મૈત્રેય ઉવાચ
એવમાવિષ્કૃતાશેષગુણકર્મોદયો મુનિમ્ ।
સવ્રીડ ઇવ તં સમ્રાડુપારતમુવાચ હ ॥ ૧ ॥
એવમાવિષ્કૃતાશેષગુણકર્મોદયો મુનિમ્ ।
સવ્રીડ ઇવ તં સમ્રાડુપારતમુવાચ હ ॥ ૧ ॥
મનુરુવાચ
બ્રહ્માસૃજત્સ્વમુખતો યુષ્માનાત્મપરીપ્સયા ।
છન્દોમયસ્તપોવિદ્યાયોગયુક્તાનલમ્પટાન્ ॥ ૨ ॥
બ્રહ્માસૃજત્સ્વમુખતો યુષ્માનાત્મપરીપ્સયા ।
છન્દોમયસ્તપોવિદ્યાયોગયુક્તાનલમ્પટાન્ ॥ ૨ ॥
તત્ત્રાણાયાસૃજચ્ચાસ્માન્ દોઃસહસ્રાત્સહસ્રપાત્ ।
હૃદયં તસ્ય હિ બ્રહ્મ ક્ષત્રમઙ્ગં પ્રચક્ષતે ॥ ૩ ॥
હૃદયં તસ્ય હિ બ્રહ્મ ક્ષત્રમઙ્ગં પ્રચક્ષતે ॥ ૩ ॥
અતો હ્યન્યોન્યમાત્માનં બ્રહ્મ ક્ષત્રં ચ રક્ષતઃ ।
રક્ષતિ સ્માવ્યયો દેવઃ સ યઃ સદસદાત્મકઃ ॥ ૪ ॥
રક્ષતિ સ્માવ્યયો દેવઃ સ યઃ સદસદાત્મકઃ ॥ ૪ ॥
તવ સન્દર્શનાદેવચ્છિન્ના મે સર્વસંશયાઃ ।
યત્સ્વયં ભગવાન્ પ્રીત્યા ધર્મમાહ રિરક્ષિષોઃ ॥ ૫ ॥
યત્સ્વયં ભગવાન્ પ્રીત્યા ધર્મમાહ રિરક્ષિષોઃ ॥ ૫ ॥
દિષ્ટયા મે ભગવાન્ દૃષ્ટો દુર્દર્શો યોઽકૃતાત્મનામ્ ।
દિષ્ટયા પાદરજઃ સ્પૃષ્ટં શીર્ષ્ણા મે ભવતઃ શિવમ્ ॥ ૬ ॥
દિષ્ટયા પાદરજઃ સ્પૃષ્ટં શીર્ષ્ણા મે ભવતઃ શિવમ્ ॥ ૬ ॥
દિષ્ટયા ત્વયાનુશિષ્ટોઽહં કૃતશ્ચાનુગ્રહો મહાન્ ।
અપાવૃતૈઃ કર્ણરન્ધ્રૈર્જુષ્ટા દિષ્ટ્યોશતીર્ગિરઃ ॥ ૭ ॥
અપાવૃતૈઃ કર્ણરન્ધ્રૈર્જુષ્ટા દિષ્ટ્યોશતીર્ગિરઃ ॥ ૭ ॥
સ ભવાન્દુહિતૃસ્નેહપરિક્લિષ્ટાત્મનો મમ ।
શ્રોતુમર્હસિ દીનસ્ય શ્રાવિતં કૃપયા મુને ॥ ૮ ॥
શ્રોતુમર્હસિ દીનસ્ય શ્રાવિતં કૃપયા મુને ॥ ૮ ॥
પ્રિયવ્રતોત્તાનપદોઃ સ્વસેયં દુહિતા મમ ।
અન્વિચ્છતિ પતિં યુક્તં વયઃ શીલગુણાદિભિઃ ॥ ૯ ॥
અન્વિચ્છતિ પતિં યુક્તં વયઃ શીલગુણાદિભિઃ ॥ ૯ ॥
યદા તુ ભવતઃ શીલશ્રુતરૂપવયોગુણાન્ ।
અશૃણોન્નારદાદેષા ત્વય્યાસીત્કૃતનિશ્ચયા ॥ ૧૦ ॥
અશૃણોન્નારદાદેષા ત્વય્યાસીત્કૃતનિશ્ચયા ॥ ૧૦ ॥
તત્પ્રતીચ્છ દ્વિજાગ્ર્યેમાં શ્રદ્ધયોપહૃતાં મયા ।
સર્વાત્મનાનુરૂપાં તે ગૃહમેધિષુ કર્મસુ ॥ ૧૧ ॥
સર્વાત્મનાનુરૂપાં તે ગૃહમેધિષુ કર્મસુ ॥ ૧૧ ॥
ઉદ્યતસ્ય હિ કામસ્ય પ્રતિવાદો ન શસ્યતે ।
અપિ નિર્મુક્તસઙ્ગસ્ય કામરક્તસ્ય કિં પુનઃ ॥ ૧૨ ॥
અપિ નિર્મુક્તસઙ્ગસ્ય કામરક્તસ્ય કિં પુનઃ ॥ ૧૨ ॥
ય ઉદ્યતમનાદૃત્ય કીનાશમભિયાચતે ।
ક્ષીયતે તદ્યશઃ સ્ફીતં માનશ્ચાવજ્ઞયા હતઃ ॥ ૧૩ ॥
ક્ષીયતે તદ્યશઃ સ્ફીતં માનશ્ચાવજ્ઞયા હતઃ ॥ ૧૩ ॥
અહં ત્વાશૃણવં વિદ્વન્ વિવાહાર્થં સમુદ્યતમ્ ।
અતસ્ત્વમુપકુર્વાણઃ પ્રત્તાં પ્રતિગૃહાણ મે ॥ ૧૪ ॥
અતસ્ત્વમુપકુર્વાણઃ પ્રત્તાં પ્રતિગૃહાણ મે ॥ ૧૪ ॥
ઋષિરુવાચ
બાઢમુદ્વોઢુકામોઽહમપ્રત્તા ચ તવાત્મજા ।
આવયોરનુરૂપોઽસાવાદ્યો વૈવાહિકો વિધિઃ ॥ ૧૫ ॥
બાઢમુદ્વોઢુકામોઽહમપ્રત્તા ચ તવાત્મજા ।
આવયોરનુરૂપોઽસાવાદ્યો વૈવાહિકો વિધિઃ ॥ ૧૫ ॥
કામઃ સ ભૂયાન્નરદેવ તેઽસ્યાઃ
પુત્ર્યાઃ સમામ્નાયવિધૌ પ્રતીતઃ ।
ક એવ તે તનયાં નાદ્રિયેત
સ્વયૈવ કાન્ત્યા ક્ષિપતીમિવ શ્રિયમ્ ॥ ૧૬ ॥
પુત્ર્યાઃ સમામ્નાયવિધૌ પ્રતીતઃ ।
ક એવ તે તનયાં નાદ્રિયેત
સ્વયૈવ કાન્ત્યા ક્ષિપતીમિવ શ્રિયમ્ ॥ ૧૬ ॥
યાં હર્મ્યપૃષ્ઠે ક્વણદઙ્ઘ્રિશોભાં
વિક્રીડતીં કન્દુકવિહ્વલાક્ષીમ્ ।
વિશ્વાવસુર્ન્યપતત્સ્વાદ્વિમાના-
દ્વિલોક્ય સમ્મોહવિમૂઢચેતાઃ ॥ ૧૭ ॥
વિક્રીડતીં કન્દુકવિહ્વલાક્ષીમ્ ।
વિશ્વાવસુર્ન્યપતત્સ્વાદ્વિમાના-
દ્વિલોક્ય સમ્મોહવિમૂઢચેતાઃ ॥ ૧૭ ॥
તાં પ્રાર્થયન્તીં લલનાલલામ-
મસેવિતશ્રીચરણૈરદૃષ્ટામ્ ।
વત્સાં મનોરુચ્ચપદઃ સ્વસારં
કો નાનુમન્યેત બુધોઽભિયાતામ્ ॥ ૧૮ ॥
મસેવિતશ્રીચરણૈરદૃષ્ટામ્ ।
વત્સાં મનોરુચ્ચપદઃ સ્વસારં
કો નાનુમન્યેત બુધોઽભિયાતામ્ ॥ ૧૮ ॥
અતો ભજિષ્યે સમયેન સાધ્વીં
યાવત્તેજો બિભૃયાદાત્મનો મે ।
અતો ધર્માન્ પારમહંસ્યમુખ્યાન્
શુક્લપ્રોક્તાન્ બહુ મન્યેઽવિહિંસ્રાન્ ॥ ૧૯ ॥
યાવત્તેજો બિભૃયાદાત્મનો મે ।
અતો ધર્માન્ પારમહંસ્યમુખ્યાન્
શુક્લપ્રોક્તાન્ બહુ મન્યેઽવિહિંસ્રાન્ ॥ ૧૯ ॥
યતોઽભવદ્વિશ્વમિદં વિચિત્રં
સંસ્થાસ્યતે યત્ર ચ વાવતિષ્ઠતે ।
પ્રજાપતીનાં પતિરેષ મહ્યં
પરં પ્રમાણં ભગવાનનન્તઃ ॥ ૨૦ ॥
સંસ્થાસ્યતે યત્ર ચ વાવતિષ્ઠતે ।
પ્રજાપતીનાં પતિરેષ મહ્યં
પરં પ્રમાણં ભગવાનનન્તઃ ॥ ૨૦ ॥
મૈત્રેય ઉવાચ
સ ઉગ્રધન્વન્નિયદેવાબભાષે
આસીચ્ચ તૂષ્ણીમરવિન્દનાભમ્ ।
ધિયોપગૃહ્ણન્ સ્મિતશોભિતેન
મુખેન ચેતો લુલુભે દેવહૂત્યાઃ ॥ ૨૧ ॥
સ ઉગ્રધન્વન્નિયદેવાબભાષે
આસીચ્ચ તૂષ્ણીમરવિન્દનાભમ્ ।
ધિયોપગૃહ્ણન્ સ્મિતશોભિતેન
મુખેન ચેતો લુલુભે દેવહૂત્યાઃ ॥ ૨૧ ॥
સોઽનુજ્ઞાત્વા વ્યવસિતં મહિષ્યા દુહિતુઃ સ્ફુટમ્ ।
તસ્મૈ ગુણગણાઢ્યાય દદૌ તુલ્યાં પ્રહર્ષિતઃ ॥ ૨૨ ॥
તસ્મૈ ગુણગણાઢ્યાય દદૌ તુલ્યાં પ્રહર્ષિતઃ ॥ ૨૨ ॥
શતરૂપા મહારાજ્ઞી પારિબર્હાન્મહાધનાન્ ।
દમ્પત્યોઃ પર્યદાત્પ્રીત્યા ભૂષાવાસઃ પરિચ્છદાન્ ॥ ૨૩ ॥
દમ્પત્યોઃ પર્યદાત્પ્રીત્યા ભૂષાવાસઃ પરિચ્છદાન્ ॥ ૨૩ ॥
પ્રત્તાં દુહિતરં સમ્રાટ્ સદૃક્ષાય ગતવ્યથઃ ।
ઉપગુહ્ય ચ બાહુભ્યામૌત્કણ્ઠ્યોન્મથિતાશયઃ ॥ ૨૪ ॥
ઉપગુહ્ય ચ બાહુભ્યામૌત્કણ્ઠ્યોન્મથિતાશયઃ ॥ ૨૪ ॥
અશક્નુવંસ્તદ્વિરહં મુઞ્ચન્ બાષ્પકલાં મુહુઃ ।
આસિઞ્ચદમ્બ વત્સેતિ નેત્રોદૈર્દુહિતુઃ શિખાઃ ॥ ૨૫ ॥
આસિઞ્ચદમ્બ વત્સેતિ નેત્રોદૈર્દુહિતુઃ શિખાઃ ॥ ૨૫ ॥
આમન્ત્ર્ય તં મુનિવરમનુજ્ઞાતઃ સહાનુગઃ ।
પ્રતસ્થે રથમારુહ્ય સભાર્યઃ સ્વપુરં નૃપઃ ॥ ૨૬ ॥
પ્રતસ્થે રથમારુહ્ય સભાર્યઃ સ્વપુરં નૃપઃ ॥ ૨૬ ॥
ઉભયોઋર્ષિકુલ્યાયાઃ સરસ્વત્યાઃ સુરોધસોઃ ।
ઋષીણામુપશાન્તાનાં પશ્યન્નાશ્રમસમ્પદઃ ॥ ૨૭ ॥
ઋષીણામુપશાન્તાનાં પશ્યન્નાશ્રમસમ્પદઃ ॥ ૨૭ ॥
તમાયાન્તમભિપ્રેત્ય બ્રહ્માવર્તાત્પ્રજાઃ પતિમ્ ।
ગીતસંસ્તુતિવાદિત્રૈઃ પ્રત્યુદીયુઃ પ્રહર્ષિતાઃ ॥ ૨૮ ॥
ગીતસંસ્તુતિવાદિત્રૈઃ પ્રત્યુદીયુઃ પ્રહર્ષિતાઃ ॥ ૨૮ ॥
બર્હિષ્મતી નામ પુરી સર્વસમ્પત્સમન્વિતા ।
ન્યપતન્ યત્ર રોમાણિ યજ્ઞસ્યાઙ્ગં વિધુન્વતઃ ॥ ૨૯ ॥
ન્યપતન્ યત્ર રોમાણિ યજ્ઞસ્યાઙ્ગં વિધુન્વતઃ ॥ ૨૯ ॥
કુશાઃ કાશાસ્ત એવાસન્ શશ્વદ્ધરિતવર્ચસઃ ।
ઋષયો યૈઃ પરાભાવ્ય યજ્ઞઘ્નાન્ યજ્ઞમીજિરે ॥ ૩૦ ॥
ઋષયો યૈઃ પરાભાવ્ય યજ્ઞઘ્નાન્ યજ્ઞમીજિરે ॥ ૩૦ ॥
કુશકાશમયં બર્હિરાસ્તીર્ય ભગવાન્મનુઃ ।
અયજદ્યજ્ઞપુરુષં લબ્ધા સ્થાનં યતો ભુવમ્ ॥ ૩૧ ॥
અયજદ્યજ્ઞપુરુષં લબ્ધા સ્થાનં યતો ભુવમ્ ॥ ૩૧ ॥
બર્હિષ્મતીં નામ વિભુર્યાં નિર્વિશ્ય સમાવસત્ ।
તસ્યાં પ્રવિષ્ટો ભવનં તાપત્રયવિનાશનમ્ ॥ ૩૨ ॥
તસ્યાં પ્રવિષ્ટો ભવનં તાપત્રયવિનાશનમ્ ॥ ૩૨ ॥
સભાર્યઃ સપ્રજઃ કામાન્ બુભુજેઽન્યાવિરોધતઃ ।
સઙ્ગીયમાનસત્કીર્તિઃ સસ્ત્રીભિઃ સુરગાયકૈઃ ।
પ્રત્યૂષેષ્વનુબદ્ધેન હૃદા શૃણ્વન્ હરેઃ કથાઃ ॥ ૩૩ ॥
સઙ્ગીયમાનસત્કીર્તિઃ સસ્ત્રીભિઃ સુરગાયકૈઃ ।
પ્રત્યૂષેષ્વનુબદ્ધેન હૃદા શૃણ્વન્ હરેઃ કથાઃ ॥ ૩૩ ॥
નિષ્ણાતં યોગમાયાસુ મુનિં સ્વાયમ્ભુવં મનુમ્ ।
યદાભ્રંશયિતું ભોગા ન શેકુર્ભગવત્પરમ્ ॥ ૩૪ ॥
યદાભ્રંશયિતું ભોગા ન શેકુર્ભગવત્પરમ્ ॥ ૩૪ ॥
અયાતયામાસ્તસ્યાસન્ યામાઃસ્વાન્તરયાપનાઃ ।
શૃણ્વતો ધ્યાયતો વિષ્ણોઃ કુર્વતો બ્રુવતઃ કથાઃ ॥ ૩૫ ॥
શૃણ્વતો ધ્યાયતો વિષ્ણોઃ કુર્વતો બ્રુવતઃ કથાઃ ॥ ૩૫ ॥
સ એવં સ્વાન્તરં નિન્યે યુગાનામેકસપ્તતિમ્ ।
વાસુદેવપ્રસઙ્ગેન પરિભૂતગતિત્રયઃ ॥ ૩૬ ॥
વાસુદેવપ્રસઙ્ગેન પરિભૂતગતિત્રયઃ ॥ ૩૬ ॥
શારીરા માનસા દિવ્યા વૈયાસે યે ચ માનુષાઃ ।
ભૌતિકાશ્ચ કથં ક્લેશા બાધન્તે હરિસંશ્રયમ્ ॥ ૩૭ ॥
ભૌતિકાશ્ચ કથં ક્લેશા બાધન્તે હરિસંશ્રયમ્ ॥ ૩૭ ॥
યઃ પૃષ્ટો મુનિભિઃ પ્રાહ ધર્માન્નાનાવિદાઞ્છુભાન્ ।
નૃણાં વર્ણાશ્રમાણાં ચ સર્વભૂતહિતઃ સદા ॥ ૩૮ ॥
નૃણાં વર્ણાશ્રમાણાં ચ સર્વભૂતહિતઃ સદા ॥ ૩૮ ॥
એતત્ત આદિરાજસ્ય મનોશ્ચરિતમદ્ભુતમ્ ।
વર્ણિતં વર્ણનીયસ્ય તદપત્યોદયં શૃણુ ॥ ૩૯ ॥
વર્ણિતં વર્ણનીયસ્ય તદપત્યોદયં શૃણુ ॥ ૩૯ ॥