మైత్రేయ ఉవాచ
ఇతి సన్దిశ్య భగవాన్ బార్హిషదైరభిపూజితః ।
పశ్యతాం రాజపుత్రాణాం తత్రైవాన్తర్దధే హరః ॥ ౧ ॥
ఇతి సన్దిశ్య భగవాన్ బార్హిషదైరభిపూజితః ।
పశ్యతాం రాజపుత్రాణాం తత్రైవాన్తర్దధే హరః ॥ ౧ ॥
రుద్రగీతం భగవతః స్తోత్రం సర్వే ప్రచేతసః ।
జపన్తస్తే తపస్తేపుర్వర్షాణామయుతం జలే ॥ ౨ ॥
జపన్తస్తే తపస్తేపుర్వర్షాణామయుతం జలే ॥ ౨ ॥
ప్రాచీనబర్హిషం క్షత్తః కర్మస్వాసక్తమానసమ్ ।
నారదోఽధ్యాత్మతత్త్వజ్ఞః కృపాలుః ప్రత్యబోధయత్ ॥ ౩ ॥
నారదోఽధ్యాత్మతత్త్వజ్ఞః కృపాలుః ప్రత్యబోధయత్ ॥ ౩ ॥
శ్రేయస్త్వం కతమద్రాజన్ కర్మణాత్మన ఈహసే । దుఃఖహానిః సుఖావాప్తిః శ్రేయస్తన్నేహ చేష్యతే ॥ ౪ ॥
రాజోవాచ
న జానామి మహాభాగ పరం కర్మాపవిద్ధధీః ।
బ్రూహి మే విమలం జ్ఞానం యేన ముచ్యేయ కర్మభిః ॥ ౫ ॥
న జానామి మహాభాగ పరం కర్మాపవిద్ధధీః ।
బ్రూహి మే విమలం జ్ఞానం యేన ముచ్యేయ కర్మభిః ॥ ౫ ॥
గృహేషు కూటధర్మేషు పుత్రదారధనార్థధీః ।
న పరం విన్దతే మూఢో భ్రామ్యన్ సంసారవర్త్మసు ॥ ౬ ॥
న పరం విన్దతే మూఢో భ్రామ్యన్ సంసారవర్త్మసు ॥ ౬ ॥
నారద ఉవాచ
భో భోః ప్రజాపతే రాజన్ పశూన్ పశ్య
త్వయాధ్వరే ।
సంజ్ఞాపితాఞ్జీవసఙ్ఘాన్నిర్ఘృణేన సహస్రశః ॥ ౭ ॥
భో భోః ప్రజాపతే రాజన్ పశూన్ పశ్య
త్వయాధ్వరే ।
సంజ్ఞాపితాఞ్జీవసఙ్ఘాన్నిర్ఘృణేన సహస్రశః ॥ ౭ ॥
ఏతే త్వాం సమ్ప్రతీక్షన్తే స్మరన్తో వైశసం
తవ ।
సమ్పరేతమ్ అయఃకూటైశ్ఛిన్దన్త్యుత్థితమన్యవః ॥ ౮ ॥
తవ ।
సమ్పరేతమ్ అయఃకూటైశ్ఛిన్దన్త్యుత్థితమన్యవః ॥ ౮ ॥
అత్ర తే కథయిష్యేఽముమితిహాసం పురాతనమ్ ।
పురఞ్జనస్య చరితం నిబోధ గదతో మమ ॥ ౯ ॥
పురఞ్జనస్య చరితం నిబోధ గదతో మమ ॥ ౯ ॥
ఆసీత్పురఞ్జనో నామ రాజా రాజన్ బృహచ్ఛ్రవాః ।
తస్యావిజ్ఞాతనామాసీత్సఖావిజ్ఞాతచేష్టితః ॥ ౧౦ ॥
తస్యావిజ్ఞాతనామాసీత్సఖావిజ్ఞాతచేష్టితః ॥ ౧౦ ॥
సోఽన్వేషమాణః శరణం బభ్రామ పృథివీం ప్రభుః ।
నానురూపం యదావిన్దదభూత్స విమనా ఇవ ॥ ౧౧ ॥
నానురూపం యదావిన్దదభూత్స విమనా ఇవ ॥ ౧౧ ॥
న సాధు మేనే తాః సర్వా భూతలే యావతీః
పురః ।
కామాన్ కామయమానోఽసౌ తస్య తస్యోపపత్తయే ॥ ౧౨ ॥
పురః ।
కామాన్ కామయమానోఽసౌ తస్య తస్యోపపత్తయే ॥ ౧౨ ॥
స ఏకదా హిమవతో దక్షిణేష్వథ సానుషు ।
దదర్శ నవభిర్ద్వార్భిః పురం లక్షితలక్షణామ్ ॥ ౧౩ ॥
దదర్శ నవభిర్ద్వార్భిః పురం లక్షితలక్షణామ్ ॥ ౧౩ ॥
ప్రాకారోపవనాట్టాలపరిఖైరక్షతోరణైః ।
స్వర్ణరౌప్యాయసైః శృఙ్గైః సఙ్కులాం సర్వతో గృహైః ॥ ౧౪ ॥
స్వర్ణరౌప్యాయసైః శృఙ్గైః సఙ్కులాం సర్వతో గృహైః ॥ ౧౪ ॥
నీలస్ఫటికవైదూర్యముక్తామరకతారుణైః ।
క్లృప్తహర్మ్యస్థలీం దీప్తాం శ్రియా భోగవతీమివ ॥ ౧౫ ॥
క్లృప్తహర్మ్యస్థలీం దీప్తాం శ్రియా భోగవతీమివ ॥ ౧౫ ॥
సభాచత్వరరథ్యాభిరాక్రీడాయతనాపణైః ।
చైత్యధ్వజపతాకాభిర్యుక్తాం విద్రుమవేదిభిః ॥ ౧౬ ॥
చైత్యధ్వజపతాకాభిర్యుక్తాం విద్రుమవేదిభిః ॥ ౧౬ ॥
పుర్యాస్తు బాహ్యోపవనే దివ్యద్రుమలతాకులే ।
నదద్విహఙ్గాలికులకోలాహలజలాశయే ॥ ౧౭ ॥
నదద్విహఙ్గాలికులకోలాహలజలాశయే ॥ ౧౭ ॥
హిమనిర్ఝరవిప్రుష్మత్కుసుమాకరవాయునా ।
చలత్ప్రవాలవిటపనలినీతటసమ్పది ॥ ౧౮ ॥
చలత్ప్రవాలవిటపనలినీతటసమ్పది ॥ ౧౮ ॥
నానారణ్యమృగవ్రాతైరనాబాధే మునివ్రతైః ।
ఆహూతం మన్యతే పాన్థో యత్ర కోకిలకూజితైః ॥ ౧౯ ॥
ఆహూతం మన్యతే పాన్థో యత్ర కోకిలకూజితైః ॥ ౧౯ ॥
యదృచ్ఛయాగతాం తత్ర దదర్శ ప్రమదోత్తమామ్ ।
భృత్యైర్దశభిరాయాన్తీమేకైకశతనాయకైః ॥ ౨౦ ॥
భృత్యైర్దశభిరాయాన్తీమేకైకశతనాయకైః ॥ ౨౦ ॥
పఞ్చశీర్షాహినా గుప్తాం ప్రతీహారేణ సర్వతః ।
అన్వేషమాణామృషభమప్రౌఢాం కామరూపిణీమ్ ॥ ౨౧ ॥
అన్వేషమాణామృషభమప్రౌఢాం కామరూపిణీమ్ ॥ ౨౧ ॥
సునాసాం సుదతీం బాలాం సుకపోలాం వరాననామ్ ।
సమవిన్యస్తకర్ణాభ్యాం బిభ్రతీం కుణ్డలశ్రియమ్ ॥ ౨౨ ॥
సమవిన్యస్తకర్ణాభ్యాం బిభ్రతీం కుణ్డలశ్రియమ్ ॥ ౨౨ ॥
పిశఙ్గనీవీం సుశ్రోణీం శ్యామాం కనకమేఖలామ్ ।
పద్భ్యాం క్వణద్భ్యాం చలన్తీం నూపురైర్దేవతామివ ॥ ౨౩ ॥
పద్భ్యాం క్వణద్భ్యాం చలన్తీం నూపురైర్దేవతామివ ॥ ౨౩ ॥
స్తనౌ వ్యఞ్జితకైశోరౌ సమవృత్తౌ నిరన్తరౌ ।
వస్త్రాన్తేన నిగూహన్తీం వ్రీడయా గజగామినీమ్ ॥ ౨౪ ॥
వస్త్రాన్తేన నిగూహన్తీం వ్రీడయా గజగామినీమ్ ॥ ౨౪ ॥
తామాహ లలితం వీరః సవ్రీడస్మితశోభనామ్ ।
స్నిగ్ధేనాపాఙ్గపుఙ్ఖేన స్పృష్టః ప్రేమోద్భ్రమద్భ్రువా ॥ ౨౫ ॥
స్నిగ్ధేనాపాఙ్గపుఙ్ఖేన స్పృష్టః ప్రేమోద్భ్రమద్భ్రువా ॥ ౨౫ ॥
కా త్వం కఞ్జపలాశాక్షి కస్యాసీహ కుతః సతి ।
ఇమాముప పురీం భీరు కిం చికీర్షసి శంస మే ॥ ౨౬ ॥
ఇమాముప పురీం భీరు కిం చికీర్షసి శంస మే ॥ ౨౬ ॥
క ఏతేఽనుపథా యే త ఏకాదశ మహాభటాః ।
ఏతా వా లలనాః సుభ్రు కోఽయం తేఽహిః పురఃసరః ॥ ౨౭ ॥
ఏతా వా లలనాః సుభ్రు కోఽయం తేఽహిః పురఃసరః ॥ ౨౭ ॥
త్వం హ్రీర్భవాన్యస్యథ వాగ్రమా పతిం
విచిన్వతీ కిం మునివద్రహో వనే ।
త్వదఙ్ఘ్రికామాప్తసమస్తకామం
క్వ పద్మకోశః పతితః కరాగ్రాత్ ॥ ౨౮ ॥
విచిన్వతీ కిం మునివద్రహో వనే ।
త్వదఙ్ఘ్రికామాప్తసమస్తకామం
క్వ పద్మకోశః పతితః కరాగ్రాత్ ॥ ౨౮ ॥
నాసాం వరోర్వన్యతమా భువిస్పృక్
పురీమిమాం వీరవరేణ సాకమ్ ।
అర్హస్యలఙ్కర్తుమదభ్రకర్మణా
లోకం పరం శ్రీరివ యజ్ఞపుంసా ॥ ౨౯ ॥
పురీమిమాం వీరవరేణ సాకమ్ ।
అర్హస్యలఙ్కర్తుమదభ్రకర్మణా
లోకం పరం శ్రీరివ యజ్ఞపుంసా ॥ ౨౯ ॥
యదేష మాపాఙ్గవిఖణ్డితేన్ద్రియం
సవ్రీడభావస్మితవిభ్రమద్భ్రువా ।
త్వయోపసృష్టో భగవాన్మనోభవః
ప్రబాధతేఽథానుగృహాణ శోభనే ॥ ౩౦ ॥
సవ్రీడభావస్మితవిభ్రమద్భ్రువా ।
త్వయోపసృష్టో భగవాన్మనోభవః
ప్రబాధతేఽథానుగృహాణ శోభనే ॥ ౩౦ ॥
త్వదాననం సుభ్రు సుతారలోచనం
వ్యాలమ్బినీలాలకవృన్దసంవృతమ్ ।
ఉన్నీయ మే దర్శయ వల్గువాచకం
యద్వ్రీడయా నాభిముఖం శుచిస్మితే ॥ ౩౧ ॥
వ్యాలమ్బినీలాలకవృన్దసంవృతమ్ ।
ఉన్నీయ మే దర్శయ వల్గువాచకం
యద్వ్రీడయా నాభిముఖం శుచిస్మితే ॥ ౩౧ ॥
నారద ఉవాచ
ఇత్థం పురఞ్జనం నారీ యాచమానమధీరవత్ ।
అభ్యనన్దత తం వీరం హసన్తీ వీర మోహితా ॥ ౩౨ ॥
ఇత్థం పురఞ్జనం నారీ యాచమానమధీరవత్ ।
అభ్యనన్దత తం వీరం హసన్తీ వీర మోహితా ॥ ౩౨ ॥
న విదామ వయం సమ్యక్కర్తారం పురుషర్షభ ।
ఆత్మనశ్చ పరస్యాపి గోత్రం నామ చ యత్కృతమ్ ॥ ౩౩ ॥
ఆత్మనశ్చ పరస్యాపి గోత్రం నామ చ యత్కృతమ్ ॥ ౩౩ ॥
ఇహాద్య సన్తమాత్మానం విదామ న తతః పరమ్ ।
యేనేయం నిర్మితా వీర పురీ శరణమాత్మనః ॥ ౩౪ ॥
యేనేయం నిర్మితా వీర పురీ శరణమాత్మనః ॥ ౩౪ ॥
ఏతే సఖాయః సఖ్యో మే నరా నార్యశ్చ మానద ।
సుప్తాయాం మయి జాగర్తి నాగోఽయం పాలయన్ పురీమ్ ॥ ౩౫ ॥
సుప్తాయాం మయి జాగర్తి నాగోఽయం పాలయన్ పురీమ్ ॥ ౩౫ ॥
దిష్ట్యాగతోఽసి భద్రం తే గ్రామ్యాన్ కామానభీప్ససే ।
ఉద్వహిష్యామి తాంస్తేఽహం స్వబన్ధుభిరరిన్దమ ॥ ౩౬ ॥
ఉద్వహిష్యామి తాంస్తేఽహం స్వబన్ధుభిరరిన్దమ ॥ ౩౬ ॥
ఇమాం త్వమధితిష్ఠస్వ పురీం నవముఖీం విభో ।
మయోపనీతాన్ గృహ్ణానః కామభోగాన్ శతం సమాః ॥ ౩౭ ॥
మయోపనీతాన్ గృహ్ణానః కామభోగాన్ శతం సమాః ॥ ౩౭ ॥
కం ను త్వదన్యం రమయే హ్యరతిజ్ఞమకోవిదమ్ ।
అసమ్పరాయాభిముఖమశ్వస్తనవిదం పశుమ్ ॥ ౩౮ ॥
అసమ్పరాయాభిముఖమశ్వస్తనవిదం పశుమ్ ॥ ౩౮ ॥
ధర్మో హ్యత్రార్థకామౌ చ ప్రజానన్దోఽమృతం యశః ।
లోకా విశోకా విరజా యాన్న కేవలినో విదుః ॥ ౩౯ ॥
లోకా విశోకా విరజా యాన్న కేవలినో విదుః ॥ ౩౯ ॥
పితృదేవర్షిమర్త్యానాం భూతానామాత్మనశ్చ హ ।
క్షేమ్యం వదన్తి శరణం భవేఽస్మిన్ యద్గృహాశ్రమః ॥ ౪౦ ॥
క్షేమ్యం వదన్తి శరణం భవేఽస్మిన్ యద్గృహాశ్రమః ॥ ౪౦ ॥
కా నామ వీర విఖ్యాతం వదాన్యం ప్రియదర్శనమ్ ।
న వృణీత ప్రియం ప్రాప్తం మాదృశీ త్వాదృశం పతిమ్ ॥ ౪౧ ॥
న వృణీత ప్రియం ప్రాప్తం మాదృశీ త్వాదృశం పతిమ్ ॥ ౪౧ ॥
కస్యా మనస్తే భువి భోగిభోగయోః
స్త్రియా న సజ్జేద్భుజయోర్మహాభుజ ।
యోఽనాథవర్గాధిమలం ఘృణోద్ధత
స్మితావలోకేన చరత్యపోహితుమ్ ॥ ౪౨ ॥
స్త్రియా న సజ్జేద్భుజయోర్మహాభుజ ।
యోఽనాథవర్గాధిమలం ఘృణోద్ధత
స్మితావలోకేన చరత్యపోహితుమ్ ॥ ౪౨ ॥
నారద ఉవాచ
ఇతి తౌ దమ్పతీ తత్ర సముద్య సమయం మిథః ।
తాం ప్రవిశ్య పురీం రాజన్ముముదాతే శతం సమాః ॥ ౪౩ ॥
ఇతి తౌ దమ్పతీ తత్ర సముద్య సమయం మిథః ।
తాం ప్రవిశ్య పురీం రాజన్ముముదాతే శతం సమాః ॥ ౪౩ ॥
ఉపగీయమానో లలితం తత్ర తత్ర చ గాయకైః ।
క్రీడన్ పరివృతః స్త్రీభిర్హ్రదినీమావిశచ్ఛుచౌ ॥ ౪౪ ॥
క్రీడన్ పరివృతః స్త్రీభిర్హ్రదినీమావిశచ్ఛుచౌ ॥ ౪౪ ॥
సప్తోపరి కృతా ద్వారః పురస్తస్యాస్తు ద్వే అధః ।
పృథగ్విషయగత్యర్థం తస్యాం యః కశ్చనేశ్వరః ॥ ౪౫ ॥
పృథగ్విషయగత్యర్థం తస్యాం యః కశ్చనేశ్వరః ॥ ౪౫ ॥
పఞ్చ ద్వారస్తు పౌరస్త్యా దక్షిణైకా తథోత్తరా ।
పశ్చిమే ద్వే అమూషాం తే నామాని నృప వర్ణయే ॥ ౪౬ ॥
పశ్చిమే ద్వే అమూషాం తే నామాని నృప వర్ణయే ॥ ౪౬ ॥
ఖద్యోతావిర్ముఖీ చ ప్రాగ్ద్వారావేకత్ర నిర్మితే ।
విభ్రాజితం జనపదం యాతి తాభ్యాం ద్యుమత్సఖః ॥ ౪౭ ॥
విభ్రాజితం జనపదం యాతి తాభ్యాం ద్యుమత్సఖః ॥ ౪౭ ॥
నలినీ నాలినీ చ ప్రాగ్ద్వారావేకత్ర నిర్మితే ।
అవధూతసఖస్తాభ్యాం విషయం యాతి సౌరభమ్ ॥ ౪౮ ॥
అవధూతసఖస్తాభ్యాం విషయం యాతి సౌరభమ్ ॥ ౪౮ ॥
ముఖ్యా నామ పురస్తాద్ ద్వాస్తయాపణబహూదనౌ ।
విషయౌ యాతి పురరాడ్రసజ్ఞవిపణాన్వితః ॥ ౪౯ ॥
విషయౌ యాతి పురరాడ్రసజ్ఞవిపణాన్వితః ॥ ౪౯ ॥
పితృహూర్నృప పుర్యా ద్వార్దక్షిణేన పురఞ్జనః ।
రాష్ట్రం దక్షిణపఞ్చాలం యాతి శ్రుతధరాన్వితః ॥ ౫౦ ॥
రాష్ట్రం దక్షిణపఞ్చాలం యాతి శ్రుతధరాన్వితః ॥ ౫౦ ॥
దేవహూర్నామ పుర్యా ద్వా ఉత్తరేణ పురఞ్జనః ।
రాష్ట్రముత్తరపఞ్చాలం యాతి శ్రుతధరాన్వితః ॥ ౫౧ ॥
రాష్ట్రముత్తరపఞ్చాలం యాతి శ్రుతధరాన్వితః ॥ ౫౧ ॥
ఆసురీ నామ పశ్చాద్ ద్వాస్తయా యాతి పురఞ్జనః ।
గ్రామకం నామ విషయం దుర్మదేన సమన్వితః ॥ ౫౨ ॥
గ్రామకం నామ విషయం దుర్మదేన సమన్వితః ॥ ౫౨ ॥
నిఋర్తిర్నామ పశ్చాద్ ద్వాస్తయా యాతి పురఞ్జనః ।
వైశసం నామ విషయం లుబ్ధకేన సమన్వితః ॥ ౫౩ ॥
వైశసం నామ విషయం లుబ్ధకేన సమన్వితః ॥ ౫౩ ॥
అన్ధావమీషాం పౌరాణాం నిర్వాక్పేశస్కృతావుభౌ ।
అక్షణ్వతామధిపతిస్తాభ్యాం యాతి కరోతి చ ॥ ౫౪ ॥
అక్షణ్వతామధిపతిస్తాభ్యాం యాతి కరోతి చ ॥ ౫౪ ॥
స యర్హ్యన్తఃపురగతో విషూచీనసమన్వితః ।
మోహం ప్రసాదం హర్షం వా యాతి జాయాత్మజోద్భవమ్ ॥ ౫౫ ॥
మోహం ప్రసాదం హర్షం వా యాతి జాయాత్మజోద్భవమ్ ॥ ౫౫ ॥
ఏవం కర్మసు సంసక్తః కామాత్మా వఞ్చితోఽబుధః ।
మహిషీ యద్యదీహేత తత్తదేవాన్వవర్తత ॥ ౫౬ ॥
మహిషీ యద్యదీహేత తత్తదేవాన్వవర్తత ॥ ౫౬ ॥
క్వచిత్పిబన్త్యాం పిబతి మదిరాం మదవిహ్వలః ।
అశ్నన్త్యాం క్వచిదశ్నాతి జక్షత్యాం సహ జక్షితి ॥ ౫౭ ॥
అశ్నన్త్యాం క్వచిదశ్నాతి జక్షత్యాం సహ జక్షితి ॥ ౫౭ ॥
క్వచిద్గాయతి గాయన్త్యాం రుదత్యాం రుదతి క్వచిత్ ।
క్వచిద్ధసన్త్యాం హసతి జల్పన్త్యామను జల్పతి ॥ ౫౮ ॥
క్వచిద్ధసన్త్యాం హసతి జల్పన్త్యామను జల్పతి ॥ ౫౮ ॥
క్వచిద్ధావతి ధావన్త్యాం తిష్ఠన్త్యామను తిష్ఠతి ।
అను శేతే శయానాయామన్వాస్తే క్వచిదాసతీమ్ ॥ ౫౯ ॥
అను శేతే శయానాయామన్వాస్తే క్వచిదాసతీమ్ ॥ ౫౯ ॥
క్వచిచ్ఛృణోతి శృణ్వన్త్యాం పశ్యన్త్యామను పశ్యతి ।
క్వచిజ్జిఘ్రతి జిఘ్రన్త్యాం స్పృశన్త్యాం స్పృశతి క్వచిత్ ॥ ౬౦ ॥
క్వచిజ్జిఘ్రతి జిఘ్రన్త్యాం స్పృశన్త్యాం స్పృశతి క్వచిత్ ॥ ౬౦ ॥
క్వచిచ్చ శోచతీం జాయామనుశోచతి దీనవత్ ।
అను హృష్యతి హృష్యన్త్యాం ముదితామను మోదతే ॥ ౬౧ ॥
అను హృష్యతి హృష్యన్త్యాం ముదితామను మోదతే ॥ ౬౧ ॥
విప్రలబ్ధో మహిష్యైవం సర్వప్రకృతివఞ్చితః ।
నేచ్ఛన్ననుకరోత్యజ్ఞః క్లైబ్యాత్క్రీడామృగో యథా ॥ ౬౨ ॥
నేచ్ఛన్ననుకరోత్యజ్ఞః క్లైబ్యాత్క్రీడామృగో యథా ॥ ౬౨ ॥