Lord Krishna

શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૪.૨૫

(Srimad Bhagavatam Canto 4, Chapter 25 — Purañjana and the City of Nine Gates in Gujarati)

Vyasa

Also known as iti sandisya bhagavan barhisadairabhipujita

Purañjana and the City of Nine Gates. Śrīmad Bhāgavatam Canto 4, Chapter 25 — 62 verses in Sanskrit with transliteration in 9 scripts.

#of 62
મૈત્રેય ઉવાચ
ઇતિ સન્દિશ્ય ભગવાન્ બાર્હિષદૈરભિપૂજિતઃ ।
પશ્યતાં રાજપુત્રાણાં તત્રૈવાન્તર્દધે હરઃ ॥ ૧ ॥
રુદ્રગીતં ભગવતઃ સ્તોત્રં સર્વે પ્રચેતસઃ ।
જપન્તસ્તે તપસ્તેપુર્વર્ષાણામયુતં જલે ॥ ૨ ॥
પ્રાચીનબર્હિષં ક્ષત્તઃ કર્મસ્વાસક્તમાનસમ્ ।
નારદોઽધ્યાત્મતત્ત્વજ્ઞઃ કૃપાલુઃ પ્રત્યબોધયત્ ॥ ૩ ॥
શ્રેયસ્ત્વં કતમદ્રાજન્ કર્મણાત્મન ઈહસે । દુઃખહાનિઃ સુખાવાપ્તિઃ શ્રેયસ્તન્નેહ ચેષ્યતે ॥ ૪ ॥
રાજોવાચ
ન જાનામિ મહાભાગ પરં કર્માપવિદ્ધધીઃ ।
બ્રૂહિ મે વિમલં જ્ઞાનં યેન મુચ્યેય કર્મભિઃ ॥ ૫ ॥
ગૃહેષુ કૂટધર્મેષુ પુત્રદારધનાર્થધીઃ ।
ન પરં વિન્દતે મૂઢો ભ્રામ્યન્ સંસારવર્ત્મસુ ॥ ૬ ॥
નારદ ઉવાચ
ભો ભોઃ પ્રજાપતે રાજન્ પશૂન્ પશ્ય
ત્વયાધ્વરે ।
સંજ્ઞાપિતાઞ્જીવસઙ્ઘાન્નિર્ઘૃણેન સહસ્રશઃ ॥ ૭ ॥
એતે ત્વાં સમ્પ્રતીક્ષન્તે સ્મરન્તો વૈશસં
તવ ।
સમ્પરેતમ્ અયઃકૂટૈશ્છિન્દન્ત્યુત્થિતમન્યવઃ ॥ ૮ ॥
અત્ર તે કથયિષ્યેઽમુમિતિહાસં પુરાતનમ્ ।
પુરઞ્જનસ્ય ચરિતં નિબોધ ગદતો મમ ॥ ૯ ॥
આસીત્પુરઞ્જનો નામ રાજા રાજન્ બૃહચ્છ્રવાઃ ।
તસ્યાવિજ્ઞાતનામાસીત્સખાવિજ્ઞાતચેષ્ટિતઃ ॥ ૧૦ ॥
સોઽન્વેષમાણઃ શરણં બભ્રામ પૃથિવીં પ્રભુઃ ।
નાનુરૂપં યદાવિન્દદભૂત્સ વિમના ઇવ ॥ ૧૧ ॥
ન સાધુ મેને તાઃ સર્વા ભૂતલે યાવતીઃ
પુરઃ ।
કામાન્ કામયમાનોઽસૌ તસ્ય તસ્યોપપત્તયે ॥ ૧૨ ॥
સ એકદા હિમવતો દક્ષિણેષ્વથ સાનુષુ ।
દદર્શ નવભિર્દ્વાર્ભિઃ પુરં લક્ષિતલક્ષણામ્ ॥ ૧૩ ॥
પ્રાકારોપવનાટ્ટાલપરિખૈરક્ષતોરણૈઃ ।
સ્વર્ણરૌપ્યાયસૈઃ શૃઙ્ગૈઃ સઙ્કુલાં સર્વતો ગૃહૈઃ ॥ ૧૪ ॥
નીલસ્ફટિકવૈદૂર્યમુક્તામરકતારુણૈઃ ।
ક્લૃપ્તહર્મ્યસ્થલીં દીપ્તાં શ્રિયા ભોગવતીમિવ ॥ ૧૫ ॥
સભાચત્વરરથ્યાભિરાક્રીડાયતનાપણૈઃ ।
ચૈત્યધ્વજપતાકાભિર્યુક્તાં વિદ્રુમવેદિભિઃ ॥ ૧૬ ॥
પુર્યાસ્તુ બાહ્યોપવને દિવ્યદ્રુમલતાકુલે ।
નદદ્વિહઙ્ગાલિકુલકોલાહલજલાશયે ॥ ૧૭ ॥
હિમનિર્ઝરવિપ્રુષ્મત્કુસુમાકરવાયુના ।
ચલત્પ્રવાલવિટપનલિનીતટસમ્પદિ ॥ ૧૮ ॥
નાનારણ્યમૃગવ્રાતૈરનાબાધે મુનિવ્રતૈઃ ।
આહૂતં મન્યતે પાન્થો યત્ર કોકિલકૂજિતૈઃ ॥ ૧૯ ॥
યદૃચ્છયાગતાં તત્ર દદર્શ પ્રમદોત્તમામ્ ।
ભૃત્યૈર્દશભિરાયાન્તીમેકૈકશતનાયકૈઃ ॥ ૨૦ ॥
પઞ્ચશીર્ષાહિના ગુપ્તાં પ્રતીહારેણ સર્વતઃ ।
અન્વેષમાણામૃષભમપ્રૌઢાં કામરૂપિણીમ્ ॥ ૨૧ ॥
સુનાસાં સુદતીં બાલાં સુકપોલાં વરાનનામ્ ।
સમવિન્યસ્તકર્ણાભ્યાં બિભ્રતીં કુણ્ડલશ્રિયમ્ ॥ ૨૨ ॥
પિશઙ્ગનીવીં સુશ્રોણીં શ્યામાં કનકમેખલામ્ ।
પદ્ભ્યાં ક્વણદ્ભ્યાં ચલન્તીં નૂપુરૈર્દેવતામિવ ॥ ૨૩ ॥
સ્તનૌ વ્યઞ્જિતકૈશોરૌ સમવૃત્તૌ નિરન્તરૌ ।
વસ્ત્રાન્તેન નિગૂહન્તીં વ્રીડયા ગજગામિનીમ્ ॥ ૨૪ ॥
તામાહ લલિતં વીરઃ સવ્રીડસ્મિતશોભનામ્ ।
સ્નિગ્ધેનાપાઙ્ગપુઙ્ખેન સ્પૃષ્ટઃ પ્રેમોદ્ભ્રમદ્ભ્રુવા ॥ ૨૫ ॥
કા ત્વં કઞ્જપલાશાક્ષિ કસ્યાસીહ કુતઃ સતિ ।
ઇમામુપ પુરીં ભીરુ કિં ચિકીર્ષસિ શંસ મે ॥ ૨૬ ॥
ક એતેઽનુપથા યે ત એકાદશ મહાભટાઃ ।
એતા વા લલનાઃ સુભ્રુ કોઽયં તેઽહિઃ પુરઃસરઃ ॥ ૨૭ ॥
ત્વં હ્રીર્ભવાન્યસ્યથ વાગ્રમા પતિં
વિચિન્વતી કિં મુનિવદ્રહો વને ।
ત્વદઙ્ઘ્રિકામાપ્તસમસ્તકામં
ક્વ પદ્મકોશઃ પતિતઃ કરાગ્રાત્ ॥ ૨૮ ॥
નાસાં વરોર્વન્યતમા ભુવિસ્પૃક્
પુરીમિમાં વીરવરેણ સાકમ્ ।
અર્હસ્યલઙ્કર્તુમદભ્રકર્મણા
લોકં પરં શ્રીરિવ યજ્ઞપુંસા ॥ ૨૯ ॥
યદેષ માપાઙ્ગવિખણ્ડિતેન્દ્રિયં
સવ્રીડભાવસ્મિતવિભ્રમદ્ભ્રુવા ।
ત્વયોપસૃષ્ટો ભગવાન્મનોભવઃ
પ્રબાધતેઽથાનુગૃહાણ શોભને ॥ ૩૦ ॥
ત્વદાનનં સુભ્રુ સુતારલોચનં
વ્યાલમ્બિનીલાલકવૃન્દસંવૃતમ્ ।
ઉન્નીય મે દર્શય વલ્ગુવાચકં
યદ્વ્રીડયા નાભિમુખં શુચિસ્મિતે ॥ ૩૧ ॥
નારદ ઉવાચ
ઇત્થં પુરઞ્જનં નારી યાચમાનમધીરવત્ ।
અભ્યનન્દત તં વીરં હસન્તી વીર મોહિતા ॥ ૩૨ ॥
ન વિદામ વયં સમ્યક્કર્તારં પુરુષર્ષભ ।
આત્મનશ્ચ પરસ્યાપિ ગોત્રં નામ ચ યત્કૃતમ્ ॥ ૩૩ ॥
ઇહાદ્ય સન્તમાત્માનં વિદામ ન તતઃ પરમ્ ।
યેનેયં નિર્મિતા વીર પુરી શરણમાત્મનઃ ॥ ૩૪ ॥
એતે સખાયઃ સખ્યો મે નરા નાર્યશ્ચ માનદ ।
સુપ્તાયાં મયિ જાગર્તિ નાગોઽયં પાલયન્ પુરીમ્ ॥ ૩૫ ॥
દિષ્ટ્યાગતોઽસિ ભદ્રં તે ગ્રામ્યાન્ કામાનભીપ્સસે ।
ઉદ્વહિષ્યામિ તાંસ્તેઽહં સ્વબન્ધુભિરરિન્દમ ॥ ૩૬ ॥
ઇમાં ત્વમધિતિષ્ઠસ્વ પુરીં નવમુખીં વિભો ।
મયોપનીતાન્ ગૃહ્ણાનઃ કામભોગાન્ શતં સમાઃ ॥ ૩૭ ॥
કં નુ ત્વદન્યં રમયે હ્યરતિજ્ઞમકોવિદમ્ ।
અસમ્પરાયાભિમુખમશ્વસ્તનવિદં પશુમ્ ॥ ૩૮ ॥
ધર્મો હ્યત્રાર્થકામૌ ચ પ્રજાનન્દોઽમૃતં યશઃ ।
લોકા વિશોકા વિરજા યાન્ન કેવલિનો વિદુઃ ॥ ૩૯ ॥
પિતૃદેવર્ષિમર્ત્યાનાં ભૂતાનામાત્મનશ્ચ હ ।
ક્ષેમ્યં વદન્તિ શરણં ભવેઽસ્મિન્ યદ્ગૃહાશ્રમઃ ॥ ૪૦ ॥
કા નામ વીર વિખ્યાતં વદાન્યં પ્રિયદર્શનમ્ ।
ન વૃણીત પ્રિયં પ્રાપ્તં માદૃશી ત્વાદૃશં પતિમ્ ॥ ૪૧ ॥
કસ્યા મનસ્તે ભુવિ ભોગિભોગયોઃ
સ્ત્રિયા ન સજ્જેદ્ભુજયોર્મહાભુજ ।
યોઽનાથવર્ગાધિમલં ઘૃણોદ્ધત
સ્મિતાવલોકેન ચરત્યપોહિતુમ્ ॥ ૪૨ ॥
નારદ ઉવાચ
ઇતિ તૌ દમ્પતી તત્ર સમુદ્ય સમયં મિથઃ ।
તાં પ્રવિશ્ય પુરીં રાજન્મુમુદાતે શતં સમાઃ ॥ ૪૩ ॥
ઉપગીયમાનો લલિતં તત્ર તત્ર ચ ગાયકૈઃ ।
ક્રીડન્ પરિવૃતઃ સ્ત્રીભિર્હ્રદિનીમાવિશચ્છુચૌ ॥ ૪૪ ॥
સપ્તોપરિ કૃતા દ્વારઃ પુરસ્તસ્યાસ્તુ દ્વે અધઃ ।
પૃથગ્વિષયગત્યર્થં તસ્યાં યઃ કશ્ચનેશ્વરઃ ॥ ૪૫ ॥
પઞ્ચ દ્વારસ્તુ પૌરસ્ત્યા દક્ષિણૈકા તથોત્તરા ।
પશ્ચિમે દ્વે અમૂષાં તે નામાનિ નૃપ વર્ણયે ॥ ૪૬ ॥
ખદ્યોતાવિર્મુખી ચ પ્રાગ્દ્વારાવેકત્ર નિર્મિતે ।
વિભ્રાજિતં જનપદં યાતિ તાભ્યાં દ્યુમત્સખઃ ॥ ૪૭ ॥
નલિની નાલિની ચ પ્રાગ્દ્વારાવેકત્ર નિર્મિતે ।
અવધૂતસખસ્તાભ્યાં વિષયં યાતિ સૌરભમ્ ॥ ૪૮ ॥
મુખ્યા નામ પુરસ્તાદ્ દ્વાસ્તયાપણબહૂદનૌ ।
વિષયૌ યાતિ પુરરાડ્રસજ્ઞવિપણાન્વિતઃ ॥ ૪૯ ॥
પિતૃહૂર્નૃપ પુર્યા દ્વાર્દક્ષિણેન પુરઞ્જનઃ ।
રાષ્ટ્રં દક્ષિણપઞ્ચાલં યાતિ શ્રુતધરાન્વિતઃ ॥ ૫૦ ॥
દેવહૂર્નામ પુર્યા દ્વા ઉત્તરેણ પુરઞ્જનઃ ।
રાષ્ટ્રમુત્તરપઞ્ચાલં યાતિ શ્રુતધરાન્વિતઃ ॥ ૫૧ ॥
આસુરી નામ પશ્ચાદ્ દ્વાસ્તયા યાતિ પુરઞ્જનઃ ।
ગ્રામકં નામ વિષયં દુર્મદેન સમન્વિતઃ ॥ ૫૨ ॥
નિઋર્તિર્નામ પશ્ચાદ્ દ્વાસ્તયા યાતિ પુરઞ્જનઃ ।
વૈશસં નામ વિષયં લુબ્ધકેન સમન્વિતઃ ॥ ૫૩ ॥
અન્ધાવમીષાં પૌરાણાં નિર્વાક્પેશસ્કૃતાવુભૌ ।
અક્ષણ્વતામધિપતિસ્તાભ્યાં યાતિ કરોતિ ચ ॥ ૫૪ ॥
સ યર્હ્યન્તઃપુરગતો વિષૂચીનસમન્વિતઃ ।
મોહં પ્રસાદં હર્ષં વા યાતિ જાયાત્મજોદ્ભવમ્ ॥ ૫૫ ॥
એવં કર્મસુ સંસક્તઃ કામાત્મા વઞ્ચિતોઽબુધઃ ।
મહિષી યદ્યદીહેત તત્તદેવાન્વવર્તત ॥ ૫૬ ॥
ક્વચિત્પિબન્ત્યાં પિબતિ મદિરાં મદવિહ્વલઃ ।
અશ્નન્ત્યાં ક્વચિદશ્નાતિ જક્ષત્યાં સહ જક્ષિતિ ॥ ૫૭ ॥
ક્વચિદ્ગાયતિ ગાયન્ત્યાં રુદત્યાં રુદતિ ક્વચિત્ ।
ક્વચિદ્ધસન્ત્યાં હસતિ જલ્પન્ત્યામનુ જલ્પતિ ॥ ૫૮ ॥
ક્વચિદ્ધાવતિ ધાવન્ત્યાં તિષ્ઠન્ત્યામનુ તિષ્ઠતિ ।
અનુ શેતે શયાનાયામન્વાસ્તે ક્વચિદાસતીમ્ ॥ ૫૯ ॥
ક્વચિચ્છૃણોતિ શૃણ્વન્ત્યાં પશ્યન્ત્યામનુ પશ્યતિ ।
ક્વચિજ્જિઘ્રતિ જિઘ્રન્ત્યાં સ્પૃશન્ત્યાં સ્પૃશતિ ક્વચિત્ ॥ ૬૦ ॥
ક્વચિચ્ચ શોચતીં જાયામનુશોચતિ દીનવત્ ।
અનુ હૃષ્યતિ હૃષ્યન્ત્યાં મુદિતામનુ મોદતે ॥ ૬૧ ॥
વિપ્રલબ્ધો મહિષ્યૈવં સર્વપ્રકૃતિવઞ્ચિતઃ ।
નેચ્છન્નનુકરોત્યજ્ઞઃ ક્લૈબ્યાત્ક્રીડામૃગો યથા ॥ ૬૨ ॥

Explore More