ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ତସ୍ଯ ମୂଲଦେଶେ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନସହସ୍ରାନ୍ତର ଆସ୍ତେ ଯା ଵୈ କଲା ଭଗଵତସ୍ତାମସୀ ସମାଖ୍ଯାତାନନ୍ତ ଇତି ସାତ୍ଵତୀଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯଯୋଃ ସଙ୍କର୍ଷଣମହମିତ୍ଯଭିମାନଲକ୍ଷଣଂ ଯଂ ସଙ୍କର୍ଷଣମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ॥ ୧ ॥
ତସ୍ଯ ମୂଲଦେଶେ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନସହସ୍ରାନ୍ତର ଆସ୍ତେ ଯା ଵୈ କଲା ଭଗଵତସ୍ତାମସୀ ସମାଖ୍ଯାତାନନ୍ତ ଇତି ସାତ୍ଵତୀଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ଯଯୋଃ ସଙ୍କର୍ଷଣମହମିତ୍ଯଭିମାନଲକ୍ଷଣଂ ଯଂ ସଙ୍କର୍ଷଣମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ॥ ୧ ॥
ଯସ୍ଯେଦଂ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲଂ ଭଗଵତୋଽନନ୍ତମୂର୍ତେଃ ସହସ୍ରଶିରସ ଏକସ୍ମିନ୍ନେଵ ଶୀର୍ଷଣି ଧ୍ରିଯମାଣଂ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଇଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ ୨ ॥
ଯସ୍ଯ ହ ଵା ଇଦଂ କାଲେନୋପସଞ୍ଜିହୀର୍ଷତୋଽମର୍ଷଵିରଚିତରୁଚିରଭ୍ରମଦ୍ଭ୍ରୁଵୋରନ୍ତରେଣ ସାଙ୍କର୍ଷଣୋ ନାମ ରୁଦ୍ର ଏକାଦଶଵ୍ଯୂହସ୍ତ୍ର୍ଯକ୍ଷସ୍ତ୍ରିଶିଖଂ ଶୂଲମୁତ୍ତମ୍ଭଯନ୍ନୁଦତିଷ୍ଠତ୍ ॥ ୩ ॥
ଯସ୍ଯାଙ୍ଘ୍ରିକମଲଯୁଗଲାରୁଣଵିଶଦନଖମଣିଷଣ୍ଡମଣ୍ଡଲେଷ୍ଵହିପତଯଃ ସହ ସାତ୍ଵତର୍ଷଭୈରେକାନ୍ତଭକ୍ତିଯୋଗେନାଵନମନ୍ତଃ ସ୍ଵଵଦନାନି ପରିସ୍ଫୁରତ୍କୁଣ୍ଡଲପ୍ରଭାମଣ୍ଡିତଗଣ୍ଡସ୍ଥଲାନ୍ଯତିମନୋହରାଣି ପ୍ରମୁଦିତମନସଃ ଖଲୁ ଵିଲୋକଯନ୍ତି ॥ ୪ ॥
ଯସ୍ଯୈଵ ହି ନାଗରାଜକୁମାର୍ଯ ଆଶିଷ ଆଶାସାନାଶ୍ଚାର୍ଵଙ୍ଗଵଲଯଵିଲସିତଵିଶଦ
ଵିପୁଲଧଵଲସୁଭଗରୁଚିରଭୁଜରଜତସ୍ତମ୍ଭେଷ୍ଵଗୁରୁଚନ୍ଦନକୁଙ୍କୁମପଙ୍କାନୁଲେପେନାଵଲିମ୍ପମାନାସ୍ତଦଭିମର୍ଶନୋନ୍ମଥିତହୃଦଯମକରଧ୍ଵଜାଵେଶରୁଚିରଲଲିତସ୍ମିତାସ୍ତଦନୁରାଗମଦମୁଦିତମଦ୍
ଵିଘୂର୍ଣିତାରୁଣକରୁଣାଵଲୋକନଯନଵଦନାରଵିନ୍ଦଂ ସଵ୍ରୀଡଂ କିଲ ଵିଲୋକଯନ୍ତି ॥ ୫ ॥
ଵିପୁଲଧଵଲସୁଭଗରୁଚିରଭୁଜରଜତସ୍ତମ୍ଭେଷ୍ଵଗୁରୁଚନ୍ଦନକୁଙ୍କୁମପଙ୍କାନୁଲେପେନାଵଲିମ୍ପମାନାସ୍ତଦଭିମର୍ଶନୋନ୍ମଥିତହୃଦଯମକରଧ୍ଵଜାଵେଶରୁଚିରଲଲିତସ୍ମିତାସ୍ତଦନୁରାଗମଦମୁଦିତମଦ୍
ଵିଘୂର୍ଣିତାରୁଣକରୁଣାଵଲୋକନଯନଵଦନାରଵିନ୍ଦଂ ସଵ୍ରୀଡଂ କିଲ ଵିଲୋକଯନ୍ତି ॥ ୫ ॥
ସ ଏଵ ଭଗଵାନନନ୍ତୋଽନନ୍ତଗୁଣାର୍ଣଵ ଆଦିଦେଵ ଉପସଂହୃତାମର୍ଷରୋଷଵେଗୋ ଲୋକାନାଂ ସ୍ଵସ୍ତଯ ଆସ୍ତେ ॥ ୬ ॥
ଧ୍ଯାଯମାନଃ ସୁରାସୁରୋରଗସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରମୁନିଗଣୈରନଵରତମଦମୁଦିତଵିକୃତଵିହ୍ଵଲଲୋଚନଃ ସୁଲଲିତମୁଖରିକାମୃତେନାପ୍ଯାଯମାନଃ ସ୍ଵପାର୍ଷଦଵିବୁଧଯୂଥପତୀନପରିମ୍ଲାନରାଗନଵତୁଲସିକାମୋଦମଧ୍ଵାସଵେନ ମାଦ୍ଯନ୍ମଧୁକରଵ୍ରାତମଧୁରଗୀତଶ୍ରିଯଂ ଵୈଜଯନ୍ତୀଂ ସ୍ଵାଂ ଵନମାଲାଂ ନୀଲଵାସା ଏକକୁଣ୍ଡଲୋ ହଲକକୁଦି କୃତସୁଭଗସୁନ୍ଦରଭୁଜୋ ଭଗଵାନ୍ମହେନ୍ଦ୍ରୋ ଵାରଣେନ୍ଦ୍ର ଇଵ କାଞ୍ଚନୀଂ କକ୍ଷାମୁଦାରଲୀଲୋ ବିଭର୍ତି ॥ ୭ ॥
ଯ ଏଷ ଏଵମନୁଶ୍ରୁତୋ ଧ୍ଯାଯମାନୋ ମୁମୁକ୍ଷୂଣାମନାଦିକାଲକର୍ମଵାସନାଗ୍ରଥିତମଵିଦ୍ଯାମଯଂ ହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିଂ ସତ୍ତ୍ଵରଜସ୍ତମୋମଯମନ୍ତର୍ହୃଦଯଂ ଗତ ଆଶୁ ନିର୍ଭିନତ୍ତି ତସ୍ଯାନୁଭାଵାନ୍ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵୋ ନାରଦଃ ସହ ତୁମ୍ବୁରୁଣା ସଭାଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଂଶ୍ଲୋକଯାମାସ ॥ ୮ ॥
ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥିତିଲଯହେତଵୋଽସ୍ଯ କଲ୍ପାଃ
ସତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତିଗୁଣା ଯଦୀକ୍ଷଯାଽଽସନ୍ ।
ଯଦ୍ରୂପଂ ଧ୍ରୁଵମକୃତଂ ଯଦେକମାତ୍ମନ୍
ନାନାଧାତ୍କଥମୁ ହ ଵେଦ ତସ୍ଯ ଵର୍ତ୍ମ ॥ ୯ ॥
ସତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତିଗୁଣା ଯଦୀକ୍ଷଯାଽଽସନ୍ ।
ଯଦ୍ରୂପଂ ଧ୍ରୁଵମକୃତଂ ଯଦେକମାତ୍ମନ୍
ନାନାଧାତ୍କଥମୁ ହ ଵେଦ ତସ୍ଯ ଵର୍ତ୍ମ ॥ ୯ ॥
ମୂର୍ତିଂ ନଃ ପୁରୁକୃପଯା ବଭାର ସତ୍ତ୍ଵଂ
ସଂଶୁଦ୍ଧଂ ସଦସଦିଦଂ ଵିଭାତି ତତ୍ର ।
ଯଲ୍ଲୀଲାଂ ମୃଗପତିରାଦଦେଽନଵଦ୍ଯା-
ମାଦାତୁଂ ସ୍ଵଜନମନାଂସ୍ଯୁଦାରଵୀର୍ଯଃ ॥ ୧୦ ॥
ସଂଶୁଦ୍ଧଂ ସଦସଦିଦଂ ଵିଭାତି ତତ୍ର ।
ଯଲ୍ଲୀଲାଂ ମୃଗପତିରାଦଦେଽନଵଦ୍ଯା-
ମାଦାତୁଂ ସ୍ଵଜନମନାଂସ୍ଯୁଦାରଵୀର୍ଯଃ ॥ ୧୦ ॥
ଯନ୍ନାମ ଶ୍ରୁତମନୁକୀର୍ତଯେଦକସ୍ମା-
ଦାର୍ତୋ ଵା ଯଦି ପତିତଃ ପ୍ରଲମ୍ଭନାଦ୍ଵା ।
ହନ୍ତ୍ଯଂହଃ ସପଦି ନୃଣାମଶେଷମନ୍ଯଂ
କଂ ଶେଷାଦ୍ଭଗଵତ ଆଶ୍ରଯେନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ॥ ୧୧ ॥
ଦାର୍ତୋ ଵା ଯଦି ପତିତଃ ପ୍ରଲମ୍ଭନାଦ୍ଵା ।
ହନ୍ତ୍ଯଂହଃ ସପଦି ନୃଣାମଶେଷମନ୍ଯଂ
କଂ ଶେଷାଦ୍ଭଗଵତ ଆଶ୍ରଯେନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ॥ ୧୧ ॥
ମୂର୍ଧନ୍ଯର୍ପିତମଣୁଵତ୍ସହସ୍ରମୂର୍ଧ୍ନୋ
ଭୂଗୋଲଂ ସଗିରିସରିତ୍ସମୁଦ୍ରସତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ଆନନ୍ତ୍ଯାଦନିମିତଵିକ୍ରମସ୍ଯ ଭୂମ୍ନଃ
କୋ ଵୀର୍ଯାଣ୍ଯଧିଗଣଯେତ୍ସହସ୍ରଜିହ୍ଵଃ ॥ ୧୨ ॥
ଭୂଗୋଲଂ ସଗିରିସରିତ୍ସମୁଦ୍ରସତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ଆନନ୍ତ୍ଯାଦନିମିତଵିକ୍ରମସ୍ଯ ଭୂମ୍ନଃ
କୋ ଵୀର୍ଯାଣ୍ଯଧିଗଣଯେତ୍ସହସ୍ରଜିହ୍ଵଃ ॥ ୧୨ ॥
ଏଵମ୍ପ୍ରଭାଵୋ ଭଗଵାନନନ୍ତୋ
ଦୁରନ୍ତଵୀର୍ଯୋରୁଗୁଣାନୁଭାଵଃ ।
ମୂଲେ ରସାଯାଃ ସ୍ଥିତ ଆତ୍ମତନ୍ତ୍ରୋ
ଯୋ ଲୀଲଯା କ୍ଷ୍ମାଂ ସ୍ଥିତଯେ ବିଭର୍ତି ॥ ୧୩ ॥
ଦୁରନ୍ତଵୀର୍ଯୋରୁଗୁଣାନୁଭାଵଃ ।
ମୂଲେ ରସାଯାଃ ସ୍ଥିତ ଆତ୍ମତନ୍ତ୍ରୋ
ଯୋ ଲୀଲଯା କ୍ଷ୍ମାଂ ସ୍ଥିତଯେ ବିଭର୍ତି ॥ ୧୩ ॥
ଏତା ହ୍ଯେଵେହ ନୃଭିରୁପଗନ୍ତଵ୍ଯା ଗତଯୋ ଯଥାକର୍ମଵିନିର୍ମିତା ଯଥୋପଦେଶମନୁଵର୍ଣିତାଃ କାମାନ୍ କାମଯମାନୈଃ ॥ ୧୪ ॥
ଏତାଵତୀର୍ହି ରାଜନ୍ ପୁଂସଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଵିପାକଗତଯ ଉଚ୍ଚାଵଚା ଵିସଦୃଶା ଯଥାପ୍ରଶ୍ନଂ ଵ୍ଯାଚଖ୍ଯେ କିମନ୍ଯତ୍କଥଯାମ ଇତି ॥ ୧୫ ॥