ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଅଥାଦୀକ୍ଷତ ରାଜା ତୁ ହଯମେଧଶତେନ ସଃ ।
ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତେ ମନୋଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ଯତ୍ର ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ ॥ ୧ ॥
ଅଥାଦୀକ୍ଷତ ରାଜା ତୁ ହଯମେଧଶତେନ ସଃ ।
ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତେ ମନୋଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ଯତ୍ର ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ ॥ ୧ ॥
ତଦଭିପ୍ରେତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ କର୍ମାତିଶଯମାତ୍ମନଃ ।
ଶତକ୍ରତୁର୍ନ ମମୃଷେ ପୃଥୋର୍ଯଜ୍ଞମହୋତ୍ସଵମ୍ ॥ ୨ ॥
ଶତକ୍ରତୁର୍ନ ମମୃଷେ ପୃଥୋର୍ଯଜ୍ଞମହୋତ୍ସଵମ୍ ॥ ୨ ॥
ଯତ୍ର ଯଜ୍ଞପତିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଗଵାନ୍ ହରିରୀଶ୍ଵରଃ ।
ଅନ୍ଵଭୂଯତ ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକଗୁରୁଃ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩ ॥
ଅନ୍ଵଭୂଯତ ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକଗୁରୁଃ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩ ॥
ଅନ୍ଵିତୋ ବ୍ରହ୍ମଶର୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଲୋକପାଲୈଃ ସହାନୁଗୈଃ ।
ଉପଗୀଯମାନୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ମୁନିଭିଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣୈଃ ॥ ୪ ॥
ଉପଗୀଯମାନୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ମୁନିଭିଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣୈଃ ॥ ୪ ॥
ସିଦ୍ଧା ଵିଦ୍ଯାଧରା ଦୈତ୍ଯା ଦାନଵା ଗୁହ୍ଯକାଦଯଃ ।
ସୁନନ୍ଦନନ୍ଦପ୍ରମୁଖାଃ ପାର୍ଷଦପ୍ରଵରା ହରେଃ ॥ ୫ ॥
ସୁନନ୍ଦନନ୍ଦପ୍ରମୁଖାଃ ପାର୍ଷଦପ୍ରଵରା ହରେଃ ॥ ୫ ॥
କପିଲୋ ନାରଦୋ ଦତ୍ତୋ ଯୋଗେଶାଃ ସନକାଦଯଃ ।
ତମନ୍ଵୀଯୁର୍ଭାଗଵତା ଯେ ଚ ତତ୍ସେଵନୋତ୍ସୁକାଃ ॥ ୬ ॥
ତମନ୍ଵୀଯୁର୍ଭାଗଵତା ଯେ ଚ ତତ୍ସେଵନୋତ୍ସୁକାଃ ॥ ୬ ॥
ଯତ୍ର ଧର୍ମଦୁଘା ଭୂମିଃ ସର୍ଵକାମଦୁଘା ସତୀ ।
ଦୋଗ୍ଧି ସ୍ମାଭୀପ୍ସିତାନର୍ଥାନ୍ ଯଜମାନସ୍ଯ ଭାରତ ॥ ୭ ॥
ଦୋଗ୍ଧି ସ୍ମାଭୀପ୍ସିତାନର୍ଥାନ୍ ଯଜମାନସ୍ଯ ଭାରତ ॥ ୭ ॥
ଊହୁଃ ସର୍ଵରସାନ୍ନଦ୍ଯଃ କ୍ଷୀରଦଧ୍ଯନ୍ନଗୋରସାନ୍ ।
ତରଵୋ ଭୂରିଵର୍ଷ୍ମାଣଃ ପ୍ରାସୂଯନ୍ତ ମଧୁଚ୍ଯୁତଃ ॥ ୮ ॥
ତରଵୋ ଭୂରିଵର୍ଷ୍ମାଣଃ ପ୍ରାସୂଯନ୍ତ ମଧୁଚ୍ଯୁତଃ ॥ ୮ ॥
ସିନ୍ଧଵୋ ରତ୍ନନିକରାନ୍ ଗିରଯୋଽନ୍ନଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ ।
ଉପାଯନମୁପାଜହ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ଲୋକାଃ ସପାଲକାଃ ॥ ୯ ॥
ଉପାଯନମୁପାଜହ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ଲୋକାଃ ସପାଲକାଃ ॥ ୯ ॥
ଇତି ଚାଧୋକ୍ଷଜେଶସ୍ଯ ପୃଥୋସ୍ତୁ ପରମୋଦଯମ୍ ।
ଅସୂଯନ୍ ଭଗଵାନିନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତିଘାତମଚୀକରତ୍ ॥ ୧୦ ॥
ଅସୂଯନ୍ ଭଗଵାନିନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତିଘାତମଚୀକରତ୍ ॥ ୧୦ ॥
ଚରମେଣାଶ୍ଵମେଧେନ ଯଜମାନେ ଯଜୁଷ୍ପତିମ୍ ।
ଵୈନ୍ଯେ ଯଜ୍ଞପଶୁଂ ସ୍ପର୍ଧନ୍ନପୋଵାହ ତିରୋହିତଃ ॥ ୧୧ ॥
ଵୈନ୍ଯେ ଯଜ୍ଞପଶୁଂ ସ୍ପର୍ଧନ୍ନପୋଵାହ ତିରୋହିତଃ ॥ ୧୧ ॥
ତମତ୍ରିର୍ଭଗଵାନୈକ୍ଷତ୍ତ୍ଵରମାଣଂ ଵିହାଯସା ।
ଆମୁକ୍ତମିଵ ପାଖଣ୍ଡଂ ଯୋଽଧର୍ମେ ଧର୍ମଵିଭ୍ରମଃ ॥ ୧୨ ॥
ଆମୁକ୍ତମିଵ ପାଖଣ୍ଡଂ ଯୋଽଧର୍ମେ ଧର୍ମଵିଭ୍ରମଃ ॥ ୧୨ ॥
ଅତ୍ରିଣା ଚୋଦିତୋ ହନ୍ତୁଂ ପୃଥୁପୁତ୍ରୋ ମହାରଥଃ ।
ଅନ୍ଵଧାଵତ ସଙ୍କୁଦ୍ଧସ୍ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧୩ ॥
ଅନ୍ଵଧାଵତ ସଙ୍କୁଦ୍ଧସ୍ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୧୩ ॥
ତଂ ତାଦୃଶାକୃତିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମେନେ ଧର୍ମଂ ଶରୀରିଣମ୍ ।
ଜଟିଲଂ ଭସ୍ମନାଚ୍ଛନ୍ନଂ ତସ୍ମୈ ବାଣଂ ନ ମୁଞ୍ଚତି ॥ ୧୪ ॥
ଜଟିଲଂ ଭସ୍ମନାଚ୍ଛନ୍ନଂ ତସ୍ମୈ ବାଣଂ ନ ମୁଞ୍ଚତି ॥ ୧୪ ॥
ଵଧାନ୍ନିଵୃତ୍ତଂ ତଂ ଭୂଯୋ ହନ୍ତଵେଽତ୍ରିରଚୋଦଯତ୍ ।
ଜହି ଯଜ୍ଞହନଂ ତାତ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଵିବୁଧାଧମମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଜହି ଯଜ୍ଞହନଂ ତାତ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ଵିବୁଧାଧମମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଏଵଂ ଵୈନ୍ଯସୁତଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତ୍ଵରମାଣଂ ଵିହାଯସା ।
ଅନ୍ଵଦ୍ରଵଦଭିକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣଂ ଗୃଧ୍ରରାଡିଵ ॥ ୧୬ ॥
ଅନ୍ଵଦ୍ରଵଦଭିକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରାଵଣଂ ଗୃଧ୍ରରାଡିଵ ॥ ୧୬ ॥
ସୋଽଶ୍ଵଂ ରୂପଂ ଚ ତଦ୍ଧିତ୍ଵା ତସ୍ମା ଅନ୍ତର୍ହିତଃ ସ୍ଵରାଟ୍ ।
ଵୀରଃ ସ୍ଵପଶୁମାଦାଯ ପିତୁର୍ଯଜ୍ଞମୁପେଯିଵାନ୍ ॥ ୧୭ ॥
ଵୀରଃ ସ୍ଵପଶୁମାଦାଯ ପିତୁର୍ଯଜ୍ଞମୁପେଯିଵାନ୍ ॥ ୧୭ ॥
ତତ୍ତସ୍ଯ ଚାଦ୍ଭୁତଂ କର୍ମ ଵିଚକ୍ଷ୍ଯ ପରମର୍ଷଯଃ ।
ନାମଧେଯଂ ଦଦୁସ୍ତସ୍ମୈ ଵିଜିତାଶ୍ଵ ଇତି ପ୍ରଭୋ ॥ ୧୮ ॥
ନାମଧେଯଂ ଦଦୁସ୍ତସ୍ମୈ ଵିଜିତାଶ୍ଵ ଇତି ପ୍ରଭୋ ॥ ୧୮ ॥
ଉପସୃଜ୍ଯ ତମସ୍ତୀଵ୍ରଂ ଜହାରାଶ୍ଵଂ ପୁନର୍ହରିଃ ।
ଚଷାଲଯୂପତଶ୍ଛନ୍ନୋ ହିରଣ୍ଯରଶନଂ ଵିଭୁଃ ॥ ୧୯ ॥
ଚଷାଲଯୂପତଶ୍ଛନ୍ନୋ ହିରଣ୍ଯରଶନଂ ଵିଭୁଃ ॥ ୧୯ ॥
ଅତ୍ରିଃ ସନ୍ଦର୍ଶଯାମାସ ତ୍ଵରମାଣଂ ଵିହାଯସା ।
କପାଲଖଟ୍ଵାଙ୍ଗଧରଂ ଵୀରୋ ନୈନମବାଧତ ॥ ୨୦ ॥
କପାଲଖଟ୍ଵାଙ୍ଗଧରଂ ଵୀରୋ ନୈନମବାଧତ ॥ ୨୦ ॥
ଅତ୍ରିଣା ଚୋଦିତସ୍ତସ୍ମୈ ସନ୍ଦଧେ ଵିଶିଖଂ ରୁଷା ।
ସୋଽଶ୍ଵଂ ରୂପଂ ଚ ତଦ୍ଧିତ୍ଵା ତସ୍ଥାଵନ୍ତର୍ହିତଃ ସ୍ଵରାଟ୍ ॥ ୨୧ ॥
ସୋଽଶ୍ଵଂ ରୂପଂ ଚ ତଦ୍ଧିତ୍ଵା ତସ୍ଥାଵନ୍ତର୍ହିତଃ ସ୍ଵରାଟ୍ ॥ ୨୧ ॥
ଵୀରଶ୍ଚାଶ୍ଵମୁପାଦାଯ ପିତୃଯଜ୍ଞମଥାଵ୍ରଜତ୍ ।
ତଦଵଦ୍ଯଂ ହରେ ରୂପଂ ଜଗୃହୁର୍ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲାଃ ॥ ୨୨ ॥
ତଦଵଦ୍ଯଂ ହରେ ରୂପଂ ଜଗୃହୁର୍ଜ୍ଞାନଦୁର୍ବଲାଃ ॥ ୨୨ ॥
ଯାନି ରୂପାଣି ଜଗୃହେ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ହଯଜିହୀର୍ଷଯା ।
ତାନି ପାପସ୍ଯ ଖଣ୍ଡାନି ଲିଙ୍ଗଂ ଖଣ୍ଡମିହୋଚ୍ଯତେ ॥ ୨୩ ॥
ତାନି ପାପସ୍ଯ ଖଣ୍ଡାନି ଲିଙ୍ଗଂ ଖଣ୍ଡମିହୋଚ୍ଯତେ ॥ ୨୩ ॥
ଏଵମିନ୍ଦ୍ରେ ହରତ୍ଯଶ୍ଵଂ ଵୈନ୍ଯଯଜ୍ଞଜିଘାଂସଯା ।
ତଦ୍ଗୃହୀତଵିସୃଷ୍ଟେଷୁ ପାଖଣ୍ଡେଷୁ ମତିର୍ନୃଣାମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ତଦ୍ଗୃହୀତଵିସୃଷ୍ଟେଷୁ ପାଖଣ୍ଡେଷୁ ମତିର୍ନୃଣାମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଧର୍ମ ଇତ୍ଯୁପଧର୍ମେଷୁ ନଗ୍ନରକ୍ତପଟାଦିଷୁ ।
ପ୍ରାଯେଣ ସଜ୍ଜତେ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ପେଶଲେଷୁ ଚ ଵାଗ୍ମିଷୁ ॥ ୨୫ ॥
ପ୍ରାଯେଣ ସଜ୍ଜତେ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ପେଶଲେଷୁ ଚ ଵାଗ୍ମିଷୁ ॥ ୨୫ ॥
ତଦଭିଜ୍ଞାଯ ଭଗଵାନ୍ପୃଥୁଃ ପୃଥୁପରାକ୍ରମଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଯ କୁପିତୋ ବାଣମାଦତ୍ତୋଦ୍ଯତକାର୍ମୁକଃ ॥ ୨୬ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରାଯ କୁପିତୋ ବାଣମାଦତ୍ତୋଦ୍ଯତକାର୍ମୁକଃ ॥ ୨୬ ॥
ତମୃତ୍ଵିଜଃ ଶକ୍ରଵଧାଭିସନ୍ଧିତଂଵିଚକ୍ଷ୍ଯ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମସହ୍ଯରଂହସମ୍ । ନିଵାରଯାମାସୁରହୋ ମହାମତେନ ଯୁଜ୍ଯତେଽତ୍ରାନ୍ଯଵଧଃ ପ୍ରଚୋଦିତାତ୍ ॥ ୨୭ ॥
ଵଯଂ ମରୁତ୍ଵନ୍ତମିହାର୍ଥନାଶନଂହ୍ଵଯାମହେ ତ୍ଵଚ୍ଛ୍ରଵସା ହତତ୍ଵିଷମ୍ । ଅଯାତଯାମୋପହଵୈରନନ୍ତରଂପ୍ରସହ୍ଯ ରାଜନ୍ ଜୁହଵାମ ତେଽହିତମ୍ ॥ ୨୮ ॥
ଇତ୍ଯାମନ୍ତ୍ର୍ଯ କ୍ରତୁପତିଂ ଵିଦୁରାସ୍ଯର୍ତ୍ଵିଜୋ ରୁଷା ।
ସ୍ରୁଗ୍ଘସ୍ତାଞ୍ଜୁହ୍ଵତୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଃ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧତ ॥ ୨୯ ॥
ସ୍ରୁଗ୍ଘସ୍ତାଞ୍ଜୁହ୍ଵତୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂଃ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧତ ॥ ୨୯ ॥
ନ ଵଧ୍ଯୋ ଭଵତାମିନ୍ଦ୍ରୋ ଯଦ୍ଯଜ୍ଞୋ ଭଗଵତ୍ତନୁଃ ।
ଯଂ ଜିଘାଂସଥ ଯଜ୍ଞେନ ଯସ୍ଯେଷ୍ଟାସ୍ତନଵଃ ସୁରାଃ ॥ ୩୦ ॥
ଯଂ ଜିଘାଂସଥ ଯଜ୍ଞେନ ଯସ୍ଯେଷ୍ଟାସ୍ତନଵଃ ସୁରାଃ ॥ ୩୦ ॥
ତଦିଦଂ ପଶ୍ଯତ ମହଦ୍ଧର୍ମଵ୍ଯତିକରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ।
ଇନ୍ଦ୍ରେଣାନୁଷ୍ଠିତଂ ରାଜ୍ଞଃ କର୍ମୈତଦ୍ଵିଜିଘାଂସତା ॥ ୩୧ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରେଣାନୁଷ୍ଠିତଂ ରାଜ୍ଞଃ କର୍ମୈତଦ୍ଵିଜିଘାଂସତା ॥ ୩୧ ॥
ପୃଥୁକୀର୍ତେଃ ପୃଥୋର୍ଭୂଯାତ୍ତର୍ହ୍ଯେକୋନଶତକ୍ରତୁଃ । ଅଲଂ ତେ କ୍ରତୁଭିଃ ସ୍ଵିଷ୍ଟୈର୍ଯଦ୍ଭଵାନ୍ମୋକ୍ଷଧର୍ମଵିତ୍ ॥ ୩୨ ॥
ନୈଵାତ୍ମନେ ମହେନ୍ଦ୍ରାଯ ରୋଷମାହର୍ତୁମର୍ହସି ।
ଉଭାଵପି ହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକଵିଗ୍ରହୌ ॥ ୩୩ ॥
ଉଭାଵପି ହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକଵିଗ୍ରହୌ ॥ ୩୩ ॥
ମାସ୍ମିନ୍ମହାରାଜ କୃଥାଃ ସ୍ମ ଚିନ୍ତାଂନିଶାମଯାସ୍ମଦ୍ଵଚ ଆଦୃତାତ୍ମା । ଯଦ୍ଧ୍ଯାଯତୋ ଦୈଵହତଂ ନୁ କର୍ତୁଂମନୋଽତିରୁଷ୍ଟଂ ଵିଶତେ ତମୋଽନ୍ଧମ୍ ॥ ୩୪ ॥
କ୍ରତୁର୍ଵିରମତାମେଷ ଦେଵେଷୁ ଦୁରଵଗ୍ରହଃ ।
ଧର୍ମଵ୍ଯତିକରୋ ଯତ୍ର ପାଖଣ୍ଡୈରିନ୍ଦ୍ରନିର୍ମିତୈଃ ॥ ୩୫ ॥
ଧର୍ମଵ୍ଯତିକରୋ ଯତ୍ର ପାଖଣ୍ଡୈରିନ୍ଦ୍ରନିର୍ମିତୈଃ ॥ ୩୫ ॥
ଏଭିରିନ୍ଦ୍ରୋପସଂସୃଷ୍ଟୈଃ ପାଖଣ୍ଡୈର୍ହାରିଭିର୍ଜନମ୍ । ହ୍ରିଯମାଣଂ ଵିଚକ୍ଷ୍ଵୈନଂ ଯସ୍ତେ ଯଜ୍ଞଧ୍ରୁଗଶ୍ଵମୁଟ୍ ॥ ୩୬ ॥
ଭଵାନ୍ ପରିତ୍ରାତୁମିହାଵତୀର୍ଣୋ
ଧର୍ମଂ ଜନାନାଂ ସମଯାନୁରୂପମ୍ ।
ଵେନାପଚାରାଦଵଲୁପ୍ତମଦ୍ଯ
ତଦ୍ଦେହତୋ ଵିଷ୍ଣୁକଲାସି ଵୈନ୍ଯ ॥ ୩୭ ॥
ଧର୍ମଂ ଜନାନାଂ ସମଯାନୁରୂପମ୍ ।
ଵେନାପଚାରାଦଵଲୁପ୍ତମଦ୍ଯ
ତଦ୍ଦେହତୋ ଵିଷ୍ଣୁକଲାସି ଵୈନ୍ଯ ॥ ୩୭ ॥
ସ ତ୍ଵଂ ଵିମୃଶ୍ଯାସ୍ଯ ଭଵଂ ପ୍ରଜାପତେ
ସଙ୍କଲ୍ପନଂ ଵିଶ୍ଵସୃଜାଂ ପିପୀପୃହି ।
ଐନ୍ଦ୍ରୀଂ ଚ ମାଯାମୁପଧର୍ମମାତରଂ
ପ୍ରଚଣ୍ଡପାଖଣ୍ଡପଥଂ ପ୍ରଭୋ ଜହି ॥ ୩୮ ॥
ସଙ୍କଲ୍ପନଂ ଵିଶ୍ଵସୃଜାଂ ପିପୀପୃହି ।
ଐନ୍ଦ୍ରୀଂ ଚ ମାଯାମୁପଧର୍ମମାତରଂ
ପ୍ରଚଣ୍ଡପାଖଣ୍ଡପଥଂ ପ୍ରଭୋ ଜହି ॥ ୩୮ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଇତ୍ଥଂ ସ ଲୋକଗୁରୁଣା ସମାଦିଷ୍ଟୋ ଵିଶାମ୍ପତିଃ ।
ତଥା ଚ କୃତ୍ଵା ଵାତ୍ସଲ୍ଯଂ ମଘୋନାପି ଚ ସନ୍ଦଧେ ॥ ୩୯ ॥
ଇତ୍ଥଂ ସ ଲୋକଗୁରୁଣା ସମାଦିଷ୍ଟୋ ଵିଶାମ୍ପତିଃ ।
ତଥା ଚ କୃତ୍ଵା ଵାତ୍ସଲ୍ଯଂ ମଘୋନାପି ଚ ସନ୍ଦଧେ ॥ ୩୯ ॥
କୃତାଵଭୃଥସ୍ନାନାଯ ପୃଥଵେ ଭୂରିକର୍ମଣେ । ଵରାନ୍ଦଦୁସ୍ତେ ଵରଦା ଯେ ତଦ୍ବର୍ହିଷି ତର୍ପିତାଃ ॥ ୪୦ ॥
ଵିପ୍ରାଃ ସତ୍ଯାଶିଷସ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଲବ୍ଧଦକ୍ଷିଣାଃ ।
ଆଶିଷୋ ଯୁଯୁଜୁଃ କ୍ଷତ୍ତରାଦିରାଜାଯ ସତ୍କୃତାଃ ॥ ୪୧ ॥
ଆଶିଷୋ ଯୁଯୁଜୁଃ କ୍ଷତ୍ତରାଦିରାଜାଯ ସତ୍କୃତାଃ ॥ ୪୧ ॥
ତ୍ଵଯାହୂତା ମହାବାହୋ ସର୍ଵ ଏଵ ସମାଗତାଃ ।
ପୂଜିତା ଦାନମାନାଭ୍ଯାଂ ପିତୃଦେଵର୍ଷିମାନଵାଃ ॥ ୪୨ ॥
ପୂଜିତା ଦାନମାନାଭ୍ଯାଂ ପିତୃଦେଵର୍ଷିମାନଵାଃ ॥ ୪୨ ॥