শ্ৰীশুক উৱাচ
আত্মমাযামৃতে ৰাজন্ পৰস্যানুভৱাত্মনঃ ।
ন ঘটেতাৰ্থসম্বন্ধঃ স্ৱপ্নদ্ৰষ্টুৰিৱাঞ্জসা ॥ ১ ॥
আত্মমাযামৃতে ৰাজন্ পৰস্যানুভৱাত্মনঃ ।
ন ঘটেতাৰ্থসম্বন্ধঃ স্ৱপ্নদ্ৰষ্টুৰিৱাঞ্জসা ॥ ১ ॥
বহুৰূপ ইৱাভাতি মাযযা বহুৰূপযা ।
ৰমমাণো গুণেষ্ৱস্যা মমাহমিতি মন্যতে ॥ ২ ॥
ৰমমাণো গুণেষ্ৱস্যা মমাহমিতি মন্যতে ॥ ২ ॥
যৰ্হি ৱাৱ মহিম্নি স্ৱে পৰস্মিন্ কালমাযযোঃ ।
ৰমেত গতসম্মোহস্ত্যক্ত্ৱোদাস্তে তদোভযম্ ॥ ৩ ॥
ৰমেত গতসম্মোহস্ত্যক্ত্ৱোদাস্তে তদোভযম্ ॥ ৩ ॥
আত্মতত্ত্ৱৱিশুদ্ধ্যৰ্থং যদাহ ভগৱানৃতম্ ।
ব্ৰহ্মণে দৰ্শযন্ ৰূপমৱ্যলীকৱ্ৰতাদৃতঃ ॥ ৪ ॥
ব্ৰহ্মণে দৰ্শযন্ ৰূপমৱ্যলীকৱ্ৰতাদৃতঃ ॥ ৪ ॥
স আদিদেৱো জগতাং পৰো গুৰুঃ
স্ৱধিষ্ণ্যমাস্থায সিসৃক্ষযৈক্ষত ।
তাং নাধ্যগচ্ছদ্ দৃশমত্ৰ সম্মতাং
প্ৰপঞ্চনিৰ্মাণৱিধিৰ্যযা ভৱেত্ ॥ ৫ ॥
স্ৱধিষ্ণ্যমাস্থায সিসৃক্ষযৈক্ষত ।
তাং নাধ্যগচ্ছদ্ দৃশমত্ৰ সম্মতাং
প্ৰপঞ্চনিৰ্মাণৱিধিৰ্যযা ভৱেত্ ॥ ৫ ॥
স চিন্তযন্ দ্ৱযক্ষৰমেকদাম্ভ-
স্যুপাশৃণোদ্ দ্ৱিৰ্গদিতং ৱচো ৱিভুঃ ।
স্পৰ্শেষু যত্ষোডশমেকৱিংশং
নিষ্কিঞ্চনানাং নৃপ যদ্ ধনং ৱিদুঃ ॥ ৬ ॥
স্যুপাশৃণোদ্ দ্ৱিৰ্গদিতং ৱচো ৱিভুঃ ।
স্পৰ্শেষু যত্ষোডশমেকৱিংশং
নিষ্কিঞ্চনানাং নৃপ যদ্ ধনং ৱিদুঃ ॥ ৬ ॥
নিশম্য তদ্ৱক্তৃদিদৃক্ষযা দিশো
ৱিলোক্য তত্ৰান্যদপশ্যমানঃ ।
স্ৱধিষ্ণ্যমাস্থায ৱিমৃশ্য তদ্ধিতং
তপস্যুপাদিষ্ট ইৱাদধে মনঃ ॥ ৭ ॥
ৱিলোক্য তত্ৰান্যদপশ্যমানঃ ।
স্ৱধিষ্ণ্যমাস্থায ৱিমৃশ্য তদ্ধিতং
তপস্যুপাদিষ্ট ইৱাদধে মনঃ ॥ ৭ ॥
দিৱ্যং সহস্ৰাব্দমমোঘদৰ্শনো
জিতানিলাত্মা ৱিজিতোভযেন্দ্ৰিযঃ ।
অতপ্যত স্মাখিললোকতাপনং
তপস্তপীযাংস্তপতাং সমাহিতঃ ॥ ৮ ॥
জিতানিলাত্মা ৱিজিতোভযেন্দ্ৰিযঃ ।
অতপ্যত স্মাখিললোকতাপনং
তপস্তপীযাংস্তপতাং সমাহিতঃ ॥ ৮ ॥
তস্মৈ স্ৱলোকং ভগৱান্ সভাজিতঃ
সন্দৰ্শযামাস পৰং ন যত্পৰম্ ।
ৱ্যপেতসংক্লেশৱিমোহসাধ্ৱসং
স্ৱদৃষ্টৱদ্ভিৰ্পুৰুষৈৰভিষ্টুতম্ ॥ ৯ ॥
সন্দৰ্শযামাস পৰং ন যত্পৰম্ ।
ৱ্যপেতসংক্লেশৱিমোহসাধ্ৱসং
স্ৱদৃষ্টৱদ্ভিৰ্পুৰুষৈৰভিষ্টুতম্ ॥ ৯ ॥
প্ৰৱৰ্ততে যত্ৰ ৰজস্তমস্তযোঃ
সত্ত্ৱং চ মিশ্ৰং ন চ কালৱিক্ৰমঃ ।
ন যত্ৰ মাযা কিমুতাপৰে হৰে-
ৰনুৱ্ৰতা যত্ৰ সুৰাসুৰাৰ্চিতাঃ ॥ ১০ ॥
সত্ত্ৱং চ মিশ্ৰং ন চ কালৱিক্ৰমঃ ।
ন যত্ৰ মাযা কিমুতাপৰে হৰে-
ৰনুৱ্ৰতা যত্ৰ সুৰাসুৰাৰ্চিতাঃ ॥ ১০ ॥
শ্যামাৱদাতাঃ শতপত্ৰলোচনাঃ
পিশঙ্গৱস্ত্ৰাঃ সুৰুচঃ সুপেশসঃ ।
সৰ্ৱে চতুৰ্বাহৱ উন্মিষন্মণি-
প্ৰৱেকনিষ্কাভৰণাঃ সুৱৰ্চসঃ ॥ ১১ ॥
পিশঙ্গৱস্ত্ৰাঃ সুৰুচঃ সুপেশসঃ ।
সৰ্ৱে চতুৰ্বাহৱ উন্মিষন্মণি-
প্ৰৱেকনিষ্কাভৰণাঃ সুৱৰ্চসঃ ॥ ১১ ॥
প্ৰৱালৱৈদূৰ্যমৃণালৱৰ্চসঃ ।
পৰিস্ফুৰত্কুণ্ডলমৌলিমালিনঃ ॥ ১২ ॥
পৰিস্ফুৰত্কুণ্ডলমৌলিমালিনঃ ॥ ১২ ॥
ভ্ৰাজিষ্ণুভিৰ্যঃ পৰিতো ৱিৰাজতে
লসদ্ৱিমানাৱলিভিৰ্মহাত্মনাম্ ।
ৱিদ্যোতমানঃ প্ৰমদোত্তমাদ্যুভিঃ
সৱিদ্যুদভ্ৰাৱলিভিৰ্যথা নভঃ ॥ ১৩ ॥
লসদ্ৱিমানাৱলিভিৰ্মহাত্মনাম্ ।
ৱিদ্যোতমানঃ প্ৰমদোত্তমাদ্যুভিঃ
সৱিদ্যুদভ্ৰাৱলিভিৰ্যথা নভঃ ॥ ১৩ ॥
শ্ৰীৰ্যত্ৰ ৰূপিণ্যুৰুগাযপাদযোঃ
কৰোতি মানং বহুধা ৱিভূতিভিঃ ।
প্ৰেঙ্খং শ্ৰিতা যা কুসুমাকৰানুগৈ-
ৰ্ৱিগীযমানা প্ৰিযকৰ্ম গাযতী ॥ ১৪ ॥
কৰোতি মানং বহুধা ৱিভূতিভিঃ ।
প্ৰেঙ্খং শ্ৰিতা যা কুসুমাকৰানুগৈ-
ৰ্ৱিগীযমানা প্ৰিযকৰ্ম গাযতী ॥ ১৪ ॥
দদৰ্শ তত্ৰাখিলসাত্ৱতাং পতিং
শ্ৰিযঃ পতিং যজ্ঞপতিং জগত্পতিম্ ।
সুনন্দনন্দপ্ৰবলাৰ্হণাদিভিঃ
স্ৱপাৰ্ষদাগ্ৰৈঃ পৰিসেৱিতং ৱিভুম্ ॥ ১৫ ॥
শ্ৰিযঃ পতিং যজ্ঞপতিং জগত্পতিম্ ।
সুনন্দনন্দপ্ৰবলাৰ্হণাদিভিঃ
স্ৱপাৰ্ষদাগ্ৰৈঃ পৰিসেৱিতং ৱিভুম্ ॥ ১৫ ॥
ভৃত্যপ্ৰসাদাভিমুখং দৃগাসৱং
প্ৰসন্নহাসাৰুণলোচনাননম্ ।
কিৰীটিনং কুণ্ডলিনং চতুৰ্ভুজং
পীতাংশুকং ৱক্ষসি লক্ষিতং শ্ৰিযা ॥ ১৬ ॥
প্ৰসন্নহাসাৰুণলোচনাননম্ ।
কিৰীটিনং কুণ্ডলিনং চতুৰ্ভুজং
পীতাংশুকং ৱক্ষসি লক্ষিতং শ্ৰিযা ॥ ১৬ ॥
অধ্যৰ্হণীযাসনমাস্থিতং পৰং
ৱৃতং চতুঃষোডশপঞ্চশক্তিভিঃ ।
যুক্তং ভগৈঃ স্ৱৈৰিতৰত্ৰ চাধ্ৰুৱৈঃ
স্ৱ এৱ ধামন্ ৰমমাণমীশ্ৱৰম্ ॥ ১৭ ॥
ৱৃতং চতুঃষোডশপঞ্চশক্তিভিঃ ।
যুক্তং ভগৈঃ স্ৱৈৰিতৰত্ৰ চাধ্ৰুৱৈঃ
স্ৱ এৱ ধামন্ ৰমমাণমীশ্ৱৰম্ ॥ ১৭ ॥
তদ্দৰ্শনাহ্লাদপৰিপ্লুতান্তৰো
হৃষ্যত্তনুঃ প্ৰেমভৰাশ্ৰুলোচনঃ ।
ননাম পাদাম্বুজমস্য ৱিশ্ৱসৃগ্
যত্ পাৰমহংস্যেন পথাধিগম্যতে ॥ ১৮ ॥
হৃষ্যত্তনুঃ প্ৰেমভৰাশ্ৰুলোচনঃ ।
ননাম পাদাম্বুজমস্য ৱিশ্ৱসৃগ্
যত্ পাৰমহংস্যেন পথাধিগম্যতে ॥ ১৮ ॥
তং প্ৰীযমাণং সমুপস্থিতং কৱিং
প্ৰজাৱিসৰ্গে নিজশাসনাৰ্হণম্ ।
বভাষ ঈষত্স্মিতশোচিষা গিৰা
প্ৰিযঃ প্ৰিযং প্ৰীতমনাঃ কৰে স্পৃশন্ ॥ ১৯ ॥
প্ৰজাৱিসৰ্গে নিজশাসনাৰ্হণম্ ।
বভাষ ঈষত্স্মিতশোচিষা গিৰা
প্ৰিযঃ প্ৰিযং প্ৰীতমনাঃ কৰে স্পৃশন্ ॥ ১৯ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
ত্ৱযাহং তোষিতঃ সম্যগ্ ৱেদগৰ্ভ সিসৃক্ষযা ।
চিৰং ভৃতেন তপসা দুস্তোষঃ কূটযোগিনাম্ ॥ ২০ ॥
ত্ৱযাহং তোষিতঃ সম্যগ্ ৱেদগৰ্ভ সিসৃক্ষযা ।
চিৰং ভৃতেন তপসা দুস্তোষঃ কূটযোগিনাম্ ॥ ২০ ॥
ৱৰং ৱৰয ভদ্ৰং তে ৱৰেশং মাভিৱাঞ্ছিতম্ ।
ব্ৰহ্মঞ্ছ্ৰেযঃপৰিশ্ৰামঃ পুংসাং মদ্দৰ্শনাৱধিঃ ॥ ২১ ॥
ব্ৰহ্মঞ্ছ্ৰেযঃপৰিশ্ৰামঃ পুংসাং মদ্দৰ্শনাৱধিঃ ॥ ২১ ॥
মনীষিতানুভাৱোঽযং মম লোকাৱলোকনম্ ।
যদুপশ্ৰুত্য ৰহসি চকৰ্থ পৰমং তপঃ ॥ ২২ ॥
যদুপশ্ৰুত্য ৰহসি চকৰ্থ পৰমং তপঃ ॥ ২২ ॥
প্ৰত্যাদিষ্টং মযা তত্ৰ ত্ৱযি কৰ্মৱিমোহিতে ।
তপো মে হৃদযং সাক্ষাদাত্মাহং তপসোঽনঘ ॥ ২৩ ॥
তপো মে হৃদযং সাক্ষাদাত্মাহং তপসোঽনঘ ॥ ২৩ ॥
সৃজামি তপসৈৱেদং গ্ৰসামি তপসা পুনঃ ।
বিভৰ্মি তপসা ৱিশ্ৱং ৱীৰ্যং মে দুশ্চৰং তপঃ ॥ ২৪ ॥
বিভৰ্মি তপসা ৱিশ্ৱং ৱীৰ্যং মে দুশ্চৰং তপঃ ॥ ২৪ ॥
ব্ৰহ্মোৱাচ
ভগৱন্ সৰ্ৱভূতানামধ্যক্ষোঽৱস্থিতো গুহাম্ ।
ৱেদ হ্যপ্ৰতিৰুদ্ধেন প্ৰজ্ঞানেন চিকীৰ্ষিতম্ ॥ ২৫ ॥
ভগৱন্ সৰ্ৱভূতানামধ্যক্ষোঽৱস্থিতো গুহাম্ ।
ৱেদ হ্যপ্ৰতিৰুদ্ধেন প্ৰজ্ঞানেন চিকীৰ্ষিতম্ ॥ ২৫ ॥
তথাপি নাথমানস্য নাথ নাথয নাথিতম্ ।
পৰাৱৰে যথা ৰূপে জানীযাং তে ত্ৱৰূপিণঃ ॥ ২৬ ॥
পৰাৱৰে যথা ৰূপে জানীযাং তে ত্ৱৰূপিণঃ ॥ ২৬ ॥
যথাত্মমাযাযোগেন নানাশক্ত্যুপবৃংহিতম্ ।
ৱিলুম্পন্ ৱিসৃজন্ গৃহ্ণন্ বিভ্ৰদাত্মানমাত্মনা ॥ ২৭ ॥
ৱিলুম্পন্ ৱিসৃজন্ গৃহ্ণন্ বিভ্ৰদাত্মানমাত্মনা ॥ ২৭ ॥
ক্ৰীডস্যমোঘসঙ্কল্প ঊৰ্ণনাভিৰ্যথোৰ্ণুতে ।
তথা তদ্ৱিষযাং ধেহি মনীষাং মযি মাধৱ ॥ ২৮ ॥
তথা তদ্ৱিষযাং ধেহি মনীষাং মযি মাধৱ ॥ ২৮ ॥
ভগৱচ্ছিক্ষিতমহং কৰৱাণি হ্যতন্দ্ৰিতঃ ।
নেহমানঃ প্ৰজাসৰ্গং বধ্যেযং যদনুগ্ৰহাত্ ॥ ২৯ ॥
নেহমানঃ প্ৰজাসৰ্গং বধ্যেযং যদনুগ্ৰহাত্ ॥ ২৯ ॥
যাৱত্ সখা সখ্যুৰিৱেশ তে কৃতঃ
প্ৰজাৱিসৰ্গে ৱিভজামি ভো জনম্ ।
অৱিক্লৱস্তে পৰিকৰ্মণি স্থিতো
মা মে সমুন্নদ্ধমদোঽজমানিনঃ ॥ ৩০ ॥
প্ৰজাৱিসৰ্গে ৱিভজামি ভো জনম্ ।
অৱিক্লৱস্তে পৰিকৰ্মণি স্থিতো
মা মে সমুন্নদ্ধমদোঽজমানিনঃ ॥ ৩০ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
জ্ঞানং পৰমগুহ্যং মে যদ্ ৱিজ্ঞানসমন্ৱিতম্ ।
সৰহস্যং তদঙ্গং চ গৃহাণ গদিতং মযা ॥ ৩১ ॥
জ্ঞানং পৰমগুহ্যং মে যদ্ ৱিজ্ঞানসমন্ৱিতম্ ।
সৰহস্যং তদঙ্গং চ গৃহাণ গদিতং মযা ॥ ৩১ ॥
যাৱানহং যথাভাৱো যদ্ৰূপগুণকৰ্মকঃ ।
তথৈৱ তত্ত্ৱৱিজ্ঞানমস্তু তে মদনুগ্ৰহাত্ ॥ ৩২ ॥
তথৈৱ তত্ত্ৱৱিজ্ঞানমস্তু তে মদনুগ্ৰহাত্ ॥ ৩২ ॥
অহমেৱাসমেৱাগ্ৰে নান্যদ্ যত্ সদসত্ পৰম্ ।
পশ্চাদহং যদেতচ্চ যোঽৱশিষ্যেত সোঽস্ম্যহম্ ॥ ৩৩ ॥
পশ্চাদহং যদেতচ্চ যোঽৱশিষ্যেত সোঽস্ম্যহম্ ॥ ৩৩ ॥
ঋতেঽৰ্থং যত্ প্ৰতীযেত ন প্ৰতীযেত চাত্মনি ।
তদ্ৱিদ্যাদাত্মনো মাযাং যথাভাসো যথা তমঃ ॥ ৩৪ ॥
তদ্ৱিদ্যাদাত্মনো মাযাং যথাভাসো যথা তমঃ ॥ ৩৪ ॥
যথা মহান্তি ভূতানি ভূতেষূচ্চাৱচেষ্ৱনু ।
প্ৰৱিষ্টান্যপ্ৰৱিষ্টানি তথা তেষু ন তেষ্ৱহম্ ॥ ৩৫ ॥
প্ৰৱিষ্টান্যপ্ৰৱিষ্টানি তথা তেষু ন তেষ্ৱহম্ ॥ ৩৫ ॥
এতাৱদেৱ জিজ্ঞাস্যং তত্ত্ৱজিজ্ঞাসুনাত্মনঃ ।
অন্ৱযৱ্যতিৰেকাভ্যাং যত্ স্যাত্ সৰ্ৱত্ৰ সৰ্ৱদা ॥ ৩৬ ॥
অন্ৱযৱ্যতিৰেকাভ্যাং যত্ স্যাত্ সৰ্ৱত্ৰ সৰ্ৱদা ॥ ৩৬ ॥
এতন্মতং সমাতিষ্ঠ পৰমেণ সমাধিনা ।
ভৱান্ কল্পৱিকল্পেষু ন ৱিমুহ্যতি কৰ্হিচিত্ ॥ ৩৭ ॥
ভৱান্ কল্পৱিকল্পেষু ন ৱিমুহ্যতি কৰ্হিচিত্ ॥ ৩৭ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
সম্প্ৰদিশ্যৈৱমজনো জনানাং পৰমেষ্ঠিনম্ ।
পশ্যতস্তস্য তদ্ ৰূপমাত্মনো ন্যৰুণদ্ধৰিঃ ॥ ৩৮ ॥
সম্প্ৰদিশ্যৈৱমজনো জনানাং পৰমেষ্ঠিনম্ ।
পশ্যতস্তস্য তদ্ ৰূপমাত্মনো ন্যৰুণদ্ধৰিঃ ॥ ৩৮ ॥
অন্তৰ্হিতেন্দ্ৰিযাৰ্থায হৰযে ৱিহিতাঞ্জলিঃ ।
সৰ্ৱভূতমযো ৱিশ্ৱং সসৰ্জেদং স পূৰ্ৱৱত্ ॥ ৩৯ ॥
সৰ্ৱভূতমযো ৱিশ্ৱং সসৰ্জেদং স পূৰ্ৱৱত্ ॥ ৩৯ ॥
প্ৰজাপতিৰ্ধৰ্মপতিৰেকদা নিযমান্ যমান্ ।
ভদ্ৰং প্ৰজানামন্ৱিচ্ছন্নাতিষ্ঠত্ স্ৱাৰ্থকাম্যযা ॥ ৪০ ॥
ভদ্ৰং প্ৰজানামন্ৱিচ্ছন্নাতিষ্ঠত্ স্ৱাৰ্থকাম্যযা ॥ ৪০ ॥
তং নাৰদঃ প্ৰিযতমো ৰিক্থাদানামনুৱ্ৰতঃ ।
শুশ্ৰূষমাণঃ শীলেন প্ৰশ্ৰযেণ দমেন চ ॥ ৪১ ॥
শুশ্ৰূষমাণঃ শীলেন প্ৰশ্ৰযেণ দমেন চ ॥ ৪১ ॥
মাযাং ৱিৱিদিষন্ ৱিষ্ণোৰ্মাযেশস্য মহামুনিঃ ।
মহাভাগৱতো ৰাজন্ পিতৰং পৰ্যতোষযত্ ॥ ৪২ ॥
মহাভাগৱতো ৰাজন্ পিতৰং পৰ্যতোষযত্ ॥ ৪২ ॥
তুষ্টং নিশাম্য পিতৰং লোকানাং প্ৰপিতামহম্ ।
দেৱৰ্ষিঃ পৰিপপ্ৰচ্ছ ভৱান্ যন্মানুপৃচ্ছতি ॥ ৪৩ ॥
দেৱৰ্ষিঃ পৰিপপ্ৰচ্ছ ভৱান্ যন্মানুপৃচ্ছতি ॥ ৪৩ ॥
তস্মা ইদং ভাগৱতং পুৰাণং দশলক্ষণম্ ।
প্ৰোক্তং ভগৱতা প্ৰাহ প্ৰীতঃ পুত্ৰায ভূতকৃত্ ॥ ৪৪ ॥
প্ৰোক্তং ভগৱতা প্ৰাহ প্ৰীতঃ পুত্ৰায ভূতকৃত্ ॥ ৪৪ ॥
নাৰদঃ প্ৰাহ মুনযে সৰস্ৱত্যাস্তটে নৃপ ।
ধ্যাযতে ব্ৰহ্ম পৰমং ৱ্যাসাযামিততেজসে ॥ ৪৫ ॥
ধ্যাযতে ব্ৰহ্ম পৰমং ৱ্যাসাযামিততেজসে ॥ ৪৫ ॥
যদুতাহং ত্ৱযা পৃষ্টো ৱৈৰাজাত্ পুৰুষাদিদম্ ।
যথাসীত্তদুপাখ্যাস্তে প্ৰশ্নানন্যাংশ্চ কৃত্স্নশঃ ॥ ৪৬ ॥
যথাসীত্তদুপাখ্যাস্তে প্ৰশ্নানন্যাংশ্চ কৃত্স্নশঃ ॥ ৪৬ ॥