శ్రీశుక ఉవాచ
ఏవమేతత్పురా పృష్టో మైత్రేయో భగవాన్ కిల ।
క్షత్త్రా
వనం ప్రవిష్టేన త్యక్త్వా స్వగృహమృద్ధిమత్ ॥ ౧ ॥
ఏవమేతత్పురా పృష్టో మైత్రేయో భగవాన్ కిల ।
క్షత్త్రా
వనం ప్రవిష్టేన త్యక్త్వా స్వగృహమృద్ధిమత్ ॥ ౧ ॥
యద్వా అయం మన్త్రకృద్వో భగవానఖిలేశ్వరః ।
పౌరవేన్ద్రగృహం
హిత్వా ప్రవివేశాత్మసాత్కృతమ్ ॥ ౨ ॥
పౌరవేన్ద్రగృహం
హిత్వా ప్రవివేశాత్మసాత్కృతమ్ ॥ ౨ ॥
రాజోవాచ
కుత్ర క్షత్తుర్భగవతా మైత్రేయేణాస సఙ్గమః ।
కదా
వా సహ సంవాద ఏతద్వర్ణయ నః ప్రభో ॥ ౩ ॥
కుత్ర క్షత్తుర్భగవతా మైత్రేయేణాస సఙ్గమః ।
కదా
వా సహ సంవాద ఏతద్వర్ణయ నః ప్రభో ॥ ౩ ॥
న హ్యల్పార్థోదయస్తస్య విదురస్యామలాత్మనః ।
తస్మిన్ వరీయసి ప్రశ్నః సాధువాదోపబృంహితః ॥ ౪ ॥
తస్మిన్ వరీయసి ప్రశ్నః సాధువాదోపబృంహితః ॥ ౪ ॥
సూత ఉవాచ
స ఏవమృషివర్యోఽయం పృష్టో రాజ్ఞా పరీక్షితా ।
ప్రత్యాహ తం సుబహువిత్ప్రీతాత్మా శ్రూయతామితి ॥ ౫ ॥
స ఏవమృషివర్యోఽయం పృష్టో రాజ్ఞా పరీక్షితా ।
ప్రత్యాహ తం సుబహువిత్ప్రీతాత్మా శ్రూయతామితి ॥ ౫ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
యదా తు రాజా స్వసుతానసాధూన్
పుష్ణన్నధర్మేణ వినష్టదృష్టిః ।
భ్రాతుర్యవిష్ఠస్య సుతాన్ విబన్ధూన్
ప్రవేశ్య లాక్షాభవనే దదాహ ॥ ౬ ॥
యదా తు రాజా స్వసుతానసాధూన్
పుష్ణన్నధర్మేణ వినష్టదృష్టిః ।
భ్రాతుర్యవిష్ఠస్య సుతాన్ విబన్ధూన్
ప్రవేశ్య లాక్షాభవనే దదాహ ॥ ౬ ॥
యదా సభాయాం కురుదేవదేవ్యాః
కేశాభిమర్శం సుతకర్మ గర్హ్యమ్ ।
న వారయామాస నృపః స్నుషాయాః
స్వాస్రైర్హరన్త్యాః కుచకుఙ్కుమాని ॥ ౭ ॥
కేశాభిమర్శం సుతకర్మ గర్హ్యమ్ ।
న వారయామాస నృపః స్నుషాయాః
స్వాస్రైర్హరన్త్యాః కుచకుఙ్కుమాని ॥ ౭ ॥
ద్యూతే త్వధర్మేణ జితస్య సాధోః
సత్యావలమ్బస్య వనం గతస్య ।
న యాచతోఽదాత్సమయేన దాయం
తమోజుషాణో యదజాతశత్రోః ॥ ౮ ॥
సత్యావలమ్బస్య వనం గతస్య ।
న యాచతోఽదాత్సమయేన దాయం
తమోజుషాణో యదజాతశత్రోః ॥ ౮ ॥
యదా చ పార్థప్రహితః సభాయాం
జగద్గురుర్యాని జగాద కృష్ణః ।
న తాని పుంసామమృతాయనాని
రాజోరు మేనే క్షతపుణ్యలేశః ॥ ౯ ॥
జగద్గురుర్యాని జగాద కృష్ణః ।
న తాని పుంసామమృతాయనాని
రాజోరు మేనే క్షతపుణ్యలేశః ॥ ౯ ॥
యదోపహూతో భవనం ప్రవిష్టో
మన్త్రాయ పృష్టః కిల పూర్వజేన ।
అథాహ తన్మన్త్రదృశాం వరీయాన్
యన్మన్త్రిణో వైదురికం వదన్తి ॥ ౧౦ ॥
మన్త్రాయ పృష్టః కిల పూర్వజేన ।
అథాహ తన్మన్త్రదృశాం వరీయాన్
యన్మన్త్రిణో వైదురికం వదన్తి ॥ ౧౦ ॥
అజాతశత్రోః ప్రతియచ్ఛ దాయం
తితిక్షతో దుర్విషహం తవాగః ।
సహానుజో యత్ర వృకోదరాహిః
శ్వసన్ రుషా యత్త్వమలం బిభేషి ॥ ౧౧ ॥
తితిక్షతో దుర్విషహం తవాగః ।
సహానుజో యత్ర వృకోదరాహిః
శ్వసన్ రుషా యత్త్వమలం బిభేషి ॥ ౧౧ ॥
పార్థాంస్తు దేవో భగవాన్ముకున్దో
గృహీతవాన్ సక్షితిదేవదేవః ।
ఆస్తే స్వపుర్యాం యదుదేవదేవో
వినిర్జితాశేషనృదేవదేవః ॥ ౧౨ ॥
గృహీతవాన్ సక్షితిదేవదేవః ।
ఆస్తే స్వపుర్యాం యదుదేవదేవో
వినిర్జితాశేషనృదేవదేవః ॥ ౧౨ ॥
స ఏష దోషః పురుషద్విడాస్తే
గృహాన్ ప్రవిష్టో యమపత్యమత్యా ।
పుష్ణాసి కృష్ణాద్విముఖో గతశ్రీ-
స్త్యజాశ్వశైవం కులకౌశలాయ ॥ ౧౩ ॥
గృహాన్ ప్రవిష్టో యమపత్యమత్యా ।
పుష్ణాసి కృష్ణాద్విముఖో గతశ్రీ-
స్త్యజాశ్వశైవం కులకౌశలాయ ॥ ౧౩ ॥
ఇత్యూచివాంస్తత్ర సుయోధనేన
ప్రవృద్ధకోపస్ఫురితాధరేణ ।
అసత్కృతః సత్స్పృహణీయశీలః
క్షత్తా సకర్ణానుజసౌబలేన ॥ ౧౪ ॥
ప్రవృద్ధకోపస్ఫురితాధరేణ ।
అసత్కృతః సత్స్పృహణీయశీలః
క్షత్తా సకర్ణానుజసౌబలేన ॥ ౧౪ ॥
క ఏనమత్రోపజుహావ జిహ్మం
దాస్యాః సుతం యద్బలినైవ పుష్టః ।
తస్మిన్ ప్రతీపః పరకృత్య ఆస్తే
నిర్వాస్యతామాశు పురాచ్ఛ్వసానః ॥ ౧౫ ॥
దాస్యాః సుతం యద్బలినైవ పుష్టః ।
తస్మిన్ ప్రతీపః పరకృత్య ఆస్తే
నిర్వాస్యతామాశు పురాచ్ఛ్వసానః ॥ ౧౫ ॥
స్వయం ధనుర్ద్వారి నిధాయ మాయాం
ర్భ్రాతుః పురో మర్మసు తాడితోఽపి ।
స ఇత్థమత్యుల్బణకర్ణబాణై-
ర్గతవ్యథోఽయాదురు మానయానః ॥ ౧౬ ॥
ర్భ్రాతుః పురో మర్మసు తాడితోఽపి ।
స ఇత్థమత్యుల్బణకర్ణబాణై-
ర్గతవ్యథోఽయాదురు మానయానః ॥ ౧౬ ॥
స నిర్గతః కౌరవపుణ్యలబ్ధో
గజాహ్వయాత్తీర్థపదః పదాని ।
అన్వాక్రమత్పుణ్యచికీర్షయోర్వ్యాం
అధిష్ఠితో యాని సహస్రమూర్తిః ॥ ౧౭ ॥
గజాహ్వయాత్తీర్థపదః పదాని ।
అన్వాక్రమత్పుణ్యచికీర్షయోర్వ్యాం
అధిష్ఠితో యాని సహస్రమూర్తిః ॥ ౧౭ ॥
పురేషు పుణ్యోపవనాద్రికుఞ్జే-
ష్వపఙ్కతోయేషు సరిత్సరఃసు ।
అనన్తలిఙ్గైః సమలఙ్కృతేషు
చచార తీర్థాయతనేష్వనన్యః ॥ ౧౮ ॥
ష్వపఙ్కతోయేషు సరిత్సరఃసు ।
అనన్తలిఙ్గైః సమలఙ్కృతేషు
చచార తీర్థాయతనేష్వనన్యః ॥ ౧౮ ॥
గాం పర్యటన్మేధ్యవివిక్తవృత్తిః
సదాప్లుతోఽధఃశయనోఽవధూతః ।
అలక్షితః స్వైరవధూతవేషో
వ్రతాని చేరే హరితోషణాని ॥ ౧౯ ॥
సదాప్లుతోఽధఃశయనోఽవధూతః ।
అలక్షితః స్వైరవధూతవేషో
వ్రతాని చేరే హరితోషణాని ॥ ౧౯ ॥
ఇత్థం వ్రజన్ భారతమేవ వర్షం
కాలేన యావద్గతవాన్ ప్రభాసమ్ ।
తావచ్ఛశాస క్షితిమేకచక్రా-
మేకాతపత్రామజితేన పార్థః ॥ ౨౦ ॥
కాలేన యావద్గతవాన్ ప్రభాసమ్ ।
తావచ్ఛశాస క్షితిమేకచక్రా-
మేకాతపత్రామజితేన పార్థః ॥ ౨౦ ॥
తత్రాథ శుశ్రావ సుహృద్వినష్టిం
వనం యథా వేణుజవహ్నిసంశ్రయమ్ ।
సంస్పర్ధయా దగ్ధమథానుశోచన్
సరస్వతీం ప్రత్యగియాయ తూష్ణీమ్ ॥ ౨౧ ॥
వనం యథా వేణుజవహ్నిసంశ్రయమ్ ।
సంస్పర్ధయా దగ్ధమథానుశోచన్
సరస్వతీం ప్రత్యగియాయ తూష్ణీమ్ ॥ ౨౧ ॥
తస్యాం త్రితస్యోశనసో మనోశ్చ
పృథోరథాగ్నేరసితస్య వాయోః ।
తీర్థం సుదాసస్య గవాం గుహస్య
యచ్ఛ్రాద్ధదేవస్య స ఆసిషేవే ॥ ౨౨ ॥
పృథోరథాగ్నేరసితస్య వాయోః ।
తీర్థం సుదాసస్య గవాం గుహస్య
యచ్ఛ్రాద్ధదేవస్య స ఆసిషేవే ॥ ౨౨ ॥
అన్యాని చేహ ద్విజదేవదేవైః
కృతాని నానాయతనాని విష్ణోః ।
ప్రత్యఙ్గముఖ్యాఙ్కితమన్దిరాణి
యద్దర్శనాత్కృష్ణమనుస్మరన్తి ॥ ౨౩ ॥
కృతాని నానాయతనాని విష్ణోః ।
ప్రత్యఙ్గముఖ్యాఙ్కితమన్దిరాణి
యద్దర్శనాత్కృష్ణమనుస్మరన్తి ॥ ౨౩ ॥
తతస్త్వతివ్రజ్య సురాష్ట్రమృద్ధం
సౌవీరమత్స్యాన్ కురుజాఙ్గలాంశ్చ ।
కాలేన తావద్యమునాముపేత్య
తత్రోద్ధవం భాగవతం దదర్శ ॥ ౨౪ ॥
సౌవీరమత్స్యాన్ కురుజాఙ్గలాంశ్చ ।
కాలేన తావద్యమునాముపేత్య
తత్రోద్ధవం భాగవతం దదర్శ ॥ ౨౪ ॥
స వాసుదేవానుచరం ప్రశాన్తం
బృహస్పతేః ప్రాక్ తనయం ప్రతీతమ్ ।
ఆలిఙ్గ్య గాఢం ప్రణయేన భద్రం
స్వానామపృచ్ఛద్భగవత్ప్రజానామ్ ॥ ౨౫ ॥
బృహస్పతేః ప్రాక్ తనయం ప్రతీతమ్ ।
ఆలిఙ్గ్య గాఢం ప్రణయేన భద్రం
స్వానామపృచ్ఛద్భగవత్ప్రజానామ్ ॥ ౨౫ ॥
కచ్చిత్పురాణౌ పురుషౌ స్వనాభ్య-
పాద్మానువృత్త్యేహ కిలావతీర్ణౌ ।
ఆసాత ఉర్వ్యాః కుశలం విధాయ
కృతక్షణౌ కుశలం శూరగేహే ॥ ౨౬ ॥
పాద్మానువృత్త్యేహ కిలావతీర్ణౌ ।
ఆసాత ఉర్వ్యాః కుశలం విధాయ
కృతక్షణౌ కుశలం శూరగేహే ॥ ౨౬ ॥
కచ్చిత్కురూణాం పరమః సుహృన్నో
భామః స ఆస్తే సుఖమఙ్గ శౌరిః ।
యో వై స్వసృణాం పితృవద్దదాతి
వరాన్ వదాన్యో వరతర్పణేన ॥ ౨౭ ॥
భామః స ఆస్తే సుఖమఙ్గ శౌరిః ।
యో వై స్వసృణాం పితృవద్దదాతి
వరాన్ వదాన్యో వరతర్పణేన ॥ ౨౭ ॥
కచ్చిద్వరూథాధిపతిర్యదూనాం
ప్రద్యుమ్న ఆస్తే సుఖమఙ్గ వీరః ।
యం రుక్మిణీ భగవతోఽభిలేభే
ఆరాధ్య విప్రాన్ స్మరమాదిసర్గే ॥ ౨౮ ॥
ప్రద్యుమ్న ఆస్తే సుఖమఙ్గ వీరః ।
యం రుక్మిణీ భగవతోఽభిలేభే
ఆరాధ్య విప్రాన్ స్మరమాదిసర్గే ॥ ౨౮ ॥
కచ్చిత్సుఖం సాత్వతవృష్ణిభోజ-
దాశార్హకాణామధిపః స ఆస్తే ।
యమభ్యషిఞ్చచ్ఛతపత్రనేత్రో
నృపాసనాశాం పరిహృత్య దూరాత్ ॥ ౨౯ ॥
దాశార్హకాణామధిపః స ఆస్తే ।
యమభ్యషిఞ్చచ్ఛతపత్రనేత్రో
నృపాసనాశాం పరిహృత్య దూరాత్ ॥ ౨౯ ॥
కచ్చిద్ధరేః సౌమ్య సుతః సదృక్ష
ఆస్తేఽగ్రణీ రథినాం సాధు సామ్బః ।
అసూత యం జామ్బవతీ వ్రతాఢ్యా
దేవం గుహం యోఽమ్బికయా ధృతోఽగ్రే ॥ ౩౦ ॥
ఆస్తేఽగ్రణీ రథినాం సాధు సామ్బః ।
అసూత యం జామ్బవతీ వ్రతాఢ్యా
దేవం గుహం యోఽమ్బికయా ధృతోఽగ్రే ॥ ౩౦ ॥
క్షేమం స కచ్చిద్యుయుధాన ఆస్తే
యః ఫాల్గునాల్లబ్ధధనూరహస్యః ।
లేభేఽఞ్జసాధోక్షజసేవయైవ
గతిం తదీయాం యతిభిర్దురాపామ్ ॥ ౩౧ ॥
యః ఫాల్గునాల్లబ్ధధనూరహస్యః ।
లేభేఽఞ్జసాధోక్షజసేవయైవ
గతిం తదీయాం యతిభిర్దురాపామ్ ॥ ౩౧ ॥
కచ్చిద్ బుధః స్వస్త్యనమీవ ఆస్తే
శ్వఫల్కపుత్రో భగవత్ప్రపన్నః ।
యః కృష్ణపాదాఙ్కితమార్గపాంసు-
ష్వచేష్టత ప్రేమవిభిన్నధైర్యః ॥ ౩౨ ॥
శ్వఫల్కపుత్రో భగవత్ప్రపన్నః ।
యః కృష్ణపాదాఙ్కితమార్గపాంసు-
ష్వచేష్టత ప్రేమవిభిన్నధైర్యః ॥ ౩౨ ॥
కచ్చిచ్ఛివం దేవకభోజపుత్ర్యా
విష్ణుప్రజాయా ఇవ దేవమాతుః ।
యా వై స్వగర్భేణ దధార దేవం
త్రయీ యథా యజ్ఞవితానమర్థమ్ ॥ ౩౩ ॥
విష్ణుప్రజాయా ఇవ దేవమాతుః ।
యా వై స్వగర్భేణ దధార దేవం
త్రయీ యథా యజ్ఞవితానమర్థమ్ ॥ ౩౩ ॥
అపిస్విదాస్తే భగవాన్ సుఖం వో
యః సాత్వతాం కామదుఘోఽనిరుద్ధః ।
యమామనన్తి స్మ హి శబ్దయోనిం
మనోమయం సత్త్వతురీయతత్త్వమ్ ॥ ౩౪ ॥
యః సాత్వతాం కామదుఘోఽనిరుద్ధః ।
యమామనన్తి స్మ హి శబ్దయోనిం
మనోమయం సత్త్వతురీయతత్త్వమ్ ॥ ౩౪ ॥
అపిస్విదన్యే చ నిజాత్మదైవ-
మనన్యవృత్త్యా సమనువ్రతా యే ।
హృదీకసత్యాత్మజచారుదేష్ణ-
గదాదయః స్వస్తి చరన్తి సౌమ్య ॥ ౩౫ ॥
మనన్యవృత్త్యా సమనువ్రతా యే ।
హృదీకసత్యాత్మజచారుదేష్ణ-
గదాదయః స్వస్తి చరన్తి సౌమ్య ॥ ౩౫ ॥
అపి స్వదోర్భ్యాం విజయాచ్యుతాభ్యాం
ధర్మేణ ధర్మః పరిపాతి సేతుమ్ ।
దుర్యోధనోఽతప్యత యత్సభాయాం
సామ్రాజ్యలక్ష్మ్యా విజయానువృత్త్యా ॥ ౩౬ ॥
ధర్మేణ ధర్మః పరిపాతి సేతుమ్ ।
దుర్యోధనోఽతప్యత యత్సభాయాం
సామ్రాజ్యలక్ష్మ్యా విజయానువృత్త్యా ॥ ౩౬ ॥
కిం వా కృతాఘేష్వఘమత్యమర్షీ
భీమోఽహివద్దీర్ఘతమం వ్యముఞ్చత్ ।
యస్యాఙ్ఘ్రి పాతం రణభూర్న సేహే
మార్గం గదాయాశ్చరతో విచిత్రమ్ ॥ ౩౭ ॥
భీమోఽహివద్దీర్ఘతమం వ్యముఞ్చత్ ।
యస్యాఙ్ఘ్రి పాతం రణభూర్న సేహే
మార్గం గదాయాశ్చరతో విచిత్రమ్ ॥ ౩౭ ॥
కచ్చిద్యశోధా రథయూథపానాం
గాణ్డీవధన్వోపరతారిరాస్తే ।
అలక్షితో యచ్ఛరకూటగూఢో
మాయాకిరాతో గిరిశస్తుతోష ॥ ౩౮ ॥
గాణ్డీవధన్వోపరతారిరాస్తే ।
అలక్షితో యచ్ఛరకూటగూఢో
మాయాకిరాతో గిరిశస్తుతోష ॥ ౩౮ ॥
యమావుతస్విత్తనయౌ పృథాయాః
పార్థైర్వృతౌ పక్ష్మభిరక్షిణీవ ।
రేమాత ఉద్దాయ మృధే స్వరిక్థం
పరాత్సుపర్ణావివ వజ్రివక్త్రాత్ ॥ ౩౯ ॥
పార్థైర్వృతౌ పక్ష్మభిరక్షిణీవ ।
రేమాత ఉద్దాయ మృధే స్వరిక్థం
పరాత్సుపర్ణావివ వజ్రివక్త్రాత్ ॥ ౩౯ ॥
అహో పృథాపి ధ్రియతేఽర్భకార్థే
రాజర్షివర్యేణ వినాపి తేన ।
యస్త్వేకవీరోఽధిరథో విజిగ్యే
ధనుర్ద్వితీయః కకుభశ్చతస్రః ॥ ౪౦ ॥
రాజర్షివర్యేణ వినాపి తేన ।
యస్త్వేకవీరోఽధిరథో విజిగ్యే
ధనుర్ద్వితీయః కకుభశ్చతస్రః ॥ ౪౦ ॥
సౌమ్యానుశోచే తమధఃపతన్తం
భ్రాత్రే పరేతాయ విదుద్రుహే యః ।
నిర్యాపితో యేన సుహృత్స్వపుర్యా
అహం స్వపుత్రాన్ సమనువ్రతేన ॥ ౪౧ ॥
భ్రాత్రే పరేతాయ విదుద్రుహే యః ।
నిర్యాపితో యేన సుహృత్స్వపుర్యా
అహం స్వపుత్రాన్ సమనువ్రతేన ॥ ౪౧ ॥
సోఽహం హరేర్మర్త్యవిడమ్బనేన
దృశో నృణాం చాలయతో విధాతుః ।
నాన్యోపలక్ష్యః పదవీం ప్రసాదా-
చ్చరామి పశ్యన్ గతవిస్మయోఽత్ర ॥ ౪౨ ॥
దృశో నృణాం చాలయతో విధాతుః ।
నాన్యోపలక్ష్యః పదవీం ప్రసాదా-
చ్చరామి పశ్యన్ గతవిస్మయోఽత్ర ॥ ౪౨ ॥
నూనం నృపాణాం త్రిమదోత్పథానాం
మహీం ముహుశ్చాలయతాం చమూభిః ।
వధాత్ప్రపన్నార్తిజిహీర్షయేశో-
ఽప్యుపైక్షతాఘం భగవాన్ కురూణామ్ ॥ ౪౩ ॥
మహీం ముహుశ్చాలయతాం చమూభిః ।
వధాత్ప్రపన్నార్తిజిహీర్షయేశో-
ఽప్యుపైక్షతాఘం భగవాన్ కురూణామ్ ॥ ౪౩ ॥
అజస్య జన్మోత్పథనాశనాయ
కర్మాణ్యకర్తుర్గ్రహణాయ పుంసామ్ ।
నన్వన్యథా కోఽర్హతి దేహయోగం
పరో గుణానాముత కర్మతన్త్రమ్ ॥ ౪౪ ॥
కర్మాణ్యకర్తుర్గ్రహణాయ పుంసామ్ ।
నన్వన్యథా కోఽర్హతి దేహయోగం
పరో గుణానాముత కర్మతన్త్రమ్ ॥ ౪౪ ॥
తస్య ప్రపన్నాఖిలలోకపానా-
మవస్థితానామనుశాసనే స్వే ।
అర్థాయ జాతస్య యదుష్వజస్య
వార్తాం సఖే కీర్తయ తీర్థకీర్తేః ॥ ౪౫ ॥
మవస్థితానామనుశాసనే స్వే ।
అర్థాయ జాతస్య యదుష్వజస్య
వార్తాం సఖే కీర్తయ తీర్థకీర్తేః ॥ ౪౫ ॥