મૈત્રેય ઉવાચ
અવધાર્ય વિરિઞ્ચસ્ય નિર્વ્યલીકામૃતં વચઃ ।
પ્રહસ્ય પ્રેમગર્ભેણ તદપાઙ્ગેન સોઽગ્રહીત્ ॥ ૧ ॥
અવધાર્ય વિરિઞ્ચસ્ય નિર્વ્યલીકામૃતં વચઃ ।
પ્રહસ્ય પ્રેમગર્ભેણ તદપાઙ્ગેન સોઽગ્રહીત્ ॥ ૧ ॥
તતઃ સપત્નં મુખતશ્ચરન્તમકુતોભયમ્ ।
જઘાનોત્પત્ય ગદયા હનાવસુરમક્ષજઃ ॥ ૨ ॥
જઘાનોત્પત્ય ગદયા હનાવસુરમક્ષજઃ ॥ ૨ ॥
સા હતા તેન ગદયા વિહતા ભગવત્કરાત્ ।
વિઘૂર્ણિતાપતદ્રેજે તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥ ૩ ॥
વિઘૂર્ણિતાપતદ્રેજે તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥ ૩ ॥
સ તદા લબ્ધતીર્થોઽપિ ન બબાધે નિરાયુધમ્ ।
માનયન્ સ મૃધે ધર્મં વિષ્વક્સેનં પ્રકોપયન્ ॥ ૪ ॥
માનયન્ સ મૃધે ધર્મં વિષ્વક્સેનં પ્રકોપયન્ ॥ ૪ ॥
ગદાયામપવિદ્ધાયાં હાહાકારે વિનિર્ગતે ।
માનયામાસ તદ્ધર્મં સુનાભં ચાસ્મરદ્વિભુઃ ॥ ૫ ॥
માનયામાસ તદ્ધર્મં સુનાભં ચાસ્મરદ્વિભુઃ ॥ ૫ ॥
તં વ્યગ્રચક્રં દિતિપુત્રાધમેન
સ્વપાર્ષદમુખ્યેન વિષજ્જમાનમ્ ।
ચિત્રા વાચોઽતદ્વિદાં ખેચરાણાં
તત્ર સ્માસન્ સ્વસ્તિ તેઽમું જહીતિ ॥ ૬ ॥
સ્વપાર્ષદમુખ્યેન વિષજ્જમાનમ્ ।
ચિત્રા વાચોઽતદ્વિદાં ખેચરાણાં
તત્ર સ્માસન્ સ્વસ્તિ તેઽમું જહીતિ ॥ ૬ ॥
સ તં નિશામ્યાત્તરથાઙ્ગમગ્રતો
વ્યવસ્થિતં પદ્મપલાશલોચનમ્ ।
વિલોક્ય ચામર્ષપરિપ્લુતેન્દ્રિયો
રુષા સ્વદન્તચ્છદમાદશચ્છ્વસન્ ॥ ૭ ॥
વ્યવસ્થિતં પદ્મપલાશલોચનમ્ ।
વિલોક્ય ચામર્ષપરિપ્લુતેન્દ્રિયો
રુષા સ્વદન્તચ્છદમાદશચ્છ્વસન્ ॥ ૭ ॥
કરાલદંષ્ટ્રશ્ચક્ષુર્ભ્યાં સઞ્ચક્ષાણો દહન્નિવ ।
અભિપ્લુત્ય સ્વગદયા હતોઽસીત્યાહનદ્ધરિમ્ ॥ ૮ ॥
અભિપ્લુત્ય સ્વગદયા હતોઽસીત્યાહનદ્ધરિમ્ ॥ ૮ ॥
પદા સવ્યેન તાં સાધો ભગવાન્ યજ્ઞસૂકરઃ ।
લીલયા મિષતઃ શત્રોઃ પ્રાહરદ્વાતરંહસમ્ ॥ ૯ ॥
લીલયા મિષતઃ શત્રોઃ પ્રાહરદ્વાતરંહસમ્ ॥ ૯ ॥
આહ ચાયુધમાધત્સ્વ ઘટસ્વ ત્વં
જિગીષસિ ।
ઇત્યુક્તઃસ તદા ભૂયસ્તાડયન્ વ્યનદદ્ ભૃશમ્ ॥ ૧૦ ॥
જિગીષસિ ।
ઇત્યુક્તઃસ તદા ભૂયસ્તાડયન્ વ્યનદદ્ ભૃશમ્ ॥ ૧૦ ॥
તાં સ આપતતીં વીક્ષ્ય ભગવાન્
સમવસ્થિતઃ ।
જગ્રાહ લીલયા પ્રાપ્તાં ગરુત્માનિવ પન્નગીમ્ ॥ ૧૧ ॥
સમવસ્થિતઃ ।
જગ્રાહ લીલયા પ્રાપ્તાં ગરુત્માનિવ પન્નગીમ્ ॥ ૧૧ ॥
સ્વપૌરુષે પ્રતિહતે હતમાનો
મહાસુરઃ ।
નૈચ્છદ્ગદાં દીયમાનાં હરિણા વિગતપ્રભઃ ॥ ૧૨ ॥
મહાસુરઃ ।
નૈચ્છદ્ગદાં દીયમાનાં હરિણા વિગતપ્રભઃ ॥ ૧૨ ॥
જગ્રાહ ત્રિશિખં શૂલં જ્વલજ્જ્વલનલોલુપમ્ ।
યજ્ઞાય ધૃતરૂપાય વિપ્રાયાભિચરન્ યથા ॥ ૧૩ ॥
યજ્ઞાય ધૃતરૂપાય વિપ્રાયાભિચરન્ યથા ॥ ૧૩ ॥
તદોજસા દૈત્યમહાભટાર્પિતં
ચકાસદન્તઃખ ઉદીર્ણદીધિતિ ।
ચક્રેણ ચિચ્છેદ નિશાતનેમિના
હરિર્યથા તાર્ક્ષ્યપતત્રમુજ્ઝિતમ્ ॥ ૧૪ ॥
ચકાસદન્તઃખ ઉદીર્ણદીધિતિ ।
ચક્રેણ ચિચ્છેદ નિશાતનેમિના
હરિર્યથા તાર્ક્ષ્યપતત્રમુજ્ઝિતમ્ ॥ ૧૪ ॥
વૃક્ણે સ્વશૂલે બહુધારિણા હરેઃ
પ્રત્યેત્ય વિસ્તીર્ણમુરો વિભૂતિમત્ ।
પ્રવૃદ્ધરોષઃ સ કઠોરમુષ્ટિના
નદન્ પ્રહૃત્યાન્તરધીયતાસુરઃ ॥ ૧૫ ॥
પ્રત્યેત્ય વિસ્તીર્ણમુરો વિભૂતિમત્ ।
પ્રવૃદ્ધરોષઃ સ કઠોરમુષ્ટિના
નદન્ પ્રહૃત્યાન્તરધીયતાસુરઃ ॥ ૧૫ ॥
તેનેત્થમાહતઃ ક્ષત્તર્ભગવાનાદિસૂકરઃ ।
નાકમ્પત મનાક્ ક્વાપિ સ્રજા હત ઇવ દ્વિપઃ ॥ ૧૬ ॥
નાકમ્પત મનાક્ ક્વાપિ સ્રજા હત ઇવ દ્વિપઃ ॥ ૧૬ ॥
અથોરુધાસૃજન્માયાં યોગમાયેશ્વરે હરૌ ।
યાં વિલોક્ય પ્રજાસ્ત્રસ્તા મેનિરેઽસ્યોપસંયમમ્ ॥ ૧૭ ॥
યાં વિલોક્ય પ્રજાસ્ત્રસ્તા મેનિરેઽસ્યોપસંયમમ્ ॥ ૧૭ ॥
પ્રવવુર્વાયવશ્ચણ્ડાસ્તમઃ પાંસવમૈરયન્ ।
દિગ્ભ્યો નિપેતુર્ગ્રાવાણઃ ક્ષેપણૈઃ પ્રહિતા ઇવ ॥ ૧૮ ॥
દિગ્ભ્યો નિપેતુર્ગ્રાવાણઃ ક્ષેપણૈઃ પ્રહિતા ઇવ ॥ ૧૮ ॥
દ્યૌર્નષ્ટભગણાભ્રૌઘૈઃ સવિદ્યુત્સ્તનયિત્નુભિઃ ।
વર્ષદ્ભિઃ પૂયકેશાસૃગ્વિણ્મૂત્રાસ્થીનિ ચાસકૃત્ ॥ ૧૯ ॥
વર્ષદ્ભિઃ પૂયકેશાસૃગ્વિણ્મૂત્રાસ્થીનિ ચાસકૃત્ ॥ ૧૯ ॥
ગિરયઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત નાનાયુધમુચોઽનઘ ।
દિગ્વાસસો યાતુધાન્યઃ શૂલિન્યો મુક્તમૂર્ધજાઃ ॥ ૨૦ ॥
દિગ્વાસસો યાતુધાન્યઃ શૂલિન્યો મુક્તમૂર્ધજાઃ ॥ ૨૦ ॥
બહુભિર્યક્ષરક્ષોભિઃ પત્ત્યશ્વરથકુઞ્જરૈઃ ।
આતતાયિભિરુત્સૃષ્ટા હિંસ્રા વાચોઽતિવૈશસાઃ ॥ ૨૧ ॥
આતતાયિભિરુત્સૃષ્ટા હિંસ્રા વાચોઽતિવૈશસાઃ ॥ ૨૧ ॥
પ્રાદુષ્કૃતાનાં માયાનામાસુરીણાં વિનાશયત્ ।
સુદર્શનાસ્ત્રં ભગવાન્ પ્રાયુઙ્ક્ત દયિતં ત્રિપાત્ ॥ ૨૨ ॥
સુદર્શનાસ્ત્રં ભગવાન્ પ્રાયુઙ્ક્ત દયિતં ત્રિપાત્ ॥ ૨૨ ॥
તદા દિતેઃ સમભવત્સહસા હૃદિ વેપથુઃ ।
સ્મરન્ત્યા ભર્તુરાદેશં સ્તનાચ્ચાસૃક્ પ્રસુસ્રુવે ॥ ૨૩ ॥
સ્મરન્ત્યા ભર્તુરાદેશં સ્તનાચ્ચાસૃક્ પ્રસુસ્રુવે ॥ ૨૩ ॥
વિનષ્ટાસુ સ્વમાયાસુ ભૂયશ્ચાવ્રજ્ય કેશવમ્ ।
રુષોપગૂહમાનોઽમું દદૃશેઽવસ્થિતં બહિઃ ॥ ૨૪ ॥
રુષોપગૂહમાનોઽમું દદૃશેઽવસ્થિતં બહિઃ ॥ ૨૪ ॥
તં મુષ્ટિભિર્વિનિઘ્નન્તં વજ્રસારૈરધોક્ષજઃ ।
કરેણ કર્ણમૂલેઽહન્ યથા ત્વાષ્ટ્રં મરુત્પતિઃ ॥ ૨૫ ॥
કરેણ કર્ણમૂલેઽહન્ યથા ત્વાષ્ટ્રં મરુત્પતિઃ ॥ ૨૫ ॥
સ આહતો વિશ્વજિતા હ્યવજ્ઞયા
પરિભ્રમદ્ગાત્ર ઉદસ્તલોચનઃ ।
વિશીર્ણબાહ્વઙ્ઘ્રિશિરોરુહોઽપતદ્
યથા નગેન્દ્રો લુલિતો નભસ્વતા ॥ ૨૬ ॥
પરિભ્રમદ્ગાત્ર ઉદસ્તલોચનઃ ।
વિશીર્ણબાહ્વઙ્ઘ્રિશિરોરુહોઽપતદ્
યથા નગેન્દ્રો લુલિતો નભસ્વતા ॥ ૨૬ ॥
ક્ષિતૌ શયાનં તમકુણ્ઠવર્ચસં
કરાલદંષ્ટ્રં પરિદષ્ટદચ્છદમ્ ।
અજાદયો વીક્ષ્ય શશંસુરાગતા
અહો ઇમાં કો નુ લભેત સંસ્થિતિમ્ ॥ ૨૭ ॥
કરાલદંષ્ટ્રં પરિદષ્ટદચ્છદમ્ ।
અજાદયો વીક્ષ્ય શશંસુરાગતા
અહો ઇમાં કો નુ લભેત સંસ્થિતિમ્ ॥ ૨૭ ॥
યં યોગિનો યોગસમાધિના રહો
ધ્યાયન્તિ લિઙ્ગાદસતો મુમુક્ષયા ।
તસ્યૈષ દૈત્યઋષભઃ પદાહતો
મુખં પ્રપશ્યંસ્તનુમુત્સસર્જ હ ॥ ૨૮ ॥
ધ્યાયન્તિ લિઙ્ગાદસતો મુમુક્ષયા ।
તસ્યૈષ દૈત્યઋષભઃ પદાહતો
મુખં પ્રપશ્યંસ્તનુમુત્સસર્જ હ ॥ ૨૮ ॥
એતૌ તૌ પાર્ષદાવસ્ય શાપાદ્યાતાવસદ્ગતિમ્ ।
પુનઃ કતિપયૈઃ સ્થાનં પ્રપત્સ્યેતે હ જન્મભિઃ ॥ ૨૯ ॥
પુનઃ કતિપયૈઃ સ્થાનં પ્રપત્સ્યેતે હ જન્મભિઃ ॥ ૨૯ ॥
દેવા ઊચુઃ
નમો નમસ્તેઽખિલયજ્ઞતન્તવે
સ્થિતૌ ગૃહીતામલસત્ત્વમૂર્તયે ।
દિષ્ટયા હતોઽયં જગતામરુન્તુદ-
સ્ત્વત્પાદભક્ત્યા વયમીશ નિર્વૃતાઃ ॥ ૩૦ ॥
નમો નમસ્તેઽખિલયજ્ઞતન્તવે
સ્થિતૌ ગૃહીતામલસત્ત્વમૂર્તયે ।
દિષ્ટયા હતોઽયં જગતામરુન્તુદ-
સ્ત્વત્પાદભક્ત્યા વયમીશ નિર્વૃતાઃ ॥ ૩૦ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
એવં હિરણ્યાક્ષમસહ્યવિક્રમં
સ સાદયિત્વા હરિરાદિસૂકરઃ ।
જગામ લોકં સ્વમખણ્ડિતોત્સવં
સમીડિતઃ પુષ્કરવિષ્ટરાદિભિઃ ॥ ૩૧ ॥
એવં હિરણ્યાક્ષમસહ્યવિક્રમં
સ સાદયિત્વા હરિરાદિસૂકરઃ ।
જગામ લોકં સ્વમખણ્ડિતોત્સવં
સમીડિતઃ પુષ્કરવિષ્ટરાદિભિઃ ॥ ૩૧ ॥
મયા યથાનૂક્તમવાદિ તે હરેઃ
કૃતાવતારસ્ય સુમિત્ર ચેષ્ટિતમ્ ।
યથા હિરણ્યાક્ષ ઉદારવિક્રમો
મહામૃધે ક્રીડનવન્નિરાકૃતઃ ॥ ૩૨ ॥
કૃતાવતારસ્ય સુમિત્ર ચેષ્ટિતમ્ ।
યથા હિરણ્યાક્ષ ઉદારવિક્રમો
મહામૃધે ક્રીડનવન્નિરાકૃતઃ ॥ ૩૨ ॥
સૂત ઉવાચ
ઇતિ કૌષારવાખ્યાતામાશ્રુત્ય ભગવત્કથામ્ ।
ક્ષત્તાનન્દં પરં લેભે મહાભાગવતો દ્વિજ ॥ ૩૩ ॥
ઇતિ કૌષારવાખ્યાતામાશ્રુત્ય ભગવત્કથામ્ ।
ક્ષત્તાનન્દં પરં લેભે મહાભાગવતો દ્વિજ ॥ ૩૩ ॥
અન્યેષાં પુણ્યશ્લોકાનામુદ્દામયશસાં
સતામ્ ।
ઉપશ્રુત્ય ભવેન્મોદઃ શ્રીવત્સાઙ્કસ્ય કિં પુનઃ ॥ ૩૪ ॥
સતામ્ ।
ઉપશ્રુત્ય ભવેન્મોદઃ શ્રીવત્સાઙ્કસ્ય કિં પુનઃ ॥ ૩૪ ॥
યો ગજેન્દ્ર ઝષગ્રસ્તં ધ્યાયન્તં
ચરણામ્બુજમ્ । ક્રોશન્તીનાં કરેણૂનાં કૃચ્છ્રતોઽમોચયદ્ દ્રુતમ્ ॥ ૩૫ ॥
ચરણામ્બુજમ્ । ક્રોશન્તીનાં કરેણૂનાં કૃચ્છ્રતોઽમોચયદ્ દ્રુતમ્ ॥ ૩૫ ॥
તં
સુખારાધ્યમૃજુભિરનન્યશરણૈર્નૃભિઃ ।
કૃતજ્ઞઃ કો ન સેવેત
દુરારાધ્યમસાધુભિઃ ॥ ૩૬ ॥
સુખારાધ્યમૃજુભિરનન્યશરણૈર્નૃભિઃ ।
કૃતજ્ઞઃ કો ન સેવેત
દુરારાધ્યમસાધુભિઃ ॥ ૩૬ ॥
યો વૈ હિરણ્યાક્ષવધં
મહાદ્ભુતં
વિક્રીડિતં કારણસૂકરાત્મનઃ ।
શૃણોતિ
ગાયત્યનુમોદતેઽઞ્જસા
વિમુચ્યતે બ્રહ્મવધાદપિ દ્વિજાઃ ॥ ૩૭ ॥
મહાદ્ભુતં
વિક્રીડિતં કારણસૂકરાત્મનઃ ।
શૃણોતિ
ગાયત્યનુમોદતેઽઞ્જસા
વિમુચ્યતે બ્રહ્મવધાદપિ દ્વિજાઃ ॥ ૩૭ ॥
એતન્મહાપુણ્યમલં પવિત્રં
ધન્યં યશસ્યં પદમાયુરાશિષામ્ ।
પ્રાણેન્દ્રિયાણાં યુધિ શૌર્યવર્ધનં
નારાયણોઽન્તે ગતિરઙ્ગ શૃણ્વતામ્ ॥ ૩૮ ॥
ધન્યં યશસ્યં પદમાયુરાશિષામ્ ।
પ્રાણેન્દ્રિયાણાં યુધિ શૌર્યવર્ધનં
નારાયણોઽન્તે ગતિરઙ્ગ શૃણ્વતામ્ ॥ ૩૮ ॥