শ্ৰীশুক উৱাচ
অধস্তাত্সৱিতুৰ্যোজনাযুতে স্ৱৰ্ভানুৰ্নক্ষত্ৰৱচ্চৰতীত্যেকে যোঽসাৱমৰত্ৱং গ্ৰহত্ৱং চালভত ভগৱদনুকম্পযা স্ৱযমসুৰাপসদঃ সৈংহিকেযো হ্যতদৰ্হস্তস্য তাত জন্ম কৰ্মাণি চোপৰিষ্টাদ্ৱক্ষ্যামঃ ॥ ১ ॥
অধস্তাত্সৱিতুৰ্যোজনাযুতে স্ৱৰ্ভানুৰ্নক্ষত্ৰৱচ্চৰতীত্যেকে যোঽসাৱমৰত্ৱং গ্ৰহত্ৱং চালভত ভগৱদনুকম্পযা স্ৱযমসুৰাপসদঃ সৈংহিকেযো হ্যতদৰ্হস্তস্য তাত জন্ম কৰ্মাণি চোপৰিষ্টাদ্ৱক্ষ্যামঃ ॥ ১ ॥
যদদস্তৰণেৰ্মণ্ডলং প্ৰতপতস্তদ্ৱিস্তৰতো যোজনাযুতমাচক্ষতে দ্ৱাদশসহস্ৰং সোমস্য ত্ৰযোদশসহস্ৰং ৰাহোৰ্যঃ পৰ্ৱণি তদ্ৱ্যৱধানকৃদ্ৱৈৰানুবন্ধঃ সূৰ্যাচন্দ্ৰমসাৱভিধাৱতি ॥ ২ ॥
তন্নিশম্যোভযত্ৰাপি ভগৱতা ৰক্ষণায প্ৰযুক্তং সুদৰ্শনং নাম ভাগৱতং দযিতমস্ত্ৰং তত্তেজসা দুৰ্ৱিষহং মুহুঃ পৰিৱৰ্তমানমভ্যৱস্থিতো মুহূৰ্তমুদ্ৱিজমানশ্চকিতহৃদয আৰাদেৱ নিৱৰ্ততে তদুপৰাগমিতি ৱদন্তি লোকাঃ ॥ ৩ ॥
ততোঽধস্তাত্সিদ্ধচাৰণৱিদ্যাধৰাণাং সদনানি তাৱন্মাত্ৰ এৱ ॥ ৪ ॥
ততোঽধস্তাদ্যক্ষৰক্ষঃ পিশাচপ্ৰেতভূতগণানাং ৱিহাৰাজিৰমন্তৰিক্ষং যাৱদ্ৱাযুঃ প্ৰৱাতি যাৱন্মেঘা উপলভ্যন্তে ॥ ৫ ॥
ততোঽধস্তাচ্ছতযোজনান্তৰ ইযং পৃথিৱী যাৱদ্ধংসভাসশ্যেনসুপৰ্ণাদযঃ পতত্ত্ৰিপ্ৰৱৰা উত্পতন্তীতি ॥ ৬ ॥
উপৱৰ্ণিতং ভূমেৰ্যথাসন্নিৱেশাৱস্থানমৱনেৰপ্যধস্তাত্ সপ্ত ভূৱিৱৰা একৈকশো যোজনাযুতান্তৰেণাযামৱিস্তাৰেণোপক্লৃপ্তা অতলং ৱিতলং সুতলং তলাতলং মহাতলং ৰসাতলং পাতালমিতি ॥ ৭ ॥
এতেষু হি বিলস্ৱৰ্গেষু স্ৱৰ্গাদপ্যধিককামভোগৈশ্ৱৰ্যানন্দভূতিৱিভূতিভিঃ সুসমৃদ্ধভৱনোদ্যানাক্ৰীডৱিহাৰেষু দৈত্যদানৱকাদ্ৰৱেযা নিত্যপ্ৰমুদিতানুৰক্তকলত্ৰাপত্যবন্ধুসুহৃদনুচৰা গৃহপতয ঈশ্ৱৰাদপ্যপ্ৰতিহতকামা মাযাৱিনোদা নিৱসন্তি ॥ ৮ ॥
যেষু মহাৰাজ মযেন মাযাৱিনা ৱিনিৰ্মিতাঃ পুৰো নানামণিপ্ৰৱৰপ্ৰৱেকৱিৰচিতৱিচিত্ৰভৱনপ্ৰাকাৰগোপুৰসভাচৈত্যচত্ৱৰাযতনাদিভিৰ্নাগাসুৰমিথুনপাৰাৱতশুকসাৰিকাকীৰ্ণকৃত্ৰিমভূমিভিৰ্ৱিৱৰেশ্ৱৰগৃহোত্তমৈঃ সমলঙ্কৃতাশ্চকাসতি ॥ ৯ ॥
উদ্যানানি চাতিতৰাং মনইন্দ্ৰিযানন্দিভিঃ কুসুমফলস্তবকসুভগকিসলযাৱনতৰুচিৰৱিটপৱিটপিনাং লতাঙ্গালিঙ্গিতানাং শ্ৰীভিঃ সমিথুনৱিৱিধৱিহঙ্গমজলাশযানামমলজলপূৰ্ণানাং ঝষকুলোল্লঙ্ঘনক্ষুভিতনীৰনীৰজকুমুদকুৱলযকহ্লাৰনীলোত্পল লোহিতশতপত্ৰাদিৱনেষুকৃতনিকেতনানামেকৱিহাৰাকুলমধুৰৱিৱিধস্ৱনাদিভিৰিন্দ্ৰি-যোত্সৱৈৰমৰলোকশ্ৰিযমতিশযিতানি ॥ ১০ ॥
যত্ৰ হ ৱাৱ ন ভযমহোৰাত্ৰাদিভিঃ কালৱিভাগৈৰুপলক্ষ্যতে ॥ ১১ ॥
যত্ৰ হি মহাহিপ্ৰৱৰশিৰোমণযঃ সৰ্ৱং তমঃ প্ৰবাধন্তে ॥ ১২ ॥
ন ৱা এতেষু ৱসতাং দিৱ্যৌষধিৰসৰসাযনান্নপানস্নানাদিভিৰাধযো ৱ্যাধযো ৱলীপলিতজৰাদযশ্চ দেহৱৈৱৰ্ণ্যদৌৰ্গন্ধ্যস্ৱেদক্লমগ্লানিৰিতি ৱযোঽৱস্থাশ্চ ভৱন্তি ॥ ১৩ ॥
ন হি তেষাং কল্যাণানাং প্ৰভৱতি কুতশ্চন মৃত্যুৰ্ৱিনা ভগৱত্তেজসশ্চক্ৰাপদেশাত্ ॥ ১৪ ॥
যস্মিন্ প্ৰৱিষ্টেঽসুৰৱধূনাং প্ৰাযঃ পুংসৱনানি ভযাদেৱ স্ৰৱন্তি পতন্তি চ ॥ ১৫ ॥
অথাতলে মযপুত্ৰোঽসুৰো বলো নিৱসতি যেন হ ৱা ইহ সৃষ্টাঃ ষণ্ণৱতিৰ্মাযাঃ কাশ্চনাদ্যাপি মাযাৱিনো ধাৰযন্তি যস্য চ জৃম্ভমাণস্য মুখতস্ত্ৰযঃ স্ত্ৰীগণা উদপদ্যন্ত স্ৱৈৰিণ্যঃ কামিন্যঃ পুংশ্চল্য ইতি যা ৱৈ বিলাযনং প্ৰৱিষ্টং পুৰুষং ৰসেন হাটকাখ্যেন সাধযিত্ৱা স্ৱৱিলাসাৱলোকনানুৰাগস্মিতসংলাপোপগূহনাদিভিঃ স্ৱৈৰং কিল ৰমযন্তি যস্মিন্নুপযুক্তে পুৰুষ ঈশ্ৱৰোঽহং সিদ্ধোঽহমিত্যযুতমহাগজবলমাত্মানমভিমন্যমানঃ কত্থতে মদান্ধ ইৱ ॥ ১৬ ॥
ততোঽধস্তাদ্ৱিতলে হৰো ভগৱান্ হাটকেশ্ৱৰঃ স্ৱপাৰ্ষদভূতগণাৱৃতঃ প্ৰজাপতিসৰ্গোপবৃংহণায ভৱো ভৱান্যা সহ মিথুনীভূত আস্তে যতঃ প্ৰৱৃত্তা সৰিত্প্ৰৱৰা হাটকী নাম ভৱযোৰ্ৱীৰ্যেণ যত্ৰ চিত্ৰভানুৰ্মাতৰিশ্ৱনা সমিধ্যমান ওজসা পিবতি তন্নিষ্ঠ্যূতং হাটকাখ্যং সুৱৰ্ণং ভূষণেনাসুৰেন্দ্ৰাৱৰোধেষু পুৰুষাঃ সহ পুৰুষীভিৰ্ধাৰযন্তি ॥ ১৭ ॥
ততোঽধস্তাত্সুতলে উদাৰশ্ৰৱাঃ পুণ্যশ্লোকো ৱিৰোচনাত্মজো বলিৰ্ভগৱতা মহেন্দ্ৰস্য প্ৰিযং
চিকীৰ্ষমাণেনাদিতেৰ্লব্ধকাযো ভূত্ৱা ৱটুৱামনৰূপেণ পৰাক্ষিপ্তলোকত্ৰযো ভগৱদনুকম্পযৈৱ পুনঃ প্ৰৱেশিত
ইন্দ্ৰাদিষ্ৱৱিদ্যমানযা সুসমৃদ্ধযা শ্ৰিযাভিজুষ্টঃ স্ৱধৰ্মেণাৰাধযংস্তমেৱ ভগৱন্তমাৰাধনীযমপগতসাধ্ৱস
আস্তেঽধুনাপি ॥ ১৮ ॥
চিকীৰ্ষমাণেনাদিতেৰ্লব্ধকাযো ভূত্ৱা ৱটুৱামনৰূপেণ পৰাক্ষিপ্তলোকত্ৰযো ভগৱদনুকম্পযৈৱ পুনঃ প্ৰৱেশিত
ইন্দ্ৰাদিষ্ৱৱিদ্যমানযা সুসমৃদ্ধযা শ্ৰিযাভিজুষ্টঃ স্ৱধৰ্মেণাৰাধযংস্তমেৱ ভগৱন্তমাৰাধনীযমপগতসাধ্ৱস
আস্তেঽধুনাপি ॥ ১৮ ॥
নো এৱৈতত্সাক্ষাত্কাৰো ভূমিদানস্য যত্তদ্ভগৱত্যশেষজীৱনিকাযানাং জীৱভূতাত্মভূতে পৰমাত্মনি ৱাসুদেৱে তীৰ্থতমে পাত্ৰ উপপন্নে পৰযা শ্ৰদ্ধযা পৰমাদৰসমাহিতমনসা সম্প্ৰতিপাদিতস্য সাক্ষাদপৱৰ্গদ্ৱাৰস্য যদ্বিলনিলযৈশ্ৱৰ্যম্ ॥ ১৯ ॥
যস্য হ ৱাৱ ক্ষুতপতনপ্ৰস্খলনাদিষু ৱিৱশঃ সকৃন্নামাভিগৃণন্ পুৰুষঃ কৰ্মবন্ধনমঞ্জসা ৱিধুনোতি যস্য হৈৱ প্ৰতিবাধনং মুমুক্ষৱোঽন্যথৈৱোপলভন্তে ॥ ২০ ॥
তদ্ভক্তানামাত্মৱতাং সৰ্ৱেষামাত্মন্যাত্মদ আত্মতযৈৱ ॥ ২১ ॥
ন ৱৈ ভগৱান্নূনমমুষ্যানুজগ্ৰাহ যদুত পুনৰাত্মানুস্মৃতিমোষণং মাযামযভোগৈশ্ৱৰ্যমেৱাতনুতেতি ॥ ২২ ॥
যত্তদ্ভগৱতানধিগতান্যোপাযেন যাচ্ঞাচ্ছলেনাপহৃতস্ৱশৰীৰাৱশেষিতলোকত্ৰযো ৱৰুণপাশৈশ্চ সম্প্ৰতিমুক্তো গিৰিদৰ্যাং চাপৱিদ্ধ ইতি হোৱাচ ॥ ২৩ ॥
নূনং বতাযং ভগৱানৰ্থেষু ন নিষ্ণাতো যোঽসাৱিন্দ্ৰো যস্য সচিৱো মন্ত্ৰায ৱৃত একান্ততো বৃহস্পতিস্তমতিহায স্ৱযমুপেন্দ্ৰেণাত্মানমযাচতাত্মনশ্চাশিষো নো এৱ তদ্দাস্যমতিগম্ভীৰৱযসঃ কালস্য মন্ৱন্তৰপৰিৱৃত্তং কিযল্লোকত্ৰযমিদম্ ॥ ২৪ ॥
যস্যানুদাস্যমেৱাস্মত্পিতামহঃ কিল ৱৱ্ৰে ন তু স্ৱপিত্ৰ্যং যদুতাকুতোভযং পদং দীযমানং ভগৱতঃ পৰমিতি ভগৱতোপৰতে খলু স্ৱপিতৰি ॥ ২৫ ॥
তস্য মহানুভাৱস্যানুপথমমৃজিতকষাযঃ কো ৱাস্মদ্ৱিধঃ পৰিহীণভগৱদনুগ্ৰহ উপজিগমিষতীতি ॥ ২৬ ॥
তস্যানুচৰিতমুপৰিষ্টাদ্ৱিস্তৰিষ্যতে যস্য ভগৱান্ স্ৱযমখিলজগদ্গুৰুৰ্নাৰাযণো দ্ৱাৰি গদাপাণিৰৱতিষ্ঠতে নিজজনানুকম্পিতহৃদযো যেনাঙ্গুষ্ঠেন পদা দশকন্ধৰো যোজনাযুতাযুতং দিগ্ৱিজয উচ্চাটিতঃ ॥ ২৭ ॥
ততোঽধস্তাত্তলাতলে মযো নাম দানৱেন্দ্ৰস্ত্ৰিপুৰাধিপতিৰ্ভগৱতা পুৰাৰিণা ত্ৰিলোকীশং চিকীৰ্ষুণা নিৰ্দগ্ধস্ৱপুৰত্ৰযস্তত্প্ৰসাদাল্লব্ধপদো মাযাৱিনামাচাৰ্যো মহাদেৱেন পৰিৰক্ষিতো ৱিগতসুদৰ্শনভযো মহীযতে ॥ ২৮ ॥
ততোঽধস্তান্মহাতলে কাদ্ৰৱেযাণাং সৰ্পাণাং নৈকশিৰসাং ক্ৰোধৱশো নাম গণঃ কুহকতক্ষককালিযসুষেণাদিপ্ৰধানা মহাভোগৱন্তঃ পতত্ত্ৰিৰাজাধিপতেঃ পুৰুষৱাহাদনৱৰতমুদ্ৱিজমানাঃ স্ৱকলত্ৰাপত্যসুহৃত্কুটুম্বসঙ্গেন ক্ৱচিত্প্ৰমত্তা ৱিহৰন্তি ॥ ২৯ ॥
ততোঽধস্তাদ্ৰসাতলে দৈতেযা দানৱাঃ পণযো নাম নিৱাতকৱচাঃ কালেযা হিৰণ্যপুৰৱাসিন ইতি ৱিবুধপ্ৰত্যনীকা উত্পত্ত্যা মহৌজসো মহাসাহসিনো ভগৱতঃ সকললোকানুভাৱস্য হৰেৰেৱ তেজসা প্ৰতিহতবলাৱলেপা বিলেশযা ইৱ ৱসন্তি যে ৱৈ সৰমযেন্দ্ৰদূত্যা ৱাগ্ভিৰ্মন্ত্ৰৱৰ্ণাভিৰিন্দ্ৰাদ্বিভ্যতি ॥ ৩০ ॥
ততোঽধস্তাত্পাতালে নাগলোকপতযো ৱাসুকিপ্ৰমুখাঃ শঙ্খকুলিকমহাশঙ্খশ্ৱেতধনঞ্জযধৃতৰাষ্ট্ৰশঙ্খচূডকম্বলাশ্ৱতৰদেৱদত্তাদযো মহাভোগিনো মহামৰ্ষা নিৱসন্তি যেষামু হ ৱৈ পঞ্চসপ্তদশশতসহস্ৰশীৰ্ষাণাং ফণাসু ৱিৰচিতা মহামণযো ৰোচিষ্ণৱঃ পাতালৱিৱৰতিমিৰনিকৰং স্ৱৰোচিষা ৱিধমন্তি ॥ ৩১ ॥