విదుర ఉవాచ
అన్తర్హితే భగవతి బ్రహ్మా లోకపితామహః ।
ప్రజాః ససర్జ కతిధా దైహికీర్మానసీర్విభుః ॥ ౧ ॥
అన్తర్హితే భగవతి బ్రహ్మా లోకపితామహః ।
ప్రజాః ససర్జ కతిధా దైహికీర్మానసీర్విభుః ॥ ౧ ॥
యే చ మే భగవన్ పృష్టాస్త్వయ్యర్థా బహువిత్తమ ।
తాన్ వదస్వానుపూర్వ్యేణ ఛిన్ధి నః సర్వసంశయాన్ ॥ ౨ ॥
తాన్ వదస్వానుపూర్వ్యేణ ఛిన్ధి నః సర్వసంశయాన్ ॥ ౨ ॥
సూత ఉవాచ
ఏవం సఞ్చోదితస్తేన క్షత్త్రా కౌషారవిర్మునిః ।
ప్రీతః ప్రత్యాహ తాన్ ప్రశ్నాన్ హృదిస్థానథ భార్గవ ॥ ౩ ॥
ఏవం సఞ్చోదితస్తేన క్షత్త్రా కౌషారవిర్మునిః ।
ప్రీతః ప్రత్యాహ తాన్ ప్రశ్నాన్ హృదిస్థానథ భార్గవ ॥ ౩ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
విరిఞ్చోఽపి తథా చక్రే దివ్యం వర్షశతం తపః ।
ఆత్మన్యాత్మానమావేశ్య యథాహ భగవానజః ॥ ౪ ॥
విరిఞ్చోఽపి తథా చక్రే దివ్యం వర్షశతం తపః ।
ఆత్మన్యాత్మానమావేశ్య యథాహ భగవానజః ॥ ౪ ॥
తద్విలోక్యాబ్జసమ్భూతో వాయునా యదధిష్ఠితః ।
పద్మమమ్భశ్చ తత్కాలకృతవీర్యేణ కమ్పితమ్ ॥ ౫ ॥
పద్మమమ్భశ్చ తత్కాలకృతవీర్యేణ కమ్పితమ్ ॥ ౫ ॥
తపసా హ్యేధమానేన విద్యయా చాత్మసంస్థయా ।
వివృద్ధవిజ్ఞానబలో న్యపాద్ వాయుం సహామ్భసా ॥ ౬ ॥
వివృద్ధవిజ్ఞానబలో న్యపాద్ వాయుం సహామ్భసా ॥ ౬ ॥
తద్విలోక్య వియద్వ్యాపి పుష్కరం యదధిష్ఠితమ్ ।
అనేన లోకాన్ ప్రాగ్లీనాన్ కల్పితాస్మీత్యచిన్తయత్ ॥ ౭ ॥
అనేన లోకాన్ ప్రాగ్లీనాన్ కల్పితాస్మీత్యచిన్తయత్ ॥ ౭ ॥
పద్మకోశం తదావిశ్య భగవత్కర్మచోదితః ।
ఏకం వ్యభాఙ్క్షీదురుధా త్రిధా భావ్యం ద్విసప్తధా ॥ ౮ ॥
ఏకం వ్యభాఙ్క్షీదురుధా త్రిధా భావ్యం ద్విసప్తధా ॥ ౮ ॥
ఏతావాఞ్జీవలోకస్య సంస్థాభేదః సమాహృతః ।
ధర్మస్య హ్యనిమిత్తస్య విపాకః పరమేష్ఠ్యసౌ ॥ ౯ ॥
ధర్మస్య హ్యనిమిత్తస్య విపాకః పరమేష్ఠ్యసౌ ॥ ౯ ॥
విదుర ఉవాచ
యథాత్థ బహురూపస్య హరేరద్భుతకర్మణః ।
కాలాఖ్యం లక్షణం బ్రహ్మన్ యథా వర్ణయ నః ప్రభో ॥ ౧౦ ॥
యథాత్థ బహురూపస్య హరేరద్భుతకర్మణః ।
కాలాఖ్యం లక్షణం బ్రహ్మన్ యథా వర్ణయ నః ప్రభో ॥ ౧౦ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
గుణవ్యతికరాకారో నిర్విశేషోఽప్రతిష్ఠితః ।
పురుషస్తదుపాదానమాత్మానం లీలయాసృజత్ ॥ ౧౧ ॥
గుణవ్యతికరాకారో నిర్విశేషోఽప్రతిష్ఠితః ।
పురుషస్తదుపాదానమాత్మానం లీలయాసృజత్ ॥ ౧౧ ॥
విశ్వం వై బ్రహ్మతన్మాత్రం సంస్థితం విష్ణుమాయయా ।
ఈశ్వరేణ పరిచ్ఛిన్నం కాలేనావ్యక్తమూర్తినా ॥ ౧౨ ॥
ఈశ్వరేణ పరిచ్ఛిన్నం కాలేనావ్యక్తమూర్తినా ॥ ౧౨ ॥
యథేదానీం తథాగ్రే చ పశ్చాదప్యేతదీదృశమ్ ॥ ౧౩ ॥
సర్గో నవవిధస్తస్య ప్రాకృతో వైకృతస్తు యః ।
కాలద్రవ్యగుణైరస్య త్రివిధః ప్రతిసంక్రమః ॥ ౧౪ ॥
కాలద్రవ్యగుణైరస్య త్రివిధః ప్రతిసంక్రమః ॥ ౧౪ ॥
ఆద్యస్తు మహతః సర్గో గుణవైషమ్యమాత్మనః ।
ద్వితీయస్త్వహమో యత్ర ద్రవ్యజ్ఞానక్రియోదయః ॥ ౧౫ ॥
ద్వితీయస్త్వహమో యత్ర ద్రవ్యజ్ఞానక్రియోదయః ॥ ౧౫ ॥
భూతసర్గస్తృతీయస్తు తన్మాత్రో ద్రవ్యశక్తిమాన్ ।
చతుర్థ ఐన్ద్రియః సర్గో యస్తు జ్ఞానక్రియాత్మకః ॥ ౧౬ ॥
చతుర్థ ఐన్ద్రియః సర్గో యస్తు జ్ఞానక్రియాత్మకః ॥ ౧౬ ॥
వైకారికో దేవసర్గః పఞ్చమో యన్మయం మనః ।
పష్ఠస్తు తమసః సర్గో యస్త్వబుద్ధికృతః ప్రభోః ॥ ౧౭ ॥
పష్ఠస్తు తమసః సర్గో యస్త్వబుద్ధికృతః ప్రభోః ॥ ౧౭ ॥
షడిమే ప్రాకృతాః సర్గా వైకృతానపి మే శృణు ।
రజోభాజో భగవతో లీలేయం హరిమేధసః ॥ ౧౮ ॥
రజోభాజో భగవతో లీలేయం హరిమేధసః ॥ ౧౮ ॥
సప్తమో ముఖ్యసర్గస్తు షఙ్విధస్తస్థుషాం చ యః ।
వనస్పత్యోషధిలతాత్వక్సారా వీరుధో ద్రుమాః ॥ ౧౯ ॥
వనస్పత్యోషధిలతాత్వక్సారా వీరుధో ద్రుమాః ॥ ౧౯ ॥
ఉత్స్రోతసస్తమఃప్రాయా అన్తఃస్పర్శా విశేషిణః ॥ ౨౦ ॥
తిరశ్చామష్టమః సర్గః సోఽష్టావింశద్విధో మతః ।
అవిదో భూరితమసో ఘ్రాణజ్ఞా హ్యద్యవేదినః ॥ ౨౧ ॥
అవిదో భూరితమసో ఘ్రాణజ్ఞా హ్యద్యవేదినః ॥ ౨౧ ॥
గౌరజో మహిషః కృష్ణః సూకరో గవయో రురుః ।
ద్విశఫాః పశవశ్చేమే అవిరుష్ట్రశ్చ సత్తమ ॥ ౨౨ ॥
ద్విశఫాః పశవశ్చేమే అవిరుష్ట్రశ్చ సత్తమ ॥ ౨౨ ॥
ఖరోఽశ్వోఽశ్వతరో గౌరః శరభశ్చమరీ తథా ।
ఏతే చైకశఫాః క్షత్తః శృణు పఞ్చనఖాన్ పశూన్ ॥ ౨౩ ॥
ఏతే చైకశఫాః క్షత్తః శృణు పఞ్చనఖాన్ పశూన్ ॥ ౨౩ ॥
శ్వా సృగాలో వృకో వ్యాఘ్రో మార్జారః శశశల్లకౌ ।
సింహః కపిర్గజః కూర్మో గోధా చ మకరాదయః ॥ ౨౪ ॥
సింహః కపిర్గజః కూర్మో గోధా చ మకరాదయః ॥ ౨౪ ॥
కఙ్కగృధబకశ్యేనభాసభల్లూకబర్హిణః ।
హంససారసచక్రాహ్వకాకోలూకాదయః ఖగాః ॥ ౨౫ ॥
హంససారసచక్రాహ్వకాకోలూకాదయః ఖగాః ॥ ౨౫ ॥
అర్వాక్స్రోతస్తు నవమః క్షత్తరేకవిధో నృణామ్ ।
రజోఽధికాః కర్మపరా దుఃఖే చ సుఖమానినః ॥ ౨౬ ॥
రజోఽధికాః కర్మపరా దుఃఖే చ సుఖమానినః ॥ ౨౬ ॥
వైకృతాస్రయ ఏవైతే దేవసర్గశ్చ సత్తమ ।
వైకారికస్తు యః ప్రోక్తః కౌమారస్తూభయాత్మకః ॥ ౨౭ ॥
వైకారికస్తు యః ప్రోక్తః కౌమారస్తూభయాత్మకః ॥ ౨౭ ॥
దేవసర్గశ్చాష్టవిధో విబుధాః పితరోఽసురాః ।
గన్ధర్వాప్సరసః సిద్ధా యక్షరక్షాంసి చారణాః ॥ ౨౮ ॥
గన్ధర్వాప్సరసః సిద్ధా యక్షరక్షాంసి చారణాః ॥ ౨౮ ॥
భూతప్రేతపిశాచాశ్చ విద్యాధ్రాః కిన్నరాదయః ।
దశైతే విదురాఖ్యాతాః సర్గాస్తే విశ్వసృక్కృతాః ॥ ౨౯ ॥
దశైతే విదురాఖ్యాతాః సర్గాస్తే విశ్వసృక్కృతాః ॥ ౨౯ ॥
అతః పరం ప్రవక్ష్యామి వంశాన్మన్వన్తరాణి చ ।
ఏవం రజఃప్లుతః స్రష్టా కల్పాదిష్వాత్మభూర్హరిః ।
సృజత్యమోఘసఙ్కల్ప ఆత్మైవాత్మానమాత్మనా ॥ ౩౦ ॥
ఏవం రజఃప్లుతః స్రష్టా కల్పాదిష్వాత్మభూర్హరిః ।
సృజత్యమోఘసఙ్కల్ప ఆత్మైవాత్మానమాత్మనా ॥ ౩౦ ॥