શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૫.૨૫

શ્રીશુક ઉવાચ
તસ્ય મૂલદેશે ત્રિંશદ્યોજનસહસ્રાન્તર આસ્તે યા વૈ કલા ભગવતસ્તામસી સમાખ્યાતાનન્ત ઇતિ સાત્વતીયા દ્રષ્ટૃદૃશ્યયોઃ સઙ્કર્ષણમહમિત્યભિમાનલક્ષણં યં સઙ્કર્ષણમિત્યાચક્ષતે ॥ ૧ ॥

યસ્યેદં ક્ષિતિમણ્ડલં ભગવતોઽનન્તમૂર્તેઃ સહસ્રશિરસ એકસ્મિન્નેવ શીર્ષણિ ધ્રિયમાણં સિદ્ધાર્થ ઇવ લક્ષ્યતે ॥ ૨ ॥

યસ્ય હ વા ઇદં કાલેનોપસઞ્જિહીર્ષતોઽમર્ષવિરચિતરુચિરભ્રમદ્ભ્રુવોરન્તરેણ સાઙ્કર્ષણો નામ રુદ્ર એકાદશવ્યૂહસ્ત્ર્યક્ષસ્ત્રિશિખં શૂલમુત્તમ્ભયન્નુદતિષ્ઠત્ ॥ ૩ ॥

યસ્યાઙ્ઘ્રિકમલયુગલારુણવિશદનખમણિષણ્ડમણ્ડલેષ્વહિપતયઃ સહ સાત્વતર્ષભૈરેકાન્તભક્તિયોગેનાવનમન્તઃ સ્વવદનાનિ પરિસ્ફુરત્કુણ્ડલપ્રભામણ્ડિતગણ્ડસ્થલાન્યતિમનોહરાણિ પ્રમુદિતમનસઃ ખલુ વિલોકયન્તિ ॥ ૪ ॥

યસ્યૈવ હિ નાગરાજકુમાર્ય આશિષ આશાસાનાશ્ચાર્વઙ્ગવલયવિલસિતવિશદ
વિપુલધવલસુભગરુચિરભુજરજતસ્તમ્ભેષ્વગુરુચન્દનકુઙ્કુમપઙ્કાનુલેપેનાવલિમ્પમાનાસ્તદભિમર્શનોન્મથિતહૃદયમકરધ્વજાવેશરુચિરલલિતસ્મિતાસ્તદનુરાગમદમુદિતમદ્
વિઘૂર્ણિતારુણકરુણાવલોકનયનવદનારવિન્દં સવ્રીડં કિલ વિલોકયન્તિ ॥ ૫ ॥

સ એવ ભગવાનનન્તોઽનન્તગુણાર્ણવ આદિદેવ ઉપસંહૃતામર્ષરોષવેગો લોકાનાં સ્વસ્તય આસ્તે ॥ ૬ ॥

ધ્યાયમાનઃ સુરાસુરોરગસિદ્ધગન્ધર્વવિદ્યાધરમુનિગણૈરનવરતમદમુદિતવિકૃતવિહ્વલલોચનઃ સુલલિતમુખરિકામૃતેનાપ્યાયમાનઃ સ્વપાર્ષદવિબુધયૂથપતીનપરિમ્લાનરાગનવતુલસિકામોદમધ્વાસવેન માદ્યન્મધુકરવ્રાતમધુરગીતશ્રિયં વૈજયન્તીં સ્વાં વનમાલાં નીલવાસા એકકુણ્ડલો હલકકુદિ કૃતસુભગસુન્દરભુજો ભગવાન્મહેન્દ્રો વારણેન્દ્ર ઇવ કાઞ્ચનીં કક્ષામુદારલીલો બિભર્તિ ॥ ૭ ॥

ય એષ એવમનુશ્રુતો ધ્યાયમાનો મુમુક્ષૂણામનાદિકાલકર્મવાસનાગ્રથિતમવિદ્યામયં હૃદયગ્રન્થિં સત્ત્વરજસ્તમોમયમન્તર્હૃદયં ગત આશુ નિર્ભિનત્તિ તસ્યાનુભાવાન્ ભગવાન્ સ્વાયમ્ભુવો નારદઃ સહ તુમ્બુરુણા સભાયાં બ્રહ્મણઃ સંશ્લોકયામાસ ॥ ૮ ॥

ઉત્પત્તિસ્થિતિલયહેતવોઽસ્ય કલ્પાઃ
સત્ત્વાદ્યાઃ પ્રકૃતિગુણા યદીક્ષયાઽઽસન્ ।
યદ્રૂપં ધ્રુવમકૃતં યદેકમાત્મન્
નાનાધાત્કથમુ હ વેદ તસ્ય વર્ત્મ ॥ ૯ ॥

મૂર્તિં નઃ પુરુકૃપયા બભાર સત્ત્વં
સંશુદ્ધં સદસદિદં વિભાતિ તત્ર ।
યલ્લીલાં મૃગપતિરાદદેઽનવદ્યા-
માદાતું સ્વજનમનાંસ્યુદારવીર્યઃ ॥ ૧૦ ॥

યન્નામ શ્રુતમનુકીર્તયેદકસ્મા-
દાર્તો વા યદિ પતિતઃ પ્રલમ્ભનાદ્વા ।
હન્ત્યંહઃ સપદિ નૃણામશેષમન્યં
કં શેષાદ્ભગવત આશ્રયેન્મુમુક્ષુઃ ॥ ૧૧ ॥

મૂર્ધન્યર્પિતમણુવત્સહસ્રમૂર્ધ્નો
ભૂગોલં સગિરિસરિત્સમુદ્રસત્ત્વમ્ ।
આનન્ત્યાદનિમિતવિક્રમસ્ય ભૂમ્નઃ
કો વીર્યાણ્યધિગણયેત્સહસ્રજિહ્વઃ ॥ ૧૨ ॥

એવમ્પ્રભાવો ભગવાનનન્તો
દુરન્તવીર્યોરુગુણાનુભાવઃ ।
મૂલે રસાયાઃ સ્થિત આત્મતન્ત્રો
યો લીલયા ક્ષ્માં સ્થિતયે બિભર્તિ ॥ ૧૩ ॥

એતા હ્યેવેહ નૃભિરુપગન્તવ્યા ગતયો યથાકર્મવિનિર્મિતા યથોપદેશમનુવર્ણિતાઃ કામાન્ કામયમાનૈઃ ॥ ૧૪ ॥

એતાવતીર્હિ રાજન્ પુંસઃ પ્રવૃત્તિલક્ષણસ્ય ધર્મસ્ય વિપાકગતય ઉચ્ચાવચા વિસદૃશા યથાપ્રશ્નં વ્યાચખ્યે કિમન્યત્કથયામ ઇતિ ॥ ૧૫ ॥