মৈত্ৰেয উৱাচ
এৱমাৱিষ্কৃতাশেষগুণকৰ্মোদযো মুনিম্ ।
সৱ্ৰীড ইৱ তং সম্ৰাডুপাৰতমুৱাচ হ ॥ ১ ॥
এৱমাৱিষ্কৃতাশেষগুণকৰ্মোদযো মুনিম্ ।
সৱ্ৰীড ইৱ তং সম্ৰাডুপাৰতমুৱাচ হ ॥ ১ ॥
মনুৰুৱাচ
ব্ৰহ্মাসৃজত্স্ৱমুখতো যুষ্মানাত্মপৰীপ্সযা ।
ছন্দোমযস্তপোৱিদ্যাযোগযুক্তানলম্পটান্ ॥ ২ ॥
ব্ৰহ্মাসৃজত্স্ৱমুখতো যুষ্মানাত্মপৰীপ্সযা ।
ছন্দোমযস্তপোৱিদ্যাযোগযুক্তানলম্পটান্ ॥ ২ ॥
তত্ত্ৰাণাযাসৃজচ্চাস্মান্ দোঃসহস্ৰাত্সহস্ৰপাত্ ।
হৃদযং তস্য হি ব্ৰহ্ম ক্ষত্ৰমঙ্গং প্ৰচক্ষতে ॥ ৩ ॥
হৃদযং তস্য হি ব্ৰহ্ম ক্ষত্ৰমঙ্গং প্ৰচক্ষতে ॥ ৩ ॥
অতো হ্যন্যোন্যমাত্মানং ব্ৰহ্ম ক্ষত্ৰং চ ৰক্ষতঃ ।
ৰক্ষতি স্মাৱ্যযো দেৱঃ স যঃ সদসদাত্মকঃ ॥ ৪ ॥
ৰক্ষতি স্মাৱ্যযো দেৱঃ স যঃ সদসদাত্মকঃ ॥ ৪ ॥
তৱ সন্দৰ্শনাদেৱচ্ছিন্না মে সৰ্ৱসংশযাঃ ।
যত্স্ৱযং ভগৱান্ প্ৰীত্যা ধৰ্মমাহ ৰিৰক্ষিষোঃ ॥ ৫ ॥
যত্স্ৱযং ভগৱান্ প্ৰীত্যা ধৰ্মমাহ ৰিৰক্ষিষোঃ ॥ ৫ ॥
দিষ্টযা মে ভগৱান্ দৃষ্টো দুৰ্দৰ্শো যোঽকৃতাত্মনাম্ ।
দিষ্টযা পাদৰজঃ স্পৃষ্টং শীৰ্ষ্ণা মে ভৱতঃ শিৱম্ ॥ ৬ ॥
দিষ্টযা পাদৰজঃ স্পৃষ্টং শীৰ্ষ্ণা মে ভৱতঃ শিৱম্ ॥ ৬ ॥
দিষ্টযা ত্ৱযানুশিষ্টোঽহং কৃতশ্চানুগ্ৰহো মহান্ ।
অপাৱৃতৈঃ কৰ্ণৰন্ধ্ৰৈৰ্জুষ্টা দিষ্ট্যোশতীৰ্গিৰঃ ॥ ৭ ॥
অপাৱৃতৈঃ কৰ্ণৰন্ধ্ৰৈৰ্জুষ্টা দিষ্ট্যোশতীৰ্গিৰঃ ॥ ৭ ॥
স ভৱান্দুহিতৃস্নেহপৰিক্লিষ্টাত্মনো মম ।
শ্ৰোতুমৰ্হসি দীনস্য শ্ৰাৱিতং কৃপযা মুনে ॥ ৮ ॥
শ্ৰোতুমৰ্হসি দীনস্য শ্ৰাৱিতং কৃপযা মুনে ॥ ৮ ॥
প্ৰিযৱ্ৰতোত্তানপদোঃ স্ৱসেযং দুহিতা মম ।
অন্ৱিচ্ছতি পতিং যুক্তং ৱযঃ শীলগুণাদিভিঃ ॥ ৯ ॥
অন্ৱিচ্ছতি পতিং যুক্তং ৱযঃ শীলগুণাদিভিঃ ॥ ৯ ॥
যদা তু ভৱতঃ শীলশ্ৰুতৰূপৱযোগুণান্ ।
অশৃণোন্নাৰদাদেষা ত্ৱয্যাসীত্কৃতনিশ্চযা ॥ ১০ ॥
অশৃণোন্নাৰদাদেষা ত্ৱয্যাসীত্কৃতনিশ্চযা ॥ ১০ ॥
তত্প্ৰতীচ্ছ দ্ৱিজাগ্ৰ্যেমাং শ্ৰদ্ধযোপহৃতাং মযা ।
সৰ্ৱাত্মনানুৰূপাং তে গৃহমেধিষু কৰ্মসু ॥ ১১ ॥
সৰ্ৱাত্মনানুৰূপাং তে গৃহমেধিষু কৰ্মসু ॥ ১১ ॥
উদ্যতস্য হি কামস্য প্ৰতিৱাদো ন শস্যতে ।
অপি নিৰ্মুক্তসঙ্গস্য কামৰক্তস্য কিং পুনঃ ॥ ১২ ॥
অপি নিৰ্মুক্তসঙ্গস্য কামৰক্তস্য কিং পুনঃ ॥ ১২ ॥
য উদ্যতমনাদৃত্য কীনাশমভিযাচতে ।
ক্ষীযতে তদ্যশঃ স্ফীতং মানশ্চাৱজ্ঞযা হতঃ ॥ ১৩ ॥
ক্ষীযতে তদ্যশঃ স্ফীতং মানশ্চাৱজ্ঞযা হতঃ ॥ ১৩ ॥
অহং ত্ৱাশৃণৱং ৱিদ্ৱন্ ৱিৱাহাৰ্থং সমুদ্যতম্ ।
অতস্ত্ৱমুপকুৰ্ৱাণঃ প্ৰত্তাং প্ৰতিগৃহাণ মে ॥ ১৪ ॥
অতস্ত্ৱমুপকুৰ্ৱাণঃ প্ৰত্তাং প্ৰতিগৃহাণ মে ॥ ১৪ ॥
ঋষিৰুৱাচ
বাঢমুদ্ৱোঢুকামোঽহমপ্ৰত্তা চ তৱাত্মজা ।
আৱযোৰনুৰূপোঽসাৱাদ্যো ৱৈৱাহিকো ৱিধিঃ ॥ ১৫ ॥
বাঢমুদ্ৱোঢুকামোঽহমপ্ৰত্তা চ তৱাত্মজা ।
আৱযোৰনুৰূপোঽসাৱাদ্যো ৱৈৱাহিকো ৱিধিঃ ॥ ১৫ ॥
কামঃ স ভূযান্নৰদেৱ তেঽস্যাঃ
পুত্ৰ্যাঃ সমাম্নাযৱিধৌ প্ৰতীতঃ ।
ক এৱ তে তনযাং নাদ্ৰিযেত
স্ৱযৈৱ কান্ত্যা ক্ষিপতীমিৱ শ্ৰিযম্ ॥ ১৬ ॥
পুত্ৰ্যাঃ সমাম্নাযৱিধৌ প্ৰতীতঃ ।
ক এৱ তে তনযাং নাদ্ৰিযেত
স্ৱযৈৱ কান্ত্যা ক্ষিপতীমিৱ শ্ৰিযম্ ॥ ১৬ ॥
যাং হৰ্ম্যপৃষ্ঠে ক্ৱণদঙ্ঘ্ৰিশোভাং
ৱিক্ৰীডতীং কন্দুকৱিহ্ৱলাক্ষীম্ ।
ৱিশ্ৱাৱসুৰ্ন্যপতত্স্ৱাদ্ৱিমানা-
দ্ৱিলোক্য সম্মোহৱিমূঢচেতাঃ ॥ ১৭ ॥
ৱিক্ৰীডতীং কন্দুকৱিহ্ৱলাক্ষীম্ ।
ৱিশ্ৱাৱসুৰ্ন্যপতত্স্ৱাদ্ৱিমানা-
দ্ৱিলোক্য সম্মোহৱিমূঢচেতাঃ ॥ ১৭ ॥
তাং প্ৰাৰ্থযন্তীং ললনাললাম-
মসেৱিতশ্ৰীচৰণৈৰদৃষ্টাম্ ।
ৱত্সাং মনোৰুচ্চপদঃ স্ৱসাৰং
কো নানুমন্যেত বুধোঽভিযাতাম্ ॥ ১৮ ॥
মসেৱিতশ্ৰীচৰণৈৰদৃষ্টাম্ ।
ৱত্সাং মনোৰুচ্চপদঃ স্ৱসাৰং
কো নানুমন্যেত বুধোঽভিযাতাম্ ॥ ১৮ ॥
অতো ভজিষ্যে সমযেন সাধ্ৱীং
যাৱত্তেজো বিভৃযাদাত্মনো মে ।
অতো ধৰ্মান্ পাৰমহংস্যমুখ্যান্
শুক্লপ্ৰোক্তান্ বহু মন্যেঽৱিহিংস্ৰান্ ॥ ১৯ ॥
যাৱত্তেজো বিভৃযাদাত্মনো মে ।
অতো ধৰ্মান্ পাৰমহংস্যমুখ্যান্
শুক্লপ্ৰোক্তান্ বহু মন্যেঽৱিহিংস্ৰান্ ॥ ১৯ ॥
যতোঽভৱদ্ৱিশ্ৱমিদং ৱিচিত্ৰং
সংস্থাস্যতে যত্ৰ চ ৱাৱতিষ্ঠতে ।
প্ৰজাপতীনাং পতিৰেষ মহ্যং
পৰং প্ৰমাণং ভগৱাননন্তঃ ॥ ২০ ॥
সংস্থাস্যতে যত্ৰ চ ৱাৱতিষ্ঠতে ।
প্ৰজাপতীনাং পতিৰেষ মহ্যং
পৰং প্ৰমাণং ভগৱাননন্তঃ ॥ ২০ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
স উগ্ৰধন্ৱন্নিযদেৱাবভাষে
আসীচ্চ তূষ্ণীমৰৱিন্দনাভম্ ।
ধিযোপগৃহ্ণন্ স্মিতশোভিতেন
মুখেন চেতো লুলুভে দেৱহূত্যাঃ ॥ ২১ ॥
স উগ্ৰধন্ৱন্নিযদেৱাবভাষে
আসীচ্চ তূষ্ণীমৰৱিন্দনাভম্ ।
ধিযোপগৃহ্ণন্ স্মিতশোভিতেন
মুখেন চেতো লুলুভে দেৱহূত্যাঃ ॥ ২১ ॥
সোঽনুজ্ঞাত্ৱা ৱ্যৱসিতং মহিষ্যা দুহিতুঃ স্ফুটম্ ।
তস্মৈ গুণগণাঢ্যায দদৌ তুল্যাং প্ৰহৰ্ষিতঃ ॥ ২২ ॥
তস্মৈ গুণগণাঢ্যায দদৌ তুল্যাং প্ৰহৰ্ষিতঃ ॥ ২২ ॥
শতৰূপা মহাৰাজ্ঞী পাৰিবৰ্হান্মহাধনান্ ।
দম্পত্যোঃ পৰ্যদাত্প্ৰীত্যা ভূষাৱাসঃ পৰিচ্ছদান্ ॥ ২৩ ॥
দম্পত্যোঃ পৰ্যদাত্প্ৰীত্যা ভূষাৱাসঃ পৰিচ্ছদান্ ॥ ২৩ ॥
প্ৰত্তাং দুহিতৰং সম্ৰাট্ সদৃক্ষায গতৱ্যথঃ ।
উপগুহ্য চ বাহুভ্যামৌত্কণ্ঠ্যোন্মথিতাশযঃ ॥ ২৪ ॥
উপগুহ্য চ বাহুভ্যামৌত্কণ্ঠ্যোন্মথিতাশযঃ ॥ ২৪ ॥
অশক্নুৱংস্তদ্ৱিৰহং মুঞ্চন্ বাষ্পকলাং মুহুঃ ।
আসিঞ্চদম্ব ৱত্সেতি নেত্ৰোদৈৰ্দুহিতুঃ শিখাঃ ॥ ২৫ ॥
আসিঞ্চদম্ব ৱত্সেতি নেত্ৰোদৈৰ্দুহিতুঃ শিখাঃ ॥ ২৫ ॥
আমন্ত্ৰ্য তং মুনিৱৰমনুজ্ঞাতঃ সহানুগঃ ।
প্ৰতস্থে ৰথমাৰুহ্য সভাৰ্যঃ স্ৱপুৰং নৃপঃ ॥ ২৬ ॥
প্ৰতস্থে ৰথমাৰুহ্য সভাৰ্যঃ স্ৱপুৰং নৃপঃ ॥ ২৬ ॥
উভযোঋৰ্ষিকুল্যাযাঃ সৰস্ৱত্যাঃ সুৰোধসোঃ ।
ঋষীণামুপশান্তানাং পশ্যন্নাশ্ৰমসম্পদঃ ॥ ২৭ ॥
ঋষীণামুপশান্তানাং পশ্যন্নাশ্ৰমসম্পদঃ ॥ ২৭ ॥
তমাযান্তমভিপ্ৰেত্য ব্ৰহ্মাৱৰ্তাত্প্ৰজাঃ পতিম্ ।
গীতসংস্তুতিৱাদিত্ৰৈঃ প্ৰত্যুদীযুঃ প্ৰহৰ্ষিতাঃ ॥ ২৮ ॥
গীতসংস্তুতিৱাদিত্ৰৈঃ প্ৰত্যুদীযুঃ প্ৰহৰ্ষিতাঃ ॥ ২৮ ॥
বৰ্হিষ্মতী নাম পুৰী সৰ্ৱসম্পত্সমন্ৱিতা ।
ন্যপতন্ যত্ৰ ৰোমাণি যজ্ঞস্যাঙ্গং ৱিধুন্ৱতঃ ॥ ২৯ ॥
ন্যপতন্ যত্ৰ ৰোমাণি যজ্ঞস্যাঙ্গং ৱিধুন্ৱতঃ ॥ ২৯ ॥
কুশাঃ কাশাস্ত এৱাসন্ শশ্ৱদ্ধৰিতৱৰ্চসঃ ।
ঋষযো যৈঃ পৰাভাৱ্য যজ্ঞঘ্নান্ যজ্ঞমীজিৰে ॥ ৩০ ॥
ঋষযো যৈঃ পৰাভাৱ্য যজ্ঞঘ্নান্ যজ্ঞমীজিৰে ॥ ৩০ ॥
কুশকাশমযং বৰ্হিৰাস্তীৰ্য ভগৱান্মনুঃ ।
অযজদ্যজ্ঞপুৰুষং লব্ধা স্থানং যতো ভুৱম্ ॥ ৩১ ॥
অযজদ্যজ্ঞপুৰুষং লব্ধা স্থানং যতো ভুৱম্ ॥ ৩১ ॥
বৰ্হিষ্মতীং নাম ৱিভুৰ্যাং নিৰ্ৱিশ্য সমাৱসত্ ।
তস্যাং প্ৰৱিষ্টো ভৱনং তাপত্ৰযৱিনাশনম্ ॥ ৩২ ॥
তস্যাং প্ৰৱিষ্টো ভৱনং তাপত্ৰযৱিনাশনম্ ॥ ৩২ ॥
সভাৰ্যঃ সপ্ৰজঃ কামান্ বুভুজেঽন্যাৱিৰোধতঃ ।
সঙ্গীযমানসত্কীৰ্তিঃ সস্ত্ৰীভিঃ সুৰগাযকৈঃ ।
প্ৰত্যূষেষ্ৱনুবদ্ধেন হৃদা শৃণ্ৱন্ হৰেঃ কথাঃ ॥ ৩৩ ॥
সঙ্গীযমানসত্কীৰ্তিঃ সস্ত্ৰীভিঃ সুৰগাযকৈঃ ।
প্ৰত্যূষেষ্ৱনুবদ্ধেন হৃদা শৃণ্ৱন্ হৰেঃ কথাঃ ॥ ৩৩ ॥
নিষ্ণাতং যোগমাযাসু মুনিং স্ৱাযম্ভুৱং মনুম্ ।
যদাভ্ৰংশযিতুং ভোগা ন শেকুৰ্ভগৱত্পৰম্ ॥ ৩৪ ॥
যদাভ্ৰংশযিতুং ভোগা ন শেকুৰ্ভগৱত্পৰম্ ॥ ৩৪ ॥
অযাতযামাস্তস্যাসন্ যামাঃস্ৱান্তৰযাপনাঃ ।
শৃণ্ৱতো ধ্যাযতো ৱিষ্ণোঃ কুৰ্ৱতো ব্ৰুৱতঃ কথাঃ ॥ ৩৫ ॥
শৃণ্ৱতো ধ্যাযতো ৱিষ্ণোঃ কুৰ্ৱতো ব্ৰুৱতঃ কথাঃ ॥ ৩৫ ॥
স এৱং স্ৱান্তৰং নিন্যে যুগানামেকসপ্ততিম্ ।
ৱাসুদেৱপ্ৰসঙ্গেন পৰিভূতগতিত্ৰযঃ ॥ ৩৬ ॥
ৱাসুদেৱপ্ৰসঙ্গেন পৰিভূতগতিত্ৰযঃ ॥ ৩৬ ॥
শাৰীৰা মানসা দিৱ্যা ৱৈযাসে যে চ মানুষাঃ ।
ভৌতিকাশ্চ কথং ক্লেশা বাধন্তে হৰিসংশ্ৰযম্ ॥ ৩৭ ॥
ভৌতিকাশ্চ কথং ক্লেশা বাধন্তে হৰিসংশ্ৰযম্ ॥ ৩৭ ॥
যঃ পৃষ্টো মুনিভিঃ প্ৰাহ ধৰ্মান্নানাৱিদাঞ্ছুভান্ ।
নৃণাং ৱৰ্ণাশ্ৰমাণাং চ সৰ্ৱভূতহিতঃ সদা ॥ ৩৮ ॥
নৃণাং ৱৰ্ণাশ্ৰমাণাং চ সৰ্ৱভূতহিতঃ সদা ॥ ৩৮ ॥
এতত্ত আদিৰাজস্য মনোশ্চৰিতমদ্ভুতম্ ।
ৱৰ্ণিতং ৱৰ্ণনীযস্য তদপত্যোদযং শৃণু ॥ ৩৯ ॥
ৱৰ্ণিতং ৱৰ্ণনীযস্য তদপত্যোদযং শৃণু ॥ ৩৯ ॥