മൈത്രേയ ഉവാച
അഥാദീക്ഷത രാജാ തു ഹയമേധശതേന സഃ ।
ബ്രഹ്മാവര്തേ മനോഃ ക്ഷേത്രേ യത്ര പ്രാചീ സരസ്വതീ ॥ ൧ ॥
അഥാദീക്ഷത രാജാ തു ഹയമേധശതേന സഃ ।
ബ്രഹ്മാവര്തേ മനോഃ ക്ഷേത്രേ യത്ര പ്രാചീ സരസ്വതീ ॥ ൧ ॥
തദഭിപ്രേത്യ ഭഗവാന് കര്മാതിശയമാത്മനഃ ।
ശതക്രതുര്ന മമൃഷേ പൃഥോര്യജ്ഞമഹോത്സവമ് ॥ ൨ ॥
ശതക്രതുര്ന മമൃഷേ പൃഥോര്യജ്ഞമഹോത്സവമ് ॥ ൨ ॥
യത്ര യജ്ഞപതിഃ സാക്ഷാദ്ഭഗവാന് ഹരിരീശ്വരഃ ।
അന്വഭൂയത സര്വാത്മാ സര്വലോകഗുരുഃ പ്രഭുഃ ॥ ൩ ॥
അന്വഭൂയത സര്വാത്മാ സര്വലോകഗുരുഃ പ്രഭുഃ ॥ ൩ ॥
അന്വിതോ ബ്രഹ്മശര്വാഭ്യാം ലോകപാലൈഃ സഹാനുഗൈഃ ।
ഉപഗീയമാനോ ഗന്ധര്വൈര്മുനിഭിശ്ചാപ്സരോഗണൈഃ ॥ ൪ ॥
ഉപഗീയമാനോ ഗന്ധര്വൈര്മുനിഭിശ്ചാപ്സരോഗണൈഃ ॥ ൪ ॥
സിദ്ധാ വിദ്യാധരാ ദൈത്യാ ദാനവാ ഗുഹ്യകാദയഃ ।
സുനന്ദനന്ദപ്രമുഖാഃ പാര്ഷദപ്രവരാ ഹരേഃ ॥ ൫ ॥
സുനന്ദനന്ദപ്രമുഖാഃ പാര്ഷദപ്രവരാ ഹരേഃ ॥ ൫ ॥
കപിലോ നാരദോ ദത്തോ യോഗേശാഃ സനകാദയഃ ।
തമന്വീയുര്ഭാഗവതാ യേ ച തത്സേവനോത്സുകാഃ ॥ ൬ ॥
തമന്വീയുര്ഭാഗവതാ യേ ച തത്സേവനോത്സുകാഃ ॥ ൬ ॥
യത്ര ധര്മദുഘാ ഭൂമിഃ സര്വകാമദുഘാ സതീ ।
ദോഗ്ധി സ്മാഭീപ്സിതാനര്ഥാന് യജമാനസ്യ ഭാരത ॥ ൭ ॥
ദോഗ്ധി സ്മാഭീപ്സിതാനര്ഥാന് യജമാനസ്യ ഭാരത ॥ ൭ ॥
ഊഹുഃ സര്വരസാന്നദ്യഃ ക്ഷീരദധ്യന്നഗോരസാന് ।
തരവോ ഭൂരിവര്ഷ്മാണഃ പ്രാസൂയന്ത മധുച്യുതഃ ॥ ൮ ॥
തരവോ ഭൂരിവര്ഷ്മാണഃ പ്രാസൂയന്ത മധുച്യുതഃ ॥ ൮ ॥
സിന്ധവോ രത്നനികരാന് ഗിരയോഽന്നം ചതുര്വിധമ് ।
ഉപായനമുപാജഹ്രുഃ സര്വേ ലോകാഃ സപാലകാഃ ॥ ൯ ॥
ഉപായനമുപാജഹ്രുഃ സര്വേ ലോകാഃ സപാലകാഃ ॥ ൯ ॥
ഇതി ചാധോക്ഷജേശസ്യ പൃഥോസ്തു പരമോദയമ് ।
അസൂയന് ഭഗവാനിന്ദ്രഃ പ്രതിഘാതമചീകരത് ॥ ൧൦ ॥
അസൂയന് ഭഗവാനിന്ദ്രഃ പ്രതിഘാതമചീകരത് ॥ ൧൦ ॥
ചരമേണാശ്വമേധേന യജമാനേ യജുഷ്പതിമ് ।
വൈന്യേ യജ്ഞപശും സ്പര്ധന്നപോവാഹ തിരോഹിതഃ ॥ ൧൧ ॥
വൈന്യേ യജ്ഞപശും സ്പര്ധന്നപോവാഹ തിരോഹിതഃ ॥ ൧൧ ॥
തമത്രിര്ഭഗവാനൈക്ഷത്ത്വരമാണം വിഹായസാ ।
ആമുക്തമിവ പാഖണ്ഡം യോഽധര്മേ ധര്മവിഭ്രമഃ ॥ ൧൨ ॥
ആമുക്തമിവ പാഖണ്ഡം യോഽധര്മേ ധര്മവിഭ്രമഃ ॥ ൧൨ ॥
അത്രിണാ ചോദിതോ ഹന്തും പൃഥുപുത്രോ മഹാരഥഃ ।
അന്വധാവത സങ്കുദ്ധസ്തിഷ്ഠ തിഷ്ഠേതി ചാബ്രവീത് ॥ ൧൩ ॥
അന്വധാവത സങ്കുദ്ധസ്തിഷ്ഠ തിഷ്ഠേതി ചാബ്രവീത് ॥ ൧൩ ॥
തം താദൃശാകൃതിം വീക്ഷ്യ മേനേ ധര്മം ശരീരിണമ് ।
ജടിലം ഭസ്മനാച്ഛന്നം തസ്മൈ ബാണം ന മുഞ്ചതി ॥ ൧൪ ॥
ജടിലം ഭസ്മനാച്ഛന്നം തസ്മൈ ബാണം ന മുഞ്ചതി ॥ ൧൪ ॥
വധാന്നിവൃത്തം തം ഭൂയോ ഹന്തവേഽത്രിരചോദയത് ।
ജഹി യജ്ഞഹനം താത മഹേന്ദ്രം വിബുധാധമമ് ॥ ൧൫ ॥
ജഹി യജ്ഞഹനം താത മഹേന്ദ്രം വിബുധാധമമ് ॥ ൧൫ ॥
ഏവം വൈന്യസുതഃ പ്രോക്തസ്ത്വരമാണം വിഹായസാ ।
അന്വദ്രവദഭിക്രുദ്ധോ രാവണം ഗൃധ്രരാഡിവ ॥ ൧൬ ॥
അന്വദ്രവദഭിക്രുദ്ധോ രാവണം ഗൃധ്രരാഡിവ ॥ ൧൬ ॥
സോഽശ്വം രൂപം ച തദ്ധിത്വാ തസ്മാ അന്തര്ഹിതഃ സ്വരാട് ।
വീരഃ സ്വപശുമാദായ പിതുര്യജ്ഞമുപേയിവാന് ॥ ൧൭ ॥
വീരഃ സ്വപശുമാദായ പിതുര്യജ്ഞമുപേയിവാന് ॥ ൧൭ ॥
തത്തസ്യ ചാദ്ഭുതം കര്മ വിചക്ഷ്യ പരമര്ഷയഃ ।
നാമധേയം ദദുസ്തസ്മൈ വിജിതാശ്വ ഇതി പ്രഭോ ॥ ൧൮ ॥
നാമധേയം ദദുസ്തസ്മൈ വിജിതാശ്വ ഇതി പ്രഭോ ॥ ൧൮ ॥
ഉപസൃജ്യ തമസ്തീവ്രം ജഹാരാശ്വം പുനര്ഹരിഃ ।
ചഷാലയൂപതശ്ഛന്നോ ഹിരണ്യരശനം വിഭുഃ ॥ ൧൯ ॥
ചഷാലയൂപതശ്ഛന്നോ ഹിരണ്യരശനം വിഭുഃ ॥ ൧൯ ॥
അത്രിഃ സന്ദര്ശയാമാസ ത്വരമാണം വിഹായസാ ।
കപാലഖട്വാങ്ഗധരം വീരോ നൈനമബാധത ॥ ൨൦ ॥
കപാലഖട്വാങ്ഗധരം വീരോ നൈനമബാധത ॥ ൨൦ ॥
അത്രിണാ ചോദിതസ്തസ്മൈ സന്ദധേ വിശിഖം രുഷാ ।
സോഽശ്വം രൂപം ച തദ്ധിത്വാ തസ്ഥാവന്തര്ഹിതഃ സ്വരാട് ॥ ൨൧ ॥
സോഽശ്വം രൂപം ച തദ്ധിത്വാ തസ്ഥാവന്തര്ഹിതഃ സ്വരാട് ॥ ൨൧ ॥
വീരശ്ചാശ്വമുപാദായ പിതൃയജ്ഞമഥാവ്രജത് ।
തദവദ്യം ഹരേ രൂപം ജഗൃഹുര്ജ്ഞാനദുര്ബലാഃ ॥ ൨൨ ॥
തദവദ്യം ഹരേ രൂപം ജഗൃഹുര്ജ്ഞാനദുര്ബലാഃ ॥ ൨൨ ॥
യാനി രൂപാണി ജഗൃഹേ ഇന്ദ്രോ ഹയജിഹീര്ഷയാ ।
താനി പാപസ്യ ഖണ്ഡാനി ലിങ്ഗം ഖണ്ഡമിഹോച്യതേ ॥ ൨൩ ॥
താനി പാപസ്യ ഖണ്ഡാനി ലിങ്ഗം ഖണ്ഡമിഹോച്യതേ ॥ ൨൩ ॥
ഏവമിന്ദ്രേ ഹരത്യശ്വം വൈന്യയജ്ഞജിഘാംസയാ ।
തദ്ഗൃഹീതവിസൃഷ്ടേഷു പാഖണ്ഡേഷു മതിര്നൃണാമ് ॥ ൨൪ ॥
തദ്ഗൃഹീതവിസൃഷ്ടേഷു പാഖണ്ഡേഷു മതിര്നൃണാമ് ॥ ൨൪ ॥
ധര്മ ഇത്യുപധര്മേഷു നഗ്നരക്തപടാദിഷു ।
പ്രായേണ സജ്ജതേ ഭ്രാന്ത്യാ പേശലേഷു ച വാഗ്മിഷു ॥ ൨൫ ॥
പ്രായേണ സജ്ജതേ ഭ്രാന്ത്യാ പേശലേഷു ച വാഗ്മിഷു ॥ ൨൫ ॥
തദഭിജ്ഞായ ഭഗവാന്പൃഥുഃ പൃഥുപരാക്രമഃ ।
ഇന്ദ്രായ കുപിതോ ബാണമാദത്തോദ്യതകാര്മുകഃ ॥ ൨൬ ॥
ഇന്ദ്രായ കുപിതോ ബാണമാദത്തോദ്യതകാര്മുകഃ ॥ ൨൬ ॥
തമൃത്വിജഃ ശക്രവധാഭിസന്ധിതംവിചക്ഷ്യ ദുഷ്പ്രേക്ഷ്യമസഹ്യരംഹസമ് । നിവാരയാമാസുരഹോ മഹാമതേന യുജ്യതേഽത്രാന്യവധഃ പ്രചോദിതാത് ॥ ൨൭ ॥
വയം മരുത്വന്തമിഹാര്ഥനാശനംഹ്വയാമഹേ ത്വച്ഛ്രവസാ ഹതത്വിഷമ് । അയാതയാമോപഹവൈരനന്തരംപ്രസഹ്യ രാജന് ജുഹവാമ തേഽഹിതമ് ॥ ൨൮ ॥
ഇത്യാമന്ത്ര്യ ക്രതുപതിം വിദുരാസ്യര്ത്വിജോ രുഷാ ।
സ്രുഗ്ഘസ്താഞ്ജുഹ്വതോഽഭ്യേത്യ സ്വയമ്ഭൂഃ പ്രത്യഷേധത ॥ ൨൯ ॥
സ്രുഗ്ഘസ്താഞ്ജുഹ്വതോഽഭ്യേത്യ സ്വയമ്ഭൂഃ പ്രത്യഷേധത ॥ ൨൯ ॥
ന വധ്യോ ഭവതാമിന്ദ്രോ യദ്യജ്ഞോ ഭഗവത്തനുഃ ।
യം ജിഘാംസഥ യജ്ഞേന യസ്യേഷ്ടാസ്തനവഃ സുരാഃ ॥ ൩൦ ॥
യം ജിഘാംസഥ യജ്ഞേന യസ്യേഷ്ടാസ്തനവഃ സുരാഃ ॥ ൩൦ ॥
തദിദം പശ്യത മഹദ്ധര്മവ്യതികരം ദ്വിജാഃ ।
ഇന്ദ്രേണാനുഷ്ഠിതം രാജ്ഞഃ കര്മൈതദ്വിജിഘാംസതാ ॥ ൩൧ ॥
ഇന്ദ്രേണാനുഷ്ഠിതം രാജ്ഞഃ കര്മൈതദ്വിജിഘാംസതാ ॥ ൩൧ ॥
പൃഥുകീര്തേഃ പൃഥോര്ഭൂയാത്തര്ഹ്യേകോനശതക്രതുഃ । അലം തേ ക്രതുഭിഃ സ്വിഷ്ടൈര്യദ്ഭവാന്മോക്ഷധര്മവിത് ॥ ൩൨ ॥
നൈവാത്മനേ മഹേന്ദ്രായ രോഷമാഹര്തുമര്ഹസി ।
ഉഭാവപി ഹി ഭദ്രം തേ ഉത്തമശ്ലോകവിഗ്രഹൌ ॥ ൩൩ ॥
ഉഭാവപി ഹി ഭദ്രം തേ ഉത്തമശ്ലോകവിഗ്രഹൌ ॥ ൩൩ ॥
മാസ്മിന്മഹാരാജ കൃഥാഃ സ്മ ചിന്താംനിശാമയാസ്മദ്വച ആദൃതാത്മാ । യദ്ധ്യായതോ ദൈവഹതം നു കര്തുംമനോഽതിരുഷ്ടം വിശതേ തമോഽന്ധമ് ॥ ൩൪ ॥
ക്രതുര്വിരമതാമേഷ ദേവേഷു ദുരവഗ്രഹഃ ।
ധര്മവ്യതികരോ യത്ര പാഖണ്ഡൈരിന്ദ്രനിര്മിതൈഃ ॥ ൩൫ ॥
ധര്മവ്യതികരോ യത്ര പാഖണ്ഡൈരിന്ദ്രനിര്മിതൈഃ ॥ ൩൫ ॥
ഏഭിരിന്ദ്രോപസംസൃഷ്ടൈഃ പാഖണ്ഡൈര്ഹാരിഭിര്ജനമ് । ഹ്രിയമാണം വിചക്ഷ്വൈനം യസ്തേ യജ്ഞധ്രുഗശ്വമുട് ॥ ൩൬ ॥
ഭവാന് പരിത്രാതുമിഹാവതീര്ണോ
ധര്മം ജനാനാം സമയാനുരൂപമ് ।
വേനാപചാരാദവലുപ്തമദ്യ
തദ്ദേഹതോ വിഷ്ണുകലാസി വൈന്യ ॥ ൩൭ ॥
ധര്മം ജനാനാം സമയാനുരൂപമ് ।
വേനാപചാരാദവലുപ്തമദ്യ
തദ്ദേഹതോ വിഷ്ണുകലാസി വൈന്യ ॥ ൩൭ ॥
സ ത്വം വിമൃശ്യാസ്യ ഭവം പ്രജാപതേ
സങ്കല്പനം വിശ്വസൃജാം പിപീപൃഹി ।
ഐന്ദ്രീം ച മായാമുപധര്മമാതരം
പ്രചണ്ഡപാഖണ്ഡപഥം പ്രഭോ ജഹി ॥ ൩൮ ॥
സങ്കല്പനം വിശ്വസൃജാം പിപീപൃഹി ।
ഐന്ദ്രീം ച മായാമുപധര്മമാതരം
പ്രചണ്ഡപാഖണ്ഡപഥം പ്രഭോ ജഹി ॥ ൩൮ ॥
മൈത്രേയ ഉവാച
ഇത്ഥം സ ലോകഗുരുണാ സമാദിഷ്ടോ വിശാമ്പതിഃ ।
തഥാ ച കൃത്വാ വാത്സല്യം മഘോനാപി ച സന്ദധേ ॥ ൩൯ ॥
ഇത്ഥം സ ലോകഗുരുണാ സമാദിഷ്ടോ വിശാമ്പതിഃ ।
തഥാ ച കൃത്വാ വാത്സല്യം മഘോനാപി ച സന്ദധേ ॥ ൩൯ ॥
കൃതാവഭൃഥസ്നാനായ പൃഥവേ ഭൂരികര്മണേ । വരാന്ദദുസ്തേ വരദാ യേ തദ്ബര്ഹിഷി തര്പിതാഃ ॥ ൪൦ ॥
വിപ്രാഃ സത്യാശിഷസ്തുഷ്ടാഃ ശ്രദ്ധയാ ലബ്ധദക്ഷിണാഃ ।
ആശിഷോ യുയുജുഃ ക്ഷത്തരാദിരാജായ സത്കൃതാഃ ॥ ൪൧ ॥
ആശിഷോ യുയുജുഃ ക്ഷത്തരാദിരാജായ സത്കൃതാഃ ॥ ൪൧ ॥
ത്വയാഹൂതാ മഹാബാഹോ സര്വ ഏവ സമാഗതാഃ ।
പൂജിതാ ദാനമാനാഭ്യാം പിതൃദേവര്ഷിമാനവാഃ ॥ ൪൨ ॥
പൂജിതാ ദാനമാനാഭ്യാം പിതൃദേവര്ഷിമാനവാഃ ॥ ൪൨ ॥