മൈത്രേയ ഉവാച
ഏവമാവിഷ്കൃതാശേഷഗുണകര്മോദയോ മുനിമ് ।
സവ്രീഡ ഇവ തം സമ്രാഡുപാരതമുവാച ഹ ॥ ൧ ॥
ഏവമാവിഷ്കൃതാശേഷഗുണകര്മോദയോ മുനിമ് ।
സവ്രീഡ ഇവ തം സമ്രാഡുപാരതമുവാച ഹ ॥ ൧ ॥
മനുരുവാച
ബ്രഹ്മാസൃജത്സ്വമുഖതോ യുഷ്മാനാത്മപരീപ്സയാ ।
ഛന്ദോമയസ്തപോവിദ്യായോഗയുക്താനലമ്പടാന് ॥ ൨ ॥
ബ്രഹ്മാസൃജത്സ്വമുഖതോ യുഷ്മാനാത്മപരീപ്സയാ ।
ഛന്ദോമയസ്തപോവിദ്യായോഗയുക്താനലമ്പടാന് ॥ ൨ ॥
തത്ത്രാണായാസൃജച്ചാസ്മാന് ദോഃസഹസ്രാത്സഹസ്രപാത് ।
ഹൃദയം തസ്യ ഹി ബ്രഹ്മ ക്ഷത്രമങ്ഗം പ്രചക്ഷതേ ॥ ൩ ॥
ഹൃദയം തസ്യ ഹി ബ്രഹ്മ ക്ഷത്രമങ്ഗം പ്രചക്ഷതേ ॥ ൩ ॥
അതോ ഹ്യന്യോന്യമാത്മാനം ബ്രഹ്മ ക്ഷത്രം ച രക്ഷതഃ ।
രക്ഷതി സ്മാവ്യയോ ദേവഃ സ യഃ സദസദാത്മകഃ ॥ ൪ ॥
രക്ഷതി സ്മാവ്യയോ ദേവഃ സ യഃ സദസദാത്മകഃ ॥ ൪ ॥
തവ സന്ദര്ശനാദേവച്ഛിന്നാ മേ സര്വസംശയാഃ ।
യത്സ്വയം ഭഗവാന് പ്രീത്യാ ധര്മമാഹ രിരക്ഷിഷോഃ ॥ ൫ ॥
യത്സ്വയം ഭഗവാന് പ്രീത്യാ ധര്മമാഹ രിരക്ഷിഷോഃ ॥ ൫ ॥
ദിഷ്ടയാ മേ ഭഗവാന് ദൃഷ്ടോ ദുര്ദര്ശോ യോഽകൃതാത്മനാമ് ।
ദിഷ്ടയാ പാദരജഃ സ്പൃഷ്ടം ശീര്ഷ്ണാ മേ ഭവതഃ ശിവമ് ॥ ൬ ॥
ദിഷ്ടയാ പാദരജഃ സ്പൃഷ്ടം ശീര്ഷ്ണാ മേ ഭവതഃ ശിവമ് ॥ ൬ ॥
ദിഷ്ടയാ ത്വയാനുശിഷ്ടോഽഹം കൃതശ്ചാനുഗ്രഹോ മഹാന് ।
അപാവൃതൈഃ കര്ണരന്ധ്രൈര്ജുഷ്ടാ ദിഷ്ട്യോശതീര്ഗിരഃ ॥ ൭ ॥
അപാവൃതൈഃ കര്ണരന്ധ്രൈര്ജുഷ്ടാ ദിഷ്ട്യോശതീര്ഗിരഃ ॥ ൭ ॥
സ ഭവാന്ദുഹിതൃസ്നേഹപരിക്ലിഷ്ടാത്മനോ മമ ।
ശ്രോതുമര്ഹസി ദീനസ്യ ശ്രാവിതം കൃപയാ മുനേ ॥ ൮ ॥
ശ്രോതുമര്ഹസി ദീനസ്യ ശ്രാവിതം കൃപയാ മുനേ ॥ ൮ ॥
പ്രിയവ്രതോത്താനപദോഃ സ്വസേയം ദുഹിതാ മമ ।
അന്വിച്ഛതി പതിം യുക്തം വയഃ ശീലഗുണാദിഭിഃ ॥ ൯ ॥
അന്വിച്ഛതി പതിം യുക്തം വയഃ ശീലഗുണാദിഭിഃ ॥ ൯ ॥
യദാ തു ഭവതഃ ശീലശ്രുതരൂപവയോഗുണാന് ।
അശൃണോന്നാരദാദേഷാ ത്വയ്യാസീത്കൃതനിശ്ചയാ ॥ ൧൦ ॥
അശൃണോന്നാരദാദേഷാ ത്വയ്യാസീത്കൃതനിശ്ചയാ ॥ ൧൦ ॥
തത്പ്രതീച്ഛ ദ്വിജാഗ്ര്യേമാം ശ്രദ്ധയോപഹൃതാം മയാ ।
സര്വാത്മനാനുരൂപാം തേ ഗൃഹമേധിഷു കര്മസു ॥ ൧൧ ॥
സര്വാത്മനാനുരൂപാം തേ ഗൃഹമേധിഷു കര്മസു ॥ ൧൧ ॥
ഉദ്യതസ്യ ഹി കാമസ്യ പ്രതിവാദോ ന ശസ്യതേ ।
അപി നിര്മുക്തസങ്ഗസ്യ കാമരക്തസ്യ കിം പുനഃ ॥ ൧൨ ॥
അപി നിര്മുക്തസങ്ഗസ്യ കാമരക്തസ്യ കിം പുനഃ ॥ ൧൨ ॥
യ ഉദ്യതമനാദൃത്യ കീനാശമഭിയാചതേ ।
ക്ഷീയതേ തദ്യശഃ സ്ഫീതം മാനശ്ചാവജ്ഞയാ ഹതഃ ॥ ൧൩ ॥
ക്ഷീയതേ തദ്യശഃ സ്ഫീതം മാനശ്ചാവജ്ഞയാ ഹതഃ ॥ ൧൩ ॥
അഹം ത്വാശൃണവം വിദ്വന് വിവാഹാര്ഥം സമുദ്യതമ് ।
അതസ്ത്വമുപകുര്വാണഃ പ്രത്താം പ്രതിഗൃഹാണ മേ ॥ ൧൪ ॥
അതസ്ത്വമുപകുര്വാണഃ പ്രത്താം പ്രതിഗൃഹാണ മേ ॥ ൧൪ ॥
ഋഷിരുവാച
ബാഢമുദ്വോഢുകാമോഽഹമപ്രത്താ ച തവാത്മജാ ।
ആവയോരനുരൂപോഽസാവാദ്യോ വൈവാഹികോ വിധിഃ ॥ ൧൫ ॥
ബാഢമുദ്വോഢുകാമോഽഹമപ്രത്താ ച തവാത്മജാ ।
ആവയോരനുരൂപോഽസാവാദ്യോ വൈവാഹികോ വിധിഃ ॥ ൧൫ ॥
കാമഃ സ ഭൂയാന്നരദേവ തേഽസ്യാഃ
പുത്ര്യാഃ സമാമ്നായവിധൌ പ്രതീതഃ ।
ക ഏവ തേ തനയാം നാദ്രിയേത
സ്വയൈവ കാന്ത്യാ ക്ഷിപതീമിവ ശ്രിയമ് ॥ ൧൬ ॥
പുത്ര്യാഃ സമാമ്നായവിധൌ പ്രതീതഃ ।
ക ഏവ തേ തനയാം നാദ്രിയേത
സ്വയൈവ കാന്ത്യാ ക്ഷിപതീമിവ ശ്രിയമ് ॥ ൧൬ ॥
യാം ഹര്മ്യപൃഷ്ഠേ ക്വണദങ്ഘ്രിശോഭാം
വിക്രീഡതീം കന്ദുകവിഹ്വലാക്ഷീമ് ।
വിശ്വാവസുര്ന്യപതത്സ്വാദ്വിമാനാ-
ദ്വിലോക്യ സമ്മോഹവിമൂഢചേതാഃ ॥ ൧൭ ॥
വിക്രീഡതീം കന്ദുകവിഹ്വലാക്ഷീമ് ।
വിശ്വാവസുര്ന്യപതത്സ്വാദ്വിമാനാ-
ദ്വിലോക്യ സമ്മോഹവിമൂഢചേതാഃ ॥ ൧൭ ॥
താം പ്രാര്ഥയന്തീം ലലനാലലാമ-
മസേവിതശ്രീചരണൈരദൃഷ്ടാമ് ।
വത്സാം മനോരുച്ചപദഃ സ്വസാരം
കോ നാനുമന്യേത ബുധോഽഭിയാതാമ് ॥ ൧൮ ॥
മസേവിതശ്രീചരണൈരദൃഷ്ടാമ് ।
വത്സാം മനോരുച്ചപദഃ സ്വസാരം
കോ നാനുമന്യേത ബുധോഽഭിയാതാമ് ॥ ൧൮ ॥
അതോ ഭജിഷ്യേ സമയേന സാധ്വീം
യാവത്തേജോ ബിഭൃയാദാത്മനോ മേ ।
അതോ ധര്മാന് പാരമഹംസ്യമുഖ്യാന്
ശുക്ലപ്രോക്താന് ബഹു മന്യേഽവിഹിംസ്രാന് ॥ ൧൯ ॥
യാവത്തേജോ ബിഭൃയാദാത്മനോ മേ ।
അതോ ധര്മാന് പാരമഹംസ്യമുഖ്യാന്
ശുക്ലപ്രോക്താന് ബഹു മന്യേഽവിഹിംസ്രാന് ॥ ൧൯ ॥
യതോഽഭവദ്വിശ്വമിദം വിചിത്രം
സംസ്ഥാസ്യതേ യത്ര ച വാവതിഷ്ഠതേ ।
പ്രജാപതീനാം പതിരേഷ മഹ്യം
പരം പ്രമാണം ഭഗവാനനന്തഃ ॥ ൨൦ ॥
സംസ്ഥാസ്യതേ യത്ര ച വാവതിഷ്ഠതേ ।
പ്രജാപതീനാം പതിരേഷ മഹ്യം
പരം പ്രമാണം ഭഗവാനനന്തഃ ॥ ൨൦ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
സ ഉഗ്രധന്വന്നിയദേവാബഭാഷേ
ആസീച്ച തൂഷ്ണീമരവിന്ദനാഭമ് ।
ധിയോപഗൃഹ്ണന് സ്മിതശോഭിതേന
മുഖേന ചേതോ ലുലുഭേ ദേവഹൂത്യാഃ ॥ ൨൧ ॥
സ ഉഗ്രധന്വന്നിയദേവാബഭാഷേ
ആസീച്ച തൂഷ്ണീമരവിന്ദനാഭമ് ।
ധിയോപഗൃഹ്ണന് സ്മിതശോഭിതേന
മുഖേന ചേതോ ലുലുഭേ ദേവഹൂത്യാഃ ॥ ൨൧ ॥
സോഽനുജ്ഞാത്വാ വ്യവസിതം മഹിഷ്യാ ദുഹിതുഃ സ്ഫുടമ് ।
തസ്മൈ ഗുണഗണാഢ്യായ ദദൌ തുല്യാം പ്രഹര്ഷിതഃ ॥ ൨൨ ॥
തസ്മൈ ഗുണഗണാഢ്യായ ദദൌ തുല്യാം പ്രഹര്ഷിതഃ ॥ ൨൨ ॥
ശതരൂപാ മഹാരാജ്ഞീ പാരിബര്ഹാന്മഹാധനാന് ।
ദമ്പത്യോഃ പര്യദാത്പ്രീത്യാ ഭൂഷാവാസഃ പരിച്ഛദാന് ॥ ൨൩ ॥
ദമ്പത്യോഃ പര്യദാത്പ്രീത്യാ ഭൂഷാവാസഃ പരിച്ഛദാന് ॥ ൨൩ ॥
പ്രത്താം ദുഹിതരം സമ്രാട് സദൃക്ഷായ ഗതവ്യഥഃ ।
ഉപഗുഹ്യ ച ബാഹുഭ്യാമൌത്കണ്ഠ്യോന്മഥിതാശയഃ ॥ ൨൪ ॥
ഉപഗുഹ്യ ച ബാഹുഭ്യാമൌത്കണ്ഠ്യോന്മഥിതാശയഃ ॥ ൨൪ ॥
അശക്നുവംസ്തദ്വിരഹം മുഞ്ചന് ബാഷ്പകലാം മുഹുഃ ।
ആസിഞ്ചദമ്ബ വത്സേതി നേത്രോദൈര്ദുഹിതുഃ ശിഖാഃ ॥ ൨൫ ॥
ആസിഞ്ചദമ്ബ വത്സേതി നേത്രോദൈര്ദുഹിതുഃ ശിഖാഃ ॥ ൨൫ ॥
ആമന്ത്ര്യ തം മുനിവരമനുജ്ഞാതഃ സഹാനുഗഃ ।
പ്രതസ്ഥേ രഥമാരുഹ്യ സഭാര്യഃ സ്വപുരം നൃപഃ ॥ ൨൬ ॥
പ്രതസ്ഥേ രഥമാരുഹ്യ സഭാര്യഃ സ്വപുരം നൃപഃ ॥ ൨൬ ॥
ഉഭയോഋര്ഷികുല്യായാഃ സരസ്വത്യാഃ സുരോധസോഃ ।
ഋഷീണാമുപശാന്താനാം പശ്യന്നാശ്രമസമ്പദഃ ॥ ൨൭ ॥
ഋഷീണാമുപശാന്താനാം പശ്യന്നാശ്രമസമ്പദഃ ॥ ൨൭ ॥
തമായാന്തമഭിപ്രേത്യ ബ്രഹ്മാവര്താത്പ്രജാഃ പതിമ് ।
ഗീതസംസ്തുതിവാദിത്രൈഃ പ്രത്യുദീയുഃ പ്രഹര്ഷിതാഃ ॥ ൨൮ ॥
ഗീതസംസ്തുതിവാദിത്രൈഃ പ്രത്യുദീയുഃ പ്രഹര്ഷിതാഃ ॥ ൨൮ ॥
ബര്ഹിഷ്മതീ നാമ പുരീ സര്വസമ്പത്സമന്വിതാ ।
ന്യപതന് യത്ര രോമാണി യജ്ഞസ്യാങ്ഗം വിധുന്വതഃ ॥ ൨൯ ॥
ന്യപതന് യത്ര രോമാണി യജ്ഞസ്യാങ്ഗം വിധുന്വതഃ ॥ ൨൯ ॥
കുശാഃ കാശാസ്ത ഏവാസന് ശശ്വദ്ധരിതവര്ചസഃ ।
ഋഷയോ യൈഃ പരാഭാവ്യ യജ്ഞഘ്നാന് യജ്ഞമീജിരേ ॥ ൩൦ ॥
ഋഷയോ യൈഃ പരാഭാവ്യ യജ്ഞഘ്നാന് യജ്ഞമീജിരേ ॥ ൩൦ ॥
കുശകാശമയം ബര്ഹിരാസ്തീര്യ ഭഗവാന്മനുഃ ।
അയജദ്യജ്ഞപുരുഷം ലബ്ധാ സ്ഥാനം യതോ ഭുവമ് ॥ ൩൧ ॥
അയജദ്യജ്ഞപുരുഷം ലബ്ധാ സ്ഥാനം യതോ ഭുവമ് ॥ ൩൧ ॥
ബര്ഹിഷ്മതീം നാമ വിഭുര്യാം നിര്വിശ്യ സമാവസത് ।
തസ്യാം പ്രവിഷ്ടോ ഭവനം താപത്രയവിനാശനമ് ॥ ൩൨ ॥
തസ്യാം പ്രവിഷ്ടോ ഭവനം താപത്രയവിനാശനമ് ॥ ൩൨ ॥
സഭാര്യഃ സപ്രജഃ കാമാന് ബുഭുജേഽന്യാവിരോധതഃ ।
സങ്ഗീയമാനസത്കീര്തിഃ സസ്ത്രീഭിഃ സുരഗായകൈഃ ।
പ്രത്യൂഷേഷ്വനുബദ്ധേന ഹൃദാ ശൃണ്വന് ഹരേഃ കഥാഃ ॥ ൩൩ ॥
സങ്ഗീയമാനസത്കീര്തിഃ സസ്ത്രീഭിഃ സുരഗായകൈഃ ।
പ്രത്യൂഷേഷ്വനുബദ്ധേന ഹൃദാ ശൃണ്വന് ഹരേഃ കഥാഃ ॥ ൩൩ ॥
നിഷ്ണാതം യോഗമായാസു മുനിം സ്വായമ്ഭുവം മനുമ് ।
യദാഭ്രംശയിതും ഭോഗാ ന ശേകുര്ഭഗവത്പരമ് ॥ ൩൪ ॥
യദാഭ്രംശയിതും ഭോഗാ ന ശേകുര്ഭഗവത്പരമ് ॥ ൩൪ ॥
അയാതയാമാസ്തസ്യാസന് യാമാഃസ്വാന്തരയാപനാഃ ।
ശൃണ്വതോ ധ്യായതോ വിഷ്ണോഃ കുര്വതോ ബ്രുവതഃ കഥാഃ ॥ ൩൫ ॥
ശൃണ്വതോ ധ്യായതോ വിഷ്ണോഃ കുര്വതോ ബ്രുവതഃ കഥാഃ ॥ ൩൫ ॥
സ ഏവം സ്വാന്തരം നിന്യേ യുഗാനാമേകസപ്തതിമ് ।
വാസുദേവപ്രസങ്ഗേന പരിഭൂതഗതിത്രയഃ ॥ ൩൬ ॥
വാസുദേവപ്രസങ്ഗേന പരിഭൂതഗതിത്രയഃ ॥ ൩൬ ॥
ശാരീരാ മാനസാ ദിവ്യാ വൈയാസേ യേ ച മാനുഷാഃ ।
ഭൌതികാശ്ച കഥം ക്ലേശാ ബാധന്തേ ഹരിസംശ്രയമ് ॥ ൩൭ ॥
ഭൌതികാശ്ച കഥം ക്ലേശാ ബാധന്തേ ഹരിസംശ്രയമ് ॥ ൩൭ ॥
യഃ പൃഷ്ടോ മുനിഭിഃ പ്രാഹ ധര്മാന്നാനാവിദാഞ്ഛുഭാന് ।
നൃണാം വര്ണാശ്രമാണാം ച സര്വഭൂതഹിതഃ സദാ ॥ ൩൮ ॥
നൃണാം വര്ണാശ്രമാണാം ച സര്വഭൂതഹിതഃ സദാ ॥ ൩൮ ॥
ഏതത്ത ആദിരാജസ്യ മനോശ്ചരിതമദ്ഭുതമ് ।
വര്ണിതം വര്ണനീയസ്യ തദപത്യോദയം ശൃണു ॥ ൩൯ ॥
വര്ണിതം വര്ണനീയസ്യ തദപത്യോദയം ശൃണു ॥ ൩൯ ॥