ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଅଧସ୍ତାତ୍ସଵିତୁର୍ଯୋଜନାଯୁତେ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ନକ୍ଷତ୍ରଵଚ୍ଚରତୀତ୍ଯେକେ ଯୋଽସାଵମରତ୍ଵଂ ଗ୍ରହତ୍ଵଂ ଚାଲଭତ ଭଗଵଦନୁକମ୍ପଯା ସ୍ଵଯମସୁରାପସଦଃ ସୈଂହିକେଯୋ ହ୍ଯତଦର୍ହସ୍ତସ୍ଯ ତାତ ଜନ୍ମ କର୍ମାଣି ଚୋପରିଷ୍ଟାଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମଃ ॥ ୧ ॥
ଅଧସ୍ତାତ୍ସଵିତୁର୍ଯୋଜନାଯୁତେ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ନକ୍ଷତ୍ରଵଚ୍ଚରତୀତ୍ଯେକେ ଯୋଽସାଵମରତ୍ଵଂ ଗ୍ରହତ୍ଵଂ ଚାଲଭତ ଭଗଵଦନୁକମ୍ପଯା ସ୍ଵଯମସୁରାପସଦଃ ସୈଂହିକେଯୋ ହ୍ଯତଦର୍ହସ୍ତସ୍ଯ ତାତ ଜନ୍ମ କର୍ମାଣି ଚୋପରିଷ୍ଟାଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମଃ ॥ ୧ ॥
ଯଦଦସ୍ତରଣେର୍ମଣ୍ଡଲଂ ପ୍ରତପତସ୍ତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଯୋଜନାଯୁତମାଚକ୍ଷତେ ଦ୍ଵାଦଶସହସ୍ରଂ ସୋମସ୍ଯ ତ୍ରଯୋଦଶସହସ୍ରଂ ରାହୋର୍ଯଃ ପର୍ଵଣି ତଦ୍ଵ୍ଯଵଧାନକୃଦ୍ଵୈରାନୁବନ୍ଧଃ ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସାଵଭିଧାଵତି ॥ ୨ ॥
ତନ୍ନିଶମ୍ଯୋଭଯତ୍ରାପି ଭଗଵତା ରକ୍ଷଣାଯ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ସୁଦର୍ଶନଂ ନାମ ଭାଗଵତଂ ଦଯିତମସ୍ତ୍ରଂ ତତ୍ତେଜସା ଦୁର୍ଵିଷହଂ ମୁହୁଃ ପରିଵର୍ତମାନମଭ୍ଯଵସ୍ଥିତୋ ମୁହୂର୍ତମୁଦ୍ଵିଜମାନଶ୍ଚକିତହୃଦଯ ଆରାଦେଵ ନିଵର୍ତତେ ତଦୁପରାଗମିତି ଵଦନ୍ତି ଲୋକାଃ ॥ ୩ ॥
ତତୋଽଧସ୍ତାତ୍ସିଦ୍ଧଚାରଣଵିଦ୍ଯାଧରାଣାଂ ସଦନାନି ତାଵନ୍ମାତ୍ର ଏଵ ॥ ୪ ॥
ତତୋଽଧସ୍ତାଦ୍ଯକ୍ଷରକ୍ଷଃ ପିଶାଚପ୍ରେତଭୂତଗଣାନାଂ ଵିହାରାଜିରମନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଯାଵଦ୍ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵାତି ଯାଵନ୍ମେଘା ଉପଲଭ୍ଯନ୍ତେ ॥ ୫ ॥
ତତୋଽଧସ୍ତାଚ୍ଛତଯୋଜନାନ୍ତର ଇଯଂ ପୃଥିଵୀ ଯାଵଦ୍ଧଂସଭାସଶ୍ଯେନସୁପର୍ଣାଦଯଃ ପତତ୍ତ୍ରିପ୍ରଵରା ଉତ୍ପତନ୍ତୀତି ॥ ୬ ॥
ଉପଵର୍ଣିତଂ ଭୂମେର୍ଯଥାସନ୍ନିଵେଶାଵସ୍ଥାନମଵନେରପ୍ଯଧସ୍ତାତ୍ ସପ୍ତ ଭୂଵିଵରା ଏକୈକଶୋ ଯୋଜନାଯୁତାନ୍ତରେଣାଯାମଵିସ୍ତାରେଣୋପକ୍ଲୃପ୍ତା ଅତଲଂ ଵିତଲଂ ସୁତଲଂ ତଲାତଲଂ ମହାତଲଂ ରସାତଲଂ ପାତାଲମିତି ॥ ୭ ॥
ଏତେଷୁ ହି ବିଲସ୍ଵର୍ଗେଷୁ ସ୍ଵର୍ଗାଦପ୍ଯଧିକକାମଭୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯାନନ୍ଦଭୂତିଵିଭୂତିଭିଃ ସୁସମୃଦ୍ଧଭଵନୋଦ୍ଯାନାକ୍ରୀଡଵିହାରେଷୁ ଦୈତ୍ଯଦାନଵକାଦ୍ରଵେଯା ନିତ୍ଯପ୍ରମୁଦିତାନୁରକ୍ତକଲତ୍ରାପତ୍ଯବନ୍ଧୁସୁହୃଦନୁଚରା ଗୃହପତଯ ଈଶ୍ଵରାଦପ୍ଯପ୍ରତିହତକାମା ମାଯାଵିନୋଦା ନିଵସନ୍ତି ॥ ୮ ॥
ଯେଷୁ ମହାରାଜ ମଯେନ ମାଯାଵିନା ଵିନିର୍ମିତାଃ ପୁରୋ ନାନାମଣିପ୍ରଵରପ୍ରଵେକଵିରଚିତଵିଚିତ୍ରଭଵନପ୍ରାକାରଗୋପୁରସଭାଚୈତ୍ଯଚତ୍ଵରାଯତନାଦିଭିର୍ନାଗାସୁରମିଥୁନପାରାଵତଶୁକସାରିକାକୀର୍ଣକୃତ୍ରିମଭୂମିଭିର୍ଵିଵରେଶ୍ଵରଗୃହୋତ୍ତମୈଃ ସମଲଙ୍କୃତାଶ୍ଚକାସତି ॥ ୯ ॥
ଉଦ୍ଯାନାନି ଚାତିତରାଂ ମନଇନ୍ଦ୍ରିଯାନନ୍ଦିଭିଃ କୁସୁମଫଲସ୍ତବକସୁଭଗକିସଲଯାଵନତରୁଚିରଵିଟପଵିଟପିନାଂ ଲତାଙ୍ଗାଲିଙ୍ଗିତାନାଂ ଶ୍ରୀଭିଃ ସମିଥୁନଵିଵିଧଵିହଙ୍ଗମଜଲାଶଯାନାମମଲଜଲପୂର୍ଣାନାଂ ଝଷକୁଲୋଲ୍ଲଙ୍ଘନକ୍ଷୁଭିତନୀରନୀରଜକୁମୁଦକୁଵଲଯକହ୍ଲାରନୀଲୋତ୍ପଲ ଲୋହିତଶତପତ୍ରାଦିଵନେଷୁକୃତନିକେତନାନାମେକଵିହାରାକୁଲମଧୁରଵିଵିଧସ୍ଵନାଦିଭିରିନ୍ଦ୍ରି-ଯୋତ୍ସଵୈରମରଲୋକଶ୍ରିଯମତିଶଯିତାନି ॥ ୧୦ ॥
ଯତ୍ର ହ ଵାଵ ନ ଭଯମହୋରାତ୍ରାଦିଭିଃ କାଲଵିଭାଗୈରୁପଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ ୧୧ ॥
ଯତ୍ର ହି ମହାହିପ୍ରଵରଶିରୋମଣଯଃ ସର୍ଵଂ ତମଃ ପ୍ରବାଧନ୍ତେ ॥ ୧୨ ॥
ନ ଵା ଏତେଷୁ ଵସତାଂ ଦିଵ୍ଯୌଷଧିରସରସାଯନାନ୍ନପାନସ୍ନାନାଦିଭିରାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯୋ ଵଲୀପଲିତଜରାଦଯଶ୍ଚ ଦେହଵୈଵର୍ଣ୍ଯଦୌର୍ଗନ୍ଧ୍ଯସ୍ଵେଦକ୍ଲମଗ୍ଲାନିରିତି ଵଯୋଽଵସ୍ଥାଶ୍ଚ ଭଵନ୍ତି ॥ ୧୩ ॥
ନ ହି ତେଷାଂ କଲ୍ଯାଣାନାଂ ପ୍ରଭଵତି କୁତଶ୍ଚନ ମୃତ୍ଯୁର୍ଵିନା ଭଗଵତ୍ତେଜସଶ୍ଚକ୍ରାପଦେଶାତ୍ ॥ ୧୪ ॥
ଯସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେଽସୁରଵଧୂନାଂ ପ୍ରାଯଃ ପୁଂସଵନାନି ଭଯାଦେଵ ସ୍ରଵନ୍ତି ପତନ୍ତି ଚ ॥ ୧୫ ॥
ଅଥାତଲେ ମଯପୁତ୍ରୋଽସୁରୋ ବଲୋ ନିଵସତି ଯେନ ହ ଵା ଇହ ସୃଷ୍ଟାଃ ଷଣ୍ଣଵତିର୍ମାଯାଃ କାଶ୍ଚନାଦ୍ଯାପି ମାଯାଵିନୋ ଧାରଯନ୍ତି ଯସ୍ଯ ଚ ଜୃମ୍ଭମାଣସ୍ଯ ମୁଖତସ୍ତ୍ରଯଃ ସ୍ତ୍ରୀଗଣା ଉଦପଦ୍ଯନ୍ତ ସ୍ଵୈରିଣ୍ଯଃ କାମିନ୍ଯଃ ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯ ଇତି ଯା ଵୈ ବିଲାଯନଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ପୁରୁଷଂ ରସେନ ହାଟକାଖ୍ଯେନ ସାଧଯିତ୍ଵା ସ୍ଵଵିଲାସାଵଲୋକନାନୁରାଗସ୍ମିତସଂଲାପୋପଗୂହନାଦିଭିଃ ସ୍ଵୈରଂ କିଲ ରମଯନ୍ତି ଯସ୍ମିନ୍ନୁପଯୁକ୍ତେ ପୁରୁଷ ଈଶ୍ଵରୋଽହଂ ସିଦ୍ଧୋଽହମିତ୍ଯଯୁତମହାଗଜବଲମାତ୍ମାନମଭିମନ୍ଯମାନଃ କତ୍ଥତେ ମଦାନ୍ଧ ଇଵ ॥ ୧୬ ॥
ତତୋଽଧସ୍ତାଦ୍ଵିତଲେ ହରୋ ଭଗଵାନ୍ ହାଟକେଶ୍ଵରଃ ସ୍ଵପାର୍ଷଦଭୂତଗଣାଵୃତଃ ପ୍ରଜାପତିସର୍ଗୋପବୃଂହଣାଯ ଭଵୋ ଭଵାନ୍ଯା ସହ ମିଥୁନୀଭୂତ ଆସ୍ତେ ଯତଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ସରିତ୍ପ୍ରଵରା ହାଟକୀ ନାମ ଭଵଯୋର୍ଵୀର୍ଯେଣ ଯତ୍ର ଚିତ୍ରଭାନୁର୍ମାତରିଶ୍ଵନା ସମିଧ୍ଯମାନ ଓଜସା ପିବତି ତନ୍ନିଷ୍ଠ୍ଯୂତଂ ହାଟକାଖ୍ଯଂ ସୁଵର୍ଣଂ ଭୂଷଣେନାସୁରେନ୍ଦ୍ରାଵରୋଧେଷୁ ପୁରୁଷାଃ ସହ ପୁରୁଷୀଭିର୍ଧାରଯନ୍ତି ॥ ୧୭ ॥
ତତୋଽଧସ୍ତାତ୍ସୁତଲେ ଉଦାରଶ୍ରଵାଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକୋ ଵିରୋଚନାତ୍ମଜୋ ବଲିର୍ଭଗଵତା ମହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ
ଚିକୀର୍ଷମାଣେନାଦିତେର୍ଲବ୍ଧକାଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଵଟୁଵାମନରୂପେଣ ପରାକ୍ଷିପ୍ତଲୋକତ୍ରଯୋ ଭଗଵଦନୁକମ୍ପଯୈଵ ପୁନଃ ପ୍ରଵେଶିତ
ଇନ୍ଦ୍ରାଦିଷ୍ଵଵିଦ୍ଯମାନଯା ସୁସମୃଦ୍ଧଯା ଶ୍ରିଯାଭିଜୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଧର୍ମେଣାରାଧଯଂସ୍ତମେଵ ଭଗଵନ୍ତମାରାଧନୀଯମପଗତସାଧ୍ଵସ
ଆସ୍ତେଽଧୁନାପି ॥ ୧୮ ॥
ଚିକୀର୍ଷମାଣେନାଦିତେର୍ଲବ୍ଧକାଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଵଟୁଵାମନରୂପେଣ ପରାକ୍ଷିପ୍ତଲୋକତ୍ରଯୋ ଭଗଵଦନୁକମ୍ପଯୈଵ ପୁନଃ ପ୍ରଵେଶିତ
ଇନ୍ଦ୍ରାଦିଷ୍ଵଵିଦ୍ଯମାନଯା ସୁସମୃଦ୍ଧଯା ଶ୍ରିଯାଭିଜୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଵଧର୍ମେଣାରାଧଯଂସ୍ତମେଵ ଭଗଵନ୍ତମାରାଧନୀଯମପଗତସାଧ୍ଵସ
ଆସ୍ତେଽଧୁନାପି ॥ ୧୮ ॥
ନୋ ଏଵୈତତ୍ସାକ୍ଷାତ୍କାରୋ ଭୂମିଦାନସ୍ଯ ଯତ୍ତଦ୍ଭଗଵତ୍ଯଶେଷଜୀଵନିକାଯାନାଂ ଜୀଵଭୂତାତ୍ମଭୂତେ ପରମାତ୍ମନି ଵାସୁଦେଵେ ତୀର୍ଥତମେ ପାତ୍ର ଉପପନ୍ନେ ପରଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରମାଦରସମାହିତମନସା ସମ୍ପ୍ରତିପାଦିତସ୍ଯ ସାକ୍ଷାଦପଵର୍ଗଦ୍ଵାରସ୍ଯ ଯଦ୍ବିଲନିଲଯୈଶ୍ଵର୍ଯମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଯସ୍ଯ ହ ଵାଵ କ୍ଷୁତପତନପ୍ରସ୍ଖଲନାଦିଷୁ ଵିଵଶଃ ସକୃନ୍ନାମାଭିଗୃଣନ୍ ପୁରୁଷଃ କର୍ମବନ୍ଧନମଞ୍ଜସା ଵିଧୁନୋତି ଯସ୍ଯ ହୈଵ ପ୍ରତିବାଧନଂ ମୁମୁକ୍ଷଵୋଽନ୍ଯଥୈଵୋପଲଭନ୍ତେ ॥ ୨୦ ॥
ତଦ୍ଭକ୍ତାନାମାତ୍ମଵତାଂ ସର୍ଵେଷାମାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମଦ ଆତ୍ମତଯୈଵ ॥ ୨୧ ॥
ନ ଵୈ ଭଗଵାନ୍ନୂନମମୁଷ୍ଯାନୁଜଗ୍ରାହ ଯଦୁତ ପୁନରାତ୍ମାନୁସ୍ମୃତିମୋଷଣଂ ମାଯାମଯଭୋଗୈଶ୍ଵର୍ଯମେଵାତନୁତେତି ॥ ୨୨ ॥
ଯତ୍ତଦ୍ଭଗଵତାନଧିଗତାନ୍ଯୋପାଯେନ ଯାଚ୍ଞାଚ୍ଛଲେନାପହୃତସ୍ଵଶରୀରାଵଶେଷିତଲୋକତ୍ରଯୋ ଵରୁଣପାଶୈଶ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରତିମୁକ୍ତୋ ଗିରିଦର୍ଯାଂ ଚାପଵିଦ୍ଧ ଇତି ହୋଵାଚ ॥ ୨୩ ॥
ନୂନଂ ବତାଯଂ ଭଗଵାନର୍ଥେଷୁ ନ ନିଷ୍ଣାତୋ ଯୋଽସାଵିନ୍ଦ୍ରୋ ଯସ୍ଯ ସଚିଵୋ ମନ୍ତ୍ରାଯ ଵୃତ ଏକାନ୍ତତୋ ବୃହସ୍ପତିସ୍ତମତିହାଯ ସ୍ଵଯମୁପେନ୍ଦ୍ରେଣାତ୍ମାନମଯାଚତାତ୍ମନଶ୍ଚାଶିଷୋ ନୋ ଏଵ ତଦ୍ଦାସ୍ଯମତିଗମ୍ଭୀରଵଯସଃ କାଲସ୍ଯ ମନ୍ଵନ୍ତରପରିଵୃତ୍ତଂ କିଯଲ୍ଲୋକତ୍ରଯମିଦମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଯସ୍ଯାନୁଦାସ୍ଯମେଵାସ୍ମତ୍ପିତାମହଃ କିଲ ଵଵ୍ରେ ନ ତୁ ସ୍ଵପିତ୍ର୍ଯଂ ଯଦୁତାକୁତୋଭଯଂ ପଦଂ ଦୀଯମାନଂ ଭଗଵତଃ ପରମିତି ଭଗଵତୋପରତେ ଖଲୁ ସ୍ଵପିତରି ॥ ୨୫ ॥
ତସ୍ଯ ମହାନୁଭାଵସ୍ଯାନୁପଥମମୃଜିତକଷାଯଃ କୋ ଵାସ୍ମଦ୍ଵିଧଃ ପରିହୀଣଭଗଵଦନୁଗ୍ରହ ଉପଜିଗମିଷତୀତି ॥ ୨୬ ॥
ତସ୍ଯାନୁଚରିତମୁପରିଷ୍ଟାଦ୍ଵିସ୍ତରିଷ୍ଯତେ ଯସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵଯମଖିଲଜଗଦ୍ଗୁରୁର୍ନାରାଯଣୋ ଦ୍ଵାରି ଗଦାପାଣିରଵତିଷ୍ଠତେ ନିଜଜନାନୁକମ୍ପିତହୃଦଯୋ ଯେନାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ପଦା ଦଶକନ୍ଧରୋ ଯୋଜନାଯୁତାଯୁତଂ ଦିଗ୍ଵିଜଯ ଉଚ୍ଚାଟିତଃ ॥ ୨୭ ॥
ତତୋଽଧସ୍ତାତ୍ତଲାତଲେ ମଯୋ ନାମ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ରିପୁରାଧିପତିର୍ଭଗଵତା ପୁରାରିଣା ତ୍ରିଲୋକୀଶଂ ଚିକୀର୍ଷୁଣା ନିର୍ଦଗ୍ଧସ୍ଵପୁରତ୍ରଯସ୍ତତ୍ପ୍ରସାଦାଲ୍ଲବ୍ଧପଦୋ ମାଯାଵିନାମାଚାର୍ଯୋ ମହାଦେଵେନ ପରିରକ୍ଷିତୋ ଵିଗତସୁଦର୍ଶନଭଯୋ ମହୀଯତେ ॥ ୨୮ ॥
ତତୋଽଧସ୍ତାନ୍ମହାତଲେ କାଦ୍ରଵେଯାଣାଂ ସର୍ପାଣାଂ ନୈକଶିରସାଂ କ୍ରୋଧଵଶୋ ନାମ ଗଣଃ କୁହକତକ୍ଷକକାଲିଯସୁଷେଣାଦିପ୍ରଧାନା ମହାଭୋଗଵନ୍ତଃ ପତତ୍ତ୍ରିରାଜାଧିପତେଃ ପୁରୁଷଵାହାଦନଵରତମୁଦ୍ଵିଜମାନାଃ ସ୍ଵକଲତ୍ରାପତ୍ଯସୁହୃତ୍କୁଟୁମ୍ବସଙ୍ଗେନ କ୍ଵଚିତ୍ପ୍ରମତ୍ତା ଵିହରନ୍ତି ॥ ୨୯ ॥
ତତୋଽଧସ୍ତାଦ୍ରସାତଲେ ଦୈତେଯା ଦାନଵାଃ ପଣଯୋ ନାମ ନିଵାତକଵଚାଃ କାଲେଯା ହିରଣ୍ଯପୁରଵାସିନ ଇତି ଵିବୁଧପ୍ରତ୍ଯନୀକା ଉତ୍ପତ୍ତ୍ଯା ମହୌଜସୋ ମହାସାହସିନୋ ଭଗଵତଃ ସକଲଲୋକାନୁଭାଵସ୍ଯ ହରେରେଵ ତେଜସା ପ୍ରତିହତବଲାଵଲେପା ବିଲେଶଯା ଇଵ ଵସନ୍ତି ଯେ ଵୈ ସରମଯେନ୍ଦ୍ରଦୂତ୍ଯା ଵାଗ୍ଭିର୍ମନ୍ତ୍ରଵର୍ଣାଭିରିନ୍ଦ୍ରାଦ୍ବିଭ୍ଯତି ॥ ୩୦ ॥
ତତୋଽଧସ୍ତାତ୍ପାତାଲେ ନାଗଲୋକପତଯୋ ଵାସୁକିପ୍ରମୁଖାଃ ଶଙ୍ଖକୁଲିକମହାଶଙ୍ଖଶ୍ଵେତଧନଞ୍ଜଯଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶଙ୍ଖଚୂଡକମ୍ବଲାଶ୍ଵତରଦେଵଦତ୍ତାଦଯୋ ମହାଭୋଗିନୋ ମହାମର୍ଷା ନିଵସନ୍ତି ଯେଷାମୁ ହ ଵୈ ପଞ୍ଚସପ୍ତଦଶଶତସହସ୍ରଶୀର୍ଷାଣାଂ ଫଣାସୁ ଵିରଚିତା ମହାମଣଯୋ ରୋଚିଷ୍ଣଵଃ ପାତାଲଵିଵରତିମିରନିକରଂ ସ୍ଵରୋଚିଷା ଵିଧମନ୍ତି ॥ ୩୧ ॥