శ్రీ శుక ఉవాచ
ద్వారి ద్యునద్యా ఋషభః కురూణాం
మైత్రేయమాసీనమగాధబోధమ్ ।
క్షత్తోపసృత్యాచ్యుతభావసిద్ధః
పప్రచ్ఛ సౌశీల్యగుణాభితృప్తః ॥ ౧ ॥
ద్వారి ద్యునద్యా ఋషభః కురూణాం
మైత్రేయమాసీనమగాధబోధమ్ ।
క్షత్తోపసృత్యాచ్యుతభావసిద్ధః
పప్రచ్ఛ సౌశీల్యగుణాభితృప్తః ॥ ౧ ॥
విదుర ఉవాచ
సుఖాయ కర్మాణి కరోతి లోకో
న తైః సుఖం వాన్యదుపారమం వా ।
విన్దేత భూయస్తత ఏవ దుఃఖం
యదత్ర యుక్తం భగవాన్ వదేన్నః ॥ ౨ ॥
సుఖాయ కర్మాణి కరోతి లోకో
న తైః సుఖం వాన్యదుపారమం వా ।
విన్దేత భూయస్తత ఏవ దుఃఖం
యదత్ర యుక్తం భగవాన్ వదేన్నః ॥ ౨ ॥
జనస్య కృష్ణాద్విముఖస్య దైవా-
దధర్మశీలస్య సుదుఃఖితస్య ।
అనుగ్రహాయేహ చరన్తి నూనం
భూతాని భవ్యాని జనార్దనస్య ॥ ౩ ॥
దధర్మశీలస్య సుదుఃఖితస్య ।
అనుగ్రహాయేహ చరన్తి నూనం
భూతాని భవ్యాని జనార్దనస్య ॥ ౩ ॥
తత్సాధువర్యాదిశ వర్త్మ శం నః
సంరాధితో భగవాన్ యేన పుంసామ్ ।
హృది స్థితో యచ్ఛతి భక్తిపూతే
జ్ఞానం సతత్త్వాధిగమం పురాణమ్ ॥ ౪ ॥
సంరాధితో భగవాన్ యేన పుంసామ్ ।
హృది స్థితో యచ్ఛతి భక్తిపూతే
జ్ఞానం సతత్త్వాధిగమం పురాణమ్ ॥ ౪ ॥
కరోతి కర్మాణి కృతావతారో
యాన్యాత్మతన్త్రో భగవాంస్త్ర్యధీశః ।
యథా ససర్జాగ్ర ఇదం నిరీహః
సంస్థాప్య వృత్తిం జగతో విధత్తే ॥ ౫ ॥
యాన్యాత్మతన్త్రో భగవాంస్త్ర్యధీశః ।
యథా ససర్జాగ్ర ఇదం నిరీహః
సంస్థాప్య వృత్తిం జగతో విధత్తే ॥ ౫ ॥
యథా పునః స్వే ఖ ఇదం నివేశ్య
శేతే గుహాయాం స నివృత్తవృత్తిః ।
యోగేశ్వరాధీశ్వర ఏక ఏత-
దనుప్రవిష్టో బహుధా యథాసీత్ ॥ ౬ ॥
శేతే గుహాయాం స నివృత్తవృత్తిః ।
యోగేశ్వరాధీశ్వర ఏక ఏత-
దనుప్రవిష్టో బహుధా యథాసీత్ ॥ ౬ ॥
క్రీడన్ విధత్తే ద్విజగోసురాణాం
క్షేమాయ కర్మాణ్యవతారభేదైః ।
మనో న తృప్యత్యపి శృణ్వతాం నః
సుశ్లోకమౌలేశ్చరితామృతాని ॥ ౭ ॥
క్షేమాయ కర్మాణ్యవతారభేదైః ।
మనో న తృప్యత్యపి శృణ్వతాం నః
సుశ్లోకమౌలేశ్చరితామృతాని ॥ ౭ ॥
యైస్తత్త్వభేదైరధిలోకనాథో
లోకానలోకాన్ సహ లోకపాలాన్ ।
అచీక్లృపద్యత్ర హి సర్వసత్త్వ-
నికాయభేదోఽధికృతః ప్రతీతః ॥ ౮ ॥
లోకానలోకాన్ సహ లోకపాలాన్ ।
అచీక్లృపద్యత్ర హి సర్వసత్త్వ-
నికాయభేదోఽధికృతః ప్రతీతః ॥ ౮ ॥
యేన ప్రజానాముత ఆత్మకర్మ-
రూపాభిధానాం య భిదాం వ్యధత్త ।
నారాయణో విశ్వసృగాత్మయోని-
రేతచ్చ నో వర్ణయ విప్రవర్య ॥ ౯ ॥
రూపాభిధానాం య భిదాం వ్యధత్త ।
నారాయణో విశ్వసృగాత్మయోని-
రేతచ్చ నో వర్ణయ విప్రవర్య ॥ ౯ ॥
పరావరేషాం భగవన్ వ్రతాని
శ్రుతాని మే వ్యాసముఖాదభీక్ష్ణమ్ ।
అతృప్నుమ క్షుల్లసుఖావహానాం
తేషామృతే కృష్ణకథామృతౌఘాత్ ॥ ౧౦ ॥
శ్రుతాని మే వ్యాసముఖాదభీక్ష్ణమ్ ।
అతృప్నుమ క్షుల్లసుఖావహానాం
తేషామృతే కృష్ణకథామృతౌఘాత్ ॥ ౧౦ ॥
కస్తృప్నుయాత్తీర్థపదోఽభిధానాత్
సత్రేషు వః సూరిభిరీడ్యమానాత్ ।
యః కర్ణనాడీం పురుషస్య యాతో
భవప్రదాం గేహరతిం ఛినత్తి ॥ ౧౧ ॥
సత్రేషు వః సూరిభిరీడ్యమానాత్ ।
యః కర్ణనాడీం పురుషస్య యాతో
భవప్రదాం గేహరతిం ఛినత్తి ॥ ౧౧ ॥
మునిర్వివక్షుర్భగవద్గుణానాం
సఖాపి తే భారతమాహ కృష్ణః ।
యస్మిన్నృణాం గ్రామ్యసుఖానువాదై-
ర్మతిర్గృహీతా ను హరేః కథాయామ్ ॥ ౧౨ ॥
సఖాపి తే భారతమాహ కృష్ణః ।
యస్మిన్నృణాం గ్రామ్యసుఖానువాదై-
ర్మతిర్గృహీతా ను హరేః కథాయామ్ ॥ ౧౨ ॥
సా శ్రద్దధానస్య వివర్ధమానా
విరక్తిమన్యత్ర కరోతి పుంసః ।
హరేః పదానుస్మృతినిర్వృతస్య
సమస్తదుఃఖాప్యయమాశు ధత్తే ॥ ౧౩ ॥
విరక్తిమన్యత్ర కరోతి పుంసః ।
హరేః పదానుస్మృతినిర్వృతస్య
సమస్తదుఃఖాప్యయమాశు ధత్తే ॥ ౧౩ ॥
తాఞ్ఛోచ్యశోచ్యానవిదోఽనుశోచే
హరేః కథాయాం విముఖానఘేన ।
క్షిణోతి దేవోఽనిమిషస్తు యేషా-
మాయుర్వృథావాదగతిస్మృతీనామ్ ॥ ౧౪ ॥
హరేః కథాయాం విముఖానఘేన ।
క్షిణోతి దేవోఽనిమిషస్తు యేషా-
మాయుర్వృథావాదగతిస్మృతీనామ్ ॥ ౧౪ ॥
తదస్య కౌషారవ శర్మదాతు-
ర్హరేః కథామేవ కథాసు సారమ్ ।
ఉద్ధృత్య పుష్పేభ్య ఇవార్తబన్ధో
శివాయ నః కీర్తయ తీర్థకీర్తేః ॥ ౧౫ ॥
ర్హరేః కథామేవ కథాసు సారమ్ ।
ఉద్ధృత్య పుష్పేభ్య ఇవార్తబన్ధో
శివాయ నః కీర్తయ తీర్థకీర్తేః ॥ ౧౫ ॥
స విశ్వజన్మస్థితిసంయమార్థే
కృతావతారః ప్రగృహీతశక్తిః ।
చకార కర్మాణ్యతిపూరుషాణి
యానీశ్వరః కీర్తయ తాని మహ్యమ్ ॥ ౧౬ ॥
కృతావతారః ప్రగృహీతశక్తిః ।
చకార కర్మాణ్యతిపూరుషాణి
యానీశ్వరః కీర్తయ తాని మహ్యమ్ ॥ ౧౬ ॥
శ్రీ శుక ఉవాచ
స ఏవం భగవాన్ పృష్టః క్షత్త్రా కౌషారవో మునిః ।
పుంసాం నిఃశ్రేయసార్థేన తమాహ బహుమానయన్ ॥ ౧౭ ॥
స ఏవం భగవాన్ పృష్టః క్షత్త్రా కౌషారవో మునిః ।
పుంసాం నిఃశ్రేయసార్థేన తమాహ బహుమానయన్ ॥ ౧౭ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
సాధు పృష్టం త్వయా సాధో లోకాన్ సాధ్వనుగృహ్ణతా ।
కీర్తిం వితన్వతా లోకే ఆత్మనోఽధోక్షజాత్మనః ॥ ౧౮ ॥
సాధు పృష్టం త్వయా సాధో లోకాన్ సాధ్వనుగృహ్ణతా ।
కీర్తిం వితన్వతా లోకే ఆత్మనోఽధోక్షజాత్మనః ॥ ౧౮ ॥
నైతచ్చిత్రం త్వయి క్షత్తర్బాదరాయణవీర్యజే ।
గృహీతోఽనన్యభావేన యత్త్వయా హరిరీశ్వరః ॥ ౧౯ ॥
గృహీతోఽనన్యభావేన యత్త్వయా హరిరీశ్వరః ॥ ౧౯ ॥
మాణ్డవ్యశాపాద్భగవాన్ ప్రజాసంయమనో యమః ।
భ్రాతుః క్షేత్రే భుజిష్యాయాం జాతః సత్యవతీసుతాత్ ॥ ౨౦ ॥
భ్రాతుః క్షేత్రే భుజిష్యాయాం జాతః సత్యవతీసుతాత్ ॥ ౨౦ ॥
భవాన్ భగవతో నిత్యం సమ్మతః సానుగస్య హ ।
యస్య జ్ఞానోపదేశాయ మాదిశద్భగవాన్ వ్రజన్ ॥ ౨౧ ॥
యస్య జ్ఞానోపదేశాయ మాదిశద్భగవాన్ వ్రజన్ ॥ ౨౧ ॥
అథ తే భగవల్లీలా యోగమాయోరుబృంహితాః ।
విశ్వస్థిత్యుద్భవాన్తార్థా వర్ణయామ్యనుపూర్వశః ॥ ౨౨ ॥
విశ్వస్థిత్యుద్భవాన్తార్థా వర్ణయామ్యనుపూర్వశః ॥ ౨౨ ॥
భగవానేక ఆసేదమగ్ర ఆత్మాత్మనాం విభుః ।
ఆత్మేచ్ఛానుగతావాత్మా నానామత్యుపలక్షణః ॥ ౨౩ ॥
ఆత్మేచ్ఛానుగతావాత్మా నానామత్యుపలక్షణః ॥ ౨౩ ॥
స వా ఏష తదా ద్రష్టా నాపశ్యద్ దృశ్యమేకరాట్ ।
మేనేఽసన్తమివాత్మానం సుప్తశక్తిరసుప్తదృక్ ॥ ౨౪ ॥
మేనేఽసన్తమివాత్మానం సుప్తశక్తిరసుప్తదృక్ ॥ ౨౪ ॥
సా వా ఏతస్య సంద్రష్టుః శక్తిః సదసదాత్మికా ।
మాయా నామ మహాభాగ యయేదం నిర్మమే విభుః ॥ ౨౫ ॥
మాయా నామ మహాభాగ యయేదం నిర్మమే విభుః ॥ ౨౫ ॥
కాలవృత్త్యా తు మాయాయాం గుణమయ్యామధోక్షజః ।
పురుషేణాత్మభూతేన వీర్యమాధత్త వీర్యవాన్ ॥ ౨౬ ॥
పురుషేణాత్మభూతేన వీర్యమాధత్త వీర్యవాన్ ॥ ౨౬ ॥
తతోఽభవన్ మహత్తత్త్వమవ్యక్తాత్కాలచోదితాత్ ।
విజ్ఞానాత్మాత్మదేహస్థం విశ్వం వ్యఞ్జంస్తమోనుదః ॥ ౨౭ ॥
విజ్ఞానాత్మాత్మదేహస్థం విశ్వం వ్యఞ్జంస్తమోనుదః ॥ ౨౭ ॥
సోఽప్యంశగుణకాలాత్మా భగవద్దృష్టిగోచరః ।
ఆత్మానం వ్యకరోదాత్మా విశ్వస్యాస్య సిసృక్షయా ॥ ౨౮ ॥
ఆత్మానం వ్యకరోదాత్మా విశ్వస్యాస్య సిసృక్షయా ॥ ౨౮ ॥
మహత్తత్త్వాద్వికుర్వాణాదహంతత్త్వం వ్యజాయత ।
కార్యకారణకర్త్రాత్మా భూతేన్ద్రియమనోమయః ।
వైకారికస్తైజసశ్చ తామసశ్చేత్యహం త్రిధా ॥ ౨౯ ॥
కార్యకారణకర్త్రాత్మా భూతేన్ద్రియమనోమయః ।
వైకారికస్తైజసశ్చ తామసశ్చేత్యహం త్రిధా ॥ ౨౯ ॥
అహంతత్త్వాద్వికుర్వాణాన్మనో వైకారికాదభూత్ ।
వైకారికాశ్చ యే దేవా అర్థాభివ్యఞ్జనం యతః ॥ ౩౦ ॥
వైకారికాశ్చ యే దేవా అర్థాభివ్యఞ్జనం యతః ॥ ౩౦ ॥
తైజసానీన్ద్రియాణ్యేవ జ్ఞానకర్మమయాని చ ॥ ౩౧ ॥
తామసో భూతసూక్ష్మాదిర్యతః ఖం లిఙ్గమాత్మనః ॥ ౩౨ ॥
కాలమాయాంశయోగేన భగవద్వీక్షితం నభః ।
నభసోఽనుసృతం స్పర్శం వికుర్వన్నిర్మమేఽనిలమ్ ॥ ౩౩ ॥
నభసోఽనుసృతం స్పర్శం వికుర్వన్నిర్మమేఽనిలమ్ ॥ ౩౩ ॥
అనిలోఽపి వికుర్వాణో నభసోరుబలాన్వితః ।
ససర్జ రూపతన్మాత్రం జ్యోతిర్లోకస్య లోచనమ్ ॥ ౩౪ ॥
ససర్జ రూపతన్మాత్రం జ్యోతిర్లోకస్య లోచనమ్ ॥ ౩౪ ॥
అనిలేనాన్వితం జ్యోతిర్వికుర్వత్పరవీక్షితమ్ ।
ఆధత్తామ్భో రసమయం కాలమాయాంశయోగతః ॥ ౩౫ ॥
ఆధత్తామ్భో రసమయం కాలమాయాంశయోగతః ॥ ౩౫ ॥
జ్యోతిషామ్భోఽనుసంసృష్టం వికుర్వద్బ్రహ్మవీక్షితమ్ ।
మహీం గన్ధగుణామాధాత్కాలమాయాంశయోగతః ॥ ౩౬ ॥
మహీం గన్ధగుణామాధాత్కాలమాయాంశయోగతః ॥ ౩౬ ॥
భూతానాం నభ ఆదీనాం యద్యద్భవ్యావరావరమ్ ।
తేషాం పరానుసంసర్గాద్యథాసంఖ్యం గుణాన్ విదుః ॥ ౩౭ ॥
తేషాం పరానుసంసర్గాద్యథాసంఖ్యం గుణాన్ విదుః ॥ ౩౭ ॥
ఏతే దేవాః కలా విష్ణోః కాలమాయాంశలిఙ్గినః ।
నానాత్వాత్స్వక్రియానీశాః ప్రోచుః ప్రాఞ్జలయో విభుమ్ ॥ ౩౮ ॥
నానాత్వాత్స్వక్రియానీశాః ప్రోచుః ప్రాఞ్జలయో విభుమ్ ॥ ౩౮ ॥
దేవా ఊచుః
నమామ తే దేవ పదారవిన్దం
ప్రపన్నతాపోపశమాతపత్రమ్ ।
యన్మూలకేతా యతయోఽఞ్జసోరు-
సంసారదుఃఖం బహిరుత్క్షిపన్తి ॥ ౩౯ ॥
నమామ తే దేవ పదారవిన్దం
ప్రపన్నతాపోపశమాతపత్రమ్ ।
యన్మూలకేతా యతయోఽఞ్జసోరు-
సంసారదుఃఖం బహిరుత్క్షిపన్తి ॥ ౩౯ ॥
ధాతర్యదస్మిన్ భవ ఈశ జీవా-
స్తాపత్రయేణాభిహతా న శర్మ ।
ఆత్మన్లభన్తే భగవంస్తవాఙ్ఘ్రి-
చ్ఛాయాం సవిద్యామత ఆశ్రయేమ ॥ ౪౦ ॥
స్తాపత్రయేణాభిహతా న శర్మ ।
ఆత్మన్లభన్తే భగవంస్తవాఙ్ఘ్రి-
చ్ఛాయాం సవిద్యామత ఆశ్రయేమ ॥ ౪౦ ॥
మార్గన్తి యత్తే ముఖపద్మనీడై-
శ్ఛన్దఃసుపర్ణైఋర్షయో వివిక్తే ।
యస్యాఘమర్షోదసరిద్వరాయాః
పదం పదం తీర్థపదః ప్రపన్నాః ॥ ౪౧ ॥
శ్ఛన్దఃసుపర్ణైఋర్షయో వివిక్తే ।
యస్యాఘమర్షోదసరిద్వరాయాః
పదం పదం తీర్థపదః ప్రపన్నాః ॥ ౪౧ ॥
యచ్ఛ్రద్ధయా శ్రుతవత్యా య భక్త్యా
సంమృజ్యమానే హృదయేఽవధాయ ।
జ్ఞానేన వైరాగ్యబలేన ధీరా
వ్రజేమ తత్తేఽఙ్ఘ్రిసరోజపీఠమ్ ॥ ౪౨ ॥
సంమృజ్యమానే హృదయేఽవధాయ ।
జ్ఞానేన వైరాగ్యబలేన ధీరా
వ్రజేమ తత్తేఽఙ్ఘ్రిసరోజపీఠమ్ ॥ ౪౨ ॥
విశ్వస్య జన్మస్థితిసంయమార్థే
కృతావతారస్య పదామ్బుజం తే ।
వ్రజేమ సర్వే శరణం యదీశ
స్మృతం ప్రయచ్ఛత్యభయం స్వపుంసామ్ ॥ ౪౩ ॥
కృతావతారస్య పదామ్బుజం తే ।
వ్రజేమ సర్వే శరణం యదీశ
స్మృతం ప్రయచ్ఛత్యభయం స్వపుంసామ్ ॥ ౪౩ ॥
యత్సానుబన్ధేఽసతి దేహగేహే
మమాహమిత్యూఢదురాగ్రహాణామ్ ।
పుంసాం సుదూరం వసతోఽపి పుర్యాం
భజేమ తత్తే భగవన్ పదాబ్జమ్ ॥ ౪౪ ॥
మమాహమిత్యూఢదురాగ్రహాణామ్ ।
పుంసాం సుదూరం వసతోఽపి పుర్యాం
భజేమ తత్తే భగవన్ పదాబ్జమ్ ॥ ౪౪ ॥
తాన్ వై హ్యసద్వృత్తిభిరక్షిభిర్యే
పరాహృతాన్తర్మనసః పరేశ ।
అథో న పశ్యన్త్యురుగాయ నూనం
యే తే పదన్యాసవిలాసలక్ష్యాః ॥ ౪౫ ॥
పరాహృతాన్తర్మనసః పరేశ ।
అథో న పశ్యన్త్యురుగాయ నూనం
యే తే పదన్యాసవిలాసలక్ష్యాః ॥ ౪౫ ॥
పానేన తే దేవ కథాసుధాయాః
ప్రవృద్ధభక్త్యా విశదాశయా యే ।
వైరాగ్యసారం ప్రతిలభ్య బోధం
యథాఞ్జసాన్వీయురకుణ్ఠధిష్ణ్యమ్ ॥ ౪౬ ॥
ప్రవృద్ధభక్త్యా విశదాశయా యే ।
వైరాగ్యసారం ప్రతిలభ్య బోధం
యథాఞ్జసాన్వీయురకుణ్ఠధిష్ణ్యమ్ ॥ ౪౬ ॥
తథాపరే చాత్మసమాధియోగ-
బలేన జిత్వా ప్రకృతిం బలిష్ఠామ్ ।
త్వామేవ ధీరాః పురుషం విశన్తి
తేషాం శ్రమః స్యాన్న తు సేవయా తే ॥ ౪౭ ॥
బలేన జిత్వా ప్రకృతిం బలిష్ఠామ్ ।
త్వామేవ ధీరాః పురుషం విశన్తి
తేషాం శ్రమః స్యాన్న తు సేవయా తే ॥ ౪౭ ॥
తత్తే వయం లోకసిసృక్షయాద్య
త్వయానుసృష్టాస్త్రిభిరాత్మభిః స్మ ।
సర్వే వియుక్తాః స్వవిహారతన్త్రం
న శక్నుమస్తత్ప్రతిహర్తవే తే ॥ ౪౮ ॥
త్వయానుసృష్టాస్త్రిభిరాత్మభిః స్మ ।
సర్వే వియుక్తాః స్వవిహారతన్త్రం
న శక్నుమస్తత్ప్రతిహర్తవే తే ॥ ౪౮ ॥
యావద్బలిం తేఽజ హరామ కాలే
యథా వయం చాన్నమదామ యత్ర ।
యథోభయేషాం త ఇమే హి లోకా
బలిం హరన్తోఽన్నమదన్త్యనూహాః ॥ ౪౯ ॥
యథా వయం చాన్నమదామ యత్ర ।
యథోభయేషాం త ఇమే హి లోకా
బలిం హరన్తోఽన్నమదన్త్యనూహాః ॥ ౪౯ ॥
త్వం నః సురాణామసి సాన్వయానాం
కూటస్థ ఆద్యః పురుషః పురాణః ।
త్వం దేవ శక్త్యాం గుణకర్మయోనౌ
రేతస్త్వజాయాం కవిమాదధేఽజః ॥ ౫౦ ॥
కూటస్థ ఆద్యః పురుషః పురాణః ।
త్వం దేవ శక్త్యాం గుణకర్మయోనౌ
రేతస్త్వజాయాం కవిమాదధేఽజః ॥ ౫౦ ॥
తతో వయం మత్ప్రముఖా యదర్థే
బభూవిమాత్మన్ కరవామ కిం తే ।
త్వం నః స్వచక్షుః పరిదేహి శక్త్యా
దేవ క్రియార్థే యదనుగ్రహాణామ్ ॥ ౫౧ ॥
బభూవిమాత్మన్ కరవామ కిం తే ।
త్వం నః స్వచక్షుః పరిదేహి శక్త్యా
దేవ క్రియార్థే యదనుగ్రహాణామ్ ॥ ౫౧ ॥