ബ്രഹ്മോവാച
ഇതി തദ് ഗൃണതാം തേഷാം മുനീനാം യോഗധര്മിണാമ് ।
പ്രതിനന്ദ്യ ജഗാദേദം വികുണ്ഠനിലയോ വിഭുഃ ॥ ൧ ॥
ഇതി തദ് ഗൃണതാം തേഷാം മുനീനാം യോഗധര്മിണാമ് ।
പ്രതിനന്ദ്യ ജഗാദേദം വികുണ്ഠനിലയോ വിഭുഃ ॥ ൧ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ഏതൌ തൌ പാര്ഷദൌ മഹ്യം ജയോ വിജയ ഏവ ച ।
കദര്ഥീകൃത്യ മാം യദ്വോ ബഹ്വക്രാതാമതിക്രമമ് ॥ ൨ ॥
ഏതൌ തൌ പാര്ഷദൌ മഹ്യം ജയോ വിജയ ഏവ ച ।
കദര്ഥീകൃത്യ മാം യദ്വോ ബഹ്വക്രാതാമതിക്രമമ് ॥ ൨ ॥
യസ്ത്വേതയോര്ധൃതോ ദണ്ഡോ ഭവദ്ഭിര്മാമനുവ്രതൈഃ ।
സ ഏവാനുമതോഽസ്മാഭിര്മുനയോ ദേവഹേലനാത് ॥ ൩ ॥
സ ഏവാനുമതോഽസ്മാഭിര്മുനയോ ദേവഹേലനാത് ॥ ൩ ॥
തദ്വഃ പ്രസാദയാമ്യദ്യ ബ്രഹ്മ ദൈവം പരം ഹി മേ ।
തദ്ധീത്യാത്മകൃതം മന്യേ യത്സ്വപുമ്ഭിരസത്കൃതാഃ ॥ ൪ ॥
തദ്ധീത്യാത്മകൃതം മന്യേ യത്സ്വപുമ്ഭിരസത്കൃതാഃ ॥ ൪ ॥
യന്നാമാനി ച ഗൃഹ്ണാതി ലോകോ ഭൃത്യേ കൃതാഗസി ।
സോഽസാധുവാദസ്തത്കീര്തിം ഹന്തി ത്വചമിവാമയഃ ॥ ൫ ॥
സോഽസാധുവാദസ്തത്കീര്തിം ഹന്തി ത്വചമിവാമയഃ ॥ ൫ ॥
യസ്യാമൃതാമലയശഃശ്രവണാവഗാഹഃ
സദ്യഃ പുനാതി ജഗദാശ്വപചാദ്വികുണ്ഠഃ ।
സോഽഹം ഭവദ്ഭയ ഉപലബ്ധസുതീര്ഥകീര്തി-
ശ്ഛിന്ദ്യാം സ്വബാഹുമപി വഃ പ്രതികൂലവൃത്തിമ് ॥ ൬ ॥
സദ്യഃ പുനാതി ജഗദാശ്വപചാദ്വികുണ്ഠഃ ।
സോഽഹം ഭവദ്ഭയ ഉപലബ്ധസുതീര്ഥകീര്തി-
ശ്ഛിന്ദ്യാം സ്വബാഹുമപി വഃ പ്രതികൂലവൃത്തിമ് ॥ ൬ ॥
യത്സേവയാ ചരണപദ്മപവിത്രരേണും
സദ്യഃക്ഷതാഖിലമലം പ്രതിലബ്ധശീലമ് ।
ന ശ്രീര്വിരക്തമപി മാം വിജഹാതി യസ്യാഃ
പ്രേക്ഷാലവാര്ഥ ഇതരേ നിയമാന് വഹന്തി ॥ ൭ ॥
സദ്യഃക്ഷതാഖിലമലം പ്രതിലബ്ധശീലമ് ।
ന ശ്രീര്വിരക്തമപി മാം വിജഹാതി യസ്യാഃ
പ്രേക്ഷാലവാര്ഥ ഇതരേ നിയമാന് വഹന്തി ॥ ൭ ॥
നാഹം തഥാദ്മി യജമാനഹവിര്വിതാനേ
ശ്ച്യോതദ്ഘൃതപ്ലുതമദന് ഹുതഭുങ്മുഖേന ।
യദ്ബ്രാഹ്മണസ്യ മുഖതശ്ചരതോഽനുഘാസം
തുഷ്ടസ്യ മയ്യവഹിതൈര്നിജകര്മപാകൈഃ ॥ ൮ ॥
ശ്ച്യോതദ്ഘൃതപ്ലുതമദന് ഹുതഭുങ്മുഖേന ।
യദ്ബ്രാഹ്മണസ്യ മുഖതശ്ചരതോഽനുഘാസം
തുഷ്ടസ്യ മയ്യവഹിതൈര്നിജകര്മപാകൈഃ ॥ ൮ ॥
യേഷാം ബിഭര്മ്യഹമഖണ്ഡവികുണ്ഠയോഗ-
മായാവിഭൂതിരമലാങ്ഘ്രി രജഃ കിരീടൈഃ ।
വിപ്രാംസ്തു കോ ന വിഷഹേത യദര്ഹണാമ്ഭഃ
സദ്യഃ പുനാതി സഹചന്ദ്രലലാമലോകാന് ॥ ൯ ॥
മായാവിഭൂതിരമലാങ്ഘ്രി രജഃ കിരീടൈഃ ।
വിപ്രാംസ്തു കോ ന വിഷഹേത യദര്ഹണാമ്ഭഃ
സദ്യഃ പുനാതി സഹചന്ദ്രലലാമലോകാന് ॥ ൯ ॥
യേ മേ തനൂര്ദ്വിജവരാന്ദുഹതീര്മദീയാ
ഭൂതാന്യലബ്ധശരണാനി ച ഭേദബുദ്ധ്യാ ।
ദ്രക്ഷ്യന്ത്യഘക്ഷതദൃശോ ഹ്യഹിമന്യവസ്താന്
ഗൃധ്രാ രുഷാ മമ കുഷന്ത്യധിദണ്ഡനേതുഃ ॥ ൧൦ ॥
ഭൂതാന്യലബ്ധശരണാനി ച ഭേദബുദ്ധ്യാ ।
ദ്രക്ഷ്യന്ത്യഘക്ഷതദൃശോ ഹ്യഹിമന്യവസ്താന്
ഗൃധ്രാ രുഷാ മമ കുഷന്ത്യധിദണ്ഡനേതുഃ ॥ ൧൦ ॥
യേ ബ്രാഹ്മണാന്മയി ധിയാ ക്ഷിപതോഽര്ചയന്ത-
സ്തുഷ്യദ്ധൃദഃ സ്മിതസുധോക്ഷിതപദ്മവക്ത്രാഃ ।
വാണ്യാനുരാഗകലയാത്മജവദ് ഗൃണന്തഃ
സമ്ബോധയന്ത്യഹമിവാഹമുപാഹൃതസ്തൈഃ ॥ ൧൧ ॥
സ്തുഷ്യദ്ധൃദഃ സ്മിതസുധോക്ഷിതപദ്മവക്ത്രാഃ ।
വാണ്യാനുരാഗകലയാത്മജവദ് ഗൃണന്തഃ
സമ്ബോധയന്ത്യഹമിവാഹമുപാഹൃതസ്തൈഃ ॥ ൧൧ ॥
തന്മേ സ്വഭര്തുരവസായമലക്ഷമാണൌ
യുഷ്മദ്വയതിക്രമഗതിം പ്രതിപദ്യ സദ്യഃ ।
ഭൂയോ മമാന്തികമിതാം തദനുഗ്രഹോ മേ
യത്കല്പതാമചിരതോ ഭൃതയോര്വിവാസഃ ॥ ൧൨ ॥
യുഷ്മദ്വയതിക്രമഗതിം പ്രതിപദ്യ സദ്യഃ ।
ഭൂയോ മമാന്തികമിതാം തദനുഗ്രഹോ മേ
യത്കല്പതാമചിരതോ ഭൃതയോര്വിവാസഃ ॥ ൧൨ ॥
ബഹ്മോവാച
അഥ തസ്യോശതീം ദേവീമൃഷികുല്യാം സരസ്വതീമ് ।
നാസ്വാദ്യ മന്യുദഷ്ടാനാം തേഷാമാത്മാപ്യതൃപ്യത ॥ ൧൩ ॥
അഥ തസ്യോശതീം ദേവീമൃഷികുല്യാം സരസ്വതീമ് ।
നാസ്വാദ്യ മന്യുദഷ്ടാനാം തേഷാമാത്മാപ്യതൃപ്യത ॥ ൧൩ ॥
സതീം വ്യാദായ ശൃണ്വന്തോ ലഘ്വീം ഗുര്വര്ഥഗഹ്വരാമ് ।
വിഗാഹ്യാഗാധഗമ്ഭീരാം ന വിദുസ്തച്ചികീര്ഷിതമ് ॥ ൧൪ ॥
വിഗാഹ്യാഗാധഗമ്ഭീരാം ന വിദുസ്തച്ചികീര്ഷിതമ് ॥ ൧൪ ॥
തേ യോഗമായയാരബ്ധപാരമേഷ്ഠ്യമഹോദയമ് ।
പ്രോചുഃ പ്രാഞ്ജലയോ വിപ്രാഃ പ്രഹൃഷ്ടാഃ ക്ഷുഭിതത്വചഃ ॥ ൧൫ ॥
പ്രോചുഃ പ്രാഞ്ജലയോ വിപ്രാഃ പ്രഹൃഷ്ടാഃ ക്ഷുഭിതത്വചഃ ॥ ൧൫ ॥
ഋഷയ ഊചുഃ
ന വയം ഭഗവന് വിദ്മസ്തവ ദേവ ചികീര്ഷിതമ് ।
കൃതോ മേഽനുഗ്രഹശ്ചേതി യദധ്യക്ഷഃ പ്രഭാഷസേ ॥ ൧൬ ॥
ന വയം ഭഗവന് വിദ്മസ്തവ ദേവ ചികീര്ഷിതമ് ।
കൃതോ മേഽനുഗ്രഹശ്ചേതി യദധ്യക്ഷഃ പ്രഭാഷസേ ॥ ൧൬ ॥
ബ്രഹ്മണ്യസ്യ പരം ദൈവം ബ്രാഹ്മണാഃ കില തേ പ്രഭോ ।
വിപ്രാണാം ദേവദേവാനാം ഭഗവാനാത്മദൈവതമ് ॥ ൧൭ ॥
വിപ്രാണാം ദേവദേവാനാം ഭഗവാനാത്മദൈവതമ് ॥ ൧൭ ॥
ത്വത്തഃ സനാതനോ ധര്മോ രക്ഷ്യതേ തനുഭിസ്തവ ।
ധര്മസ്യ പരമോ ഗുഹ്യോ നിര്വികാരോ ഭവാന്മതഃ ॥ ൧൮ ॥
ധര്മസ്യ പരമോ ഗുഹ്യോ നിര്വികാരോ ഭവാന്മതഃ ॥ ൧൮ ॥
തരന്തി ഹ്യഞ്ജസാ മൃത്യും നിവൃത്താ യദനുഗ്രഹാത് ।
യോഗിനഃ സ ഭവാന് കിംസ്വിദനുഗൃഹ്യേത യത്പരൈഃ ॥ ൧൯ ॥
യോഗിനഃ സ ഭവാന് കിംസ്വിദനുഗൃഹ്യേത യത്പരൈഃ ॥ ൧൯ ॥
യം വൈ വിഭൂതിരുപയാത്യനുവേലമന്യൈ-
രര്ഥാര്ഥിഭിഃ സ്വശിരസാ ധൃതപാദരേണുഃ ।
ധന്യാര്പിതാങ്ഘ്രിതുലസീനവദാമധാമ്നോ
ലോകം മധുവ്രതപതേരിവ കാമയാനാ ॥ ൨൦ ॥
രര്ഥാര്ഥിഭിഃ സ്വശിരസാ ധൃതപാദരേണുഃ ।
ധന്യാര്പിതാങ്ഘ്രിതുലസീനവദാമധാമ്നോ
ലോകം മധുവ്രതപതേരിവ കാമയാനാ ॥ ൨൦ ॥
യസ്താം വിവിക്തചരിതൈരനുവര്തമാനാം
നാത്യാദ്രിയത്പരമഭാഗവതപ്രസങ്ഗഃ ।
സ ത്വം ദ്വിജാനുപഥപുണ്യരജഃ പുനീതഃ
ശ്രീവത്സലക്ഷ്മ കിമഗാ ഭഗഭാജനസ്ത്വമ് ॥ ൨൧ ॥
നാത്യാദ്രിയത്പരമഭാഗവതപ്രസങ്ഗഃ ।
സ ത്വം ദ്വിജാനുപഥപുണ്യരജഃ പുനീതഃ
ശ്രീവത്സലക്ഷ്മ കിമഗാ ഭഗഭാജനസ്ത്വമ് ॥ ൨൧ ॥
ധര്മസ്യ തേ ഭഗവതസ്ത്രിയുഗ ത്രിഭിഃ സ്വൈഃ
പദ്ഭിശ്ചരാചരമിദം ദ്വിജദേവതാര്ഥമ് ।
നൂനം ഭൃതം തദഭിഘാതി രജസ്തമശ്ച
സത്ത്വേന നോ വരദയാ തനുവാ നിരസ്യ ॥ ൨൨ ॥
പദ്ഭിശ്ചരാചരമിദം ദ്വിജദേവതാര്ഥമ് ।
നൂനം ഭൃതം തദഭിഘാതി രജസ്തമശ്ച
സത്ത്വേന നോ വരദയാ തനുവാ നിരസ്യ ॥ ൨൨ ॥
ന ത്വം ദ്വിജോത്തമകുലം യദിഹാത്മഗോപം
ഗോപ്താ വൃഷഃ സ്വര്ഹണേന സസൂനൃതേന ।
തര്ഹ്യേവ നങ്ക്ഷ്യതി ശിവസ്തവ ദേവ പന്ഥാ
ലോകോഽഗ്രഹീഷ്യദൃഷഭസ്യ ഹിതത്പ്രമാണമ് ॥ ൨൩ ॥
ഗോപ്താ വൃഷഃ സ്വര്ഹണേന സസൂനൃതേന ।
തര്ഹ്യേവ നങ്ക്ഷ്യതി ശിവസ്തവ ദേവ പന്ഥാ
ലോകോഽഗ്രഹീഷ്യദൃഷഭസ്യ ഹിതത്പ്രമാണമ് ॥ ൨൩ ॥
തത്തേഽനഭീഷ്ടമിവ സത്ത്വനിധേര്വിധിത്സോഃ
ക്ഷേമം ജനായ നിജശക്തിഭിരുദ്ധൃതാരേഃ ।
നൈതാവതാ ത്ര്യധിപതേര്ബത വിശ്വഭര്തു-
സ്തേജഃ ക്ഷതം ത്വവനതസ്യ സ തേ വിനോദഃ ॥ ൨൪ ॥
ക്ഷേമം ജനായ നിജശക്തിഭിരുദ്ധൃതാരേഃ ।
നൈതാവതാ ത്ര്യധിപതേര്ബത വിശ്വഭര്തു-
സ്തേജഃ ക്ഷതം ത്വവനതസ്യ സ തേ വിനോദഃ ॥ ൨൪ ॥
യം വാനയോര്ദമമധീശ ഭവാന് വിധത്തേ
വൃത്തിം നു വാ തദനുമന്മഹി നിര്വ്യലീകമ് ।
അസ്മാസു വാ യ ഉചിതോ ധ്രിയതാം സ ദണ്ഡോ
യേഽനാഗസൌ വയമയുങ്ക്ഷ്മഹി കില്ബിഷേണ ॥ ൨൫ ॥
വൃത്തിം നു വാ തദനുമന്മഹി നിര്വ്യലീകമ് ।
അസ്മാസു വാ യ ഉചിതോ ധ്രിയതാം സ ദണ്ഡോ
യേഽനാഗസൌ വയമയുങ്ക്ഷ്മഹി കില്ബിഷേണ ॥ ൨൫ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ഏതൌ സുരേതരഗതിം പ്രതിപദ്യ സദ്യഃ
സംരമ്ഭസമ്ഭൃതസമാധ്യനുബദ്ധയോഗൌ ।
ഭൂയഃ സകാശമുപയാസ്യത ആശു യോ വഃ
ശാപോ മയൈവ നിമിതസ്തദവേത വിപ്രാഃ ॥ ൨൬ ॥
ഏതൌ സുരേതരഗതിം പ്രതിപദ്യ സദ്യഃ
സംരമ്ഭസമ്ഭൃതസമാധ്യനുബദ്ധയോഗൌ ।
ഭൂയഃ സകാശമുപയാസ്യത ആശു യോ വഃ
ശാപോ മയൈവ നിമിതസ്തദവേത വിപ്രാഃ ॥ ൨൬ ॥
ബ്രഹ്മോവാച
അഥ തേ മുനയോ ദൃഷ്ട്വാ നയനാനന്ദഭാജനമ് ।
വൈകുണ്ഠം തദധിഷ്ഠാനം വികുണ്ഠം ച സ്വയംപ്രഭമ് ॥ ൨൭ ॥
അഥ തേ മുനയോ ദൃഷ്ട്വാ നയനാനന്ദഭാജനമ് ।
വൈകുണ്ഠം തദധിഷ്ഠാനം വികുണ്ഠം ച സ്വയംപ്രഭമ് ॥ ൨൭ ॥
ഭഗവന്തം പരിക്രമ്യ പ്രണിപത്യാനുമാന്യ ച ।
പ്രതിജഗ്മുഃ പ്രമുദിതാഃ ശംസന്തോ വൈഷ്ണവീം ശ്രിയമ് ॥ ൨൮ ॥
പ്രതിജഗ്മുഃ പ്രമുദിതാഃ ശംസന്തോ വൈഷ്ണവീം ശ്രിയമ് ॥ ൨൮ ॥
ഭഗവാനനുഗാവാഹ യാതം മാ ഭൈഷ്ടമസ്തു ശമ് ।
ബ്രഹ്മതേജഃ സമര്ഥോഽപി ഹന്തും നേച്ഛേ മതം തു മേ ॥ ൨൯ ॥
ബ്രഹ്മതേജഃ സമര്ഥോഽപി ഹന്തും നേച്ഛേ മതം തു മേ ॥ ൨൯ ॥
ഏതത്പുരൈവ നിര്ദിഷ്ടം രമയാ ക്രുദ്ധയാ യദാ ।
പുരാപവാരിതാ ദ്വാരി വിശന്തീ മയ്യുപാരതേ ॥ ൩൦ ॥
പുരാപവാരിതാ ദ്വാരി വിശന്തീ മയ്യുപാരതേ ॥ ൩൦ ॥
മയി സംരമ്ഭയോഗേന നിസ്തീര്യ ബ്രഹ്മഹേലനമ് ।
പ്രത്യേഷ്യതം നികാശം മേ കാലേനാല്പീയസാ പുനഃ ॥ ൩൧ ॥
പ്രത്യേഷ്യതം നികാശം മേ കാലേനാല്പീയസാ പുനഃ ॥ ൩൧ ॥
ദ്വാഃസ്ഥാവാദിശ്യ ഭഗവാന് വിമാനശ്രേണിഭൂഷണമ് ।
സര്വാതിശയയാ ലക്ഷ്മ്യാ ജുഷ്ടം സ്വം ധിഷ്ണ്യമാവിശത് ॥ ൩൨ ॥
സര്വാതിശയയാ ലക്ഷ്മ്യാ ജുഷ്ടം സ്വം ധിഷ്ണ്യമാവിശത് ॥ ൩൨ ॥
തൌ തു ഗീര്വാണഋഷഭൌ ദുസ്തരാദ്ധരിലോകതഃ ।
ഹതശ്രിയൌ ബ്രഹ്മശാപാദഭൂതാം വിഗതസ്മയൌ ॥ ൩൩ ॥
ഹതശ്രിയൌ ബ്രഹ്മശാപാദഭൂതാം വിഗതസ്മയൌ ॥ ൩൩ ॥
തദാ വികുണ്ഠധിഷണാത്തയോര്നിപതമാനയോഃ ।
ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീദ്വിമാനാഗ്ര്യേഷു പുത്രകാഃ ॥ ൩൪ ॥
ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീദ്വിമാനാഗ്ര്യേഷു പുത്രകാഃ ॥ ൩൪ ॥
താവേവ ഹ്യധുനാ പ്രാപ്തൌ പാര്ഷദപ്രവരൌ ഹരേഃ ।
ദിതേര്ജഠരനിര്വിഷ്ടം കാശ്യപം തേജ ഉല്ബണമ് ॥ ൩൫ ॥
ദിതേര്ജഠരനിര്വിഷ്ടം കാശ്യപം തേജ ഉല്ബണമ് ॥ ൩൫ ॥
തയോരസുരയോരദ്യ തേജസാ യമയോര്ഹി വഃ ।
ആക്ഷിപ്തം തേജ ഏതര്ഹി ഭഗവാംസ്തദ്വിധിത്സതി ॥ ൩൬ ॥
ആക്ഷിപ്തം തേജ ഏതര്ഹി ഭഗവാംസ്തദ്വിധിത്സതി ॥ ൩൬ ॥
വിശ്വസ്യ യഃ സ്ഥിതിലയോദ്ഭവഹേതുരാദ്യോ
യോഗേശ്വരൈരപി ദുരത്യയയോഗമായഃ ।
ക്ഷേമം വിധാസ്യതി സ നോ ഭഗവാംസ്ത്ര്യധീശ-
സ്തത്രാസ്മദീയവിമൃശേന കിയാനിഹാര്ഥഃ ॥ ൩൭ ॥
യോഗേശ്വരൈരപി ദുരത്യയയോഗമായഃ ।
ക്ഷേമം വിധാസ്യതി സ നോ ഭഗവാംസ്ത്ര്യധീശ-
സ്തത്രാസ്മദീയവിമൃശേന കിയാനിഹാര്ഥഃ ॥ ൩൭ ॥