మైత్రేయ ఉవాచ
అథాదీక్షత రాజా తు హయమేధశతేన సః ।
బ్రహ్మావర్తే మనోః క్షేత్రే యత్ర ప్రాచీ సరస్వతీ ॥ ౧ ॥
అథాదీక్షత రాజా తు హయమేధశతేన సః ।
బ్రహ్మావర్తే మనోః క్షేత్రే యత్ర ప్రాచీ సరస్వతీ ॥ ౧ ॥
తదభిప్రేత్య భగవాన్ కర్మాతిశయమాత్మనః ।
శతక్రతుర్న మమృషే పృథోర్యజ్ఞమహోత్సవమ్ ॥ ౨ ॥
శతక్రతుర్న మమృషే పృథోర్యజ్ఞమహోత్సవమ్ ॥ ౨ ॥
యత్ర యజ్ఞపతిః సాక్షాద్భగవాన్ హరిరీశ్వరః ।
అన్వభూయత సర్వాత్మా సర్వలోకగురుః ప్రభుః ॥ ౩ ॥
అన్వభూయత సర్వాత్మా సర్వలోకగురుః ప్రభుః ॥ ౩ ॥
అన్వితో బ్రహ్మశర్వాభ్యాం లోకపాలైః సహానుగైః ।
ఉపగీయమానో గన్ధర్వైర్మునిభిశ్చాప్సరోగణైః ॥ ౪ ॥
ఉపగీయమానో గన్ధర్వైర్మునిభిశ్చాప్సరోగణైః ॥ ౪ ॥
సిద్ధా విద్యాధరా దైత్యా దానవా గుహ్యకాదయః ।
సునన్దనన్దప్రముఖాః పార్షదప్రవరా హరేః ॥ ౫ ॥
సునన్దనన్దప్రముఖాః పార్షదప్రవరా హరేః ॥ ౫ ॥
కపిలో నారదో దత్తో యోగేశాః సనకాదయః ।
తమన్వీయుర్భాగవతా యే చ తత్సేవనోత్సుకాః ॥ ౬ ॥
తమన్వీయుర్భాగవతా యే చ తత్సేవనోత్సుకాః ॥ ౬ ॥
యత్ర ధర్మదుఘా భూమిః సర్వకామదుఘా సతీ ।
దోగ్ధి స్మాభీప్సితానర్థాన్ యజమానస్య భారత ॥ ౭ ॥
దోగ్ధి స్మాభీప్సితానర్థాన్ యజమానస్య భారత ॥ ౭ ॥
ఊహుః సర్వరసాన్నద్యః క్షీరదధ్యన్నగోరసాన్ ।
తరవో భూరివర్ష్మాణః ప్రాసూయన్త మధుచ్యుతః ॥ ౮ ॥
తరవో భూరివర్ష్మాణః ప్రాసూయన్త మధుచ్యుతః ॥ ౮ ॥
సిన్ధవో రత్ననికరాన్ గిరయోఽన్నం చతుర్విధమ్ ।
ఉపాయనముపాజహ్రుః సర్వే లోకాః సపాలకాః ॥ ౯ ॥
ఉపాయనముపాజహ్రుః సర్వే లోకాః సపాలకాః ॥ ౯ ॥
ఇతి చాధోక్షజేశస్య పృథోస్తు పరమోదయమ్ ।
అసూయన్ భగవానిన్ద్రః ప్రతిఘాతమచీకరత్ ॥ ౧౦ ॥
అసూయన్ భగవానిన్ద్రః ప్రతిఘాతమచీకరత్ ॥ ౧౦ ॥
చరమేణాశ్వమేధేన యజమానే యజుష్పతిమ్ ।
వైన్యే యజ్ఞపశుం స్పర్ధన్నపోవాహ తిరోహితః ॥ ౧౧ ॥
వైన్యే యజ్ఞపశుం స్పర్ధన్నపోవాహ తిరోహితః ॥ ౧౧ ॥
తమత్రిర్భగవానైక్షత్త్వరమాణం విహాయసా ।
ఆముక్తమివ పాఖణ్డం యోఽధర్మే ధర్మవిభ్రమః ॥ ౧౨ ॥
ఆముక్తమివ పాఖణ్డం యోఽధర్మే ధర్మవిభ్రమః ॥ ౧౨ ॥
అత్రిణా చోదితో హన్తుం పృథుపుత్రో మహారథః ।
అన్వధావత సఙ్కుద్ధస్తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్ ॥ ౧౩ ॥
అన్వధావత సఙ్కుద్ధస్తిష్ఠ తిష్ఠేతి చాబ్రవీత్ ॥ ౧౩ ॥
తం తాదృశాకృతిం వీక్ష్య మేనే ధర్మం శరీరిణమ్ ।
జటిలం భస్మనాచ్ఛన్నం తస్మై బాణం న ముఞ్చతి ॥ ౧౪ ॥
జటిలం భస్మనాచ్ఛన్నం తస్మై బాణం న ముఞ్చతి ॥ ౧౪ ॥
వధాన్నివృత్తం తం భూయో హన్తవేఽత్రిరచోదయత్ ।
జహి యజ్ఞహనం తాత మహేన్ద్రం విబుధాధమమ్ ॥ ౧౫ ॥
జహి యజ్ఞహనం తాత మహేన్ద్రం విబుధాధమమ్ ॥ ౧౫ ॥
ఏవం వైన్యసుతః ప్రోక్తస్త్వరమాణం విహాయసా ।
అన్వద్రవదభిక్రుద్ధో రావణం గృధ్రరాడివ ॥ ౧౬ ॥
అన్వద్రవదభిక్రుద్ధో రావణం గృధ్రరాడివ ॥ ౧౬ ॥
సోఽశ్వం రూపం చ తద్ధిత్వా తస్మా అన్తర్హితః స్వరాట్ ।
వీరః స్వపశుమాదాయ పితుర్యజ్ఞముపేయివాన్ ॥ ౧౭ ॥
వీరః స్వపశుమాదాయ పితుర్యజ్ఞముపేయివాన్ ॥ ౧౭ ॥
తత్తస్య చాద్భుతం కర్మ విచక్ష్య పరమర్షయః ।
నామధేయం దదుస్తస్మై విజితాశ్వ ఇతి ప్రభో ॥ ౧౮ ॥
నామధేయం దదుస్తస్మై విజితాశ్వ ఇతి ప్రభో ॥ ౧౮ ॥
ఉపసృజ్య తమస్తీవ్రం జహారాశ్వం పునర్హరిః ।
చషాలయూపతశ్ఛన్నో హిరణ్యరశనం విభుః ॥ ౧౯ ॥
చషాలయూపతశ్ఛన్నో హిరణ్యరశనం విభుః ॥ ౧౯ ॥
అత్రిః సన్దర్శయామాస త్వరమాణం విహాయసా ।
కపాలఖట్వాఙ్గధరం వీరో నైనమబాధత ॥ ౨౦ ॥
కపాలఖట్వాఙ్గధరం వీరో నైనమబాధత ॥ ౨౦ ॥
అత్రిణా చోదితస్తస్మై సన్దధే విశిఖం రుషా ।
సోఽశ్వం రూపం చ తద్ధిత్వా తస్థావన్తర్హితః స్వరాట్ ॥ ౨౧ ॥
సోఽశ్వం రూపం చ తద్ధిత్వా తస్థావన్తర్హితః స్వరాట్ ॥ ౨౧ ॥
వీరశ్చాశ్వముపాదాయ పితృయజ్ఞమథావ్రజత్ ।
తదవద్యం హరే రూపం జగృహుర్జ్ఞానదుర్బలాః ॥ ౨౨ ॥
తదవద్యం హరే రూపం జగృహుర్జ్ఞానదుర్బలాః ॥ ౨౨ ॥
యాని రూపాణి జగృహే ఇన్ద్రో హయజిహీర్షయా ।
తాని పాపస్య ఖణ్డాని లిఙ్గం ఖణ్డమిహోచ్యతే ॥ ౨౩ ॥
తాని పాపస్య ఖణ్డాని లిఙ్గం ఖణ్డమిహోచ్యతే ॥ ౨౩ ॥
ఏవమిన్ద్రే హరత్యశ్వం వైన్యయజ్ఞజిఘాంసయా ।
తద్గృహీతవిసృష్టేషు పాఖణ్డేషు మతిర్నృణామ్ ॥ ౨౪ ॥
తద్గృహీతవిసృష్టేషు పాఖణ్డేషు మతిర్నృణామ్ ॥ ౨౪ ॥
ధర్మ ఇత్యుపధర్మేషు నగ్నరక్తపటాదిషు ।
ప్రాయేణ సజ్జతే భ్రాన్త్యా పేశలేషు చ వాగ్మిషు ॥ ౨౫ ॥
ప్రాయేణ సజ్జతే భ్రాన్త్యా పేశలేషు చ వాగ్మిషు ॥ ౨౫ ॥
తదభిజ్ఞాయ భగవాన్పృథుః పృథుపరాక్రమః ।
ఇన్ద్రాయ కుపితో బాణమాదత్తోద్యతకార్ముకః ॥ ౨౬ ॥
ఇన్ద్రాయ కుపితో బాణమాదత్తోద్యతకార్ముకః ॥ ౨౬ ॥
తమృత్విజః శక్రవధాభిసన్ధితంవిచక్ష్య దుష్ప్రేక్ష్యమసహ్యరంహసమ్ । నివారయామాసురహో మహామతేన యుజ్యతేఽత్రాన్యవధః ప్రచోదితాత్ ॥ ౨౭ ॥
వయం మరుత్వన్తమిహార్థనాశనంహ్వయామహే త్వచ్ఛ్రవసా హతత్విషమ్ । అయాతయామోపహవైరనన్తరంప్రసహ్య రాజన్ జుహవామ తేఽహితమ్ ॥ ౨౮ ॥
ఇత్యామన్త్ర్య క్రతుపతిం విదురాస్యర్త్విజో రుషా ।
స్రుగ్ఘస్తాఞ్జుహ్వతోఽభ్యేత్య స్వయమ్భూః ప్రత్యషేధత ॥ ౨౯ ॥
స్రుగ్ఘస్తాఞ్జుహ్వతోఽభ్యేత్య స్వయమ్భూః ప్రత్యషేధత ॥ ౨౯ ॥
న వధ్యో భవతామిన్ద్రో యద్యజ్ఞో భగవత్తనుః ।
యం జిఘాంసథ యజ్ఞేన యస్యేష్టాస్తనవః సురాః ॥ ౩౦ ॥
యం జిఘాంసథ యజ్ఞేన యస్యేష్టాస్తనవః సురాః ॥ ౩౦ ॥
తదిదం పశ్యత మహద్ధర్మవ్యతికరం ద్విజాః ।
ఇన్ద్రేణానుష్ఠితం రాజ్ఞః కర్మైతద్విజిఘాంసతా ॥ ౩౧ ॥
ఇన్ద్రేణానుష్ఠితం రాజ్ఞః కర్మైతద్విజిఘాంసతా ॥ ౩౧ ॥
పృథుకీర్తేః పృథోర్భూయాత్తర్హ్యేకోనశతక్రతుః । అలం తే క్రతుభిః స్విష్టైర్యద్భవాన్మోక్షధర్మవిత్ ॥ ౩౨ ॥
నైవాత్మనే మహేన్ద్రాయ రోషమాహర్తుమర్హసి ।
ఉభావపి హి భద్రం తే ఉత్తమశ్లోకవిగ్రహౌ ॥ ౩౩ ॥
ఉభావపి హి భద్రం తే ఉత్తమశ్లోకవిగ్రహౌ ॥ ౩౩ ॥
మాస్మిన్మహారాజ కృథాః స్మ చిన్తాంనిశామయాస్మద్వచ ఆదృతాత్మా । యద్ధ్యాయతో దైవహతం ను కర్తుంమనోఽతిరుష్టం విశతే తమోఽన్ధమ్ ॥ ౩౪ ॥
క్రతుర్విరమతామేష దేవేషు దురవగ్రహః ।
ధర్మవ్యతికరో యత్ర పాఖణ్డైరిన్ద్రనిర్మితైః ॥ ౩౫ ॥
ధర్మవ్యతికరో యత్ర పాఖణ్డైరిన్ద్రనిర్మితైః ॥ ౩౫ ॥
ఏభిరిన్ద్రోపసంసృష్టైః పాఖణ్డైర్హారిభిర్జనమ్ । హ్రియమాణం విచక్ష్వైనం యస్తే యజ్ఞధ్రుగశ్వముట్ ॥ ౩౬ ॥
భవాన్ పరిత్రాతుమిహావతీర్ణో
ధర్మం జనానాం సమయానురూపమ్ ।
వేనాపచారాదవలుప్తమద్య
తద్దేహతో విష్ణుకలాసి వైన్య ॥ ౩౭ ॥
ధర్మం జనానాం సమయానురూపమ్ ।
వేనాపచారాదవలుప్తమద్య
తద్దేహతో విష్ణుకలాసి వైన్య ॥ ౩౭ ॥
స త్వం విమృశ్యాస్య భవం ప్రజాపతే
సఙ్కల్పనం విశ్వసృజాం పిపీపృహి ।
ఐన్ద్రీం చ మాయాముపధర్మమాతరం
ప్రచణ్డపాఖణ్డపథం ప్రభో జహి ॥ ౩౮ ॥
సఙ్కల్పనం విశ్వసృజాం పిపీపృహి ।
ఐన్ద్రీం చ మాయాముపధర్మమాతరం
ప్రచణ్డపాఖణ్డపథం ప్రభో జహి ॥ ౩౮ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
ఇత్థం స లోకగురుణా సమాదిష్టో విశామ్పతిః ।
తథా చ కృత్వా వాత్సల్యం మఘోనాపి చ సన్దధే ॥ ౩౯ ॥
ఇత్థం స లోకగురుణా సమాదిష్టో విశామ్పతిః ।
తథా చ కృత్వా వాత్సల్యం మఘోనాపి చ సన్దధే ॥ ౩౯ ॥
కృతావభృథస్నానాయ పృథవే భూరికర్మణే । వరాన్దదుస్తే వరదా యే తద్బర్హిషి తర్పితాః ॥ ౪౦ ॥
విప్రాః సత్యాశిషస్తుష్టాః శ్రద్ధయా లబ్ధదక్షిణాః ।
ఆశిషో యుయుజుః క్షత్తరాదిరాజాయ సత్కృతాః ॥ ౪౧ ॥
ఆశిషో యుయుజుః క్షత్తరాదిరాజాయ సత్కృతాః ॥ ౪౧ ॥
త్వయాహూతా మహాబాహో సర్వ ఏవ సమాగతాః ।
పూజితా దానమానాభ్యాం పితృదేవర్షిమానవాః ॥ ౪౨ ॥
పూజితా దానమానాభ్యాం పితృదేవర్షిమానవాః ॥ ౪౨ ॥