శ్రీమద్భాగవతమ్ ౨.౭

బ్రహ్మోవాచ
యత్రోద్యతః క్షితితలోద్ధరణాయ బిభ్రత్
క్రౌడీం తనుం సకలయజ్ఞమయీమనన్తః ।
అన్తర్మహార్ణవ ఉపాగతమాదిదైత్యం
తం దంష్ట్రయాద్రిమివ వజ్రధరో దదార ॥ ౧ ॥

జాతో రుచేరజనయత్ సుయమాన్ సుయజ్ఞ
ఆకూతిసూనురమరానథ దక్షిణాయామ్ ।
లోకత్రయస్య మహతీమహరద్ యదార్తిం
స్వాయమ్భువేన మనునా హరిరిత్యనూక్తః ॥ ౨ ॥

జజ్ఞే చ కర్దమగృహే ద్విజ దేవహూత్యాం
స్త్రీభిః సమం నవభిరాత్మగతిం స్వమాత్రే ।
ఊచే యయాత్మశమలం గుణసఙ్గపఙ్క-
మస్మిన్ విధూయ కపిలస్య గతిం ప్రపేదే ॥ ౩ ॥

అత్రేరపత్యమభికాఙ్క్షత ఆహ తుష్టో
దత్తో మయాహమితి యద్ భగవాన్ స దత్తః ।
యత్పాదపఙ్కజపరాగపవిత్రదేహా
యోగర్ద్ధిమాపురుభయీం యదుహైహయాద్యాః ॥ ౪ ॥

తప్తం తపో వివిధలోకసిసృక్షయా మే
ఆదౌ సనాత్ స్వతపసః స చతుఃసనోఽభూత్ ।
ప్రాక్కల్పసమ్ప్లవవినష్టమిహాత్మతత్త్వం
సమ్యగ్ జగాద మునయో యదచక్షతాత్మన్ ॥ ౫ ॥

ధర్మస్య దక్షదుహితర్యజనిష్ట మూర్త్యాం
నారాయణో నర ఇతి స్వతపఃప్రభావః ।
దృష్ట్వాత్మనో భగవతో నియమావలోపం
దేవ్యస్త్వనఙ్గపృతనా ఘటితుం న శేకుః ॥ ౬ ॥

కామం దహన్తి కృతినో నను రోషదృష్టయా
రోషం దహన్తముత తే న దహన్త్యసహ్యమ్ ।
సోఽయం యదన్తరమలం ప్రవిశన్ బిభేతి
కామః కథం ను పునరస్య మనః శ్రయేత ॥ ౭ ॥

విద్ధః సపత్న్యుదితపత్రిభిరన్తి రాజ్ఞో
బాలోఽపి సన్నుపగతస్తపసే వనాని ।
తస్మా అదాద్ ధ్రువగతిం గృణతే ప్రసన్నో
దివ్యాః స్తువన్తి మునయో యదుపర్యధస్తాత్ ॥ ౮ ॥

యద్వేనముత్పథగతం ద్విజవాక్యవజ్ర-
నిష్ప్లుష్టపౌరుషభగం నిరయే పతన్తమ్ ।
త్రాత్వార్థితో జగతి పుత్రపదం చ లేభే
దుగ్ధా వసూని వసుధా సకలాని యేన ॥ ౯ ॥

నాభేరసావృషభ ఆస సుదేవిసూను-
ర్యో వై చచార సమదృగ్ జడయోగచర్యామ్ ।
యత్పారమహంస్యమృషయః పదమామనన్తి
స్వస్థః ప్రశాన్తకరణః పరిముక్తసఙ్గః ॥ ౧౦ ॥

సత్రే మమాస భగవాన్ హయశీరషాథో
సాక్షాత్ స యజ్ఞపురుషస్తపనీయవర్ణః ।
ఛన్దోమయో మఖమయోఽఖిలదేవతాత్మా
వాచో బభూవురుశతీః శ్వసతోఽస్య నస్తః ॥ ౧౧ ॥

మత్స్యో యుగాన్తసమయే మనునోపలబ్ధః
క్షోణీమయో నిఖిలజీవనికాయకేతః ।
విస్రంసితానురుభయే సలిలే ముఖాన్మే
ఆదాయ తత్ర విజహార హ వేదమార్గాన్ ॥ ౧౨ ॥

క్షీరోదధావమరదానవయూథపానా-
మున్మథ్నతామమృతలబ్ధయ ఆదిదేవః ।
పృష్ఠేన కచ్ఛపవపుర్విదధార గోత్రం
నిద్రాక్షణోఽద్రిపరివర్తకషాణకణ్డూః ॥ ౧౩ ॥

త్రైపిష్టపోరుభయహా స నృసింహరూపం
కృత్వా భ్రమద్భ్రుకుటిదంష్ట్రకరాలవక్త్రమ్ ।
దైత్యేన్ద్రమాశు గదయాభిపతన్తమారా-
దూరౌ నిపాత్య విదదార నఖైః స్ఫురన్తమ్ ॥ ౧౪ ॥

అన్తఃసరస్యురుబలేన పదే గృహీతో
గ్రాహేణ యూథపతిరమ్బుజహస్త ఆర్తః ।
ఆహేదమాదిపురుషాఖిలలోకనాథ
తీర్థశ్రవః శ్రవణమఙ్గలనామధేయ ॥ ౧౫ ॥

శ్రుత్వా హరిస్తమరణార్థినమప్రమేయ-
శ్చక్రాయుధః పతగరాజభుజాధిరూఢః ।
చక్రేణ నక్రవదనం వినిపాట్య తస్మా-
ద్ధస్తే ప్రగృహ్య భగవాన్ కృపయోజ్జహార ॥ ౧౬ ॥

జ్యాయాన్ గుణైరవరజోఽప్యదితేః సుతానాం
లోకాన్ విచక్రమ ఇమాన్ యదథాధియజ్ఞః ।
క్ష్మాం వామనేన జగృహే త్రిపదచ్ఛలేన
యాచ్ఞామృతే పథి చరన్ ప్రభుభిర్న చాల్యః ॥ ౧౭ ॥

నార్థో బలేరయమురుక్రమపాదశౌచ-
మాపః శిఖాధృతవతో విబుధాధిపత్యమ్ ।
యో వై ప్రతిశ్రుతమృతే న చికీర్షదన్య-
దాత్మానమఙ్గ మనసా హరయేఽభిమేనే ॥ ౧౮ ॥

తుభ్యం చ నారద భృశం భగవాన్ వివృద్ధ-
భావేన సాధుపరితుష్ట ఉవాచయోగమ్ ।
జ్ఞానం చ భాగవతమాత్మసతత్త్వదీపం
యద్వాసుదేవశరణా విదురఞ్జసైవ ॥ ౧౯ ॥

చక్రం చ దిక్ష్వవిహతం దశసు స్వతేజో
మన్వన్తరేషు మనువంశధరో బిభర్తి ।
దుష్టేషు రాజసు దమం వ్యదధాత్ స్వకీర్తిం
సత్యే త్రిపృష్ఠ ఉశతీం ప్రథయంశ్చరిత్రైః ॥ ౨౦ ॥

ధన్వన్తరిశ్చ భగవాన్ స్వయమేవ కీర్తి-
ర్నామ్నా నృణాం పురురుజాం రుజ ఆశు హన్తి ।
యజ్ఞే చ భాగమమృతాయురవావరున్ధ
ఆయుష్యవేదమనుశాస్త్యవతీర్య లోకే ॥ ౨౧ ॥

క్షత్రం క్షయాయ విధినోపభృతం మహాత్మా
బ్రహ్మధ్రుగుజ్ఝితపథం నరకార్తిలిప్సు ।
ఉద్ధన్త్యసావవనికణ్టకముగ్రవీర్య-
స్త్రిఃసప్తకృత్వ ఉరుధారపరశ్వధేన ॥ ౨౨ ॥

అస్మత్ప్రసాదసుముఖః కలయా కలేశ
ఇక్ష్వాకువంశ అవతీర్య గురోర్నిదేశే ।
తిష్ఠన్ వనం సదయితానుజ ఆవివేశ
యస్మిన్ విరుధ్య దశకన్ధర ఆర్తిమార్చ్ఛత్ ॥ ౨౩ ॥

యస్మా అదాదుదధిరూఢభయాఙ్గవేపో
మార్గం సపద్యరిపురం హరవద్ దిధక్షోః ।
దూరే సుహృన్మథితరోషసుశోణదృష్టయా
తాతప్యమానమకరోరగనక్రచక్రః ॥ ౨౪ ॥

వక్షఃస్థలస్పర్శరుగ్నమహేన్ద్రవాహ-
దన్తైర్విడమ్బితకకుబ్జుష ఊఢహాసమ్ ।
సద్యోఽసుభిః సహ వినేష్యతి దారహర్తు-
ర్విస్ఫూర్జితైర్ధనుష ఉచ్చరతోఽధిసైన్యే ॥ ౨౫ ॥

భూమేః సురేతరవరూథవిమర్దితాయాః
క్లేశవ్యయాయ కలయా సితకృష్ణకేశః ।
జాతః కరిష్యతి జనానుపలక్ష్యమార్గః
కర్మాణి చాత్మమహిమోపనిబన్ధనాని ॥ ౨౬ ॥

తోకేన జీవహరణం యదులూకికాయా-
స్త్రైమాసికస్య చ పదా శకటోఽపవృత్తః ।
యద్ రిఙ్గతాన్తరగతేన దివిస్పృశోర్వా
ఉన్మూలనం త్వితరథార్జునయోర్న భావ్యమ్ ॥ ౨౭ ॥

యద్ వై వ్రజే వ్రజపశూన్ విషతోయపీతాన్
పాలాంస్త్వజీవయదనుగ్రహదృష్టివృష్టయా ।
తచ్ఛుద్ధయేఽతివిషవీర్యవిలోలజిహ్వ-
ముచ్చాటయిష్యదురగం విహరన్ హ్రదిన్యామ్ ॥ ౨౮ ॥

తత్ కర్మ దివ్యమివ యన్నిశి నిఃశయానం
దావాగ్నినా శుచివనే పరిదహ్యమానే ।
ఉన్నేష్యతి వ్రజమతోఽవసితాన్తకాలం
నేత్రే పిధాప్య సబలోఽనధిగమ్యవీర్యః ॥ ౨౯ ॥

గృహ్ణీత యద్ యదుపబన్ధమముష్య మాతా
శుల్బం సుతస్య న తు తత్ తదముష్య మాతి ।
యజ్జృమ్భతోఽస్య వదనే భువనాని గోపీ
సంవీక్ష్య శఙ్కితమనాః ప్రతిబోధితాసీత్ ॥ ౩౦ ॥

నన్దం చ మోక్ష్యతి భయాద్ వరుణస్య పాశాద్
గోపాన్ బిలేషు పిహితాన్ మయసూనునా చ ।
అహ్న్యాపృతం నిశి శయానమతిశ్రమేణ
లోకం వికుణ్ఠముపనేష్యతి గోకులం స్మ ॥ ౩౧ ॥

గోపైర్మఖే ప్రతిహతే వ్రజవిప్లవాయ
దేవేఽభివర్షతి పశూన్ కృపయా రిరక్షుః ।
ధర్తోచ్ఛిలీన్ధ్రమివ సప్తదినాని సప్త-
వర్షో మహీధ్రమనఘైకకరే సలీలమ్ ॥ ౩౨ ॥

క్రీడన్ వనే నిశి నిశాకరరశ్మిగౌర్యాం
రాసోన్ముఖః కలపదాయతమూర్చ్ఛితేన ।
ఉద్దీపితస్మరరుజాం వ్రజభృద్వధూనాం
హర్తుర్హరిష్యతి శిరో ధనదానుగస్య ॥ ౩౩ ॥

యే చ ప్రలమ్బఖరదర్దురకేశ్యరిష్ట-
మల్లేభకంసయవనాః కపిపౌణ్డ్రకాద్యాః ।
అన్యే చ శాల్వకుజబల్వలదన్తవక్ర-
సప్తోక్షశమ్బరవిదూరథరుక్మిముఖ్యాః ॥ ౩౪ ॥

యే వా మృధే సమితిశాలిన ఆత్తచాపాః
కామ్బోజమత్స్యకురుసృఞ్జయకైకయాద్యాః ।
యాస్యన్త్యదర్శనమలం బలపార్థభీమ-
వ్యాజాహ్వయేన హరిణా నిలయం తదీయమ్ ॥ ౩౫ ॥

కాలేన మీలితధియామవమృశ్య నృణాం
స్తోకాయుషాం స్వనిగమో బత దూరపారః ।
ఆవిర్హితస్త్వనుయుగం స హి సత్యవత్యాం
వేదద్రుమం విటపశో విభజిష్యతి స్మ ॥ ౩౬ ॥

దేవద్విషాం నిగమవర్త్మని నిష్ఠితానాం
పూర్భిర్మయేన విహితాభిరదృశ్యతూర్భిః ।
లోకాన్ ఘ్నతాం మతివిమోహమతిప్రలోభం
వేషం విధాయ బహు భాష్యత ఔపధర్మ్యమ్ ॥ ౩౭ ॥

యర్హ్యాలయేష్వపి సతాం న హరేః కథాః స్యుః
పాషణ్డినో ద్విజజనా వృషలా నృదేవాః ।
స్వాహా స్వధా వషడితి స్మ గిరో న యత్ర
శాస్తా భవిష్యతి కలేర్భగవాన్ యుగాన్తే ॥ ౩౮ ॥

సర్గే తపోఽహమృషయో నవ యే ప్రజేశాః
స్థానేఽథ ధర్మమఖమన్వమరావనీశాః ।
అన్తే త్వధర్మహరమన్యువశాసురాద్యా
మాయావిభూతయ ఇమాః పురుశక్తిభాజః ॥ ౩౯ ॥

విష్ణోర్ను వీర్యగణనాం కతమోఽర్హతీహ
యః పార్థివాన్యపి కవిర్విమమే రజాంసి ।
చస్కమ్భ యః స్వరహసాస్ఖలతా త్రిపృష్ఠం
యస్మాత్ త్రిసామ్యసదనాదురుకమ్పయానమ్ ॥ ౪౦ ॥

నాన్తం విదామ్యహమమీ మునయోఽగ్రజాస్తే
మాయాబలస్య పురుషస్య కుతోఽవరా యే ।
గాయన్ గుణాన్ దశశతానన ఆదిదేవః
శేషోఽధునాపి సమవస్యతి నాస్య పారమ్ ॥ ౪౧ ॥

యేషాం స ఏష భగవాన్ దయయేదనన్తః
సర్వాత్మనాశ్రితపదో యది నిర్వ్యలీకమ్ ।
తే దుస్తరామతితరన్తి చ దేవమాయాం
నైషాం మమాహమితి ధీః శ్వశృగాలభక్ష్యే ॥ ౪౨ ॥

వేదాహమఙ్గ పరమస్య హి యోగమాయాం
యూయం భవశ్చ భగవానథ దైత్యవర్యః ।
పత్నీ మనోః స చ మనుశ్చ తదాత్మజాశ్చ
ప్రాచీనబర్హిర్ఋభురఙ్గ ఉత ధ్రువశ్చ ॥ ౪౩ ॥

ఇక్ష్వాకురైలముచుకున్దవిదేహగాధి-
రఘ్వమ్బరీషసగరా గయనాహుషాద్యాః ।
మాన్ధాత్రలర్కశతధన్వనురన్తిదేవా
దేవవ్రతో బలిరమూర్త్తరయో దిలీపః ॥ ౪౪ ॥

సౌభర్యుతఙ్కశిబిదేవలపిప్పలాద-
సారస్వతోద్ధవపరాశరభూరిషేణాః ।
యేఽన్యే విభీషణహనూమదుపేన్ద్రదత్త-
పార్థార్ష్టిషేణవిదురశ్రుతదేవవర్యాః ॥ ౪౫ ॥

తే వై విదన్త్యతితరన్తి చ దేవమాయాం
స్త్రీశూద్రహూణశబరా అపి పాపజీవాః ।
యద్యద్భుతక్రమపరాయణశీలశిక్షా-
స్తిర్యగ్జనా అపి కిము శ్రుతధారణా యే ॥ ౪౬ ॥

శశ్వత్ ప్రశాన్తమభయం ప్రతిబోధమాత్రం
శుద్ధం సమం సదసతః పరమాత్మతత్త్వమ్ ।
శబ్దో న యత్ర పురుకారకవాన్ క్రియార్థో
మాయా పరైత్యభిముఖే చ విలజ్జమానా
తద్ వై పదం భగవతః పరమస్య పుంసో
బ్రహ్మేతి యద్ విదురజస్రసుఖం విశోకమ్ ॥ ౪౭ ॥

సధ్రయఙ్ నియమ్య యతయో యమకర్తహేతిం ।
జహ్యుః స్వరాడివ నిపానఖనిత్రమిన్ద్రః ॥ ౪౮ ॥

స శ్రేయసామపి విభుర్భగవాన్ యతోఽస్య
భావస్వభావవిహితస్య సతః ప్రసిద్ధిః ।
దేహే స్వధాతువిగమేఽనువిశీర్యమాణే
వ్యోమేవ తత్ర పురుషో న విశీర్యతేఽజః ॥ ౪౯ ॥

సోఽయం తేఽభిహితస్తాత భగవాన్ విశ్వభావనః ।
సమాసేన హరేర్నాన్యదన్యస్మాత్ సదసచ్చ యత్ ॥ ౫౦ ॥

ఇదం భాగవతం నామ యన్మే భగవతోదితమ్ ।
సంగ్రహోఽయం విభూతీనాం త్వమేతద్ విపులీకురు ॥ ౫౧ ॥

యథా హరౌ భగవతి నృణాం భక్తిర్భవిష్యతి ।
సర్వాత్మన్యఖిలాధారే ఇతి సఙ్కల్ప్య వర్ణయ ॥ ౫౨ ॥

మాయాం వర్ణయతోఽముష్య ఈశ్వరస్యానుమోదతః ।
శృణ్వతః శ్రద్ధయా నిత్యం మాయయాత్మా న ముహ్యతి ॥ ౫౩ ॥