഷതി പശൂന് കൃപയാ രിരക്ഷുഃ ।
ധര്തോച്ഛിലീന്ധ്രമിവ സപ്തദിനാനി സപ്ത-
വര്ഷോ മഹീധ്രമനഘൈകകരേ സലീലമ് ॥ ൩൨ ॥

ക്രീഡന് വനേ നിശി നിശാകരരശ്മിഗൌര്യാം
രാസോന്മുഖഃ കലപദായതമൂര്ച്ഛിതേന ।
ഉദ്ദീപിതസ്മരരുജാം വ്രജഭൃദ്വധൂനാം
ഹര്തുര്ഹരിഷ്യതി ശിരോ ധനദാനുഗസ്യ ॥ ൩൩ ॥

യേ ച പ്രലമ്ബഖരദര്ദുരകേശ്യരിഷ്ട-
മല്ലേഭകംസയവനാഃ കപിപൌണ്ഡ്രകാദ്യാഃ ।
അന്യേ ച ശാല്വകുജബല്വലദന്തവക്ര-
സപ്തോക്ഷശമ്ബരവിദൂരഥരുക്മിമുഖ്യാഃ ॥ ൩൪ ॥

യേ വാ മൃധേ സമിതിശാലിന ആത്തചാപാഃ
കാമ്ബോജമത്സ്യകുരുസൃഞ്ജയകൈകയാദ്യാഃ ।
യാസ്യന്ത്യദര്ശനമലം ബലപാര്ഥഭീമ-
വ്യാജാഹ്വയേന ഹരിണാ നിലയം തദീയമ് ॥ ൩൫ ॥

കാലേന മീലിതധിയാമവമൃശ്യ നൃണാം
സ്തോകായുഷാം സ്വനിഗമോ ബത ദൂരപാരഃ ।
ആവിര്ഹിതസ്ത്വനുയുഗം സ ഹി സത്യവത്യാം
വേദദ്രുമം വിടപശോ വിഭജിഷ്യതി സ്മ ॥ ൩൬ ॥

ദേവദ്വിഷാം നിഗമവര്ത്മനി നിഷ്ഠിതാനാം
പൂര്ഭിര്മയേന വിഹിതാഭിരദൃശ്യതൂര്ഭിഃ ।
ലോകാന് ഘ്നതാം മതിവിമോഹമതിപ്രലോഭം
വേഷം വിധായ ബഹു ഭാഷ്യത ഔപധര്മ്യമ് ॥ ൩൭ ॥

യര്ഹ്യാലയേഷ്വപി സതാം ന ഹരേഃ കഥാഃ സ്യുഃ
പാഷണ്ഡിനോ ദ്വിജജനാ വൃഷലാ നൃദേവാഃ ।
സ്വാഹാ സ്വധാ വഷഡിതി സ്മ ഗിരോ ന യത്ര
ശാസ്താ ഭവിഷ്യതി കലേര്ഭഗവാന് യുഗാന്തേ ॥ ൩൮ ॥

സര്ഗേ തപോഽഹമൃഷയോ നവ യേ പ്രജേശാഃ
സ്ഥാനേഽഥ ധര്മമഖമന്വമരാവനീശാഃ ।
അന്തേ ത്വധര്മഹരമന്യുവശാസുരാദ്യാ
മായാവിഭൂതയ ഇമാഃ പുരുശക്തിഭാജഃ ॥ ൩൯ ॥

വിഷ്ണോര്നു വീര്യഗണനാം കതമോഽര്ഹതീഹ
യഃ പാര്ഥിവാന്യപി കവിര്വിമമേ രജാംസി ।
ചസ്കമ്ഭ യഃ സ്വരഹസാസ്ഖലതാ ത്രിപൃഷ്ഠം
യസ്മാത് ത്രിസാമ്യസദനാദുരുകമ്പയാനമ് ॥ ൪൦ ॥

നാന്തം വിദാമ്യഹമമീ മുനയോഽഗ്രജാസ്തേ
മായാബലസ്യ പുരുഷസ്യ കുതോഽവരാ യേ ।
ഗായന് ഗുണാന് ദശശതാനന ആദിദേവഃ
ശേഷോഽധുനാപി സമവസ്യതി നാസ്യ പാരമ് ॥ ൪൧ ॥

യേഷാം സ ഏഷ ഭഗവാന് ദയയേദനന്തഃ
സര്വാത്മനാശ്രിതപദോ യദി നിര്വ്യലീകമ് ।
തേ ദുസ്തരാമതിതരന്തി ച ദേവമായാം
നൈഷാം മമാഹമിതി ധീഃ ശ്വശൃഗാലഭക്ഷ്യേ ॥ ൪൨ ॥

വേദാഹമങ്ഗ പരമസ്യ ഹി യോഗമായാം
യൂയം ഭവശ്ച ഭഗവാനഥ ദൈത്യവര്യഃ ।
പത്നീ മനോഃ സ ച മനുശ്ച തദാത്മജാശ്ച
പ്രാചീനബര്ഹിര്ഋഭുരങ്ഗ ഉത ധ്രുവശ്ച ॥ ൪൩ ॥

ഇക്ഷ്വാകുരൈലമുചുകുന്ദവിദേഹഗാധി-
രഘ്വമ്ബരീഷസഗരാ ഗയനാഹുഷാദ്യാഃ ।
മാന്ധാത്രലര്കശതധന്വനുരന്തിദേവാ
ദേവവ്രതോ ബലിരമൂര്ത്തരയോ ദിലീപഃ ॥ ൪൪ ॥

സൌഭര്യുതങ്കശിബിദേവലപിപ്പലാദ-
സാരസ്വതോദ്ധവപരാശരഭൂരിഷേണാഃ ।
യേഽന്യേ വിഭീഷണഹനൂമദുപേന്ദ്രദത്ത-
പാര്ഥാര്ഷ്ടിഷേണവിദുരശ്രുതദേവവര്യാഃ ॥ ൪൫ ॥

തേ വൈ വിദന്ത്യതിതരന്തി ച ദേവമായാം
സ്ത്രീശൂദ്രഹൂണശബരാ അപി പാപജീവാഃ ।
യദ്യദ്ഭുതക്രമപരായണശീലശിക്ഷാ-
സ്തിര്യഗ്ജനാ അപി കിമു ശ്രുതധാരണാ യേ ॥ ൪൬ ॥

ശശ്വത് പ്രശാന്തമഭയം പ്രതിബോധമാത്രം
ശുദ്ധം സമം സദസതഃ പരമാത്മതത്ത്വമ് ।
ശബ്ദോ ന യത്ര പുരുകാരകവാന് ക്രിയാര്ഥോ
മായാ പരൈത്യഭിമുഖേ ച വിലജ്ജമാനാ
തദ് വൈ പദം ഭഗവതഃ പരമസ്യ പുംസോ
ബ്രഹ്മേതി യദ് വിദുരജസ്രസുഖം വിശോകമ് ॥ ൪൭ ॥

സധ്രയങ് നിയമ്യ യതയോ യമകര്തഹേതിം ।
ജഹ്യുഃ സ്വരാഡിവ നിപാനഖനിത്രമിന്ദ്രഃ ॥ ൪൮ ॥

സ ശ്രേയസാമപി വിഭുര്ഭഗവാന് യതോഽസ്യ
ഭാവസ്വഭാവവിഹിതസ്യ സതഃ പ്രസിദ്ധിഃ ।
ദേഹേ സ്വധാതുവിഗമേഽനുവിശീര്യമാണേ
വ്യോമേവ തത്ര പുരുഷോ ന വിശീര്യതേഽജഃ ॥ ൪൯ ॥

സോഽയം തേഽഭിഹിതസ്താത ഭഗവാന് വിശ്വഭാവനഃ ।
സമാസേന ഹരേര്നാന്യദന്യസ്മാത് സദസച്ച യത് ॥ ൫൦ ॥

ഇദം ഭാഗവതം നാമ യന്മേ ഭഗവതോദിതമ് ।
സംഗ്രഹോഽയം വിഭൂതീനാം ത്വമേതദ് വിപുലീകുരു ॥ ൫൧ ॥

യഥാ ഹരൌ ഭഗവതി നൃണാം ഭക്തിര്ഭവിഷ്യതി ।
സര്വാത്മന്യഖിലാധാരേ ഇതി സങ്കല്പ്യ വര്ണയ ॥ ൫൨ ॥

മായാം വര്ണയതോഽമുഷ്യ ഈശ്വരസ്യാനുമോദതഃ ।
ശൃണ്വതഃ ശ്രദ്ധയാ നിത്യം മായയാത്മാ ന മുഹ്യതി ॥ ൫൩ ॥