ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୫.୯

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଅଥ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଦ୍ଵିଜଵରସ୍ଯାଙ୍ଗିରଃପ୍ରଵରସ୍ଯ ଶମଦମତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାଧ୍ଯଯନତ୍ଯାଗସନ୍ତୋଷତିତିକ୍ଷାପ୍ରଶ୍ରଯଵିଦ୍ଯାନସୂଯାତ୍ମଜ୍ଞାନାନନ୍ଦଯୁକ୍ତସ୍ଯାତ୍ମସଦୃଶଶ୍ରୁତଶୀଲାଚାରରୂପୌଦାର୍ଯଗୁଣା ନଵ ସୋଦର୍ଯା ଅଙ୍ଗଜା ବଭୂଵୁର୍ମିଥୁନଂ ଚ ଯଵୀଯସ୍ଯାଂ ଭାର୍ଯାଯାମ୍ ॥ ୧ ॥

ଯସ୍ତୁ ତତ୍ର ପୁମାଂସ୍ତଂ ପରମଭାଗଵତଂ ରାଜର୍ଷିପ୍ରଵରଂ ଭରତମୁତ୍ସୃଷ୍ଟମୃଗଶରୀରଂ ଚରମଶରୀରେଣ ଵିପ୍ରତ୍ଵଂ ଗତମାହୁଃ ॥ ୨ ॥

ତତ୍ରାପି ସ୍ଵଜନସଙ୍ଗାଚ୍ଚ ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଜମାନୋ ଭଗଵତଃ କର୍ମବନ୍ଧଵିଧ୍ଵଂସନଶ୍ରଵଣସ୍ମରଣଗୁଣଵିଵରଣଚରଣାରଵିନ୍ଦଯୁଗଲଂ ମନସା ଵିଦଧଦାତ୍ମନଃ ପ୍ରତିଘାତମାଶଙ୍କମାନୋ ଭଗଵଦନୁଗ୍ରହେଣାନୁସ୍ମୃତସ୍ଵପୂର୍ଵଜନ୍ମାଵଲିରାତ୍ମାନମୁନ୍ମତ୍ତଜଡାନ୍ଧବଧିରସ୍ଵରୂପେଣ ଦର୍ଶଯାମାସ ଲୋକସ୍ଯ ॥ ୩ ॥

ତସ୍ଯାପି ହ ଵା ଆତ୍ମଜସ୍ଯ ଵିପ୍ରଃ ପୁତ୍ରସ୍ନେହାନୁବଦ୍ଧମନା ଆସମାଵର୍ତନାତ୍ସଂସ୍କାରାନ୍ ଯଥୋପଦେଶଂ ଵିଦଧାନ ଉପନୀତସ୍ଯ ଚ ପୁନଃ ଶୌଚାଚମନାଦୀନ୍ କର୍ମନିଯମାନନଭିପ୍ରେତାନପି ସମଶିକ୍ଷଯଦନୁଶିଷ୍ଟେନ ହି ଭାଵ୍ଯଂ ପିତୁଃ ପୁତ୍ରେଣେତି ॥ ୪ ॥

ସ ଚାପି ତଦୁ ହ ପିତୃସନ୍ନିଧାଵେଵାସଧ୍ରୀଚୀନମିଵ ସ୍ମ କରୋତି ଛନ୍ଦାଂସ୍ଯଧ୍ଯାପଯିଷ୍ଯନ୍ସହ ଵ୍ଯାହୃତିଭିଃ ସପ୍ରଣଵଶିରସ୍ତ୍ରିପଦୀଂ ସାଵିତ୍ରୀଂ ଗ୍ରୈଷ୍ମଵାସନ୍ତିକାନ୍ମାସାନଧୀଯାନମପ୍ଯସମଵେତରୂପଂ ଗ୍ରାହଯାମାସ ॥ ୫ ॥

ଏଵଂ ସ୍ଵତନୁଜ ଆତ୍ମନ୍ଯନୁରାଗାଵେଶିତଚିତ୍ତଃ ଶୌଚାଧ୍ଯଯନଵ୍ରତନିଯମଗୁର୍ଵନଲଶୁଶ୍ରୂଷଣାଦ୍ଯୌପକୁର୍ଵାଣକକର୍ମାଣ୍ଯନଭିଯୁକ୍ତାନ୍ଯପି ସମନୁଶିଷ୍ଟେନ ଭାଵ୍ଯମିତ୍ଯସଦାଗ୍ରହଃ ପୁତ୍ରମନୁଶାସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ତାଵଦ୍ ଅନଧିଗତମନୋରଥଃ କାଲେନାପ୍ରମତ୍ତେନ ସ୍ଵଯଂ ଗୃହ ଏଵ ପ୍ରମତ୍ତ ଉପସଂହୃତଃ ॥ ୬ ॥

ଅଥ ଯଵୀଯସୀ ଦ୍ଵିଜସତୀ ସ୍ଵଗର୍ଭଜାତଂ ମିଥୁନଂ ସପତ୍ନ୍ଯା ଉପନ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଵଯମନୁସଂସ୍ଥଯା ପତିଲୋକମଗାତ୍ ॥ ୭ ॥

ପିତର୍ଯୁପରତେ ଭ୍ରାତର ଏନମତତ୍ପ୍ରଭାଵଵିଦସ୍ତ୍ରଯ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଯାଯାମେଵ ପର୍ଯଵସିତମତଯୋ ନ ପରଵିଦ୍ଯାଯାଂ ଜଡମତିରିତି ଭ୍ରାତୁରନୁଶାସନନିର୍ବନ୍ଧାନ୍ନ୍ଯଵୃତ୍ସନ୍ତ ॥ ୮ ॥

ସ ଚ ପ୍ରାକୃତୈର୍ଦ୍ଵିପଦପଶୁଭିରୁନ୍ମତ୍ତଜଡବଧିରମୂକେତ୍ଯଭିଭାଷ୍ଯମାଣୋ ଯଦା ତଦନୁରୂପାଣି ପ୍ରଭାଷତେ କର୍ମାଣି ଚ କାର୍ଯମାଣଃ
ପରେଚ୍ଛଯା କରୋତି ଵିଷ୍ଟିତୋ ଵେତନତୋ ଵା ଯାଚ୍ଞଯା ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଵୋପସାଦିତମଲ୍ପଂ ବହୁ ମୃଷ୍ଟଂ କଦନ୍ନଂ ଵାଭ୍ଯଵହରତି ପରଂ ନେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରୀତିନିମିତ୍ତମ୍ ।
ନିତ୍ଯନିଵୃତ୍ତନିମିତ୍ତସ୍ଵସିଦ୍ଧଵିଶୁଦ୍ଧାନୁଭଵାନନ୍ଦସ୍ଵାତ୍ମଲାଭାଧିଗମଃ ସୁଖଦୁଃଖଯୋର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵନିମିତ୍ତଯୋରସମ୍ଭାଵିତଦେହାଭିମାନଃ ॥ ୯ ॥

ଶୀତୋଷ୍ଣଵାତଵର୍ଷେଷୁ ଵୃଷ ଇଵାନାଵୃତାଙ୍ଗଃ ପୀନଃ ସଂହନନାଙ୍ଗଃ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲସଂଵେଶନାନୁନ୍ମର୍ଦନାମଜ୍ଜନରଜସା ମହାମଣିରିଵାନଭିଵ୍ଯକ୍ତବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସଃ କୁପଟାଵୃତକଟିରୁପଵୀତେନୋରୁମଷିଣା ଦ୍ଵିଜାତିରିତି ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁରିତି ସଂଜ୍ଞଯାତଜ୍ଜ୍ଞଜନାଵମତୋ ଵିଚଚାର ॥ ୧୦ ॥

ଯଦା ତୁ ପରତ ଆହାରଂ କର୍ମଵେତନତ ଈହମାନଃ ସ୍ଵଭ୍ରାତୃଭିରପି କେଦାରକର୍ମଣି ନିରୂପିତସ୍ତଦପି କରୋତି କିନ୍ତୁ ନ ସମଂ ଵିଷମଂ ନ୍ଯୂନମଧିକମିତି ଵେଦ କଣପିଣ୍ଯାକଫଲୀକରଣକୁଲ୍ମାଷସ୍ଥାଲୀପୁରୀଷାଦୀନ୍ଯପ୍ଯମୃତଵଦଭ୍ଯଵହରତି ॥ ୧୧ ॥

ଅଥ କଦାଚିତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ ଵୃଷଲପତିର୍ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯୈ ପୁରୁଷପଶୁମାଲଭତାପତ୍ଯକାମଃ ॥ ୧୨ ॥

ତସ୍ଯ ହ ଦୈଵମୁକ୍ତସ୍ଯ ପଶୋଃ ପଦଵୀଂ ତଦନୁଚରାଃ ପରିଧାଵନ୍ତୋ ନିଶି ନିଶୀଥସମଯେ ତମସାଽଽଵୃତାଯାମନଧିଗତପଶଵ ଆକସ୍ମିକେନ ଵିଧିନା କେଦାରାନ୍ ଵୀରାସନେନ ମୃଗଵରାହାଦିଭ୍ଯଃ ସଂରକ୍ଷମାଣମଙ୍ଗିରଃପ୍ରଵରସୁତମପଶ୍ଯନ୍ ॥ ୧୩ ॥

ଅଥ ତ ଏନମନଵଦ୍ଯଲକ୍ଷଣମଵମୃଶ୍ଯ ଭର୍ତୃକର୍ମନିଷ୍ପତ୍ତିଂ ମନ୍ଯମାନା ବଦ୍ଧ୍ଵା ରଶନଯା ଚଣ୍ଡିକାଗୃହମୁପନିନ୍ଯୁର୍ମୁଦା ଵିକସିତଵଦନାଃ ॥ ୧୪ ॥

ଅଥ ପଣଯସ୍ତଂ ସ୍ଵଵିଧିନାଭିଷିଚ୍ଯାହତେନ ଵାସସାଽଽଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଭୂଷଣାଲେପସ୍ରକ୍ତିଲକାଦିଭିରୁପସ୍କୃତଂ ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ଧୂପଦୀପମାଲ୍ଯଲାଜକିସଲଯାଙ୍କୁରଫଲୋପହାରୋପେତଯା ଵୈଶସସଂସ୍ଥଯାମହତା ଗୀତସ୍ତୁତିମୃଦଙ୍ଗପଣଵଘୋଷେଣ ଚ ପୁରୁଷପଶୁଂ ଭଦ୍ରକାଲ୍ଯାଃ ପୁରତ ଉପଵେଶଯାମାସୁଃ ॥ ୧୫ ॥

ଅଥ ଵୃଷଲରାଜପଣିଃ ପୁରୁଷପଶୋରସୃଗାସଵେନ ଦେଵୀଂ ଭଦ୍ରକାଲୀଂ ଯକ୍ଷ୍ଯମାଣସ୍ତଦଭିମନ୍ତ୍ରିତମସିମତିକରାଲନିଶିତମୁପାଦଦେ ॥ ୧୬ ॥

ଇତି ତେଷାଂ ଵୃଷଲାନାଂ ରଜସ୍ତମଃପ୍ରକୃତୀନାଂ ଧନମଦରଜଉତ୍ସିକ୍ତମନସାଂ ଭଗଵତ୍କଲାଵୀରକୁଲଂ କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯୋତ୍ପଥେନ ସ୍ଵୈରଂ ଵିହରତାଂ ହିଂସାଵିହାରାଣାଂ କର୍ମାତିଦାରୁଣଂ ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମଭୂତସ୍ଯ ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସୁତସ୍ଯ ନିର୍ଵୈରସ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତସୁହୃଦଃ ସୂନାଯାମପ୍ଯନନୁମତମାଲମ୍ଭନଂ ତଦୁପଲଭ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମତେଜସାତିଦୁର୍ଵିଷହେଣ ଦନ୍ଦହ୍ଯମାନେନ ଵପୁଷା ସହସୋଚ୍ଚଚାଟ ସୈଵ ଦେଵୀ ଭଦ୍ରକାଲୀ ॥ ୧୭ ॥

ଭୃଶମମର୍ଷରୋଷାଵେଶରଭସଵିଲସିତଭ୍ରୁକୁଟିଵିଟପକୁଟିଲଦଂଷ୍ଟ୍ରାରୁଣେକ୍ଷଣାଟୋପାତିଭଯାନକଵଦନା ହନ୍ତୁକାମେଵେଦଂ ମହାଟ୍ଟହାସମତିସଂରମ୍ଭେଣ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତୀ ତତ ଉତ୍ପତ୍ଯ ପାପୀଯସାଂ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ତେନୈଵାସିନା ଵିଵୃକ୍ଣଶୀର୍ଷ୍ଣାଂ ଗଲାତ୍ସ୍ରଵନ୍ତମସୃଗାସଵମତ୍ଯୁଷ୍ଣଂ ସହ ଗଣେନ ନିପୀଯାତିପାନମଦଵିହ୍ଵଲୋଚ୍ଚୈସ୍ତରାଂ ସ୍ଵପାର୍ଷଦୈଃ ସହ ଜଗୌ ନନର୍ତ ଚ ଵିଜହାର ଚ ଶିରଃକନ୍ଦୁକଲୀଲଯା ॥ ୧୮ ॥

ଏଵମେଵ ଖଲୁ ମହଦଭିଚାରାତିକ୍ରମଃ କାର୍ତ୍ସ୍ନ୍ଯେନାତ୍ମନେ ଫଲତି ॥ ୧୯ ॥

ନ ଵା ଏତଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଦତ୍ତ ମହଦଦ୍ଭୁତଂ ଯଦସମ୍ଭ୍ରମଃ ସ୍ଵଶିରଶ୍ଛେଦନ ଆପତିତେଽପି ଵିମୁକ୍ତଦେହାଦ୍ଯାତ୍ମଭାଵସୁଦୃଢହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥୀନାଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵସୁହୃଦାତ୍ମନାଂ ନିର୍ଵୈରାଣାଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଗଵତାନିମିଷାରିଵରାଯୁଧେନାପ୍ରମତ୍ତେନ ତୈସ୍ତୈର୍ଭାଵୈଃ ପରିରକ୍ଷ୍ଯମାଣାନାଂ ତତ୍ପାଦମୂଲମକୁତଶ୍ଚିଦ୍ଭଯମୁପସୃତାନାଂ ଭାଗଵତପରମହଂସାନାମ୍ ॥ ୨୦ ॥