బ్రహ్మోవాచ
జ్ఞాతోఽసి మేఽద్య సుచిరాన్నను దేహభాజాం
న జ్ఞాయతే భగవతో గతిరిత్యవద్యమ్ ।
నాన్యత్త్వదస్తి భగవన్నపి తన్న శుద్ధం
మాయాగుణవ్యతికరాద్యదురుర్విభాసి ॥ ౧ ॥
జ్ఞాతోఽసి మేఽద్య సుచిరాన్నను దేహభాజాం
న జ్ఞాయతే భగవతో గతిరిత్యవద్యమ్ ।
నాన్యత్త్వదస్తి భగవన్నపి తన్న శుద్ధం
మాయాగుణవ్యతికరాద్యదురుర్విభాసి ॥ ౧ ॥
రూపం యదేతదవబోధరసోదయేన
శశ్వన్నివృత్తతమసః సదనుగ్రహాయ ।
ఆదౌ గృహీతమవతారశతైకబీజం
యన్నాభిపద్మభవనాదహమావిరాసమ్ ॥ ౨ ॥
శశ్వన్నివృత్తతమసః సదనుగ్రహాయ ।
ఆదౌ గృహీతమవతారశతైకబీజం
యన్నాభిపద్మభవనాదహమావిరాసమ్ ॥ ౨ ॥
నాతః పరం పరమ యద్భవతః స్వరూప-
మానన్దమాత్రమవికల్పమవిద్ధవర్చః ।
పశ్యామి విశ్వసృజమేకమవిశ్వమాత్మన్
భూతేన్ద్రియాత్మకమదస్త ఉపాశ్రితోఽస్మి ॥ ౩ ॥
మానన్దమాత్రమవికల్పమవిద్ధవర్చః ।
పశ్యామి విశ్వసృజమేకమవిశ్వమాత్మన్
భూతేన్ద్రియాత్మకమదస్త ఉపాశ్రితోఽస్మి ॥ ౩ ॥
తద్వా ఇదం భువనమఙ్గల మఙ్గలాయ
ధ్యానే స్మ నో దర్శితం త ఉపాసకానామ్ ।
తస్మై నమో భగవతేఽనువిధేమ తుభ్యం
యోఽనాదృతో నరకభాగ్భిరసత్ప్రసఙ్గైః ॥ ౪ ॥
ధ్యానే స్మ నో దర్శితం త ఉపాసకానామ్ ।
తస్మై నమో భగవతేఽనువిధేమ తుభ్యం
యోఽనాదృతో నరకభాగ్భిరసత్ప్రసఙ్గైః ॥ ౪ ॥
యే తు త్వదీయచరణామ్బుజకోశగన్ధం
జిఘ్రన్తి కర్ణవివరైః శ్రుతివాతనీతమ్ ।
భక్త్యా గృహీతచరణః పరయా చ తేషాం
నాపైషి నాథ హృదయామ్బురుహాత్స్వపుంసామ్ ॥ ౫ ॥
జిఘ్రన్తి కర్ణవివరైః శ్రుతివాతనీతమ్ ।
భక్త్యా గృహీతచరణః పరయా చ తేషాం
నాపైషి నాథ హృదయామ్బురుహాత్స్వపుంసామ్ ॥ ౫ ॥
తావద్భయం ద్రవిణదేహసుహృన్నిమిత్తం
శోకః స్పృహా పరిభవో విపులశ్చ లోభః ।
తావన్మమేత్యసదవగ్రహ ఆర్తిమూలం
యావన్న తేఽఙ్ఘ్రిమభయం ప్రవృణీత లోకః ॥ ౬ ॥
శోకః స్పృహా పరిభవో విపులశ్చ లోభః ।
తావన్మమేత్యసదవగ్రహ ఆర్తిమూలం
యావన్న తేఽఙ్ఘ్రిమభయం ప్రవృణీత లోకః ॥ ౬ ॥
దైవేన తే హతధియో భవతః ప్రసఙ్గా-
త్సర్వాశుభోపశమనాద్విముఖేన్ద్రియా యే ।
కుర్వన్తి కామసుఖలేశలవాయ దీనా
లోభాభిభూతమనసోఽకుశలాని శశ్వత్ ॥ ౭ ॥
త్సర్వాశుభోపశమనాద్విముఖేన్ద్రియా యే ।
కుర్వన్తి కామసుఖలేశలవాయ దీనా
లోభాభిభూతమనసోఽకుశలాని శశ్వత్ ॥ ౭ ॥
క్షుత్తృట్త్రిధాతుభిరిమా ముహురర్ద్యమానాః
శీతోష్ణవాతవరషైరితరేతరాచ్చ ।
కామాగ్నినాచ్యుత రుషా చ సుదుర్భరేణ
సమ్పశ్యతో మన ఉరుక్రమ సీదతే మే ॥ ౮ ॥
శీతోష్ణవాతవరషైరితరేతరాచ్చ ।
కామాగ్నినాచ్యుత రుషా చ సుదుర్భరేణ
సమ్పశ్యతో మన ఉరుక్రమ సీదతే మే ॥ ౮ ॥
యావత్పృథక్త్వమిదమాత్మన ఇన్ద్రియార్థ-
మాయాబలం భగవతో జన ఈశ పశ్యేత్ ।
తావన్న సంసృతిరసౌ ప్రతిసంక్రమేత
వ్యర్థాపి దుఃఖనివహం వహతీ క్రియార్థా ॥ ౯ ॥
మాయాబలం భగవతో జన ఈశ పశ్యేత్ ।
తావన్న సంసృతిరసౌ ప్రతిసంక్రమేత
వ్యర్థాపి దుఃఖనివహం వహతీ క్రియార్థా ॥ ౯ ॥
అహ్న్యాపృతార్తకరణా నిశి నిఃశయానా ।
నానామనోరథధియా క్షణభగ్ననిద్రాః ।
దైవాహతార్థరచనా ఋషయోఽపి దేవ
యుష్మత్ప్రసఙ్గవిముఖా ఇహ సంసరన్తి ॥ ౧౦ ॥
నానామనోరథధియా క్షణభగ్ననిద్రాః ।
దైవాహతార్థరచనా ఋషయోఽపి దేవ
యుష్మత్ప్రసఙ్గవిముఖా ఇహ సంసరన్తి ॥ ౧౦ ॥
త్వం భక్తియోగపరిభావితహృత్సరోజ
ఆస్సే శ్రుతేక్షితపథో నను నాథ పుంసామ్ ।
యద్యద్ధియా త ఉరుగాయ విభావయన్తి
తత్తద్వపుః ప్రణయసే సదనుగ్రహాయ ॥ ౧౧ ॥
ఆస్సే శ్రుతేక్షితపథో నను నాథ పుంసామ్ ।
యద్యద్ధియా త ఉరుగాయ విభావయన్తి
తత్తద్వపుః ప్రణయసే సదనుగ్రహాయ ॥ ౧౧ ॥
నాతిప్రసీదతి తథోపచితోపచారై-
రారాధితః సురగణైర్హృదిబద్ధకామైః ।
యత్సర్వభూతదయయాసదలభ్యయైకో
నానాజనేష్వవహితః సుహృదన్తరాత్మా ॥ ౧౨ ॥
రారాధితః సురగణైర్హృదిబద్ధకామైః ।
యత్సర్వభూతదయయాసదలభ్యయైకో
నానాజనేష్వవహితః సుహృదన్తరాత్మా ॥ ౧౨ ॥
పుంసామతో వివిధకర్మభిరధ్వరాద్యై-
ర్దానేన చోగ్రతపసా పరిచర్యయా చ ।
ఆరాధనం భగవతస్తవ సత్క్రియార్థో
ధర్మోఽర్పితః కర్హిచిద్మ్రియతే న యత్ర ॥ ౧౩ ॥
ర్దానేన చోగ్రతపసా పరిచర్యయా చ ।
ఆరాధనం భగవతస్తవ సత్క్రియార్థో
ధర్మోఽర్పితః కర్హిచిద్మ్రియతే న యత్ర ॥ ౧౩ ॥
శశ్వత్స్వరూపమహసైవ నిపీతభేద-
మోహాయ బోధధిషణాయ నమః పరస్మై ।
విశ్వోద్భవస్థితిలయేషు నిమిత్తలీలా-
రాసాయ తే నమ ఇదం చకృమేశ్వరాయ ॥ ౧౪ ॥
మోహాయ బోధధిషణాయ నమః పరస్మై ।
విశ్వోద్భవస్థితిలయేషు నిమిత్తలీలా-
రాసాయ తే నమ ఇదం చకృమేశ్వరాయ ॥ ౧౪ ॥
యస్యావతారగుణకర్మవిడమ్బనాని
నామాని యేఽసువిగమే వివశా గృణన్తి ।
తేఽనైకజన్మశమలం సహసైవ హిత్వా
సంయాన్త్యపావృతామృతం తమజం ప్రపద్యే ॥ ౧౫ ॥
నామాని యేఽసువిగమే వివశా గృణన్తి ।
తేఽనైకజన్మశమలం సహసైవ హిత్వా
సంయాన్త్యపావృతామృతం తమజం ప్రపద్యే ॥ ౧౫ ॥
యో వా అహం చ గిరిశశ్చ విభుః స్వయం చ
స్థిత్యుద్భవప్రలయహేతవ ఆత్మమూలమ్ ।
భిత్త్వా త్రిపాద్వవృధ ఏక ఉరుప్రరోహ-
స్తస్మై నమో భగవతే భువనద్రుమాయ ॥ ౧౬ ॥
స్థిత్యుద్భవప్రలయహేతవ ఆత్మమూలమ్ ।
భిత్త్వా త్రిపాద్వవృధ ఏక ఉరుప్రరోహ-
స్తస్మై నమో భగవతే భువనద్రుమాయ ॥ ౧౬ ॥
లోకో వికర్మనిరతః కుశలే ప్రమత్తః
కర్మణ్యయం త్వదుదితే భవదర్చనే స్వే ।
యస్తావదస్య బలవానిహ జీవితాశాం
సద్యశ్ఛినత్త్యనిమిషాయ నమోఽస్తు తస్మై ॥ ౧౭ ॥
కర్మణ్యయం త్వదుదితే భవదర్చనే స్వే ।
యస్తావదస్య బలవానిహ జీవితాశాం
సద్యశ్ఛినత్త్యనిమిషాయ నమోఽస్తు తస్మై ॥ ౧౭ ॥
యస్మాద్బిభేమ్యహమపి ద్విపరార్ధధిష్ణ్య-
మధ్యాసితః సకలలోకనమస్కృతం యత్ ।
తేపే తపో బహుసవోఽవరురుత్సమాన-
స్తస్మై నమో భగవతేఽధిమఖాయ తుభ్యమ్ ॥ ౧౮ ॥
మధ్యాసితః సకలలోకనమస్కృతం యత్ ।
తేపే తపో బహుసవోఽవరురుత్సమాన-
స్తస్మై నమో భగవతేఽధిమఖాయ తుభ్యమ్ ॥ ౧౮ ॥
తిర్యఙ్మనుష్యవిబుధాదిషు జీవయోని-
ష్వాత్మేచ్ఛయాత్మకృతసేతుపరీప్సయా యః ।
రేమే నిరస్తవిషయోఽప్యవరుద్ధదేహ-
స్తస్మై నమో భగవతే పురుషోత్తమాయ ॥ ౧౯ ॥
ష్వాత్మేచ్ఛయాత్మకృతసేతుపరీప్సయా యః ।
రేమే నిరస్తవిషయోఽప్యవరుద్ధదేహ-
స్తస్మై నమో భగవతే పురుషోత్తమాయ ॥ ౧౯ ॥
యోఽవిద్యయానుపహతోఽపి దశార్ధవృత్త్యా
నిద్రామువాహ జఠరీకృతలోకయాత్రః ।
అన్తర్జలేఽహికశిపుస్పర్శానుకూలాం
భీమోర్మిమాలిని జనస్య సుఖం వివృణ్వన్ ॥ ౨౦ ॥
నిద్రామువాహ జఠరీకృతలోకయాత్రః ।
అన్తర్జలేఽహికశిపుస్పర్శానుకూలాం
భీమోర్మిమాలిని జనస్య సుఖం వివృణ్వన్ ॥ ౨౦ ॥
యన్నాభిపద్మభవనాదహమాసమీడ్య
లోకత్రయోపకరణో యదనుగ్రహేణ ।
తస్మై నమస్త ఉదరస్థభవాయ యోగ-
నిద్రావసానవికసన్నలినేక్షణాయ ॥ ౨౧ ॥
లోకత్రయోపకరణో యదనుగ్రహేణ ।
తస్మై నమస్త ఉదరస్థభవాయ యోగ-
నిద్రావసానవికసన్నలినేక్షణాయ ॥ ౨౧ ॥
సోఽయం సమస్తజగతాం సుహృదేక ఆత్మా
సత్త్వేన యన్మృడయతే భగవాన్ భగేన ।
తేనైవ మే దృశమనుస్పృశతాద్యథాహం
స్రక్ష్యామి పూర్వవదిదం ప్రణతప్రియోఽసౌ ॥ ౨౨ ॥
సత్త్వేన యన్మృడయతే భగవాన్ భగేన ।
తేనైవ మే దృశమనుస్పృశతాద్యథాహం
స్రక్ష్యామి పూర్వవదిదం ప్రణతప్రియోఽసౌ ॥ ౨౨ ॥
ఏష ప్రపన్నవరదో రమయాత్మశక్త్యా
యద్యత్కరిష్యతి గృహీతగుణావతారః ।
తస్మిన్ స్వవిక్రమమిదం సృజతోఽపి చేతో
యుఞ్జీత కర్మశమలం చ యథా విజహ్యామ్ ॥ ౨౩ ॥
యద్యత్కరిష్యతి గృహీతగుణావతారః ।
తస్మిన్ స్వవిక్రమమిదం సృజతోఽపి చేతో
యుఞ్జీత కర్మశమలం చ యథా విజహ్యామ్ ॥ ౨౩ ॥
నాభిహృదాదిహ సతోఽమ్భసి యస్య పుంసో
విజ్ఞానశక్తిరహమాసమనన్తశక్తేః ।
రూపం విచిత్రమిదమస్య వివృణ్వతో మే
మా రీరిషీష్ట నిగమస్య గిరాం విసర్గః ॥ ౨౪ ॥
విజ్ఞానశక్తిరహమాసమనన్తశక్తేః ।
రూపం విచిత్రమిదమస్య వివృణ్వతో మే
మా రీరిషీష్ట నిగమస్య గిరాం విసర్గః ॥ ౨౪ ॥
సోఽసావదభ్రకరుణో భగవాన్ వివృద్ధ-
ప్రేమస్మితేన నయనామ్బురుహం విజృమ్భన్ ।
ఉత్థాయ విశ్వవిజయాయ చ నో విషాదం
మాధ్వ్యా గిరాపనయతాత్పురుషః పురాణః ॥ ౨౫ ॥
ప్రేమస్మితేన నయనామ్బురుహం విజృమ్భన్ ।
ఉత్థాయ విశ్వవిజయాయ చ నో విషాదం
మాధ్వ్యా గిరాపనయతాత్పురుషః పురాణః ॥ ౨౫ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
స్వసమ్భవం నిశామ్యైవం తపోవిద్యాసమాధిభిః ।
యావన్మనోవచః స్తుత్వా విరరామ స ఖిన్నవత్ ॥ ౨౬ ॥
స్వసమ్భవం నిశామ్యైవం తపోవిద్యాసమాధిభిః ।
యావన్మనోవచః స్తుత్వా విరరామ స ఖిన్నవత్ ॥ ౨౬ ॥
అథాభిప్రేతమన్వీక్ష్య బ్రహ్మణో మధుసూదనః ।
విషణ్ణచేతసం తేన కల్పవ్యతికరామ్భసా ॥ ౨౭ ॥
విషణ్ణచేతసం తేన కల్పవ్యతికరామ్భసా ॥ ౨౭ ॥
లోకసంస్థానవిజ్ఞాన ఆత్మనః పరిఖిద్యతః ।
తమాహాగాధయా వాచా కశ్మలం శమయన్నివ ॥ ౨౮ ॥
తమాహాగాధయా వాచా కశ్మలం శమయన్నివ ॥ ౨౮ ॥
శ్రీభగవానువాచ
మా వేదగర్భ గాస్తన్ద్రీం సర్గ ఉద్యమమావహ ।
తన్మయాపాదితం హ్యగ్రే యన్మాం ప్రార్థయతే భవాన్ ॥ ౨౯ ॥
మా వేదగర్భ గాస్తన్ద్రీం సర్గ ఉద్యమమావహ ।
తన్మయాపాదితం హ్యగ్రే యన్మాం ప్రార్థయతే భవాన్ ॥ ౨౯ ॥
భూయస్త్వం తప ఆతిష్ఠ విద్యాం చైవ మదాశ్రయామ్ ।
తాభ్యామన్తర్హృది బ్రహ్మన్ లోకాన్ద్రక్ష్యస్యపావృతాన్ ॥ ౩౦ ॥
తాభ్యామన్తర్హృది బ్రహ్మన్ లోకాన్ద్రక్ష్యస్యపావృతాన్ ॥ ౩౦ ॥
తత ఆత్మని లోకే చ భక్తియుక్తః సమాహితః ।
ద్రష్టాసి మాం తతం బ్రహ్యన్మయి లోకాంస్త్వమాత్మనః ॥ ౩౧ ॥
ద్రష్టాసి మాం తతం బ్రహ్యన్మయి లోకాంస్త్వమాత్మనః ॥ ౩౧ ॥
యదా తు సర్వభూతేషు దారుష్వగ్నిమివ స్థితమ్ ।
ప్రతిచక్షీత మాం లోకో జహ్యాత్తర్హ్యేవ కశ్మలమ్ ॥ ౩౨ ॥
ప్రతిచక్షీత మాం లోకో జహ్యాత్తర్హ్యేవ కశ్మలమ్ ॥ ౩౨ ॥
యదా రహితమాత్మానం భూతేన్ద్రియగుణాశయైః ।
స్వరూపేణ మయోపేతం పశ్యన్ స్వారాజ్యమృచ్ఛతి ॥ ౩౩ ॥
స్వరూపేణ మయోపేతం పశ్యన్ స్వారాజ్యమృచ్ఛతి ॥ ౩౩ ॥
నానాకర్మవితానేన ప్రజా బహ్వీః సిసృక్షతః ।
నాత్మావసీదత్యస్మింస్తే వర్షీయాన్మదనుగ్రహః ॥ ౩౪ ॥
నాత్మావసీదత్యస్మింస్తే వర్షీయాన్మదనుగ్రహః ॥ ౩౪ ॥
ఋషిమాద్యం న బధ్నాతి పాపీయాంస్త్వాం రజోగుణః ।
యన్మనో మయి నిర్బద్ధం ప్రజాః సంసృజతోఽపి తే ॥ ౩౫ ॥
యన్మనో మయి నిర్బద్ధం ప్రజాః సంసృజతోఽపి తే ॥ ౩౫ ॥
జ్ఞాతోఽహం భవతా త్వద్య దుర్విజ్ఞేయోఽపి దేహినామ్ ।
యన్మాం త్వం మన్యసేఽయుక్తం భూతేన్ద్రియగుణాత్మభిః ॥ ౩౬ ॥
యన్మాం త్వం మన్యసేఽయుక్తం భూతేన్ద్రియగుణాత్మభిః ॥ ౩౬ ॥
తుభ్యం మద్విచికిత్సాయామాత్మా మే దర్శితోఽబహిః ।
నాలేన సలిలే మూలం పుష్కరస్య విచిన్వతః ॥ ౩౭ ॥
నాలేన సలిలే మూలం పుష్కరస్య విచిన్వతః ॥ ౩౭ ॥
యచ్చకర్థాఙ్గ మతస్తోత్రం మత్కథాభ్యుదయాఙ్కితమ్ ।
యద్వా తపసి తే నిష్ఠా స ఏష మదనుగ్రహః ॥ ౩౮ ॥
యద్వా తపసి తే నిష్ఠా స ఏష మదనుగ్రహః ॥ ౩౮ ॥
ప్రీతోఽహమస్తు భద్రం తే లోకానాం విజయేచ్ఛయా ।
యదస్తౌషీర్గుణమయం నిర్గుణం మానువర్ణయన్ ॥ ౩౯ ॥
యదస్తౌషీర్గుణమయం నిర్గుణం మానువర్ణయన్ ॥ ౩౯ ॥
య ఏతేన పుమాన్నిత్యం స్తుత్వా స్తోత్రేణ మాం భజేత్ ।
తస్యాశు సమ్ప్రసీదేయం సర్వకామవరేశ్వరః ॥ ౪౦ ॥
తస్యాశు సమ్ప్రసీదేయం సర్వకామవరేశ్వరః ॥ ౪౦ ॥
పూర్తేన తపసా యజ్ఞైర్దానైర్యోగసమాధినా ।
రాద్ధం నిఃశ్రేయసం పుంసాం మత్ప్రీతిస్తత్త్వవిన్మతమ్ ॥ ౪౧ ॥
రాద్ధం నిఃశ్రేయసం పుంసాం మత్ప్రీతిస్తత్త్వవిన్మతమ్ ॥ ౪౧ ॥
అహమాత్మాత్మనాం ధాతః ప్రేష్ఠః సన్ ప్రేయసామపి ।
అతో మయి రతిం కుర్యాద్దేహాదిర్యత్కృతే ప్రియః ॥ ౪౨ ॥
అతో మయి రతిం కుర్యాద్దేహాదిర్యత్కృతే ప్రియః ॥ ౪౨ ॥
సర్వవేదమయేనేదమాత్మనాత్మాత్మయోనినా ।
ప్రజాః సృజ యథాపూర్వం యాశ్చ మయ్యనుశేరతే ॥ ౪౩ ॥
ప్రజాః సృజ యథాపూర్వం యాశ్చ మయ్యనుశేరతే ॥ ౪౩ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
తస్మా ఏవం జగత్స్రష్ట్రే ప్రధానపురుషేశ్వరః ।
వ్యజ్యేదం స్వేన రూపేణ కఞ్జనాభస్తిరోదధే ॥ ౪౪ ॥
తస్మా ఏవం జగత్స్రష్ట్రే ప్రధానపురుషేశ్వరః ।
వ్యజ్యేదం స్వేన రూపేణ కఞ్జనాభస్తిరోదధే ॥ ౪౪ ॥