ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൫.൨൪

ശ്രീശുക ഉവാച
അധസ്താത്സവിതുര്യോജനായുതേ സ്വര്ഭാനുര്നക്ഷത്രവച്ചരതീത്യേകേ യോഽസാവമരത്വം ഗ്രഹത്വം ചാലഭത ഭഗവദനുകമ്പയാ സ്വയമസുരാപസദഃ സൈംഹികേയോ ഹ്യതദര്ഹസ്തസ്യ താത ജന്മ കര്മാണി ചോപരിഷ്ടാദ്വക്ഷ്യാമഃ ॥ ൧ ॥

യദദസ്തരണേര്മണ്ഡലം പ്രതപതസ്തദ്വിസ്തരതോ യോജനായുതമാചക്ഷതേ ദ്വാദശസഹസ്രം സോമസ്യ ത്രയോദശസഹസ്രം രാഹോര്യഃ പര്വണി തദ്വ്യവധാനകൃദ്വൈരാനുബന്ധഃ സൂര്യാചന്ദ്രമസാവഭിധാവതി ॥ ൨ ॥

തന്നിശമ്യോഭയത്രാപി ഭഗവതാ രക്ഷണായ പ്രയുക്തം സുദര്ശനം നാമ ഭാഗവതം ദയിതമസ്ത്രം തത്തേജസാ ദുര്വിഷഹം മുഹുഃ പരിവര്തമാനമഭ്യവസ്ഥിതോ മുഹൂര്തമുദ്വിജമാനശ്ചകിതഹൃദയ ആരാദേവ നിവര്തതേ തദുപരാഗമിതി വദന്തി ലോകാഃ ॥ ൩ ॥

തതോഽധസ്താത്സിദ്ധചാരണവിദ്യാധരാണാം സദനാനി താവന്മാത്ര ഏവ ॥ ൪ ॥

തതോഽധസ്താദ്യക്ഷരക്ഷഃ പിശാചപ്രേതഭൂതഗണാനാം വിഹാരാജിരമന്തരിക്ഷം യാവദ്വായുഃ പ്രവാതി യാവന്മേഘാ ഉപലഭ്യന്തേ ॥ ൫ ॥

തതോഽധസ്താച്ഛതയോജനാന്തര ഇയം പൃഥിവീ യാവദ്ധംസഭാസശ്യേനസുപര്ണാദയഃ പതത്ത്രിപ്രവരാ ഉത്പതന്തീതി ॥ ൬ ॥

ഉപവര്ണിതം ഭൂമേര്യഥാസന്നിവേശാവസ്ഥാനമവനേരപ്യധസ്താത് സപ്ത ഭൂവിവരാ ഏകൈകശോ യോജനായുതാന്തരേണായാമവിസ്താരേണോപക്ലൃപ്താ അതലം വിതലം സുതലം തലാതലം മഹാതലം രസാതലം പാതാലമിതി ॥ ൭ ॥

ഏതേഷു ഹി ബിലസ്വര്ഗേഷു സ്വര്ഗാദപ്യധികകാമഭോഗൈശ്വര്യാനന്ദഭൂതിവിഭൂതിഭിഃ സുസമൃദ്ധഭവനോദ്യാനാക്രീഡവിഹാരേഷു ദൈത്യദാനവകാദ്രവേയാ നിത്യപ്രമുദിതാനുരക്തകലത്രാപത്യബന്ധുസുഹൃദനുചരാ ഗൃഹപതയ ഈശ്വരാദപ്യപ്രതിഹതകാമാ മായാവിനോദാ നിവസന്തി ॥ ൮ ॥

യേഷു മഹാരാജ മയേന മായാവിനാ വിനിര്മിതാഃ പുരോ നാനാമണിപ്രവരപ്രവേകവിരചിതവിചിത്രഭവനപ്രാകാരഗോപുരസഭാചൈത്യചത്വരായതനാദിഭിര്നാഗാസുരമിഥുനപാരാവതശുകസാരികാകീര്ണകൃത്രിമഭൂമിഭിര്വിവരേശ്വരഗൃഹോത്തമൈഃ സമലങ്കൃതാശ്ചകാസതി ॥ ൯ ॥

ഉദ്യാനാനി ചാതിതരാം മനഇന്ദ്രിയാനന്ദിഭിഃ കുസുമഫലസ്തബകസുഭഗകിസലയാവനതരുചിരവിടപവിടപിനാം ലതാങ്ഗാലിങ്ഗിതാനാം ശ്രീഭിഃ സമിഥുനവിവിധവിഹങ്ഗമജലാശയാനാമമലജലപൂര്ണാനാം ഝഷകുലോല്ലങ്ഘനക്ഷുഭിതനീരനീരജകുമുദകുവലയകഹ്ലാരനീലോത്പല ലോഹിതശതപത്രാദിവനേഷുകൃതനികേതനാനാമേകവിഹാരാകുലമധുരവിവിധസ്വനാദിഭിരിന്ദ്രി-യോത്സവൈരമരലോകശ്രിയമതിശയിതാനി ॥ ൧൦ ॥

യത്ര ഹ വാവ ന ഭയമഹോരാത്രാദിഭിഃ കാലവിഭാഗൈരുപലക്ഷ്യതേ ॥ ൧൧ ॥

യത്ര ഹി മഹാഹിപ്രവരശിരോമണയഃ സര്വം തമഃ പ്രബാധന്തേ ॥ ൧൨ ॥

ന വാ ഏതേഷു വസതാം ദിവ്യൌഷധിരസരസായനാന്നപാനസ്നാനാദിഭിരാധയോ വ്യാധയോ വലീപലിതജരാദയശ്ച ദേഹവൈവര്ണ്യദൌര്ഗന്ധ്യസ്വേദക്ലമഗ്ലാനിരിതി വയോഽവസ്ഥാശ്ച ഭവന്തി ॥ ൧൩ ॥

ന ഹി തേഷാം കല്യാണാനാം പ്രഭവതി കുതശ്ചന മൃത്യുര്വിനാ ഭഗവത്തേജസശ്ചക്രാപദേശാത് ॥ ൧൪ ॥

യസ്മിന് പ്രവിഷ്ടേഽസുരവധൂനാം പ്രായഃ പുംസവനാനി ഭയാദേവ സ്രവന്തി പതന്തി ച ॥ ൧൫ ॥

അഥാതലേ മയപുത്രോഽസുരോ ബലോ നിവസതി യേന ഹ വാ ഇഹ സൃഷ്ടാഃ ഷണ്ണവതിര്മായാഃ കാശ്ചനാദ്യാപി മായാവിനോ ധാരയന്തി യസ്യ ച ജൃമ്ഭമാണസ്യ മുഖതസ്ത്രയഃ സ്ത്രീഗണാ ഉദപദ്യന്ത സ്വൈരിണ്യഃ കാമിന്യഃ പുംശ്ചല്യ ഇതി യാ വൈ ബിലായനം പ്രവിഷ്ടം പുരുഷം രസേന ഹാടകാഖ്യേന സാധയിത്വാ സ്വവിലാസാവലോകനാനുരാഗസ്മിതസംലാപോപഗൂഹനാദിഭിഃ സ്വൈരം കില രമയന്തി യസ്മിന്നുപയുക്തേ പുരുഷ ഈശ്വരോഽഹം സിദ്ധോഽഹമിത്യയുതമഹാഗജബലമാത്മാനമഭിമന്യമാനഃ കത്ഥതേ മദാന്ധ ഇവ ॥ ൧൬ ॥

തതോഽധസ്താദ്വിതലേ ഹരോ ഭഗവാന് ഹാടകേശ്വരഃ സ്വപാര്ഷദഭൂതഗണാവൃതഃ പ്രജാപതിസര്ഗോപബൃംഹണായ ഭവോ ഭവാന്യാ സഹ മിഥുനീഭൂത ആസ്തേ യതഃ പ്രവൃത്താ സരിത്പ്രവരാ ഹാടകീ നാമ ഭവയോര്വീര്യേണ യത്ര ചിത്രഭാനുര്മാതരിശ്വനാ സമിധ്യമാന ഓജസാ പിബതി തന്നിഷ്ഠ്യൂതം ഹാടകാഖ്യം സുവര്ണം ഭൂഷണേനാസുരേന്ദ്രാവരോധേഷു പുരുഷാഃ സഹ പുരുഷീഭിര്ധാരയന്തി ॥ ൧൭ ॥

തതോഽധസ്താത്സുതലേ ഉദാരശ്രവാഃ പുണ്യശ്ലോകോ വിരോചനാത്മജോ ബലിര്ഭഗവതാ മഹേന്ദ്രസ്യ പ്രിയം
ചികീര്ഷമാണേനാദിതേര്ലബ്ധകായോ ഭൂത്വാ വടുവാമനരൂപേണ പരാക്ഷിപ്തലോകത്രയോ ഭഗവദനുകമ്പയൈവ പുനഃ പ്രവേശിത
ഇന്ദ്രാദിഷ്വവിദ്യമാനയാ സുസമൃദ്ധയാ ശ്രിയാഭിജുഷ്ടഃ സ്വധര്മേണാരാധയംസ്തമേവ ഭഗവന്തമാരാധനീയമപഗതസാധ്വസ
ആസ്തേഽധുനാപി ॥ ൧൮ ॥

നോ ഏവൈതത്സാക്ഷാത്കാരോ ഭൂമിദാനസ്യ യത്തദ്ഭഗവത്യശേഷജീവനികായാനാം ജീവഭൂതാത്മഭൂതേ പരമാത്മനി വാസുദേവേ തീര്ഥതമേ പാത്ര ഉപപന്നേ പരയാ ശ്രദ്ധയാ പരമാദരസമാഹിതമനസാ സമ്പ്രതിപാദിതസ്യ സാക്ഷാദപവര്ഗദ്വാരസ്യ യദ്ബിലനിലയൈശ്വര്യമ് ॥ ൧൯ ॥

യസ്യ ഹ വാവ ക്ഷുതപതനപ്രസ്ഖലനാദിഷു വിവശഃ സകൃന്നാമാഭിഗൃണന് പുരുഷഃ കര്മബന്ധനമഞ്ജസാ വിധുനോതി യസ്യ ഹൈവ പ്രതിബാധനം മുമുക്ഷവോഽന്യഥൈവോപലഭന്തേ ॥ ൨൦ ॥

തദ്ഭക്താനാമാത്മവതാം സര്വേഷാമാത്മന്യാത്മദ ആത്മതയൈവ ॥ ൨൧ ॥

ന വൈ ഭഗവാന്നൂനമമുഷ്യാനുജഗ്രാഹ യദുത പുനരാത്മാനുസ്മൃതിമോഷണം മായാമയഭോഗൈശ്വര്യമേവാതനുതേതി ॥ ൨൨ ॥

യത്തദ്ഭഗവതാനധിഗതാന്യോപായേന യാച്ഞാച്ഛലേനാപഹൃതസ്വശരീരാവശേഷിതലോകത്രയോ വരുണപാശൈശ്ച സമ്പ്രതിമുക്തോ ഗിരിദര്യാം ചാപവിദ്ധ ഇതി ഹോവാച ॥ ൨൩ ॥

നൂനം ബതായം ഭഗവാനര്ഥേഷു ന നിഷ്ണാതോ യോഽസാവിന്ദ്രോ യസ്യ സചിവോ മന്ത്രായ വൃത ഏകാന്തതോ ബൃഹസ്പതിസ്തമതിഹായ സ്വയമുപേന്ദ്രേണാത്മാനമയാചതാത്മനശ്ചാശിഷോ നോ ഏവ തദ്ദാസ്യമതിഗമ്ഭീരവയസഃ കാലസ്യ മന്വന്തരപരിവൃത്തം കിയല്ലോകത്രയമിദമ് ॥ ൨൪ ॥

യസ്യാനുദാസ്യമേവാസ്മത്പിതാമഹഃ കില വവ്രേ ന തു സ്വപിത്ര്യം യദുതാകുതോഭയം പദം ദീയമാനം ഭഗവതഃ പരമിതി ഭഗവതോപരതേ ഖലു സ്വപിതരി ॥ ൨൫ ॥

തസ്യ മഹാനുഭാവസ്യാനുപഥമമൃജിതകഷായഃ കോ വാസ്മദ്വിധഃ പരിഹീണഭഗവദനുഗ്രഹ ഉപജിഗമിഷതീതി ॥ ൨൬ ॥

തസ്യാനുചരിതമുപരിഷ്ടാദ്വിസ്തരിഷ്യതേ യസ്യ ഭഗവാന് സ്വയമഖിലജഗദ്ഗുരുര്നാരായണോ ദ്വാരി ഗദാപാണിരവതിഷ്ഠതേ നിജജനാനുകമ്പിതഹൃദയോ യേനാങ്ഗുഷ്ഠേന പദാ ദശകന്ധരോ യോജനായുതായുതം ദിഗ്വിജയ ഉച്ചാടിതഃ ॥ ൨൭ ॥

തതോഽധസ്താത്തലാതലേ മയോ നാമ ദാനവേന്ദ്രസ്ത്രിപുരാധിപതിര്ഭഗവതാ പുരാരിണാ ത്രിലോകീശം ചികീര്ഷുണാ നിര്ദഗ്ധസ്വപുരത്രയസ്തത്പ്രസാദാല്ലബ്ധപദോ മായാവിനാമാചാര്യോ മഹാദേവേന പരിരക്ഷിതോ വിഗതസുദര്ശനഭയോ മഹീയതേ ॥ ൨൮ ॥

തതോഽധസ്താന്മഹാതലേ കാദ്രവേയാണാം സര്പാണാം നൈകശിരസാം ക്രോധവശോ നാമ ഗണഃ കുഹകതക്ഷകകാലിയസുഷേണാദിപ്രധാനാ മഹാഭോഗവന്തഃ പതത്ത്രിരാജാധിപതേഃ പുരുഷവാഹാദനവരതമുദ്വിജമാനാഃ സ്വകലത്രാപത്യസുഹൃത്കുടുമ്ബസങ്ഗേന ക്വചിത്പ്രമത്താ വിഹരന്തി ॥ ൨൯ ॥

തതോഽധസ്താദ്രസാതലേ ദൈതേയാ ദാനവാഃ പണയോ നാമ നിവാതകവചാഃ കാലേയാ ഹിരണ്യപുരവാസിന ഇതി വിബുധപ്രത്യനീകാ ഉത്പത്ത്യാ മഹൌജസോ മഹാസാഹസിനോ ഭഗവതഃ സകലലോകാനുഭാവസ്യ ഹരേരേവ തേജസാ പ്രതിഹതബലാവലേപാ ബിലേശയാ ഇവ വസന്തി യേ വൈ സരമയേന്ദ്രദൂത്യാ വാഗ്ഭിര്മന്ത്രവര്ണാഭിരിന്ദ്രാദ്ബിഭ്യതി ॥ ൩൦ ॥

തതോഽധസ്താത്പാതാലേ നാഗലോകപതയോ വാസുകിപ്രമുഖാഃ ശങ്ഖകുലികമഹാശങ്ഖശ്വേതധനഞ്ജയധൃതരാഷ്ട്രശങ്ഖചൂഡകമ്ബലാശ്വതരദേവദത്താദയോ മഹാഭോഗിനോ മഹാമര്ഷാ നിവസന്തി യേഷാമു ഹ വൈ പഞ്ചസപ്തദശശതസഹസ്രശീര്ഷാണാം ഫണാസു വിരചിതാ മഹാമണയോ രോചിഷ്ണവഃ പാതാലവിവരതിമിരനികരം സ്വരോചിഷാ വിധമന്തി ॥ ൩൧ ॥