ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൫.൯

ശ്രീശുക ഉവാച
അഥ കസ്യചിദ് ദ്വിജവരസ്യാങ്ഗിരഃപ്രവരസ്യ ശമദമതപഃസ്വാധ്യായാധ്യയനത്യാഗസന്തോഷതിതിക്ഷാപ്രശ്രയവിദ്യാനസൂയാത്മജ്ഞാനാനന്ദയുക്തസ്യാത്മസദൃശശ്രുതശീലാചാരരൂപൌദാര്യഗുണാ നവ സോദര്യാ അങ്ഗജാ ബഭൂവുര്മിഥുനം ച യവീയസ്യാം ഭാര്യായാമ് ॥ ൧ ॥

യസ്തു തത്ര പുമാംസ്തം പരമഭാഗവതം രാജര്ഷിപ്രവരം ഭരതമുത്സൃഷ്ടമൃഗശരീരം ചരമശരീരേണ വിപ്രത്വം ഗതമാഹുഃ ॥ ൨ ॥

തത്രാപി സ്വജനസങ്ഗാച്ച ഭൃശമുദ്വിജമാനോ ഭഗവതഃ കര്മബന്ധവിധ്വംസനശ്രവണസ്മരണഗുണവിവരണചരണാരവിന്ദയുഗലം മനസാ വിദധദാത്മനഃ പ്രതിഘാതമാശങ്കമാനോ ഭഗവദനുഗ്രഹേണാനുസ്മൃതസ്വപൂര്വജന്മാവലിരാത്മാനമുന്മത്തജഡാന്ധബധിരസ്വരൂപേണ ദര്ശയാമാസ ലോകസ്യ ॥ ൩ ॥

തസ്യാപി ഹ വാ ആത്മജസ്യ വിപ്രഃ പുത്രസ്നേഹാനുബദ്ധമനാ ആസമാവര്തനാത്സംസ്കാരാന് യഥോപദേശം വിദധാന ഉപനീതസ്യ ച പുനഃ ശൌചാചമനാദീന് കര്മനിയമാനനഭിപ്രേതാനപി സമശിക്ഷയദനുശിഷ്ടേന ഹി ഭാവ്യം പിതുഃ പുത്രേണേതി ॥ ൪ ॥

സ ചാപി തദു ഹ പിതൃസന്നിധാവേവാസധ്രീചീനമിവ സ്മ കരോതി ഛന്ദാംസ്യധ്യാപയിഷ്യന്സഹ വ്യാഹൃതിഭിഃ സപ്രണവശിരസ്ത്രിപദീം സാവിത്രീം ഗ്രൈഷ്മവാസന്തികാന്മാസാനധീയാനമപ്യസമവേതരൂപം ഗ്രാഹയാമാസ ॥ ൫ ॥

ഏവം സ്വതനുജ ആത്മന്യനുരാഗാവേശിതചിത്തഃ ശൌചാധ്യയനവ്രതനിയമഗുര്വനലശുശ്രൂഷണാദ്യൌപകുര്വാണകകര്മാണ്യനഭിയുക്താന്യപി സമനുശിഷ്ടേന ഭാവ്യമിത്യസദാഗ്രഹഃ പുത്രമനുശാസ്യ സ്വയം താവദ് അനധിഗതമനോരഥഃ കാലേനാപ്രമത്തേന സ്വയം ഗൃഹ ഏവ പ്രമത്ത ഉപസംഹൃതഃ ॥ ൬ ॥

അഥ യവീയസീ ദ്വിജസതീ സ്വഗര്ഭജാതം മിഥുനം സപത്ന്യാ ഉപന്യസ്യ സ്വയമനുസംസ്ഥയാ പതിലോകമഗാത് ॥ ൭ ॥

പിതര്യുപരതേ ഭ്രാതര ഏനമതത്പ്രഭാവവിദസ്ത്രയ്യാം വിദ്യായാമേവ പര്യവസിതമതയോ ന പരവിദ്യായാം ജഡമതിരിതി ഭ്രാതുരനുശാസനനിര്ബന്ധാന്ന്യവൃത്സന്ത ॥ ൮ ॥

സ ച പ്രാകൃതൈര്ദ്വിപദപശുഭിരുന്മത്തജഡബധിരമൂകേത്യഭിഭാഷ്യമാണോ യദാ തദനുരൂപാണി പ്രഭാഷതേ കര്മാണി ച കാര്യമാണഃ
പരേച്ഛയാ കരോതി വിഷ്ടിതോ വേതനതോ വാ യാച്ഞയാ യദൃച്ഛയാ വോപസാദിതമല്പം ബഹു മൃഷ്ടം കദന്നം വാഭ്യവഹരതി പരം നേന്ദ്രിയപ്രീതിനിമിത്തമ് ।
നിത്യനിവൃത്തനിമിത്തസ്വസിദ്ധവിശുദ്ധാനുഭവാനന്ദസ്വാത്മലാഭാധിഗമഃ സുഖദുഃഖയോര്ദ്വന്ദ്വനിമിത്തയോരസമ്ഭാവിതദേഹാഭിമാനഃ ॥ ൯ ॥

ശീതോഷ്ണവാതവര്ഷേഷു വൃഷ ഇവാനാവൃതാങ്ഗഃ പീനഃ സംഹനനാങ്ഗഃ സ്ഥണ്ഡിലസംവേശനാനുന്മര്ദനാമജ്ജനരജസാ മഹാമണിരിവാനഭിവ്യക്തബ്രഹ്മവര്ചസഃ കുപടാവൃതകടിരുപവീതേനോരുമഷിണാ ദ്വിജാതിരിതി ബ്രഹ്മബന്ധുരിതി സംജ്ഞയാതജ്ജ്ഞജനാവമതോ വിചചാര ॥ ൧൦ ॥

യദാ തു പരത ആഹാരം കര്മവേതനത ഈഹമാനഃ സ്വഭ്രാതൃഭിരപി കേദാരകര്മണി നിരൂപിതസ്തദപി കരോതി കിന്തു ന സമം വിഷമം ന്യൂനമധികമിതി വേദ കണപിണ്യാകഫലീകരണകുല്മാഷസ്ഥാലീപുരീഷാദീന്യപ്യമൃതവദഭ്യവഹരതി ॥ ൧൧ ॥

അഥ കദാചിത്കശ്ചിദ് വൃഷലപതിര്ഭദ്രകാല്യൈ പുരുഷപശുമാലഭതാപത്യകാമഃ ॥ ൧൨ ॥

തസ്യ ഹ ദൈവമുക്തസ്യ പശോഃ പദവീം തദനുചരാഃ പരിധാവന്തോ നിശി നിശീഥസമയേ തമസാഽഽവൃതായാമനധിഗതപശവ ആകസ്മികേന വിധിനാ കേദാരാന് വീരാസനേന മൃഗവരാഹാദിഭ്യഃ സംരക്ഷമാണമങ്ഗിരഃപ്രവരസുതമപശ്യന് ॥ ൧൩ ॥

അഥ ത ഏനമനവദ്യലക്ഷണമവമൃശ്യ ഭര്തൃകര്മനിഷ്പത്തിം മന്യമാനാ ബദ്ധ്വാ രശനയാ ചണ്ഡികാഗൃഹമുപനിന്യുര്മുദാ വികസിതവദനാഃ ॥ ൧൪ ॥

അഥ പണയസ്തം സ്വവിധിനാഭിഷിച്യാഹതേന വാസസാഽഽച്ഛാദ്യ ഭൂഷണാലേപസ്രക്തിലകാദിഭിരുപസ്കൃതം ഭുക്തവന്തം ധൂപദീപമാല്യലാജകിസലയാങ്കുരഫലോപഹാരോപേതയാ വൈശസസംസ്ഥയാമഹതാ ഗീതസ്തുതിമൃദങ്ഗപണവഘോഷേണ ച പുരുഷപശും ഭദ്രകാല്യാഃ പുരത ഉപവേശയാമാസുഃ ॥ ൧൫ ॥

അഥ വൃഷലരാജപണിഃ പുരുഷപശോരസൃഗാസവേന ദേവീം ഭദ്രകാലീം യക്ഷ്യമാണസ്തദഭിമന്ത്രിതമസിമതികരാലനിശിതമുപാദദേ ॥ ൧൬ ॥

ഇതി തേഷാം വൃഷലാനാം രജസ്തമഃപ്രകൃതീനാം ധനമദരജഉത്സിക്തമനസാം ഭഗവത്കലാവീരകുലം കദര്ഥീകൃത്യോത്പഥേന സ്വൈരം വിഹരതാം ഹിംസാവിഹാരാണാം കര്മാതിദാരുണം യദ്ബ്രഹ്മഭൂതസ്യ സാക്ഷാദ്ബ്രഹ്മര്ഷിസുതസ്യ നിര്വൈരസ്യ സര്വഭൂതസുഹൃദഃ സൂനായാമപ്യനനുമതമാലമ്ഭനം തദുപലഭ്യ ബ്രഹ്മതേജസാതിദുര്വിഷഹേണ ദന്ദഹ്യമാനേന വപുഷാ സഹസോച്ചചാട സൈവ ദേവീ ഭദ്രകാലീ ॥ ൧൭ ॥

ഭൃശമമര്ഷരോഷാവേശരഭസവിലസിതഭ്രുകുടിവിടപകുടിലദംഷ്ട്രാരുണേക്ഷണാടോപാതിഭയാനകവദനാ ഹന്തുകാമേവേദം മഹാട്ടഹാസമതിസംരമ്ഭേണ വിമുഞ്ചന്തീ തത ഉത്പത്യ പാപീയസാം ദുഷ്ടാനാം തേനൈവാസിനാ വിവൃക്ണശീര്ഷ്ണാം ഗലാത്സ്രവന്തമസൃഗാസവമത്യുഷ്ണം സഹ ഗണേന നിപീയാതിപാനമദവിഹ്വലോച്ചൈസ്തരാം സ്വപാര്ഷദൈഃ സഹ ജഗൌ നനര്ത ച വിജഹാര ച ശിരഃകന്ദുകലീലയാ ॥ ൧൮ ॥

ഏവമേവ ഖലു മഹദഭിചാരാതിക്രമഃ കാര്ത്സ്ന്യേനാത്മനേ ഫലതി ॥ ൧൯ ॥

ന വാ ഏതദ്വിഷ്ണുദത്ത മഹദദ്ഭുതം യദസമ്ഭ്രമഃ സ്വശിരശ്ഛേദന ആപതിതേഽപി വിമുക്തദേഹാദ്യാത്മഭാവസുദൃഢഹൃദയഗ്രന്ഥീനാം സര്വസത്ത്വസുഹൃദാത്മനാം നിര്വൈരാണാം സാക്ഷാദ്ഭഗവതാനിമിഷാരിവരായുധേനാപ്രമത്തേന തൈസ്തൈര്ഭാവൈഃ പരിരക്ഷ്യമാണാനാം തത്പാദമൂലമകുതശ്ചിദ്ഭയമുപസൃതാനാം ഭാഗവതപരമഹംസാനാമ് ॥ ൨൦ ॥