શ્રીશુક ઉવાચ
ત એવં શંસતો ધર્મં વચઃ પત્યુરચેતસઃ ।
નૈવાગૃહ્ણન્ત સમ્ભ્રાન્તાઃ પલાયનપરા નૃપ ॥ ૧ ॥
ત એવં શંસતો ધર્મં વચઃ પત્યુરચેતસઃ ।
નૈવાગૃહ્ણન્ત સમ્ભ્રાન્તાઃ પલાયનપરા નૃપ ॥ ૧ ॥
વિશીર્યમાણાં પૃતનામાસુરીમસુરર્ષભઃ ।
કાલાનુકૂલૈસ્ત્રિદશૈઃ કાલ્યમાનામનાથવત્ ॥ ૨ ॥
કાલાનુકૂલૈસ્ત્રિદશૈઃ કાલ્યમાનામનાથવત્ ॥ ૨ ॥
દૃષ્ટ્વાતપ્યત સઙ્કુદ્ધ ઇન્દ્રશત્રુરમર્ષિતઃ ।
તાન્ નિવાર્યૌજસા રાજન્ નિર્ભર્ત્સ્યેદમુવાચ હ ॥ ૩ ॥
તાન્ નિવાર્યૌજસા રાજન્ નિર્ભર્ત્સ્યેદમુવાચ હ ॥ ૩ ॥
કિં વ ઉચ્ચરિતૈર્માતુર્ધાવદ્ભિઃ પૃષ્ઠતો હતૈઃ ।
ન હિ ભીતવધઃ શ્લાઘ્યો ન સ્વર્ગ્યઃ શૂરમાનિનામ્ ॥ ૪ ॥
ન હિ ભીતવધઃ શ્લાઘ્યો ન સ્વર્ગ્યઃ શૂરમાનિનામ્ ॥ ૪ ॥
યદિ વઃ પ્રધને શ્રદ્ધા સારં વા ક્ષુલ્લકા હૃદિ ।
અગ્રે તિષ્ઠત માત્રં મે ન ચેદ ગ્રામ્યસુખે સ્પૃહા ॥ ૫ ॥
અગ્રે તિષ્ઠત માત્રં મે ન ચેદ ગ્રામ્યસુખે સ્પૃહા ॥ ૫ ॥
એવં સુરગણાન્ ક્રુદ્ધો ભીષયન્ વપુષા રિપૂન્ ।
વ્યનદત્ સુમહાપ્રાણો યેન લોકા વિચેતસઃ ॥ ૬ ॥
વ્યનદત્ સુમહાપ્રાણો યેન લોકા વિચેતસઃ ॥ ૬ ॥
તેન દેવગણાઃ સર્વે વૃત્રવિસ્ફોટનેન વૈ ।
નિપેતુર્મૂર્ચ્છિતા ભૂમૌ યથૈવાશનિના હતાઃ ॥ ૭ ॥
નિપેતુર્મૂર્ચ્છિતા ભૂમૌ યથૈવાશનિના હતાઃ ॥ ૭ ॥
મમર્દ પદ્ભ્યાં સુરસૈન્યમાતુરં
નિમીલિતાક્ષં રણરઙ્ગદુર્મદઃ ।
ગાં કમ્પયન્નુદ્યતશૂલ ઓજસા
નાલં વનં યૂથપતિર્યથોન્મદઃ ॥ ૮ ॥
નિમીલિતાક્ષં રણરઙ્ગદુર્મદઃ ।
ગાં કમ્પયન્નુદ્યતશૂલ ઓજસા
નાલં વનં યૂથપતિર્યથોન્મદઃ ॥ ૮ ॥
વિલોક્ય તં વજ્રધરોઽત્યમર્ષિતઃ
સ્વશત્રવેઽભિદ્રવતે મહાગદામ્ ।
ચિક્ષેપ તામાપતતીં સુદુઃસહાં
જગ્રાહ વામેન કરેણ લીલયા ॥ ૯ ॥
સ્વશત્રવેઽભિદ્રવતે મહાગદામ્ ।
ચિક્ષેપ તામાપતતીં સુદુઃસહાં
જગ્રાહ વામેન કરેણ લીલયા ॥ ૯ ॥
સ ઇન્દ્રશત્રુઃ કુપિતો ભૃશં તયા
મહેન્દ્રવાહં ગદયોરુવિક્રમઃ ।
જઘાન કુમ્ભસ્થલ ઉન્નદન્મૃધે
તત્કર્મ સર્વે સમપૂજયન્નૃપ ॥ ૧૦ ॥
મહેન્દ્રવાહં ગદયોરુવિક્રમઃ ।
જઘાન કુમ્ભસ્થલ ઉન્નદન્મૃધે
તત્કર્મ સર્વે સમપૂજયન્નૃપ ॥ ૧૦ ॥
ઐરાવતો વૃત્રગદાભિમૃષ્ટો
વિઘૂર્ણિતોઽદ્રિઃ કુલિશાહતો યથા ।
અપાસરદ્ ભિન્નમુખઃ સહેન્દ્રો
મુઞ્ચન્નસૃક્ સપ્તધનુર્ભૃશાર્તઃ ॥ ૧૧ ॥
વિઘૂર્ણિતોઽદ્રિઃ કુલિશાહતો યથા ।
અપાસરદ્ ભિન્નમુખઃ સહેન્દ્રો
મુઞ્ચન્નસૃક્ સપ્તધનુર્ભૃશાર્તઃ ॥ ૧૧ ॥
ન સન્નવાહાય વિષણ્ણચેતસે
પ્રાયુઙ્ક્ત ભૂયઃ સ ગદાં મહાત્મા ।
ઇન્દ્રોઽમૃતસ્યન્દિકરાભિમર્શ
વીતવ્યથક્ષતવાહોઽવતસ્થે ॥ ૧૨ ॥
પ્રાયુઙ્ક્ત ભૂયઃ સ ગદાં મહાત્મા ।
ઇન્દ્રોઽમૃતસ્યન્દિકરાભિમર્શ
વીતવ્યથક્ષતવાહોઽવતસ્થે ॥ ૧૨ ॥
સ તં નૃપેન્દ્રાહવકામ્યયા રિપું
વજ્રાયુધં ભ્રાતૃહણં વિલોક્ય ।
સ્મરંશ્ચ તત્કર્મ નૃશંસમંહઃ
શોકેન મોહેન હસઞ્જગાદ ॥ ૧૩ ॥
વજ્રાયુધં ભ્રાતૃહણં વિલોક્ય ।
સ્મરંશ્ચ તત્કર્મ નૃશંસમંહઃ
શોકેન મોહેન હસઞ્જગાદ ॥ ૧૩ ॥
શ્રીવૃત્ર ઉવાચ
દિષ્ટ્યા ભવાન્ મે સમવસ્થિતો રિપુ-
ર્યો બ્રહ્મહા ગુરુહા ભ્રાતૃહા ચ ।
દિષ્ટ્યાનૃણોઽદ્યાહમસત્તમ ત્વયા
મચ્છૂલનિર્ભિન્નદૃષદ્ધૃદાચિરાત્ ॥ ૧૪ ॥
દિષ્ટ્યા ભવાન્ મે સમવસ્થિતો રિપુ-
ર્યો બ્રહ્મહા ગુરુહા ભ્રાતૃહા ચ ।
દિષ્ટ્યાનૃણોઽદ્યાહમસત્તમ ત્વયા
મચ્છૂલનિર્ભિન્નદૃષદ્ધૃદાચિરાત્ ॥ ૧૪ ॥
યો નોઽગ્રજસ્યાત્મવિદો દ્વિજાતે-
ર્ગુરોરપાપસ્ય ચ દીક્ષિતસ્ય ।
વિશ્રભ્ય ખડ્ગેન શિરાંસ્યવૃશ્ચત્
પશોરિવાકરુણઃ સ્વર્ગકામઃ ॥ ૧૫ ॥
ર્ગુરોરપાપસ્ય ચ દીક્ષિતસ્ય ।
વિશ્રભ્ય ખડ્ગેન શિરાંસ્યવૃશ્ચત્
પશોરિવાકરુણઃ સ્વર્ગકામઃ ॥ ૧૫ ॥
શ્રીહ્રીદયાકીર્તિભિરુજ્ઝિતં ત્વાં
સ્વકર્મણા પુરુષાદૈશ્ચ ગર્હ્યમ્ ।
કૃચ્છ્રેણ મચ્છૂલવિભિન્નદેહ-
મસ્પૃષ્ટવહ્નિં સમદન્તિ ગૃધ્રાઃ ॥ ૧૬ ॥
સ્વકર્મણા પુરુષાદૈશ્ચ ગર્હ્યમ્ ।
કૃચ્છ્રેણ મચ્છૂલવિભિન્નદેહ-
મસ્પૃષ્ટવહ્નિં સમદન્તિ ગૃધ્રાઃ ॥ ૧૬ ॥
અન્યેઽનુ યે ત્વેહ નૃશંસમજ્ઞા
યદુદ્યતાસ્ત્રાઃ પ્રહરન્તિ મહ્યમ્ ।
તૈર્ભૂતનાથાન્ સગણાન્ નિશાત
ત્રિશૂલનિર્ભિન્નગલૈર્યજામિ ॥ ૧૭ ॥
યદુદ્યતાસ્ત્રાઃ પ્રહરન્તિ મહ્યમ્ ।
તૈર્ભૂતનાથાન્ સગણાન્ નિશાત
ત્રિશૂલનિર્ભિન્નગલૈર્યજામિ ॥ ૧૭ ॥
અથો હરે મે કુલિશેન વીર
હર્તા પ્રમથ્યૈવ શિરો યદીહ ।
તત્રાનૃણો ભૂતબલિં વિધાય
મનસ્વિનાં પાદરજઃ પ્રપત્સ્યે ॥ ૧૮ ॥
હર્તા પ્રમથ્યૈવ શિરો યદીહ ।
તત્રાનૃણો ભૂતબલિં વિધાય
મનસ્વિનાં પાદરજઃ પ્રપત્સ્યે ॥ ૧૮ ॥
સુરેશ કસ્માન્ન હિનોષિ વજ્રં
પુરઃ સ્થિતે વૈરિણિ મય્યમોઘમ્ ।
મા સંશયિષ્ઠા ન ગદેવ વજ્રઃ
સ્યાન્નિષ્ફલઃ કૃપણાર્થેવ યાચ્ઞા ॥ ૧૯ ॥
પુરઃ સ્થિતે વૈરિણિ મય્યમોઘમ્ ।
મા સંશયિષ્ઠા ન ગદેવ વજ્રઃ
સ્યાન્નિષ્ફલઃ કૃપણાર્થેવ યાચ્ઞા ॥ ૧૯ ॥
નન્વેષ વજ્રસ્તવ શક્ર તેજસા
હરેર્દધીચેસ્તપસા ચ તેજિતઃ ।
તેનૈવ શત્રું જહિ વિષ્ણુયન્ત્રિતો
યતો હરિર્વિજયઃ શ્રીર્ગુણાસ્તતઃ ॥ ૨૦ ॥
હરેર્દધીચેસ્તપસા ચ તેજિતઃ ।
તેનૈવ શત્રું જહિ વિષ્ણુયન્ત્રિતો
યતો હરિર્વિજયઃ શ્રીર્ગુણાસ્તતઃ ॥ ૨૦ ॥
અહં સમાધાય મનો યથાહ નઃ
સઙ્કર્ષણસ્તચ્ચરણારવિન્દે ।
ત્વદ્વજ્રરંહોલુલિતગ્રામ્યપાશો
ગતિં મુનેર્યામ્યપવિદ્ધલોકઃ ॥ ૨૧ ॥
સઙ્કર્ષણસ્તચ્ચરણારવિન્દે ।
ત્વદ્વજ્રરંહોલુલિતગ્રામ્યપાશો
ગતિં મુનેર્યામ્યપવિદ્ધલોકઃ ॥ ૨૧ ॥
પુંસાં કિલૈકાન્તધિયાં સ્વકાનાં
યાઃ સમ્પદો દિવિ ભૂમૌ રસાયામ્ ।
ન રાતિ યદ્દ્વેષ ઉદ્વેગ આધિ-
ર્મદઃ કલિર્વ્યસનં સમ્પ્રયાસઃ ॥ ૨૨ ॥
યાઃ સમ્પદો દિવિ ભૂમૌ રસાયામ્ ।
ન રાતિ યદ્દ્વેષ ઉદ્વેગ આધિ-
ર્મદઃ કલિર્વ્યસનં સમ્પ્રયાસઃ ॥ ૨૨ ॥
ત્રૈવર્ગિકાયાસવિઘાતમસ્મત્-
પતિર્વિધત્તે પુરુષસ્ય શક્ર ।
તતોઽનુમેયો ભગવત્પ્રસાદો
યો દુર્લભોઽકિઞ્ચનગોચરોઽન્યૈઃ ॥ ૨૩ ॥
પતિર્વિધત્તે પુરુષસ્ય શક્ર ।
તતોઽનુમેયો ભગવત્પ્રસાદો
યો દુર્લભોઽકિઞ્ચનગોચરોઽન્યૈઃ ॥ ૨૩ ॥
અહં હરે તવ પાદૈકમૂલ-
દાસાનુદાસો ભવિતાસ્મિ ભૂયઃ ।
મનઃ સ્મરેતાસુપતેર્ગુણાંસ્તે
ગૃણીત વાક્ કર્મ કરોતુ કાયઃ ॥ ૨૪ ॥
દાસાનુદાસો ભવિતાસ્મિ ભૂયઃ ।
મનઃ સ્મરેતાસુપતેર્ગુણાંસ્તે
ગૃણીત વાક્ કર્મ કરોતુ કાયઃ ॥ ૨૪ ॥
ન નાકપૃષ્ઠં ન ચ પારમેષ્ઠ્યં
ન સાર્વભૌમં ન રસાધિપત્યમ્ ।
ન યોગસિદ્ધીરપુનર્ભવં વા
સમઞ્જસ ત્વા વિરહય્ય કાઙ્ક્ષે ॥ ૨૫ ॥
ન સાર્વભૌમં ન રસાધિપત્યમ્ ।
ન યોગસિદ્ધીરપુનર્ભવં વા
સમઞ્જસ ત્વા વિરહય્ય કાઙ્ક્ષે ॥ ૨૫ ॥
અજાતપક્ષા ઇવ માતરં ખગાઃ
સ્તન્યં યથા વત્સતરાઃ ક્ષુધાર્તાઃ ।
પ્રિયં પ્રિયેવ વ્યુષિતં વિષણ્ણા
મનોઽરવિન્દાક્ષ દિદૃક્ષતે ત્વામ્ ॥ ૨૬ ॥
સ્તન્યં યથા વત્સતરાઃ ક્ષુધાર્તાઃ ।
પ્રિયં પ્રિયેવ વ્યુષિતં વિષણ્ણા
મનોઽરવિન્દાક્ષ દિદૃક્ષતે ત્વામ્ ॥ ૨૬ ॥
મમોત્તમશ્લોકજનેષુ સખ્યં
સંસારચક્રે ભ્રમતઃ સ્વકર્મભિઃ ।
ત્વન્માયયાત્માત્મજદારગેહે-
ષ્વાસક્તચિત્તસ્ય ન નાથ ભૂયાત્ ॥ ૨૭ ॥
સંસારચક્રે ભ્રમતઃ સ્વકર્મભિઃ ।
ત્વન્માયયાત્માત્મજદારગેહે-
ષ્વાસક્તચિત્તસ્ય ન નાથ ભૂયાત્ ॥ ૨૭ ॥