શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૫.૨૪

શ્રીશુક ઉવાચ
અધસ્તાત્સવિતુર્યોજનાયુતે સ્વર્ભાનુર્નક્ષત્રવચ્ચરતીત્યેકે યોઽસાવમરત્વં ગ્રહત્વં ચાલભત ભગવદનુકમ્પયા સ્વયમસુરાપસદઃ સૈંહિકેયો હ્યતદર્હસ્તસ્ય તાત જન્મ કર્માણિ ચોપરિષ્ટાદ્વક્ષ્યામઃ ॥ ૧ ॥

યદદસ્તરણેર્મણ્ડલં પ્રતપતસ્તદ્વિસ્તરતો યોજનાયુતમાચક્ષતે દ્વાદશસહસ્રં સોમસ્ય ત્રયોદશસહસ્રં રાહોર્યઃ પર્વણિ તદ્વ્યવધાનકૃદ્વૈરાનુબન્ધઃ સૂર્યાચન્દ્રમસાવભિધાવતિ ॥ ૨ ॥

તન્નિશમ્યોભયત્રાપિ ભગવતા રક્ષણાય પ્રયુક્તં સુદર્શનં નામ ભાગવતં દયિતમસ્ત્રં તત્તેજસા દુર્વિષહં મુહુઃ પરિવર્તમાનમભ્યવસ્થિતો મુહૂર્તમુદ્વિજમાનશ્ચકિતહૃદય આરાદેવ નિવર્તતે તદુપરાગમિતિ વદન્તિ લોકાઃ ॥ ૩ ॥

તતોઽધસ્તાત્સિદ્ધચારણવિદ્યાધરાણાં સદનાનિ તાવન્માત્ર એવ ॥ ૪ ॥

તતોઽધસ્તાદ્યક્ષરક્ષઃ પિશાચપ્રેતભૂતગણાનાં વિહારાજિરમન્તરિક્ષં યાવદ્વાયુઃ પ્રવાતિ યાવન્મેઘા ઉપલભ્યન્તે ॥ ૫ ॥

તતોઽધસ્તાચ્છતયોજનાન્તર ઇયં પૃથિવી યાવદ્ધંસભાસશ્યેનસુપર્ણાદયઃ પતત્ત્રિપ્રવરા ઉત્પતન્તીતિ ॥ ૬ ॥

ઉપવર્ણિતં ભૂમેર્યથાસન્નિવેશાવસ્થાનમવનેરપ્યધસ્તાત્ સપ્ત ભૂવિવરા એકૈકશો યોજનાયુતાન્તરેણાયામવિસ્તારેણોપક્લૃપ્તા અતલં વિતલં સુતલં તલાતલં મહાતલં રસાતલં પાતાલમિતિ ॥ ૭ ॥

એતેષુ હિ બિલસ્વર્ગેષુ સ્વર્ગાદપ્યધિકકામભોગૈશ્વર્યાનન્દભૂતિવિભૂતિભિઃ સુસમૃદ્ધભવનોદ્યાનાક્રીડવિહારેષુ દૈત્યદાનવકાદ્રવેયા નિત્યપ્રમુદિતાનુરક્તકલત્રાપત્યબન્ધુસુહૃદનુચરા ગૃહપતય ઈશ્વરાદપ્યપ્રતિહતકામા માયાવિનોદા નિવસન્તિ ॥ ૮ ॥

યેષુ મહારાજ મયેન માયાવિના વિનિર્મિતાઃ પુરો નાનામણિપ્રવરપ્રવેકવિરચિતવિચિત્રભવનપ્રાકારગોપુરસભાચૈત્યચત્વરાયતનાદિભિર્નાગાસુરમિથુનપારાવતશુકસારિકાકીર્ણકૃત્રિમભૂમિભિર્વિવરેશ્વરગૃહોત્તમૈઃ સમલઙ્કૃતાશ્ચકાસતિ ॥ ૯ ॥

ઉદ્યાનાનિ ચાતિતરાં મનઇન્દ્રિયાનન્દિભિઃ કુસુમફલસ્તબકસુભગકિસલયાવનતરુચિરવિટપવિટપિનાં લતાઙ્ગાલિઙ્ગિતાનાં શ્રીભિઃ સમિથુનવિવિધવિહઙ્ગમજલાશયાનામમલજલપૂર્ણાનાં ઝષકુલોલ્લઙ્ઘનક્ષુભિતનીરનીરજકુમુદકુવલયકહ્લારનીલોત્પલ લોહિતશતપત્રાદિવનેષુકૃતનિકેતનાનામેકવિહારાકુલમધુરવિવિધસ્વનાદિભિરિન્દ્રિ-યોત્સવૈરમરલોકશ્રિયમતિશયિતાનિ ॥ ૧૦ ॥

યત્ર હ વાવ ન ભયમહોરાત્રાદિભિઃ કાલવિભાગૈરુપલક્ષ્યતે ॥ ૧૧ ॥

યત્ર હિ મહાહિપ્રવરશિરોમણયઃ સર્વં તમઃ પ્રબાધન્તે ॥ ૧૨ ॥

ન વા એતેષુ વસતાં દિવ્યૌષધિરસરસાયનાન્નપાનસ્નાનાદિભિરાધયો વ્યાધયો વલીપલિતજરાદયશ્ચ દેહવૈવર્ણ્યદૌર્ગન્ધ્યસ્વેદક્લમગ્લાનિરિતિ વયોઽવસ્થાશ્ચ ભવન્તિ ॥ ૧૩ ॥

ન હિ તેષાં કલ્યાણાનાં પ્રભવતિ કુતશ્ચન મૃત્યુર્વિના ભગવત્તેજસશ્ચક્રાપદેશાત્ ॥ ૧૪ ॥

યસ્મિન્ પ્રવિષ્ટેઽસુરવધૂનાં પ્રાયઃ પુંસવનાનિ ભયાદેવ સ્રવન્તિ પતન્તિ ચ ॥ ૧૫ ॥

અથાતલે મયપુત્રોઽસુરો બલો નિવસતિ યેન હ વા ઇહ સૃષ્ટાઃ ષણ્ણવતિર્માયાઃ કાશ્ચનાદ્યાપિ માયાવિનો ધારયન્તિ યસ્ય ચ જૃમ્ભમાણસ્ય મુખતસ્ત્રયઃ સ્ત્રીગણા ઉદપદ્યન્ત સ્વૈરિણ્યઃ કામિન્યઃ પુંશ્ચલ્ય ઇતિ યા વૈ બિલાયનં પ્રવિષ્ટં પુરુષં રસેન હાટકાખ્યેન સાધયિત્વા સ્વવિલાસાવલોકનાનુરાગસ્મિતસંલાપોપગૂહનાદિભિઃ સ્વૈરં કિલ રમયન્તિ યસ્મિન્નુપયુક્તે પુરુષ ઈશ્વરોઽહં સિદ્ધોઽહમિત્યયુતમહાગજબલમાત્માનમભિમન્યમાનઃ કત્થતે મદાન્ધ ઇવ ॥ ૧૬ ॥

તતોઽધસ્તાદ્વિતલે હરો ભગવાન્ હાટકેશ્વરઃ સ્વપાર્ષદભૂતગણાવૃતઃ પ્રજાપતિસર્ગોપબૃંહણાય ભવો ભવાન્યા સહ મિથુનીભૂત આસ્તે યતઃ પ્રવૃત્તા સરિત્પ્રવરા હાટકી નામ ભવયોર્વીર્યેણ યત્ર ચિત્રભાનુર્માતરિશ્વના સમિધ્યમાન ઓજસા પિબતિ તન્નિષ્ઠ્યૂતં હાટકાખ્યં સુવર્ણં ભૂષણેનાસુરેન્દ્રાવરોધેષુ પુરુષાઃ સહ પુરુષીભિર્ધારયન્તિ ॥ ૧૭ ॥

તતોઽધસ્તાત્સુતલે ઉદારશ્રવાઃ પુણ્યશ્લોકો વિરોચનાત્મજો બલિર્ભગવતા મહેન્દ્રસ્ય પ્રિયં
ચિકીર્ષમાણેનાદિતેર્લબ્ધકાયો ભૂત્વા વટુવામનરૂપેણ પરાક્ષિપ્તલોકત્રયો ભગવદનુકમ્પયૈવ પુનઃ પ્રવેશિત
ઇન્દ્રાદિષ્વવિદ્યમાનયા સુસમૃદ્ધયા શ્રિયાભિજુષ્ટઃ સ્વધર્મેણારાધયંસ્તમેવ ભગવન્તમારાધનીયમપગતસાધ્વસ
આસ્તેઽધુનાપિ ॥ ૧૮ ॥

નો એવૈતત્સાક્ષાત્કારો ભૂમિદાનસ્ય યત્તદ્ભગવત્યશેષજીવનિકાયાનાં જીવભૂતાત્મભૂતે પરમાત્મનિ વાસુદેવે તીર્થતમે પાત્ર ઉપપન્ને પરયા શ્રદ્ધયા પરમાદરસમાહિતમનસા સમ્પ્રતિપાદિતસ્ય સાક્ષાદપવર્ગદ્વારસ્ય યદ્બિલનિલયૈશ્વર્યમ્ ॥ ૧૯ ॥

યસ્ય હ વાવ ક્ષુતપતનપ્રસ્ખલનાદિષુ વિવશઃ સકૃન્નામાભિગૃણન્ પુરુષઃ કર્મબન્ધનમઞ્જસા વિધુનોતિ યસ્ય હૈવ પ્રતિબાધનં મુમુક્ષવોઽન્યથૈવોપલભન્તે ॥ ૨૦ ॥

તદ્ભક્તાનામાત્મવતાં સર્વેષામાત્મન્યાત્મદ આત્મતયૈવ ॥ ૨૧ ॥

ન વૈ ભગવાન્નૂનમમુષ્યાનુજગ્રાહ યદુત પુનરાત્માનુસ્મૃતિમોષણં માયામયભોગૈશ્વર્યમેવાતનુતેતિ ॥ ૨૨ ॥

યત્તદ્ભગવતાનધિગતાન્યોપાયેન યાચ્ઞાચ્છલેનાપહૃતસ્વશરીરાવશેષિતલોકત્રયો વરુણપાશૈશ્ચ સમ્પ્રતિમુક્તો ગિરિદર્યાં ચાપવિદ્ધ ઇતિ હોવાચ ॥ ૨૩ ॥

નૂનં બતાયં ભગવાનર્થેષુ ન નિષ્ણાતો યોઽસાવિન્દ્રો યસ્ય સચિવો મન્ત્રાય વૃત એકાન્તતો બૃહસ્પતિસ્તમતિહાય સ્વયમુપેન્દ્રેણાત્માનમયાચતાત્મનશ્ચાશિષો નો એવ તદ્દાસ્યમતિગમ્ભીરવયસઃ કાલસ્ય મન્વન્તરપરિવૃત્તં કિયલ્લોકત્રયમિદમ્ ॥ ૨૪ ॥

યસ્યાનુદાસ્યમેવાસ્મત્પિતામહઃ કિલ વવ્રે ન તુ સ્વપિત્ર્યં યદુતાકુતોભયં પદં દીયમાનં ભગવતઃ પરમિતિ ભગવતોપરતે ખલુ સ્વપિતરિ ॥ ૨૫ ॥

તસ્ય મહાનુભાવસ્યાનુપથમમૃજિતકષાયઃ કો વાસ્મદ્વિધઃ પરિહીણભગવદનુગ્રહ ઉપજિગમિષતીતિ ॥ ૨૬ ॥

તસ્યાનુચરિતમુપરિષ્ટાદ્વિસ્તરિષ્યતે યસ્ય ભગવાન્ સ્વયમખિલજગદ્ગુરુર્નારાયણો દ્વારિ ગદાપાણિરવતિષ્ઠતે નિજજનાનુકમ્પિતહૃદયો યેનાઙ્ગુષ્ઠેન પદા દશકન્ધરો યોજનાયુતાયુતં દિગ્વિજય ઉચ્ચાટિતઃ ॥ ૨૭ ॥

તતોઽધસ્તાત્તલાતલે મયો નામ દાનવેન્દ્રસ્ત્રિપુરાધિપતિર્ભગવતા પુરારિણા ત્રિલોકીશં ચિકીર્ષુણા નિર્દગ્ધસ્વપુરત્રયસ્તત્પ્રસાદાલ્લબ્ધપદો માયાવિનામાચાર્યો મહાદેવેન પરિરક્ષિતો વિગતસુદર્શનભયો મહીયતે ॥ ૨૮ ॥

તતોઽધસ્તાન્મહાતલે કાદ્રવેયાણાં સર્પાણાં નૈકશિરસાં ક્રોધવશો નામ ગણઃ કુહકતક્ષકકાલિયસુષેણાદિપ્રધાના મહાભોગવન્તઃ પતત્ત્રિરાજાધિપતેઃ પુરુષવાહાદનવરતમુદ્વિજમાનાઃ સ્વકલત્રાપત્યસુહૃત્કુટુમ્બસઙ્ગેન ક્વચિત્પ્રમત્તા વિહરન્તિ ॥ ૨૯ ॥

તતોઽધસ્તાદ્રસાતલે દૈતેયા દાનવાઃ પણયો નામ નિવાતકવચાઃ કાલેયા હિરણ્યપુરવાસિન ઇતિ વિબુધપ્રત્યનીકા ઉત્પત્ત્યા મહૌજસો મહાસાહસિનો ભગવતઃ સકલલોકાનુભાવસ્ય હરેરેવ તેજસા પ્રતિહતબલાવલેપા બિલેશયા ઇવ વસન્તિ યે વૈ સરમયેન્દ્રદૂત્યા વાગ્ભિર્મન્ત્રવર્ણાભિરિન્દ્રાદ્બિભ્યતિ ॥ ૩૦ ॥

તતોઽધસ્તાત્પાતાલે નાગલોકપતયો વાસુકિપ્રમુખાઃ શઙ્ખકુલિકમહાશઙ્ખશ્વેતધનઞ્જયધૃતરાષ્ટ્રશઙ્ખચૂડકમ્બલાશ્વતરદેવદત્તાદયો મહાભોગિનો મહામર્ષા નિવસન્તિ યેષામુ હ વૈ પઞ્ચસપ્તદશશતસહસ્રશીર્ષાણાં ફણાસુ વિરચિતા મહામણયો રોચિષ્ણવઃ પાતાલવિવરતિમિરનિકરં સ્વરોચિષા વિધમન્તિ ॥ ૩૧ ॥